Maggie buộc phải đến chỗ ở của Tom vào giữa trưa, lúc anh thường về ăn trưa, nếu không thì cô chẳng thể gặp anh ở nhà. Cậu không thuê trọ với những người hoàn toàn xa lạ. Người quen của chúng ta là Bob Jakin, với sự đồng tình ngầm của con chó Mumps, không chỉ cưới vợ cách đây khoảng tám tháng, mà còn thuê một trong những ngôi nhà cổ kỳ lạ nằm ven sông với những lối đi ngoằn ngoèo đến bất ngờ. Như anh ta từng nhận xét, vợ và mẹ anh ta có thể tự quản lý bản thân cho khỏi táy máy bằng cách cho thuê hai chiếc "thuyền giải trí" mà anh ta đã bỏ vốn tiết kiệm ra đầu tư, đồng thời cho thuê phòng khách cùng phòng ngủ phụ. Trong hoàn cảnh đó, nếu gác lại các vấn đề về vệ sinh, thì còn gì tuyệt vời hơn cho lợi ích của tất cả các bên bằng việc người thuê trọ lại chính là anh Tom?
Chính vợ của Bob là người ra mở cửa đón Maggie. Chị là một phụ nữ nhỏ thó, có dáng vẻ tổng thể như một con búp bê gỗ Hà Lan; khi đứng cạnh mẹ của Bob—người chiếm trọn lối đi phía sau—chị trông chẳng khác nào một trong những hình nộm nhỏ mà các nghệ sĩ thường đặt bên cạnh bức tượng khổng lồ để làm thước đo tỷ lệ. Người phụ nữ nhỏ bé nhún gối chào và ngước nhìn Maggie với chút e dè ngay khi vừa mở cửa; nhưng câu hỏi "Anh tôi có ở nhà không?" được Maggie cất lên với một nụ cười đã khiến chị quay phắt lại đầy hào hứng và thốt lên,—
– Ơ kìa mẹ, mẹ ơi—bảo Bob đi!—cô Maggie đây mà! Xin mời cô vào nhà, ơn Chúa," chị tiếp lời, vừa mở một cánh cửa bên cạnh vừa cốép sát người vào tường để nhường không gian rộng nhất có thể cho vị khách.
Những ký ức buồn bã ùa về trong tâm trí Maggie khi cô bước vào căn phòng khách nhỏ, nơi giờ đây là tất cả những gì mà tội nghiệp Tom có thể gọi là "nhà"—cái tên mà từ rất nhiều năm trước, đã từng mang ý nghĩa là cả một trời thân thuộc đối với cả hai người. Thế nhưng, không phải mọi thứ trong căn phòng mới này đều xa lạ với cô; thứ đập vào mắt cô đầu tiên chính là cuốn Kinh Thánh cũ kỹ lớn, và cảnh tượng ấy dường như chẳng thể nào làm phai mờ đi những ký ức xưa cũ. Cô đứng lặng không nói nên lời.
– Xin cô cứ tự nhiên ngồi xuống ạ," vợ anh Jakin nói, vừa dùng tạp dề lau qua một chiếc ghế sạch bong, rồi nhấc một góc tà áo áp lên mặt với vẻ ngượng ngùng khi ngước nhìn Maggie đầy vẻ kinh ngạc.
– Thế Bob có ở nhà không hả chị?" Maggie trấn tĩnh lại, mỉm cười nhìn con búp bê gỗ Hà Lan đang bẽn lẽn.
– Dạ có thưa cô; nhưng chắc anh ấy đang rửa mặt và thay đồ; để tôi đi xem sao," vợ anh Jakin đáp rồi biến mất.
Nhưng chẳng mấy chốc chị quay lại, bước đi với dáng vẻ bạo dạn hơn đôi chút phía sau chồng mình. Bob hiện diện ở khung cửa với đôi mắt xanh rực rỡ và hàm răng trắng đều đặn, cúi đầu chào một cách cung kính.
– Chào anh Bob," Maggie bước lên trước, chìa tay ra với anh; "Tôi vẫn luôn định đến thăm vợ anh, và nhất định tôi sẽ lại đến vào một ngày khác chỉ vì mục đích đó, nếu cô ấy cho phép. Nhưng hôm nay tôi buộc phải đến đây có việc với anh tôi."
