Tôi đã kể rằng Maggie rời Red Deeps vào buổi tối hôm đó với một cuộc giằng xé nội tâm đã chớm nở. Trong cuộc gặp gỡ với Philip, hẳn bạn đã thấy rõ ràng bản chất của cuộc xung đột ấy. Kìa, một lối đi bỗng mở ra giữa vách đá kiên cố vốn bao bọc lấy thung lũng tủi nhục chật hẹp, nơi trước kia cô chỉ có thể ngước nhìn bầu trời vời vợi, sâu thẳm; và giờ đây, một vài niềm vui trần thế từng vương vấn trong ký ức đã không còn nằm ngoài tầm với. Cô có thể có sách vở, có những cuộc trò chuyện, có tình cảm; cô có thể nghe ngóng tin tức từ thế giới ngoài kia, nơi tâm trí cô vẫn chưa nguôi cảm giác bị đày ải; và việc ấy cũng là một sự tử tế đối với Philip, một kẻ đáng thương và rõ ràng là không hạnh phúc. Biết đâu đây lại là cơ hội để tôi luyện tâm hồn cô xứng đáng hơn với sứ mệnh cao cả nhất; biết đâu sự thành kính trọn vẹn và cao thượng nhất lại khó lòng tồn tại nếu thiếu đi một vốn hiểu biết rộng lượng? Chẳng lẽ cô cứ mãi sống trong cảnh ngục tù đầy nhẫn nhịn này sao? Tình bạn giữa cô và Philip vốn là một điều trong sáng và tốt đẹp biết bao; những lý do ngăn cấm nó mới vô lý và phi đạo đức làm sao! Thế nhưng, lời cảnh tỉnh nghiêm khắc và đơn điệu ấy cứ vang lên mãi: rằng cô đang đánh mất sự giản dị và minh bạch trong tâm hồn khi dung túng cho một sự che đậy; và rằng, một khi từ bỏ nguyên tắc từ khước giản đơn ấy, cô đang tự đẩy mình vào sự dẫn dắt đầy cám dỗ của những ham muốn vô tận. Maggie tưởng chừng mình đã thuτη đủ sức mạnh để tuân theo lời cảnh tỉnh ấy, trước khi cô tự cho phép bản thân bước chân trở lại Red Deeps vào buổi chiều của tuần tiếp theo. Thế nhưng, dẫu tự nhủ sẽ gửi đến Philip một lời từ biệt đầy âu yếm, lòng cô vẫn mong mỏi biết bao được dạo bước trong buổi chiều dưới tán cây râm mát, lốm đốm ánh nắng của những vùng trũng, rời xa mọi thứ khắc nghiệt và xù xì; được đón nhận những ánh nhìn trìu mến, ngưỡng mộ; được hòa vào cảm giác đồng điệu mà những ký ức tuổi thơ mang lại cho những cuộc trò chuyện chững chạc hơn; và được đinh ninh rằng Philip sẽ quan tâm đến từng lời cô nói—điều mà chẳng một ai khác thèm đếm xỉa! Thật khó lòng mà quay lưng bước đi trước nửa giờ đồng hồ quý giá ấy, với ý thức rằng sẽ chẳng còn khoảnh khắc nào như thế nữa. Dẫu vậy, cô vẫn thốt lên những gì mình định nói; nét mặt cô vừa kiên quyết lại vừa đượm buồn.
“Philip, em đã quyết định rồi; chúng ta nên từ bỏ lẫn nhau trong mọi chuyện, trừ ký ức. Em không thể gặp anh mà phải lén lút—khoan đã, em biết anh định nói gì rồi; chính những suy nghĩ sai trái của người đời mới khiến sự che đậy này trở nên cần thiết; thế nhưng sự lén lút dẫu xuất phát từ đâu thì vẫn cứ là xấu xa. Em cảm thấy nó không tốt cho em, cho cả hai chúng ta. Hơn nữa, nếu bí quyết của chúng ta bị bại lộ, sẽ chỉ toàn là đau khổ và giận dữ khủng khiếp mà thôi; rồi rốt cuộc chúng ta vẫn phải chia tay, và khi ấy mọi chuyện sẽ càng đau đớn hơn khi cả hai đã quen gặp gỡ.”
