Trước khi xe con quẹo vào khu nhà khách Ủy ban tỉnh, ngài giáo sư Trần Hùng nhắc tài xế lái tạt qua bưu điện. Anh chạy vào quày báo mua giúp tờ Văn nghệ, Văn nghệ Trung ương nhé, ngài nói với theo. Ngài giáo sư cần thể hiện với các nhà khoa học, lãnh đạo tỉnh và giới trí thức Chăm, dù nghiên cứu khoa học kiến thức đầy mình nhưng ngài chưa bao giờ quên văn nghệ, theo sát sườn phong trào sáng tác văn chương nước nhà. Nghĩa là tâm hồn vẫn bay bổng lãng mạn. Chính nó làm bật nổi ngài lên trong giới. Và cũng có nghĩa là toàn diện. Ngài giáo sư khoái nỗi toàn diện. Nghiên cứu tổng thể để có cái nhìn toàn diện. Con người toàn diện. Với cánh chữ nghĩa Chăm thì ngài phát lời khuyên: phải đi vào chuyên môn, chuyên môn hẹp, thật hẹp mới có đóng góp. Cấu trúc nhà cửa Chăm ư? Hãy biết đến nó, chỉ nó thôi; nếu cần thì nhà Yơ chuyên biệt, khảo tả nó, đặt nó trong tổng thể cấu trúc nhà Chăm, đối sánh nó với cái đồng dạng của các dân tộc trong nước và trên thế giới. Ai nhân loại muốn hiểu nhà Yơ Chăm, muốn hiểu đúng nó thì phải tìm đến ta. Bằng lối lập ngôn như thế, ngài đã thu phục bao nhiêu là trí thức Chăm tin theo, làm theo. (Ồ, không khéo ngài dạy họ nghiên cứu mỗi cột nhà Yơ quá! Bên phải, bên trái, chính giữa … ôm rịt nó mà nghiên cứu). Như vậy mới gọi là biết. “Thà chẳng biết gì cả còn hơn biết nhiều thứ nhưng chỉ biết nửa vời. Thà làm tên điên cho riêng mình còn hơn làm anh hùng dưới mắt người thiên hạ”, ngài giáo sư dẫn Nietzsche. Giọng trầm, vang, có nhấn với cạnh bàn tay chém xuống. Để ý, người nghe thấy ngài không hề chịu để hở hàm dưới, cái hàm đã văng đâu trong đấu tranh chống độc tài Ngô Đình Diệm thời ngài lãnh đạo sinh viên Phật giáo Huế xuống đường. Và bảo vệ quyền lợi sắc tộc thiểu số Tây Nguyên. Ngài bảo thế, thực hư ra sao chỉ có ma mới hiểu. Qua quá trình tập luyện, ngài khéo ngụy trang để thính giả không một lần nhìn thấy nó.
Chỉ tội thỉnh thoảng miểng nước bọt bất tuân ý ngài cứ bắn xuống trang giấy đang viết (hay đọc). Lúc đó để ý không thấy ai dòm, ngài nhanh tay phi tang chúng đi.
Ngài giáo sư Trần Hùng vẫn chưa chịu bước xuống, khi xe ngừng ngay bãi đậu. Đại biểu các tỉnh về dự Hội thảo văn hóa Chăm khá đông. Xe con thứ trưởng cũng đang án ngữ dưới bóng me tây cao. Chính lúc này ngài giáo sư cần ra mắt nhất.
Khốn nỗi! Ngài muốn anh tài quành xe qua ngả bồn hoa để vài bước lên ngay tiền sảnh, nhưng cả khoảng sân rộng đã tràn những cúp là cúp. Anh tài xuống mở cửa xe, đứng đợi. Ngần ngừ giây lát, cuối cùng Ngài giáo sư bước xuống, đĩnh đạc. Có vài tiếng gọi ngài: những người quen. Ngài đưa tay vẫy, kiểu vẫy của Clinton. Thay vì băng qua sân lát đá xanh đến thẳng bậc thang dẫn vào Hội trường nơi đám đông đang tụ tập, ngài vòng qua ngả sau hàng chậu cây cảnh. Bằng dáng đi nặng, hơi khum và bước chữ bát! Phiền hà chính tại chỗ đó. Bước chữ bát, ngài không tài nào khuất phục được và ngày càng phát triển theo chiều hướng bất lợi nghiêm trọng. Hôm nay trước mặt bá quan, nhất là trước hàng trăm trí thức Chăm tinh tuyển từ các nơi đổ tới thì thật đại bất tiện. Tệ hơn nữa, tối qua Hà Vân đến chào ngài tận khách sạn.
Thôi, hãy dẹp qua bên hồ sơ nhỏ con này hậu xét. Bây giờ ngài giáo sư đang đưa bàn chân phải đặt lên bậc thang cuối cùng rồi. Tôi bước nhanh tới.
– Chào thầy.