– Chẳng mấy chốc cậu ấy sẽ về thôi, thưa cô. Cậu Tom đang làm ăn rất khấm khá; cậu ấy rồi sẽ trở thành một trong những nhân vật có máu mặt ở vùng này cho mà xem—cô cứ chờ đấy."
– Vâng, Bob, tôi tin là anh ấy sẽ phải mang ơn anh, bất kể sau này anh ấy đạt được thành tựu gì; chính anh ấy đã nói điều đó vào tối nọ khi nhắc đến anh."
– Ơ kìa cô, đó chỉ là cách nói của cậu ấy thôi. Nhưng tôi lại càng quý trọng những lời đó hơn, bởi vì cái lưỡi của cậu ấy không bao giờ nói hớ hênh như cái lưỡi của tôi. Chúa ơi! Tôi chẳng khác nào cái chai bị nghiêng ngả, chẳng khác tí nào—cứ hễ mở miệng ra là tôi không sao dừng lại được. Mà trông cô dạo này tươi tắn quá; được nhìn thấy cô làm tôi thấy vui cả người. Cô thấy sao hả Prissy?"—đến đây Bob quay sang vợ mình,—"Tôi nói có sai đâu nào? Dù chẳng có món hàng hóa nào mà tôi không thể phóng đại lên được khi cái lưỡi tôi đã cất lời."
Chiếc mũi nhỏ xíu của vợ Bob dường như đang bắt chước đôi mắt, ngước lên nhìn Maggie đầy vẻ cung kính, nhưng giờ đây chị đã có thể mỉm cười, nhún gối chào và nói: "Em đã mong mỏi từng ngày được gặp cô đấy ạ, vì chồng em cứ nhắc mãi về cô, hệt như người mất hồn từ hồi mới bắt đầu tán tỉnh em cơ."
– Thôi, thôi nào," Bob nói với vẻ ngớ ngẩn. "Đi xem nồi khoai thế nào đi, kẻo cậu Tom về lại phải chờ mỏi cổ."
– Tôi hi vọng Mumps đã có thiện cảm với vợ chồng anh rồi chứ, Bob," Maggie mỉm cười nói. "Tôi nhớ anh từng bảo nó không thích việc anh lấy vợ."
– Ơ thưa cô," Bob đáp, "nó đành phải bấm bụng chấp nhận khi thấy vợ tôi bé nhỏ thế nào thôi. Nó cứ vờ như không nhìn thấy cô ấy, hoặc là nghĩ rằng cô ấy chưa lớn hết cỡ. Nhưng thưa cô, còn về phần cậu Tom cơ," Bob hạ giọng và ra chiều nghiêm túc, "cậu ấy kín như bưng ấy, chẳng hở ra được nửa lời; nhưng tôi đây lại là kẻ ranh mãnh, và khi tôi đã gác lại việc gánh hàng rong, rảnh rỗi không có việc gì làm, thì tôi lại thừa thãi chất xám đến mức chẳng biết dùng vào đâu, thế là tôi cứ phải bận tâm vào chuyện ruột gan thiên hạ. Nhìn cậu Tom cứ thui thủi ngồi lì một mình với vẻ mặt đăm chiêu, cau mày đăm đăm nhìn đống lửa vào mỗi tối là tôi lại thấy sốT ruột. Một thanh niên khôi ngô thế cơ mà, lẽ ra giờ này phải sôi nổi hơn chứ. Vợ tôi bảo có những lúc chị ấy bước vào mà cậu ấy chẳng thèm đếm xỉa gì đến, cứ ngồi trân trân nhìn vào ngọn lửa và cau mày hệt như đang quan sát người ta làm việc trong đó vậy."
– Anh ấy bận quá nhiều tâm trí vào công việc kinh doanh," Maggie nói.