Guơng mặt Philip bỗng bừng đỏ, thoáng hiện lên một nét nôn nóng như thể anh sắp sửa chống lại quyết định ấy bằng tất cả sức lực của mình.
Nhưng rồi anh kìm chế lại, và cất giọng ra điều điềm tĩnh: “Thôi được, Maggie, nếu chúng ta buộc phải chia tay, hãy cùng cố gắng quên đi điều đó trong nửa giờ đồng hồ này; hãy trò chuyện với nhau một lúc, lần cuối cùng nhé.”
Anh nắm lấy bàn tay cô, và Maggie chẳng thấy có lý do gì để rụt tay lại; vẻ bình thản của anh càng khiến cô chắc chắn rằng mình đã gây cho anh nỗi đau lớn nhường nào, và cô muốn cho anh thấy cô chẳng hề muốn điều đó chút nào. Họ cứ thế lặng lẽ sánh bước bên nhau, tay trong tay.
“Hãy ngồi xuống chỗ trũng này đi em,” Philip nói, “nơi chúng ta đã đứng lần trước. Em xem kìa, hoa tầm xuân đã rụng đầy mặt đất, trải những cánh hoa óng ánh sắc ngọc lên thảm cỏ.”
Họ ngồi xuống ngay bên rễ của gốc cây tần bì nghiêng nghiêng.
“Anh đã bắt đầu bức họa vẽ em giữa những tán thông Scotland rồi đấy, Maggie,” Philip nói, “thế nên em phải cho phép anh ngắm nghía khuôn mặt em một chút trong lúc em còn ở đây—vì chúng ta sẽ chẳng còn dịp nào gặp lại. Xin em hãy quay đầu về hướng này.”
Lời nói ấy cất lên bằng một giọng cầu khẩn, và sẽ thật nhẫn tâm biết mấy nếu Maggie từ chối. Khuôn mặt đầy đặn, rạng ngời với vành tóc đen nhánh như vương miện, cúi xuống nhìn khuôn mặt nhỏ nhắn, nhợt nhạt ngước lên phía mình, tựa như một vị nữ thần đang hoan hỉ trước sự tôn sùng.
“Vậy là em đang làm người mẫu cho bức chân dung thứ hai rồi nhỉ,” cô mỉm cười nói. “Nó sẽ lớn hơn bức kia chứ?”
“Ồ có chứ, lớn hơn nhiều lắm. Đó là một bức tranh sơn dầu. Em sẽ trông giống như một nữ thần rừng Hamadryad cao ráo, tối màu, mạnh mẽ và cao quý, vừa bước ra từ một thân cây thông, khi những chiếc thân cây đang ngả bóng buổi chiều lên thảm cỏ.”
“Dường như bây giờ lúc nào Philip cũng chỉ nghĩ đến hội họa hơn bất cứ thứ gì khác nhỉ?”
“Có lẽ vậy,” Philip đáp với giọng đượm buồn; “nhưng anh lại nghĩ đến quá nhiều thứ—gieo đủ loại hạt giống để rồi chẳng thu hoạch được gì nên hồn từ bất kỳ thứ nào trong số đó. Anh bị nguyền rủa bởi sự nhạy cảm trong mọi lĩnh vực, nhưng lại chẳng có nổi một chút năng lực thực tế nào. Anh yêu hội họa và âm nhạc; anh yêu văn học cổ điển, văn học trung đại lẫn văn học hiện đại; anh vỗ cánh bay khắp các ngả đường nhưng chẳng đậu lại nơi đâu.”
“Nhưng quả là một niềm hạnh phúc khi có được chừng ấy sở thích—được thưởng thức bao nhiêu điều đẹp đẽ khi chúng nằm trong tầm tay,” Maggie trầm ngâm nói. “Em vẫn luôn nghĩ rằng việc chỉ có duy nhất một loại tài năng cũng ngốc nghếch chẳng khác nào một sự lanh chanh trá hình—gần như con bồ câu đưa thư vậy.”