Ngài giáo sư chuyển tờ báo sang tay trái đang cầm cái cặp đen (là cặp ngài ưa dùng) chìa ra bắt tay tôi hờ hững, trong lúc mắt vẫn hướng phía đám đông và gật, liên tục gật. Khác hẳn ứng xử mới tháng trước thôi ngay tại góc rất thoáng của Hội trường Viện nghiên cứu cấp Quốc gia, ngài một tay nắm chặt tay tôi tay kia vỗ vai tôi dặn dò thân mật đẫm chất ước lệ. Hay tầm của tôi chỉ có thể ở mức đó trước mặt nghiên cứu sinh? Còn lúc này, trước ngàn con mắt bá quan, ngài phải giữ phong thái.
Phong thái – quan trọng cực kì! Nó là tiêu chí phân biệt ông Clinton với dân ăn mày, nó đặt vị bộ trưởng đúng vị trí bộ trưởng, anh cuốc đất là anh cuốc đất, không thể lẫn lộn. Chứ không phải thứ bản lai diện mục mà Đức Phật Như Lai đã nỗ lực uổng công nhằm đưa sinh linh khốn khổ đạt tới. Thật vô ích. Phong thái, chỉ cần phong thái thôi là đủ. Cả khởi đầu lẫn chung cuộc. Như lúc này, ngài giáo sư đang ngồi trên chiếc ghế người quen vừa nhường lại kia – hoạt bát nhưng nghiêm trang, hòa nhã mà tự tin đúng mức. (Ngoại trừ dáng của ngài lúc đi, tất tần tật tư thế còn lại luôn đầy phong thái có khả năng dọa nạt đối phương buộc họ cụp đuôi hay ít ra phải lộ khiêm tốn cần thiết).
Chợt mặt ngài tím tái khi liếc thấy Hà Vân đang sải bước dài đi tới. Ngài giáo sư hơi chồm tới để đưa tờ Văn nghệ cho cô sinh viên cũ, sắc mặt trở lại ngay trạng thái ban đầu, quay sang tiếp tục câu chuyện dang dở với nhóm trí thức Chăm bu quanh.
– Các anh chị là tinh hoa của dân tộc, ngài giáo sư thuyết. Nhưng mình mong từ anh chị phải bật lên vài khuôn mặt, như là tinh hoa của tinh hoa. Viết ít thôi. Khoa học quý hồ tinh. Anh chẳng cống hiến gì được cho khoa học nếu anh cứ tham lam ôm đồm.
Ngài liếc nhanh sang tôi. Mấy năm qua ngài thôi mặn mà với tôi, dù không lộ ra mặt. Không phải tôi được lăng xê (như ngài nghĩ) cũng chẳng phải tôi hết trung thành với ngài (như ngài hiểu) mà bởi tôi đi chệch quỹ đạo ngài muốn mỗi trí thức Chăm phải thế: chuyên môn, chuyên môn và chuyên môn. Đằng này hắn vừa cho ra đời tập Triết lí trong văn chương Chăm gì đó. Khái với chả luận – chả ra hồn gì đâu, ngài phán. Lại làm thơ nữa chứ!
– Làm việc trong bóng tối, đào thật sâu vào.
Đương ngon trớn, chợt ngài giáo sư ngưng, ngẩng lên nhìn Hà Vân đang ngó chằm chằm ngài. Hà Vân tủm tỉm cười, rồi như không nhịn được nữa, nàng bật cười thành tiếng và, kéo dài. Ngài giáo sư đẩy ghế đứng dậy, đi bằng bước chân chữ bát vào Hội trường.
Cái cười tủm của Hà Vân thật đáng phiền. Tôi quá quen với nó. Đó là thứ tiếng cười làm phật ý kẻ đã hết còn quyền hành trên mình. Không khiêu khích nhưng rất cần kẻ đồng lõa bên cạnh. Nàng đã như vậy, khi vừa trình xong luận án phó tiến sĩ mà ngài là giáo sư hướng dẫn với lời căn dặn: Hãy đi vào chuyên môn, cực hẹp, đào thật sâu vào. Ngưng một lát: Tất cả là ở đó.
– Chỉ vậy thôi à? Nàng hỏi. Nhưng em thấy thầy cũng chưa đào thật sâu lắm. Nàng nhấn mạnh thật sâu, che miệng tủm tỉm cười, liếc sang tôi. (Ngài biết nàng nắm đủ kĩ bí mật của ngài và muốn ngài hiểu đến mấy nghĩa). Ngay tức thì, ngài bước ra khỏi phòng khách, không một lời.