– Vâng," Bob hạ thấp giọng; "nhưng cô có nghĩ là chỉ vì thế không, thưa cô? Cậu Tom vốn là người kín đáo; nhưng tôi đây vốn ranh ma, và vào dịp Giáng sinh vừa rồi, tôi cứ nghĩ là mình đã tìm ra được một điểm mềm yếu ở cậu ấy. Chuyện là về một con chó spaniel lông đen nhỏ—một giống chó cực kỳ quý hiếm—mà cậu ấy đã tìm mọi cách để sở hữu cho bằng được. Thế nhưng kể từ dạo đó, có chuyện gì đã ám ảnh cậu ấy, khiến cậu ấy càng trở nên bướng bỉnh và cứng nhắc hơn bao giờ hết, mặc dù cậu ấy gặp rất nhiều may mắn. Và tôi muốn nói cho cô biết, thưa cô, vì tôi nghĩ giờ cô đã đến đây, có lẽ cô sẽ khuyên giải được cậu ấy đôi chút. Cậu ấy quá cô đơn, và chẳng mấy khi chịu ra ngoài giao du gì cả."
– Tôi e rằng mình có rất ít quyền ảnh hưởng đối với anh ấy, Bob," Maggie nói, lòng vô cùng xúc động trước gợi ý của Bob. Đó hoàn toàn là một ý nghĩ mới mẻ đối với cô rằng Tom cũng có những nỗi niềm trắc trở trong chuyện tình cảm. Tội nghiệp anh!—lại còn đang đem lòng yêu Lucy nữa chứ! Nhưng có lẽ đó chỉ là trí tưởng tượng viển vông của cái đầu hay lo chuyện bao đồng của Bob mà thôi. Món quà là chú chó kia chẳng có ý nghĩa gì hơn ngoài tình họ hàng và lòng biết ơn. Tuy nhiên Bob đã cất lời: "Cậu Tom về kìa," và cánh cửa ngoài đang mở ra.
– Không còn thời gian nữa đâu, Tom," Maggie nói ngay khi Bob vừa bước ra khỏi phòng.
Tom đứng tựa lưng vào lò sưởi, còn Maggie ngồi đối diện hướng có ánh sáng. Anh nhận thấy cô đang run rẩy, và anh đã có linh cảm về chủ đề mà cô chuẩn bị nói tới. Chính linh cảm đó đã khiến giọng anh trở nên lạnh lùng và cứng nhắc hơn khi cất lời: "Có chuyện gì thế?"
Giọng điệu ấy khơi dậy tinh thần chống đối trong lòng Maggie, và cô bèn đưa ra đề nghị theo một cách hoàn toàn khác với những gì cô đã định sẵn từ trước. Cô đứng dậy, nhìn thẳng vào Tom và nói,—
– Em muốn anh giải trừ cho em lời hứa về Philip Wakem. Hoặc đúng hơn là, em đã hứa với anh sẽ không gặp mặt anh ấy nếu không báo trước cho anh. Em đến đây để nói rằng em rất muốn gặp anh ấy.
– Được thôi," Tom lạnh lùng đáp.
Nhưng Maggie vừa dứt lời với vẻ lạnh lùng, thách thức ấy thì cô đã hối hận ngay, và nỗi sợ hãi về sự xa cách với anh trai lại dâng lên bóp nghẹt tâm can cô.
– Không phải vì bản thân em đâu, Tom yêu quý. Đừng giận em. Em đã chẳng cất công xin phép nếu như Philip, anh biết đấy, không phải là bạn của Lucy và cô ấy rất muốn anh ấy đến, đã mời anh ấy đến vào tối nay; và em đã nói với Lucy rằng em không thể gặp anh ấy nếu không thông báo cho anh. Em sẽ chỉ gặp anh ấy trước mặt người khác thôi. Sẽ không bao giờ có bất kỳ điều gì bí mật giữa chúng ta nữa đâu.
Tom quay mặt đi chỗ khác, chau mày sâu hơn trong chốc lát. Sau đó, anh quay lại nhìn cô, chậm rãi và dõng dạc nói,—
– Em biết rõ cảm giác của anh về vấn đề đó thế nào rồi đấy, Maggie. Chẳng cần thiết phải nhắc lại những gì anh đã nói từ một năm trước. Khi cha còn sống, anh cảm thấy mình có bổn phận phải dùng hết mọi quyền hạn để ngăn cản em làm nhục cha cũng như chính bản thân em, và tất cả chúng ta. Nhưng giờ đây, anh phải để em tự định đoạt lấy con đường của mình. Em muốn được độc lập; chính em đã nói với anh điều đó sau cái chết của cha. Quan điểm của anh không hề thay đổi. Nếu em còn nghĩ đến Philip Wakem với tư cách là người yêu một lần nữa, thì em phải từ bỏ anh.