“Sẽ là hạnh phúc nếu có nhiều sở thích giả như anh được như những người khác,” Philip cay đắng đáp. “Anh có thể đạt được chút ít quyền lực và tiếng tăm nhờ sự tầm thường vốn có, giống như họ; ít ra anh cũng sẽ có được những sự thỏa mãn làng nhàng để con người ta thấy bằng lòng mà chẳng cần đến những điều vĩ đại. Khi ấy, anh có lẽ đã thấy xã hội ở St Ogg’s thật dễ chịu. Nhưng chẳng gì có thể khiến cuộc đời này đáng để đánh đổi bằng cái giá của sự đớn đau đối với anh, ngoại trừ một thứ năng lực nào đó có thể nâng anh vượt lên trên mức độ tẻ ngắt của đời sống tỉnh lẻ. À phải, vẫn có một thứ—một niềm đam mê mãnh liệt cũng có tác dụng tương đương.”
Maggie đã không nghe rõ những lời cuối cùng ấy; cô đang phải đấu tranh với nhận thức rằng những lời của Philip lại khơi dậy niềm bất mãn trong lòng cô, khiến nó rung lên bần bật như thuở nào.
“Em hiểu ý anh muốn nói gì,” cô nói, “dù hiểu biết của em ít hơn anh rất nhiều. Ngày trước, em từng nghĩ mình sẽ chẳng tài nào chịu đựng nổi cuộc sống nếu cứ mãi lặp đi lặp lại một điệp khúc ngày này qua tháng khác, nếu bản thân cứ phải làm những chuyện chẳng có chút ý nghĩa gì và chẳng bao giờ thấu hiểu được điều gì lớn lao hơn. Thế nhưng, anh Philip thân mến, em cho rằng chúng ta cũng chỉ giống như những đứa trẻ đang được một đấng khôn ngoan hơn chăm sóc mà thôi. Chẳng phải việc phó mặc hoàn toàn bản thân cho số phận, dù có bị khước từ bất cứ điều gì, mới là đúng đắn hay sao? Trong hai, ba năm qua, em đã tìm thấy sự bình yên lớn lao trong điều đó, thậm chí là cả niềm vui khi được khuất phục ý chí của chính mình.”
“Đúng vậy, Maggie,” Philip sôi nổi thốt lên; “và em đang tự giam mình trong một thứ chủ nghĩa cuồng tín hẹp hòi, tự lừa dối bản thân—đó chẳng qua chỉ là một cách trốn tránh nỗi đau bằng cách bóp nghẹt cho đến khi trở nên đần độn mọi năng lực cao quý nhất trong bản tính của em. Niềm vui và sự bình yên không đồng nghĩa với sự nhẫn nhịn; nhẫn nhịn là sự cam chịu một cách tự nguyện trước một nỗi đau không hề dịu đi, một nỗi đau mà em chẳng mong đợi nó sẽ thuyên giảm. Sự tê liệt tâm hồn không phải là nhẫn nhịn; và việc đắm chìm trong sự dốt nát—khép lại mọi con đường để cuộc sống của đồng loại có thể đến với em—chính là sự tê liệt. Anh không nhẫn nhịn; anh cũng chẳng chắc cuộc đời này đủ dài để học lấy bài học ấy. Em cũng đâu có nhẫn nhịn; em chỉ đang cố làm cho chính mình tê dại đi mà thôi.”
Đôi môi Maggie run rẩy; cô cảm thấy trong lời Philip nói có phần chân lý, thế nhưng sâu thẳm trong tâm can, cô nhận thức rõ rằng, xét cho cùng những tác động tức thời của nó đối với hành vi của cô, thì nó chẳng khác nào sự giả dối. Ấn tượng kép trong lòng cô hoàn toàn trùng khớp với xung đột kép của người nói. Philip thực sự tin vào những gì anh thốt ra, nhưng anh nói với vẻ đầy kích động bởi vì điều đó tạo ra một thứ lý lẽ chống lại quyết định đi ngược lại mong muốn của anh. Tuy nhiên, khuôn mặt Maggie, vì những giọt nước mắt đang chực trào mà trở nên ngây thơ hơn, đã chạm đến anh bằng một thứ tình cảm dịu dàng và bớt vị kỷ hơn. Anh nắm lấy bàn tay cô và nhẹ nhàng nói:
“Đừng nghĩ đến những chuyện ấy trong nửa giờ ngắn ngủi này nữa, Maggie. Chúng ta hãy chỉ quan tâm đến việc được ở bên nhau thôi. Dù chia xa, chúng ta vẫn mãi là bạn. Chúng ta sẽ luôn nhớ về nhau. Anh sẽ rất vui được sống chừng nào em còn sống, bởi vì anh nghĩ rằng thế nào cũng sẽ có lúc anh có thể—lúc mà em cho phép anh giúp đỡ mình bằng cách nào đó.”