Nhưng ngài giáo sư Trần Hùng không phải kẻ dễ bị nốc-ao chỉ bằng một đòn, dù là đòn búa tạ. Ngài giành lại phong thái nhanh chóng ngay khi ngồi xuống hàng ghế đầu dành cho cử tọa thuộc lãnh đạo. Phong thái thành cấp số nhân lúc ngài được mời lên dãy bàn chủ tịch đoàn. Tôi tìm cho mình cái ghế ở hàng áp chót nơi cửa lớn để còn tiện ra ngoài gặp người quen tán dóc hay chỉ để thở không khí phi hội nghị, khi cần. Ngài giáo sư khá gay tôi thói đó. Từ trên dãy ghế chủ tịch đoàn liếc thấy tôi, ngài vẫn cố giữ khuôn mặt tỉnh bơ.
Vừa lúc ngài giáo sư lên bục gỗ có gắn ba cái micro đọc tham luận thì Hà Vân từ đâu trờ tới chiếm ngay ghế trống anh bạn cũ ở Phanrí vừa bỏ lại để lên hàng trên.
– Ngồi cạnh anh nghe ngài mới khoái.
– Kính thưa các vị lãnh đạo, kính thưa Hội nghị…. Giọng ngài giáo sư vang lên sang sảng rồi ngưng bặt.
– Giọng trời cho. Hà Vân bình luận.
– Đừng đùa. Chí ít ngài cũng không kính thưa anh Hai, anh Sáu đại cà sa như các vị nhà ta.
– Biết bao nhiêu lần tôi từng đứng trước cử tọa là các nhà bác học, các chuyên gia, nhà lãnh đạo nổi tiếng thế giới trong các hội trường, phòng khánh tiết sang trọng vào bậc nhất nhì thế giới, nhưng không nơi đâu, không lần nào khiến tôi xúc động như lần này trước bà con đại biểu trí thức Chăm chúng ta, và ở đây nơi miền sóng gió Phanrang từng nuôi dưỡng tâm hồn tôi khôn lớn, bay cao. Để bày tỏ lòng biết ơn từ sâu thẳm tâm hồn tôi, tôi xin nhiệt liệt gởi tới Hội nghị, tới bà con Chăm thương yêu của chúng ta lời chào trân trọng nhất, lời chúc nồng nàn nhất.
N-h-ấ-t. Ngài nhấn mạnh nhất to, vang và kéo dài.
Tiếng vỗ tay rào rào.
– Vỗ to lên! Hà Vân thúc cùi chỏ vào mạn sườn tôi. Vỗ tay ăn theo chiến công đầu của ngài giáo sư khả kính của chúng ta.
Đợi cho tiếng vỗ tay hoàn toàn lắng xuống, ngài tiếp:
– Như bác nông dân tốt bụng kia (tôi vốn xuất thân thành phần nông dân, ngài nhấn mạnh) đã không dành cho người bạn khốn khổ con cá, cái tôm mà là cách câu con cá, lối bắt cái tôm. (Im lặng). Tôi không cung cấp cho các vị một khám phá mới nào, tri thức mới lạ nào. Mà là một phương pháp để khai phá, con đường để đi tìm tri kiến. (Im lặng).
Ngài giáo sư luôn có cái khoảng lặng đầy chất kĩ thuật giữa câu nói, đủ lâu nhưng không quá dài, ngay sát sườn ý chính muốn triển khai, như miếng mồi giăng ra đúng lúc để giựt mấy con cá ngờ nghệch. Không lần nào ngài không thành công. Cả hội trường nín lặng (điều mà hội trường chúng ta hiếm khi được hân hạnh) dỏng tai nghe.
– Chúng ta bắt đầu từ đâu? Các vị và tôi, đâu là vạch xuất phát? Khó không phải biết mức đến (khoa học làm gì có mức đến) mà là hiểu được điểm xuất phát. Các vị khổng lồ nào chịu cho chúng ta đứng lên vai? Chúng ta chưa đặt câu hỏi đó với mình. Và (để tăng phần long trọng lần nữa, ngài giáo sư lại im lặng) chúng ta cũng không ngạc nhiên vì chưa đặt câu hỏi đó ra nữa.
– Thôi xổ ra đi, mở máy đi cha nội. Hà Vân nóng ruột.
– Ngay diễn đàn này, có ai đã liệt kê những gì các nhà nghiên cứu, các bác học gia từ hàng trăm năm nay về nền văn hóa Champa, nền văn hóa mà cái vĩ đại của nó vẫn còn giấu mặt, đã làm được? Và tôi có nên làm tổng thuật thành tựu dù to lớn đến mấy vẫn chỉ là phần nổi của rặng núi văn hóa bí ẩn kia không? Về văn học - nghệ thuật, về tôn giáo - phong tục, về ngôn ngữ - chữ viết… với những tên tuổi đáng cho chúng ta nghiêng mình kính trọng: Aymonier, Cabaton, Maspéro, Leuba, Parmentier, Nghiêm Thẩm, Nguyễn Bạt Tụy,…
– (Im lặng). Không, tôi không muốn làm mất thì giờ quý báu của quý vị (có vài tiếng thở phào nghe khá rõ). Quý vị đang có trong tay mình tập kỉ yếu của Hội thảo. Bài “Vấn đề nghiên cứu văn hóa Champa – hiện trạng và giải pháp” đã hệ thống rất chi tiết. Đó chính là điểm xuất phát, xuất phát từ trên đôi vai các ngài khổng lồ. Chúng ta – các vị và tôi, bao giờ chúng ta cất cánh?