– Em không hề muốn thế, Tom yêu quý ạ, ít ra là trong hoàn cảnh hiện tại; em hiểu rằng điều đó chỉ dẫn đến đau khổ mà thôi. Nhưng chẳng mấy chốc em sẽ đi nhận một công việc ở nơi khác, và em muốn được làm bạn trở lại với anh ấy trong thời gian em còn ở đây. Lucy cũng muốn vậy.
Vẻ mặt nghiêm khắc của Tom dịu đi đôi chút.
– Anh không phiền nếu em thỉnh thoảng gặp cậu ta ở nhà chú bác chúng ta—anh không muốn em phải làm ầm ĩ lên về chuyện này. Nhưng anh không hề tin tưởng em, Maggie. Em rất dễ bị lôi kéo để làm bất cứ chuyện gì.
Đó là một lời nói tàn nhẫn. Môi Maggie bắt đầu run lên.
– Sao anh lại nói thế, Tom? Anh thật quá nhẫn tâm. Chẳng phải em đã làm và chịu đựng mọi thứ tốt nhất có thể rồi sao? Và em đã giữ lời hứa với anh—khi mà—khi mà——Cuộc đời em chưa bao giờ là một chuỗi ngày hạnh phúc, cũng giống như anh vậy.
Cô buộc phải cư xử như một đứa trẻ; những giọt nước mắt chực trào ra. Khi không giận dữ, Maggie vốn rất dễ phụ thuộc vào những lời nói ân cần hay lạnh nhạt chẳng khác nào đóa cúc dại phụ thuộc vào ánh nắng hay mây mù; khao khát được yêu thương luôn có sức mạnh khuất phục cô, hệt như ngày trước, từng khuất phục cô trong căn gác mái mục nát. Sự tử tế của người anh trai bộc lộ trỗi dậy trước lời khẩn nài này, nhưng nó chỉ có thể thể hiện theo cách riêng của Tom. Anh đặt nhẹ tay lên tay áo cô, và nói với giọng điệu của một ông thầy giáo ân cần,—
– Giờ thì nghe anh nói đây, Maggie. Anh sẽ nói cho em hiểu ý anh là gì. Em lúc nào cũng đẩy mọi chuyện đến cực đoan; em thiếu sự phán đoán và tự chủ; thế mà em cứ nghĩ mình là người hiểu rõ nhất, và nhất quyết không chịu nghe theo sự chỉ bảo. Em biết rõ là anh không hề muốn em đi làm thuê ở bên ngoài mà. Dì Pullet sẵn sàng cho em một mái ấm tẻm tươm, và em hoàn toàn có thể sống một cuộc đời đáng kính giữa họ hàng cho đến khi anh có thể lo cho em một mái nhà chung với mẹ. Và đó mới là điều anh muốn làm. Anh luôn mong em gái mình trở thành một tiểu thư, và anh vẫn luôn chăm sóc cho em, đúng như tâm nguyện của cha, cho đến khi em tìm được một tấm chồng tử tế. Nhưng suy nghĩ của em và của anh chưa bao giờ đồng điệu, và em thì chẳng bao giờ chịu nhượng bộ. Thế mà em không có nổi sự khôn ngoan để nhận ra rằng một người anh trai bước ra ngoài xã hội và giao thiệp với người đời, tất yếu sẽ hiểu rõ hơn em về điều gì là đúng đắn và đáng kính trọng đối với một người em gái. Em nghĩ anh không tử tế; nhưng sự tử tế của anh chỉ có thể được định hướng bởi những điều mà anh tin là tốt đẹp cho em.