“Anh sẽ là một người anh trai thật đáng yêu và tốt bụng biết bao, Philip,” Maggie vừa nói vừa mỉm cười qua làn nước mắt mờ ảo. “Em nghĩ anh sẽ cưng chiều em hết mực, và sẽ vui sướng biết bao khi được em yêu mến, đến mức có thể làm thỏa mãn ngay cả một kẻ tham lam như em. Anh sẽ yêu thương em đủ để dung thứ và tha thứ cho em mọi chuyện. Đó là điều mà em vẫn luôn ao ước Tom sẽ làm đối với mình. Em chưa bao giờ cảm thấy thỏa mãn với chút ít tình cảm nào cả. Đó là lý do tại sao thà rằng em sống không có hạnh phúc trần gian còn hơn. Em chưa bao giờ thấy âm nhạc là đủ—em muốn nhiều nhạc cụ cùng tấu lên; em muốn những giọng ca phải thật đầy đặn và trầm bổng. Dạo này anh còn hát nữa không, Philip?” cô đột ngột hỏi, tựa như đã quên mất những điều vừa nói trước đó.
“Có chứ,” anh đáp, “hầu như ngày nào anh cũng hát. Nhưng giọng của anh chỉ tầm thường thôi, giống như mọi thứ khác ở con người anh vậy.”
“Ồ, hãy hát cho em nghe gì đi—chỉ một bài thôi. Em có thể lắng nghe nó trước khi rời đi—một bài mà anh từng hát ở Lorton vào một chiều thứ Bảy, khi chúng ta có cả phòng khách cho riêng mình, và em trùm tạp dề lên đầu để lắng nghe.”
“Anh biết rồi,” Philip nói; và Maggie vùi mặt vào hay bàn tay trong khi anh cất giọng hát nhỏ bên tai: “Tình yêu ngự trị trong đôi mắt đang nô đùa”, rồi anh cất lời: “Đấy, phải bài này không em?”
“Ồ không, em không ở lại nữa đâu,” Maggie vừa nói vừa vùng đứng dậy. “Nó sẽ chỉ ám ảnh em thôi. Chúng ta đi dạo đi, Philip. Em phải về nhà đây.”
Cô bước đi, buộc anh phải đứng dậy và rảo bước theo sau.
“Maggie,” anh cất giọng trách móc, “đừng khăng khăng theo đuổi sự tự hành hạ bướng bỉnh và vô nghĩa này nữa. Anh cảm thấy vô cùng đau khổ khi thấy em đang tự tay làm cùn mòn và bóp nghẹt bản tính của chính mình. Ngày bé, em tràn đầy sức sống biết bao; anh từng nghĩ em sẽ trở thành một người phụ nữ rạng rỡ—đầy sự dí dỏm và trí tưởng tượng phong phú. Và nó vẫn ánh lên trên khuôn mặt em kìa, cho đến khi em kéo tấm màn thờ ơ, tẻ nhạt ấy che khuất đi.”
“Sao anh lại nói với em những lời cay đắng đến vậy, Philip?” Maggie hỏi.
“Vì anh tiên cảm rằng mọi chuyện sẽ chẳng kết thúc tốt đẹp đâu; em không bao giờ có thể duy trì mãi trò tự hành xác này được.”
“Em sẽ được ban cho sức mạnh,” Maggie run rẩy đáp.