– C-ấ-t c-á-á-nh! Vâng, thưa Hội nghị. Không phải nơi ánh sáng vinh quang của Hội trường, nơi lộ thiên trên trang đầu tờ nhật báo, nơi có treo băng-cờ-rôn, nơi luôn chực sẵn tiếng hoan hô… mà là chốn đèo heo hút gió nhất, khỉ ho cò gáy nhất, nơi ánh sáng văn minh bỏ quên một cách ngoan cố nhất, oan uổng nhất (im lặng). Tôi biết con người đó. Cực hiếm. Khiêm cung và lặng lẽ, anh không cần tới báo chí ca ngợi, lăng xê mình.
– Thằng cha khá thù dai. Hà Vân bình luận.
– Làm việc, và làm việc trong bóng tối (Hà Vân liếc sang tôi, tủm tỉm). Đi vào chuyên môn hẹp. Và có được thành tựu đáng cho tôi phải nghiêng mình. (Im lặng) Hội trường im phăng phắc. Tôi muốn nói đến anh bạn trẻ của tôi – Chế Khan, người vô cùng khiêm tốn có khả năng đọc hiểu thông thạo chữ Chăm trên hai thế kỉ. (Im lặng).
Thật bất ngờ, mọi người nín lặng chờ đợi. Tôi nhìn thẳng lên ngài giáo sư, chờ đợi. Hà Vân bất cần là thế, cũng thôi đùa cợt.
– Người đó không có mặt ở đây, nơi ánh sáng của hội trường này, ngài giáo sư tiếp – dù nói một cách nghiêm túc, anh là một trong vài kẻ xứng đáng nhất. Một chuyên gia thượng thặng hôm nay, và tiểu thuyết gia Chăm lớn tương lai.
Đột ngột, ngài giáo sư khựng lại. Lần này không phải bởi sự dàn xếp quen thuộc của lý trí: Ngài biết mình hớ, ngay tức thì liền xoay chuyển tình thế có lợi cho mình.
– Chúng ta những nhà khoa học, chúng ta hy vọng đón nhận con người đó vào một ngày không xa. Bao giờ cũng là hy vọng. Xin chúc mừng niềm hy vọng! Chúc mừng Hội nghị…
Cả Hội trường đồng loạt vỗ tay kéo dài, to và dài rất bất bình thường. Dù không lê thê như thời học sinh chúng tôi đón Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu xuống máy bay trực thăng về đặt viên đá đầu tiên xây Đại học tổng hợp tại quê hương (trường này bị dang dở khi bộ đội tràn vào Ninh Thuận), không ồn ào loạn xị như dân hâm mộ tỉnh lẻ đón Chế Linh ở rạp cinéma Thanh Bình, nhưng chắc chắn nó hơn hẳn cái vỗ tay thường lệ. Đăng đàn kì này, ngài giáo sư Trần Hùng thành công vượt kế hoạch, đến nỗi các tham luận sau đó trở thành những tiếng pháo nhỏ đì đẹt tội nghiệp.
*
Giờ nghỉ giải lao, chúng tôi ùa đến chúc mừng ngài giáo sư.
– Số dzách, thầy ơi, thầy đã đánh văng tất cả. Hà Vân kêu lên, nắm lấy cánh tay ngài lắc lắc.
– Chế Khan, dân Chakleng đấy thầy ạ. Tôi nói hùa theo.
– Mình rành anh ta còn hơn ba người các cậu cộng lại. Ngài làm vẻ không chú ý đến Hà Vân, nhìn tôi, sẵn tay lôi từ cặp da đen ra tập vở học sinh loại 50 trang.
– Đọc thử một chương đi để biết. Đấy mới là sáng tạo, là thứ văn chương đích thực.
Tôi chộp lấy tập vở, lật vài trang lướt qua, nói cám ơn rồi đút nhanh nó vào túi thổ cẩm đeo vai và vọt ra cửa.
– Tôi cần gặp cô. Ngài giáo sư nói, Hà Vân cố ý không nghe thấy, tay vẫn cầm tờ báo, quay ngoắt đi.
– Đồ đĩ! Ngài giáo sư bật ra, giọng nén lại, đanh và sắc vừa đủ để cô nghiên cứu sinh cũ nghe. Hà Vân hơi chựng lại, chợt nàng lấy tay che miệng, tủm tỉm cười rồi bước nhanh theo tôi.
