"Một tâm hồn thật sự sung mãn, trên bước khai quang mặt đất, đã hé thấy ánh sáng le lói đầu tiên của bí ẩn cuộc sống con người; tâm hồn như thế sẽ không bao giờ chịu dấn thân trọn vẹn vào hỗn mang của lịch sử để dàn xếp nó - dấn thân được hiểu như tham gia vận dụng các ý niệm tiên quyết vào công cuộc, và dàn xếp được coi như thái độ, tư thế đóng cứng vào các ý niệm kia.

Không phải họ thiếu khả năng, ngược lại, bởi quá dư thừa năng lực. Họ tìm hiểu thay vì phán xét, dọ dẫm thay vì xông xáo bước quàng; và thay vì nói lớn tiếng trên bề mặt thời đại, họ lặng lẽ đi băng vùng đất hoang chưa được khai vỡ của tâm hồn con người. Trên bước đường, nhiều lần họ dừng lại tư lự và, có thể lắm, tạm ẩn thân chờ đợi trong nhiều năm dài”.

Một sinh thể không lấy gì làm chắc chắn cho lắm giữa cuồng lưu văn hóa chủ lợi hôm nay đã rời bỏ cuộc sống đô thị phồn hoa lang thang đến xó xỉnh miền gió cát của bà con dân tộc thiểu số nghèo nàn cơ cực năm này sang năm khác không phải nghiên cứu hay khai thác trục lợi, cũng không phải xung phong vào miền sâu miền xa hòng lập công, càng không phải hy sinh “cao thượng” mà chỉ để thâm nhập tìm hiểu và cảm thông, luôn cho dân quê Chăm sự an ủi vỗ về, tin tưởng và hy vọng.

Giữa bao nhiêu kẻ vô tình hay hữu sự đổ về miền đất Panduranga mấy mươi năm nay, Hà Vân như con chim lạ. Không phải ngẫu nhiên một giáo viên Văn Lâm mùa Ramưwan năm kia đã cả quyết nàng chính dòng máu Chăm muốn giấu tung tích để thực hiện ý định nào đó, hoặc đơn thuần giải quyết mặc cảm sắc tộc.

Tôi không nghĩ vậy. Tôi chỉ biết nàng người Nha Trang. Chúng ta nhớ hạt giống Chăm vung vãi khắp nên tên một miền đất không nói lên được điều gì cả. Tôi không hỏi nàng để hiểu thêm về thành phần xuất thân, cha mẹ, anh chị em, cuộc tình đã qua… Tôi chỉ biết nàng có đó với tôi, như là một tặng vật mong manh, huyền nhiệm. Những lúc tôi bị Mưlan “bỏ rơi” trong các chuyến affaires, bị đẩy tới giáp mặt với tình trạng khẩn cấp của xã hội Chăm dẫu nông thôn nhưng không lấy một khoảng trống nhỏ bình lặng, trận khủng khoảng tinh thần riêng tư vừa siêu hình vừa lịch sử-xã hội tưởng có thể hạ knock out tâm hồn yếu đuối tôi, thì nàng có đó, xoa dịu và nâng đỡ đồng thời đánh thức, kích thích bộ máy tôi khởi động lần nữa, lăn xả vào cuộc chiến mới. Cho nên trong quan hệ của chúng tôi, dù ở góc độ hay cấp độ nào chăng nữa, con người cá tính như Mưlan không thể ghen. Bởi chính Hà Vân đã làm phong phú cuộc sống tôi, nghĩa là cuộc đời nàng, có tác động giữ thăng bằng cá thể J’Man lẫn (một phần) xã hội Chăm hôm nay.

Những lúc tôi hớ ngu ngốc, bị thất bại ê ẩm hay khích bác vô tội vạ, hoặc chìm sâu trong vũng tối của tuyệt vọng, nàng có đó. Không phải để phản bác hay biện hộ bênh vực mà là nâng đỡ. Chúng ta biết trong hiếm lần để mất bình tĩnh, ngài giáo sư Trần Hùng dò hỏi về quan hệ của chúng tôi, quan hệ mà ngài tốn không ít công sức đoán mò, bao vây hay cách ly nó. Độc giả của tôi đến lúc này cũng muốn biết sự thật về nó, có lẽ. Vậy tôi cũng cần bộc bạch một lần cho trót.

Sự thật: không có gì cả.

Không phải chúng tôi không có điều kiện, cơ hội (chúng tôi có thừa) hay tôi đã tự sắm cho mình một tâm hồn cao thượng trước nàng. Không ít lần chúng tôi có nhau trong phòng riêng, lần ở Quy Nhơn, nàng gọi điện nhắn tôi qua đọc góp ý bản tham luận.

Tôi mở cửa vào thì nàng từ phòng tắm bước ra, chiếc coóc-xê đã mặc nhưng chưa gài móc, hàng cúc áo sơ mi để ngõ. Tôi nhìn chết lặng, hai chân đóng cứng vào nền nhà. Tôi từ từ bước tới, thì thào giọng run run: em có bộ ngực tuyệt vời, và đưa hai bàn tay chạm vào hai bầu vú nàng. Tôi nghe êm và rượi mát dưới lớp vải. Nàng nhẹ nhàng lật làn vải lên, nói: sau đứa con thứ hai nó sẽ xệ xuống ngay thôi. Tôi vuốt nó không còn qua lớp vải nữa, rồi ngước lên nhìn vào đôi mắt nàng. Tôi không nhớ nàng hay tôi đã kéo chiếc coóc-xê che nó lại. Rồi tôi thấy nàng chậm rãi gài móc sau lưng, và cũng khá chậm rãi, cài lại cúc áo.