“Không, em sẽ không có được đâu, Maggie; chẳng ai được ban cho sức mạnh để làm những điều trái với tự nhiên cả. Việc tìm kiếm sự an toàn trong những sự phủ nhận chỉ là sự hèn nhát mà thôi. Chẳng có nhân vật nào trở nên mạnh mẽ theo cách đó cả. Sẽ có ngày em bị ném vào cuộc đời, và khi ấy mọi sự thỏa mãn chính đáng của bản tính mà em đang chối bỏ lúc này sẽ lao vào em như một cơn đói khát bạo tàn.”
Maggie giật mình khựng lại, nhìn Philip với vẻ đầy hoảng hốt trên gương mặt.
“Philip, sao anh dám làm dao động tâm can em thế này? Anh là một kẻ cám dỗ.”
“Không, anh không phải vậy; nhưng tình yêu mang lại sự thấu cảm, Maggie ạ, và sự thấu cảm ấy thường đem lại những điềm báo trước. Hãy lắng nghe anh—hãy để anh mang sách đến cho em; xin em hãy cho phép anh thỉnh thoảng được gặp em—làm anh trai và là người thầy của em như em từng nói ở Lorton. Việc em gặp anh còn ít sai trái hơn nhiều so với việc em cứ tiếp tục hành vi tự sát kéo dài này.”
Maggie cảm thấy nghẹn lời chẳng thể thốt nên câu. Cô lắc đầu và lặng lẽ bước đi, cho đến khi họ đi đến cuối hàng thông Scotland, và cô đưa tay ra làm hiệu từ biệt.
“Em muốn trục xuất anh khỏi chốn này vĩnh viễn sao, Maggie? Chẳng lẽ anh không được phép đến đây dạo bước thỉnh thoảng hay sao? Nếu anh tình cờ gặp em, thì điều đó đâu có gì là lén lút?”
Đó chính là khoảnh khắc mà ý chí của chúng ta dường như sắp sửa trở thành bất biến—khi những cánh cổng sắt định mệnh sắp sửa khép lại sau lưng—là lúc thử thách sức mạnh của chúng ta hơn bao giờ hết. Khi ấy, sau bao giờ đồng suy xét rạch ròi và xác tín vững chắc, chúng ta lại vồ lấy bất kỳ thứ ngụy biện nào có thể xóa sạch mọi cuộc đấu tranh lâu dài của mình, để rồi tự chuốc lấy thất bại—thứ thất bại mà ta còn yêu quý hơn cả chiến thắng.
Maggie cảm thấy tim mình lỗi nhịp trước chiêu trò lẩn tránh ấy của Philip, và thoáng qua trên gương mặt cô là một cú sốc gần như vô hình đi kèm với sự nhẹ nhõm. Anh nhìn thấy điều đó, và họ chia tay trong im lặng.
Sự thấu thấu đáo của Philip về hoàn cảnh lúc bấy giờ khiến anh không khỏi nơm nớp lo sợ rằng mình đã quá mạn thượng khi nhúng tay vào lương tâm của Maggie, biết đâu lại vì một mục đích vị kỷ nào đó. Nhưng không!—anh tự nhủ rằng mục đích của mình chẳng hề vị kỷ chút nào. Anh vốn chẳng mảy may hy vọng rằng Maggie sẽ đáp lại tình cảm sâu đậm mà anh dành cho cô; và chắc chắn cho tương lai sau này của Maggie, khi những chướng ngại gia đình vụn vặt ngáng đường tự do ấy đã biến mất, thì hiện tại không nên bị hy sinh hoàn toàn, và cô nên có cơ hội được trau dồi học thức—được giao lưu với một tâm hồn vượt lên trên mức độ dung tục của những kẻ mà cô đang phải chung sống. Nếu chúng ta chỉ nhìn thật xa về phía trước để tìm kiếm hậu quả của hành động, ta sẽ luôn tìm thấy một điểm nào đó trong sự kết hợp của các kết quả để biện minh cho những hành động ấy; bằng cách đứng từ góc độ của một đấng Quan Phòng sắp đặt mọi kết quả, hay của một triết gia chiêm nghiệm chúng, ta sẽ thấy hoàn toàn có thể đạt được sự tự mãn tuyệt đối khi chọn làm điều gì đó mang lại sự dễ chịu nhất cho ta ở hiện tại. Và chính bằng cách đó, Philip