Không thể trị con mẹ đỏng đảnh này được, ngài đứng đực ra nhìn theo sau lưng nàng. Ngài thấy mình bất lực. Vừa từ đỉnh cao vinh quang, ngài giáo sư bị cô học trò cũ hất xuống vực, chỉ bằng cái ngoáy mông đầy khiêu khích, cái mông tròn lẳn ngài từng làm chủ bấy lâu hôm nay trở ngọn giáo khống chế lại ngài.
Nghe tin ngài ra Phanrang sớm một ngày, nàng từ Nha Trang bảo tài xế xách xe con xịt đến tìm ngài tận phòng khách sạn vào loại sang nhất Ninh Thuận, tối qua. Như cách đây năm năm, nàng tìm đến ngài. Khác điều là bấy giờ nàng đang trong những ngày cuối cùng để hoàn chỉnh luận án. Ngài nói ba hôm sau em hãy đến để cùng thầy xuống plây Chăm điền dã kiểm tra lại vài luận chứng. Nhưng nàng một mực bám lấy ngài. Ngài đã có cuộc bế tinh kéo dài hơn thường lệ để lên kế hoạch tác chiến ở tỉnh lẻ. Phải mất cả năm và vận dụng linh hoạt nhiều phương sách hỗn hợp, ngài giáo sư mới tiếp cận được mục tiêu: Hathaw.
Nghe danh nhà Hathaw đã lâu, bao lần ghé Chakleng và loáng thoáng thấy dáng chị từ đằng xa, nhưng hội ngộ thì chưa một lần. Chả ngán là khẩu ngữ Nam bộ ngài giáo sư thích nghĩ và nói ra miệng. Nhưng với tình yêu, bước chân phải thật nhẹ nhàng. Đi rất êm bước êm nữa người ơi. Không biết ngài thuyết phục sao mà tay kỹ sư Chăm đang ghế thư kí công ty tại Sài Gòn chịu tin rằng đứa con trai ra đời từ bản hợp đồng giữa ngài và chị Hathaw sẽ là nhân tố đóng vai trò nổi bật dắt tay các thế hệ Chakleng thế kỉ XXI. (Dù đã qua tuổi 55 đồn rằng chị Hathaw vẫn còn khả năng sinh đẻ). Rồi chính ngài mớm ý cho tay này dùng miệng lưỡi khiến đóa hoa rừng đang hồi vào thu này ưng thuận. Tối trước buổi tối giờ G, Hà Vân đột ngột đến. Vòm vú căng với cặp mông săn chắc đầy ngẫu hứng qua cầu của cô nghiên cứu sinh khiến ngài hết chịu nổi. Vả lại, mấy hôm trước ở Sài Gòn cô nàng đi với tôi nên ngài sinh nghi và muốn giành quyền lực tuyệt đối trên nàng. Ngài tấn công nàng, nàng phản ứng lại. Ồ, nếu Hà Vân đừng động tĩnh gì cả, chân theo chân và hồn lại theo hồn đi, thì coi như đã xong rồi. Đằng này chính bởi động thái này của nàng cuốn ngài làm tới: nó khiêu khích và kích thích ngài. Ngài vật nàng ra, trườn tới, nằm đè lên nàng ngay trên sàn gạch bông Trung Quốc trơn láng. Đến lúc nàng kêu ư hử thì ngài giáo sư chợt dừng và thở dốc. Ngài thấy mình đang đuối (chục chai mật ong rừng ngâm rượu nhất không thiếu hai năm cộng luôn cả tháng trời chịu nhịn cũng không cứu vãn nổi tình hình). Trong khi cô học trò thúc: xíu nữa anh, mạnh lên anh! Không thể cầm cự nữa rồi, ngài nghiêng mình thả cả tấm thân nặng trịch lăn ra sàn, mắt nhim nhim, cố nén hơi thở. Ngài nghe cô học trò quay sang vuốt ve ngực, tóc mình, hôn lên má mình (Hà Vân kể chưa bao giờ hôn môi ngài giáo sư). Mươi phút trôi qua. Thật bất ngờ: ngài bật dậy. Hay nói cho công bằng, của quý của ngài cương cứng đã nâng ngài bật dậy. Nhưng khi ngài vừa nằm đè lên nàng và làm thao tác đầu tiên thì thằng nhỏ bỗng xìu đi không cách nào gượng dậy được. Ngài toan sử dụng đòn thế khác hỗ trợ thì Hà Vân kêu “Đừng cố gắng, đừng cố gắng” rồi dùng bắp tay đẩy ngài ra, rất dứt khoát. Không thể làm gì hơn, ngài đứng dậy, lượm cái quần lót đi vào toilet.
Cô học trò đi rồi, ngài giáo sư Trần Hùng ném tấm thân mệt rã lên giường nệm rộng rinh, suy nghĩ về sự cố vừa rồi. Nó xảy ra nhanh, quá nhanh khiến ngài nghĩ nó là giấc mơ, một cơn ác mộng hơn là thực tại thù lù.