Tôi nghĩ nếu tôi giữ tay nàng lại thì chúng tôi đã tiến xa, rất xa rồi. Nhưng không. Tôi không thể dừng thật lâu để làm cuộc nghiên cứu so sánh như ngài giáo sư Trần Hùng từng làm mà chưa hề thất bại (có thể ngài cũng xử sự với nàng như thế, xưa kia). Chúng tôi quá hiểu nhau, còn hơn là bạn thân, xem nhau như anh em ruột.

Chúng tôi đã không bạo động (tôi nghĩ không ít thì nhiều hành vi tình dục luôn khởi đầu bằng bạo động từ một hay cả hai phía, lao tới hay lao vào nhau). Ở thời buổi hôm nay, tình yêu thuần tinh thần dễ gây ngộ nhận như thứ tình yêu tâm thần, tôi hiểu vậy. Hay bởi chúng tôi quá tỉnh táo nên đã đánh mất bản năng? Tôi không tưởng tượng được Krishnamurti có thể có nhân tình, dù ông không hề phản đối sinh hoạt tình dục, xem tính dục như cái đẹp của đời. Heidegger có vợ và ông làm bổn phận truyền giống, dĩ nhiên cạnh đó, thích thú. Eluard, Aragon hay Picasso thì khỏi nói rồi, dân nghệ sĩ hành động theo bản năng là chính. Còn Sartre? Tôi luôn thắc mắc Sartre triết gia-nhà văn nghĩa là đầy sáng suốt, vuốt ve bạn tình mình như thế nào trước khi làm tình. Ông nói lời yêu đương nào? Và sau đó? Hay cả lúc bắt đầu lại vào lần kế tiếp?

Trước khi làm chuyện đó, Sartre quá sáng suốt để không kể lể thành tích vừa chinh phục ở đấu trường xã hội như các tay vận động viên thể thao. Ông cũng không thể nghiên cứu so sánh như ngài giáo sư Trần Hùng. Lẽ nào ông bàn về cuốn sách mới xuất bản nào đó hay đưa ra ý tưởng triết học mới lạ khiến bạn tình bất ngờ, từ đó gợi hứng cho nàng, kích thích nàng? Thế thì chán biết bao! Đó là khó khăn của con người hoạt động trí tuệ mà đại diện xứng đáng là giới triết gia. Phải vậy chăng mà Epicure kêu gọi trở lại chủ nghĩa khoái lạc như là biện pháp giải phóng thân xác khỏi ngục tù khắc kỉ, ngục tù trí tuệ?

Mùa hè năm cuối thế kỉ, ra Hà Nội dự hội thảo ngôn ngữ học, do trục trặc ở bộ phận tiếp tân (tôi khai J’Man nên cô tiếp viên tên Uyên nghĩ tôi nữ – như sau này chúng tôi biết thế, trời đất!) tôi được bố trí chung phòng với nàng trong khách sạn thuộc loại cao cấp của thủ đô. Chúng tôi không phản đối và họ cũng chả quan tâm thay đổi. 10 giờ tối, sau khi ráng mở mắt đọc cho hết số bài tham luận khoa học trong Kỉ yếu, và khi thực hiện xong vệ sinh cá nhân, chúng tôi ngồi đối diện nhau trước bàn làm việc. Im lặng rất lâu. Cuối cùng nàng hỏi:

– Chúng ta bắt đầu từ đâu đây, J’Man?

Tôi nhìn nàng, cười nhẹ. Chúng tôi quá hiểu nhau.

– Em thử giả vờ làm bật một cái cúc áo. Tôi nói. Tôi thấy nàng cười nhẹ, cúi nhìn xuống ngực.

– Như vậy em sẽ cài lại hay anh sẽ nhắc em cài nó lại. Nàng nhìn vào mắt tôi. Tôi không nói gì thêm. Câu chuyện nửa bỡn cợt nửa nghiêm túc trong không khí nửa thực nửa hư. Nàng tiếp, nhìn thẳng vào mắt tôi, nửa đùa nửa thật:

– Hay mình tắt đèn đi anh.

– Ừa, tắt.

Nàng tắt đèn và đi về giường mình. Tôi nghe tiếng thân nàng đặt xuống nệm. Khá nặng nề dù nàng cố gượng, tôi biết. Tôi lẳng lặng đứng lên và đi về… giường mình. Tôi hiểu nàng không đến nỗi ngu ngốc học mót thái độ nhân vật nữ trong tiểu thuyết của Pasternak, rằng mình vừa qua cơn ác mộng, để tôi mò sang vỗ về nàng. Tôi nằm xuống và nghĩ đến nụ hôn đầu năm xưa của chúng tôi. Nó bềnh bồng trôi trong khoảng mơ hồ. Rồi tôi chìm vào giấc ngủ ngon lành, thẳng băng cho tới sáng.