đã biện minh cho những nỗ lực tinh vi của mình nhằm đánh gục sự thôi thúc chân chính của Maggie để chống lại một sự che rèm che giấu—điều sẽ mang lại sự mâu thuẫn trong tâm hồn cô và có thể gây thêm nỗi đau mới cho những người có quyền lợi tự nhiên tiên quyết đối với cô. Thế nhưng bên trong anh vẫn tồn tại một nguồn năng lượng dư thừa của cảm xúc, khiến anh gần như độc lập với những động cơ biện minh. Niềm khao khát được gặp Maggie, được trở thành một phần trong cuộc đời cô, ẩn chứa thứ bản tính bạo liệt muốn chớp lấy niềm vui đang dâng hiến—thứ phát tiết từ một cuộc đời mà thể chất lẫn tinh thần đã chịu đựng sự chi phối của đớn đau. Anh không được hưởng một phần trọn vẹn trong những điều tốt đẹp chung của nhân loại; anh thậm chí chẳng thể hòa nhập với những kẻ tầm thường, mà phải chịu cảnh bị singled out để nhận lấy sự thương hại, bị tách ra khỏi những thứ vốn dĩ là hiển nhiên với người khác. Ngay cả với Maggie, anh cũng là một ngoại lệ; rõ ràng là ý nghĩ anh trở thành người tình của cô chưa từng xuất hiện trong tâm trí cô bao giờ.
Đừng quá khắt khe với Philip. Những kẻ xấu xí và dị hình rất cần đến những đức tính phi thường, bởi vì họ rất dễ cảm thấy vô cùng bất an nếu thiếu đi chúng; thế nhưng giả thuyết cho rằng những đức tính phi thường nảy sinh một cách trực tiếp từ những bất lợi về ngoại hình, giống như loài thú mọc lớp lông dày hơn ở những vùng khí hậu khắc nghiệt, có chăng lại hơi gượng ép. Những cạm bẫy của sắc đẹp thường được tô vẽ nhiều, nhưng tôi ngỡ rằng chúng chỉ có mối liên hệ tương tự với những cạm bẫy của sự xấu xí, giống như sự cám dỗ ăn uống quá độ trong một bữa tiệc thị soạn—nơi những niềm vui phong phú làm thỏa mãn cả thị giác, thính giác lẫn vị giác—so với những cạm bẫy tấn công cơn đói khát đến cùng cực. Tháp Đói chẳng phải vẫn đứng đó như một biểu tượng cho thử thách tột cùng đối với bản tính con người chúng ta hay sao?
Philip chưa từng được vỗ về bởi thứ tình mẫu tử vốn dồi dào hơn bội phần vì nhu cầu của chúng ta lớn hơn, thứ tình cảm càng bám chặt lấy ta dịu dàng hơn vì ta kém phần may mắn chiến thắng trong ván bài cuộc đời; và cảm giác về sự yêu thương, chiều chuộng của người cha dành cho anh lại bị làm cho phai nhạt bởi sự nhận thức sắc bén hơn về những lỗi lầm của ông. Bị tách biệt khỏi mọi thực tế đời sống như bản tính của Philip, với độ nhạy cảm mang một nửa nét nữ tính, anh mang trong mình sự chán ghét đến mức không khoan nhượng của phụ nữ đối với sự phù phiếm trần tục và việc theo đuổi dục vọng một cách có ý thức; và mối liên kết tự nhiên mạnh mẽ duy nhất trong cuộc đời anh—tình cảm gia đình với tư cách là một người con—đối với anh chẳng khác nào một chiếc nhức buốt. Có lẽ bản chất con người khi bị đặt vào một hoàn cảnh bất lợi nào đó so với điều kiện thông thường thì ít nhiều gì cũng mang bệnh lý, cho đến khi sức mạnh thiện lương kịp thời chiến thắng; và ở tuổi đôi mươi, hiếm khi thứ sức mạnh ấy có đủ thời gian để làm điều đó. Sức mạnh ấy vẫn hiện diện vô cùng mạnh mẽ trong con người Philip, nhưng vầng thái dương tự thân vẫn trông thật yếu ớt khi xuyên qua lớp sương mù buổi sớm.