Tối hôm sau, y hẹn, chị Hathaw gõ cửa. Bằng bàn tay run run, ngài vặn nắm đấm. Cánh cửa từ từ hé mở: Hathaw hiện ra như thứ ánh sáng cuốn hút, doạ nạt. Ngài nghe tim mình đập rất thiếu trật tự (tình tiết sao mà giống tiểu thuyết diễm tình ăn khách).
– Mừng là em đến. Ngài nói, giọng lạc đi. Ngài ra hiệu mời chị vào. Chị bước vào, ngài theo sau. Bằng cử chỉ tay lật ngửa, ngài mời chị ngồi, long trọng. Ngài ngồi về phía ghế đối diện và, rót rượu.
– Em không uống, thưa anh (lối xưng hô này ngài đã mớm trước – để tránh cụt hứng).
Ôi thôi trời đã không chiều lòng người. Tất cả đã đổ vỡ, sụp đổ hoàn toàn, thất bại toàn diện. Biết bao công lao, biết bao chuẩn bị bố trí để tiêu tán đường trong sát-na. Ngài thầm oán con mẹ Hà Vân đã hại ngài. Ngài thù nó, căm nó.
Đúng mười giờ ngài cho chị Hathaw về, không quên gói quà kỉ niệm. Quà làm gì kia chứ, cho nàng nhớ mãi cái đêm nhược dương ô nhục này? Đuổi theo đòi lại ư? Không. Ngài dự định sẽ cùng chị phơi phới suốt đêm. Với uy tín của ngài giáo sư Trần Hùng thì quản lý khách sạn gắt mấy cũng nhắm mắt cho qua. Nhưng chị đã về. Ngài nằm đó, bất động như khúc gỗ mục, trừng trừng ngó lên trần khách sạn xanh toát. Lúc này, ngài chỉ còn biết trách mình. Ngài nghĩ Chăm khá lạ. Về vụ ấy, họ không chuẩn bị, không bố trí, không ám ảnh, họ dùng khi cần, và luôn luôn đi tới nơi về tới chốn. Sau đó, họ ngủ, thức dậy, ăn, làm việc, tán phét… Không có vấn đề gì cả. Sạch sẽ và khoẻ mạnh. Ngài luôn theo dõi rất hào hứng (dù ngoài mặt vẫn giữ vẻ như nghe để nghiên cứu, nghiên cứu theo chiều sâu) thành tích của quý ông Chăm. Ngài nghĩ có lẽ quý ông dân tộc thiểu số này dùng loại thuốc bí truyền nào đó, như người Raglai độc quyền thứ thuốc cho sản phụ đứa con vừa lọt lòng liền đứng dậy bế nó xuống suối rửa ráy, trở lại làm việc như chưa hề có chuyện gì xảy ra.
Chả có vấn đề gì trầm trọng cả.
Một tháng sau sự cố, đồn rằng chị Hathaw kể ngài giáo sư làm chị nhột. Thằng nhỏ của ngài đã không chịu cương lên. Thà nó như con đỉa đói đi, đằng này nó dùng dằng, lờ nhờ, lưng chừng, xương không ra xương, bầy nhầy chả ra bầy nhầy. Như đỉa trâu no máu cựa quậy. Ờ, chỉ đến mức đó rồi dậm chân tại chỗ. Ngài cho nó đung đưa (dĩ nhiên có trợ lý tích cực của tay) qua lại như con đỉa lăn trở giữa cái đò bằng thân chuối mà trẻ con thường chơi của chị – không hơn không kém. Trước cái hang động sâu hun hút của chị, thằng nhỏ của ngài đang đứng bên bờ tuyệt vọng, như thiên hạ nói. Chị cũng đã nhiệt tình vỗ vai khích lệ song nó cứ ỳ ra đấy. Nó bỗng thấy cái của chị mênh mông quá, thăm thẳm lắm. Cuối cùng chị bảo chị đã kêu nhột. Thế là ngài giáo sư chống tay ngồi dậy, nói: ta xin lỗi nàng, thật trang trọng.
Chợt ngài thấy căm ghét cay đắng Hà Vân phản bội với cái ngoáy mông phi lôgic, hôm qua. Rất căm. Không dứt ra được, dù ngài tự kỉ ám thị bằng câu phù chú ngài hay lẩm bẩm khi tâm thức bị xao động: Chả có gì trầm trọng cả.
Năm năm đã là dài. Dài để vết thương cũ lành lặn. Ngài cần gặp lại người cũ, dù ngài biết chị Hathaw không còn là thiếu phụ mặn mà năm xưa (khi xưa háo hức thế nào ấy ngài quên chưa ngửi cái mùi thơm nách nổi tiếng của chị). Để chuyện vui thôi (ngài nói với tôi thế) nếu tiện, gỡ gạc lại phong thái đã mất. Rút kinh nghiệm bản thân, con mẹ Hà Vân chớ hòng láng cháng, lần này.