– Vâng, em biết chứ, Tom yêu quý," Maggie nói, vẫn còn nấc nghẹn nhưng đang cố nén nước mắt. "Em biết anh sẽ làm rất nhiều điều vì em; em biết anh đã vất vả thế nào và không màng hy sinh bản thân. Em rất biết ơn anh. Nhưng thực sự là anh không thể hoàn toàn thấu hiểu cho em được; bản chất của chúng ta rất khác nhau. Anh không biết mọi thứ tác động đến em khác biệt thế nào so với anh đâu."
– Anh biết chứ; anh biết quá rõ là đằng khác. Anh biết em cảm nhận khác biệt thế nào về tất cả những gì liên quan đến gia đình chúng ta, và đến phẩm giá của chính em với tư cách là một người phụ nữ trẻ, trước khi em có thể nghĩ đến chuyện nhận những lời tán tỉnh bí mật từ Philip Wakem. Nếu như nó không đáng ghớm ghiếc đối với anh ở mọi khía cạnh khác, thì anh cũng sẽ phản đối việc tên của em gái mình bị đem ra gắn liền dẫu chỉ trong chốc lát với một kẻ mà người cha quá cố của hắn hẳn phải căm ghét từng ý nghĩ về tất cả chúng ta, và sẽ khinh bỉ ruồng bỏ em. Với bất kỳ ai khác ngoài em, anh có lẽ đã hoàn toàn đinh ninh rằng những gì em chứng kiến ngay trước khi cha qua đời sẽ ngăn cản em không bao giờ tơ tưởng đến Philip Wakem với tư cách người yêu thêm một lần nào nữa. Nhưng với em thì anh chẳng thể chắc chắn điều gì cả; anh chưa bao giờ thấy chắc chắn về bất cứ chuyện gì ở em. Có lúc em tìm thấy niềm vui trong một thứ sự hy sinh mù quáng đến cực đoan, nhưng có lúc em lại chẳng có nổi sự kiên quyết để chống lại một điều mà em thừa biết là sai trái.
Có một sự thật cay đắng đến rợn người trong lời nói của Tom—cái lớp vỏ cứng cỏi của sự thật mà chỉ những tâm trí thiếu trí tưởng tượng và thiếu sự đồng cảm mới nhận ra được. Maggie luôn oằn mình đau đớn dưới sự phán xét đó của Tom; cô vừa nổi loạn vừa cảm thấy nhục nhã trong cùng một khoảnh khắc; có cảm giác như thể anh đang giơ một chiếc gương trước mặt cô để phơi bày sự dại dột và yếu đuối của chính cô, như thể anh là một giọng nói tiên tri đang tiên đoán trước sự sụp đổ của cô trong tương lai; thế nhưng, trong suốt thời gian đó, cô cũng đồng thời phán xét lại anh; cô tự nhủ thầm rằng anh thật hẹp hòi và bất công, rằng anh quá cạn cợt để có thể thấu cảm những nhu cầu tinh thần vốn thường là cội nguồn của những hành vi sai trái hoặc ngớ ngẩn đã biến cuộc đời cô thành một bài toán không lời giải trong mắt anh.
Cô không đáp lời ngay; lòng cô quá nghẹn ngào, và cô ngồi xuống, tựa khủy tay lên bàn. Cố gắng làm cho Tom hiểu rằng cô vẫn luôn gắn bó với anh chẳng để làm gì cả. Anh lúc nào cũng đẩy cô ra xa. Cảm xúc của cô dưới những lời nói ấy càng trở nên phức tạp hơn bởi lời nhắc đến khung cảnh cuối cùng giữa người cha quá cố và Wakem; và cuối cùng, ký ức đau đớn và trang nghiêm ấy đã lấn át đi nỗi uất ức trước mắt. Không! Cô không hề đối xử với những chuyện đó bằng sự dửng dưng nông nổi, và Tom không được phép buộc tội cô như vậy. Cô ngước nhìn anh bằng một ánh mắt trầm ngâm, tha thiết và nói,—
– Em không thể làm anh nghĩ tốt hơn về mình bằng bất cứ lời nói nào đâu, Tom. Nhưng em không hề xa rời mọi cảm xúc của anh như anh vẫn tưởng. Em cũng nhìn thấy rõ như anh rằng từ vị trí của chúng ta đối với cha của Philip—chứ không phải vì lý do nào khác—sẽ là điều bất hợp lý, sẽ là sai trái nếu chúng ta nuôi dưỡng ý định kết hôn; và em đã từ bỏ ý nghĩ coi anh ấy là người yêu rồi. Em đang nói thật với anh, và anh không có quyền hoài nghi em; em đã giữ lời hứa với anh, và anh chưa từng bắt quả tang em nói dối điều gì. Em không những không khuyến khích, mà còn sẽ thận trọng tránh né mọi mối liên hệ với Philip ngoài khuôn khổ của một tình bạn êm đềm. Anh có thể nghĩ rằng em không có khả năng giữ vững quyết tâm; nhưng ít nhất anh không nên đối xử với em bằng sự khinh miệt phũ phàng dựa trên những lỗi lầm mà em còn chưa hề phạm phải.