Suốt buổi chiều và cả sáng hôm sau, không thấy ngài giáo sư ở hội trường. Vài phóng viên địa phương dáo dác tìm ngài làm cái phỏng vấn cũng không. Nghe nói ngài có việc quan trọng ở một làng người Raglai trên Ninh Sơn. Mãi chiều, chủ tịch tỉnh sắp phát biểu, ngài kéo bước chân chữ bát, đến. Cô dẫn chương trình lần nữa xin lỗi quý đại biểu bởi sự vắng mặt rất đáng tiếc của nhà nghiên cứu lá cờ đầu và mời ngài tiếp tục lên bàn chủ tịch đoàn, song ngài một mực từ chối, khá trịnh trọng. Cần khiêm cung đúng lúc, đúng nơi.
Chiều, trước giờ liên hoan chia tay, ngài giáo sư ngoắt tôi.
– Cậu không từ chối gặp tôi chứ? Ngài hỏi, vẫn trang trọng cố hữu, nhưng chất giọng đã thiểu não, như van lơn.
– Dạ thầy cứ cho cái hẹn.
– Tối nay, bảy giờ ở khách sạn.
Tôi đến trễ mười lăm phút. Ngài giáo sư có vẻ sốt ruột. Ngài rót rượu Napoléon vào chung nhỏ.
– Thưa thầy không nhấp?
– Cậu uống đi.
– Em xin, tôi học giọng Bắc khá nhuyễn. Tôi làm một hơi cạn. Ngài nói trong khi tôi dõi theo cái nóng chảy tan vào người, rồi thì vị đắng đọng đầu lưỡi.
– Bỏ qua chuyện Hà Vân. Hãy quên ngữ ấy đi lúc này. Cả hôm sau và sau nữa, cậu nên vứt cô ả đi là vừa.
Im lặng. Phía dưới, ngoài đường có tiếng cãi vã (hình như là vợ chồng) xen lẫn tiếng còi ôtô.
– Nhân loại muôn năm mãi thế, sẽ lặp lại cảnh ấy đến muôn đời. Ngài nói, ý tưởng chẳng ăn nhập gì với chuyện thuốc bí truyền tăng lực ngài sắp đưa ra bàn.
– Người Chăm quan niệm thế nào về đời sống tình dục? Ngài mở đầu bất ngờ và khá không thông minh, dù ngài chuẩn bị rất kĩ, tôi biết. Ngài biết tôi biết, nên ngưng bặt.
– Họ không quan niệm, thầy ạ.
– Điều làm mình ngạc nhiên là trong các dịp lễ Rija Praung, không ai xem vật biểu trưng cho bộ phận sinh dục nam nữ với các thao tác như giao hợp là hình ảnh tục tĩu hay kích dục cả.
– Thầy có nhận xét rất tinh tế. Người Chăm xem đó là lễ vật biểu trưng huyền nhiệm.
– Nhưng làm thế nào khi ông Mưdwơn, chủ lễ với Bà Rija đắp chăn ngủ trong tối Đih swa lại không xảy ra chuyện ngoài lề. Bởi da thịt đụng da thịt nhân lên bằng tưởng tượng vốn bệnh hoạn của hai sinh thể khác phái?
– Nhưng đấy là hành vi linh thánh của lễ.
– Cậu tin chắc đã không có sự cố?
– Có, dù sao họ vẫn là con người. Và hãn hữu lắm mới xảy ra chuyện sau lễ Rija Praung, Muk Rija mang cái bầu tâm sự không phải của chồng mình. Em nghe kể từ nghe kể thế.
– Người Chăm rất kị chuyện đó. Bà không bị gọt đầu bôi vôi hay kết bè trôi sông à?
– Không, nói như ngôn ngữ hiện đại, đó chỉ là tai nạn nghề nghiệp. Mà họa hoằn lắm, tôi lặp lại. Muốn gì hỏi thẳng ra đi cha nội.
– Mình nghĩ các ông phải tìm ra loại thuốc tiết dục chứ. Biết mình dùng chữ có chuẩn không, thứ thuốc khuất phục sự cương cứng tạm thời. Như các cha cố trẻ hay làm. (Lúc này ngài giáo sư tránh nhìn tôi mà nhìn ra ngoài cửa sổ, xa xăm).
– Không, em không nghe nói thầy ạ.
– Cả thuốc kích dục cũng không à? Ngài liếc nhanh tôi rồi tiếp tục nhìn xa xăm, đăm chiêu lung lắm. Tôi nghĩ ngài giáo sư chuyển ý khá tài tình. Ngài đang đợi câu trả lời: đấy chính là cao trào. Đứng trước nút gordien, loay hoay bấy lâu ngài như sắp tìm ra manh mối. Ngài không dám chặt đứt nó như ngày xưa Alexandre đã làm. Sĩ diện chăng? Nhưng trong trò chơi này sĩ diện là thứ thừa nhất trong mọi thứ thừa trên trần đời. Chăm thích thì cho, thì làm. Sau tảng đá ngoài rừng, ngay gốc cây trong vườn … Kỹ thuật (hay nghệ thuật) tự nó sản sinh, sau đó.
– Không, em không tin họ có.
Nút thắt bỗng dưng tự bung ra. Tôi thấy các cơ đang căng trên khuôn mặt ngài giáo sư giãn nở khiến da mặt ngài bợt đi, bợt chả thua kém gì thằng bạn nhà văn của tôi không đọc thấy tên mình trong Danh sách hội viên mới.
– Họ không bao giờ cố gắng. Đó là một thứ quan điểm không quan điểm, quan điểm phi quan điểm. Tôi thấy người đối thoại giật mình. (“Đừng cố gắng, đừng cố gắng” điệp khúc xưa của Hà Vân bám cứng ngài, đã hành hạ ngài, muốn xé vụn ngài. Từ năm năm nay, chắc thế).
– Chứ huyền thoại về các cụ bảy mươi hành sự suốt đêm chỉ là chuyện kể cho vui thôi ư?
– Thầy biết ông Dhan Than chứ?
– Mình có nghe.
– Đó là một yogi siêu hạng nhưng lại lệch lạc. Cuộc đời tu luyện của ông là bài học (tiêu cực lẫn tích cực) tốt lành.
Tôi kể cho ngài giáo sư nghe chuyện ông già bảy mươi xuống tấn thách đám thanh niên song phi mà chúng ta được nghe ở phần đầu tiểu thuyết, từ các câu chuyện vụn như: uống nước đái trẻ, hút tẩu chỉ thở bằng một lỗ mũi, nửa đêm dậy xông hơi bằng thứ lá cây mà mùi hôi bốc ra ma quỷ cũng phải chạy, dọa phụ nữ bằng đứng một chân, chân kia vắt lên cổ, tay chỉ thẳng trời vào đầu hôm. Vân vân. Hàng trăm mảnh vụn tính cách lạ lẫm nối đuôi nhau trùng điệp xuất hiện giữa cuộc sống nông thôn Chăm bình lặng và nhàm chán ấy đã góp công sức đẩy ông đến chỗ mất vợ rồi mãi mãi không vợ để làm trò đàm tiếu cho thiên hạ thừa giờ. Ông vừa đúng vừa sai. Nhà yogi chân truyền chỉ làm tình tháng một đêm, nhưng phải là một đêm tuyệt diệu và linh thánh, nó thăng hoa thân xác ông đưa tâm linh ông tiếp cận với cảnh giới siêu nhiên bất khả tư nghì. Rất trần gian mà không trần tục – tất cả là ở chỗ đó. Ông toan lôi kéo bà vợ mù chữ của ông đến cửa cảnh giới ấy mà quên đi tâm lý tối thiểu muôn đời của phụ nữ: tình yêu và sự chăm bón hàng ngày. Nên mặc dù bà vợ ông không thể nào quên những đêm cháy bỏng hiếm hoi trong chưa tròn năm vợ chồng, đành phải xa ông.
– Ông vẫn giữ phong độ như thế cho đến thất thập?
– Trong kinh doanh, tích lũy vốn là khâu rất quan trọng. Tích lũy để tái sản xuất mở rộng. (Im lặng. Tôi sử dụng chính đòn thế của ngài giáo sư). Tuyệt không để bị cạn vốn (không cố gắng). Nếu anh để lưng vốn cạn kiệt tới cả chục lần thì anh phải trả giá, trời không cho anh cơ hội quật khởi trở lại. Luyện tập yoga là phương pháp nạp năng lượng hiệu quả lâu bền nhất phụng sự khả năng tính dục. (Tôi làm bộ rất trịnh trọng như thể đang cùng ngài giáo sư nghiên cứu vấn đề nghiêm trọng, sâu xa).
Ngài giáo sư Trần Hùng im lặng nghe tôi thuyết giáo, trường hợp mà xưa nay tôi nghĩ mãi đến tận thế cũng không bao giờ xảy ra, với ngài.
– Hà Vân nó thích cậu đấy. Ngài nói, đúng giọng tổng thống Dương Văn Minh lúc tuyên bố đầu hàng.
– Tốt hơn cả là chớ nên để cạn vốn, dẫu chỉ một lần. Tôi nôn nóng kết thúc cuộc tra tấn để còn dzọt về đọc phần tiểu thuyết của Chế Khan. Tôi nói với ngài giáo sư: dạ em xin phép để thầy nghỉ.
Xuống đến bậc thang cuối cùng, tôi chợt nhớ ngài vừa nói Hà Vân nó thích cậu đấy, và nghĩ ngài phát ngôn chẳng đúng nơi, đúng lúc chút nào. Thừa ơi là thừa. Tuyên bố của Victor Hugo “Thanh niên thì đẹp trai, người già thì vĩ đại” mà ngài thường lấy đó làm châm ngôn khi chinh phục chị em mất linh rồi chăng?