– Thôi được, Maggie," Tom dịu giọng trước lời khẩn nài này, "anh không muốn làm căng mọi chuyện lên đâu. Anh nghĩ, xét trên mọi khía cạnh, tốt nhất là em cứ gặp Philip Wakem, nếu Lucy muốn cậu ta đến nhà. Anh tin những gì em nói—ít ra là em thực sự tin vào điều đó, anh biết; anh chỉ muốn cảnh báo em trước thôi. Anh rất muốn làm một người anh tốt với em, miễn là em chịu để anh làm điều đó."
Có một chút run rẩy trong giọng Tom khi anh cất lên những lời cuối cùng ấy, và tình cảm sẵn có trong lòng Maggie lại ùa về với thứ ánh sáng ấm áp rực rỡ hệt như hồi họ còn thơ bé, cùng nhau cắn chung chiếc bánh quy như một nghi thức hòa giải. Cô đứng dậy đặt tay lên vai Tom.
– Tom yêu quý, em biết anh có ý tốt mà. Em biết anh đã phải chịu đựng rất nhiều, và đã làm được rất nhiều việc. Em rất muốn trở thành chốn bình yên cho anh nương tựa, chứ không phải mang rắc rối đến cho anh. Giờ thì anh không nghĩ em là đứa hoàn toàn hư hỏng nữa chứ?
Tom mỉm cười trước khuôn mặt đầy vẻ khẩn khoản ấy; nụ cười của anh thật đẹp mỗi khi nó hiện hữu, bởi đôi mắt xám có thể trở nên vô cùng dịu dàng ẩn sâu bên dưới cái cau mày.
– Không, Maggie.
– Biết đâu em sẽ ngoan ngoãn hơn những gì anh mong đợi thì sao.
– Anh hy vọng thế.
– Thế ngày nào đó em có thể đến pha trà cho anh, và gặp lại người vợ tí hon này của Bob được không?
– Được chứ; nhưng giờ thì chuồn lẹ đi, vì anh không còn thời gian nữa đâu," Tom nói và liếc nhìn đồng hồ.
– Không tính cho em một cái hôn sao?
Tom cúi xuống hôn lên má cô, rồi cất lời,—
– Xong nhé! Phải ngoan ngoãn vào đấy. Hôm nay anh còn rất nhiều việc phải suy nghĩ. Chiều nay anh sẽ có một cuộc họp bàn dài với bác Deane đấy.
– Ngày mai anh có đến nhà dì Glegg không? Tất cả chúng ta sẽ ăn cơm sớm để chiều sang đó uống trà đấy. Anh nhất định phải đến nhé; Lucy dặn em phải nói lại với anh như vậy.
– Ơ hay cái con bé này! Đầy việc khác phải làm ấy chứ," Tom cáu kỉnh giật mạnh sợi dây chuông, làm rơi cả cái chuông nhỏ xuống.
– Em sợ quá cơ, em chuồn đây," Maggie vừa cười vừa lùi bước; trong khi đó, với triết lý đàn ông của mình, Tom vung tay ném tút sợi dây chuông về phía tận góc phòng—cũng chẳng xa là mấy—một nét trải nghiệm đời thường mà người viết mạn phép tự đắc rằng nó sẽ chạm đến tận đáy lòng của không ít những nhân vật có máu mặt hoặc thành đạt từng trải qua thuở hàn vi trong những căn phòng trọ chật chội mà nuôi dưỡng những hoài bão lớn lao.
