Chân Dung Cát

Định dạng khác: 📖 Chữ 📕 Epub
Lượt đọc: 8 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Ghi Chú
Ghi Chú

❊ ❊ ❊

Bia Than Cih: vợ vua Po Rome

Đih swa: nằm thiền trong Lễ Rija praung.

Ghur: nghĩa trang Cam Awal.

Ginang: trống đôi của Chăm.

Gru: thầy, sư; chức sắc cao nhất trong hàng giáo phẩm Cam Awal

Hamu Kut: địa danh ở nhiều nơi (ruộng có Kut)

Hồi giáo mới: Islam, Hồi giáo chính thống

Ikan Krwak - cá rô: chỉ phong trào Fulro. Quần chúng Chăm chuyển âm cuối ro = rô, rồi dịch lại sang tiếng Chăm, với nghĩa hơi pha.

Imưm: chức sắc trong hàng giáo phẩm Chăm Bàni.

Inra Patra: tên nhân vật chính trong sử thi Akayet Inra Patra.

Kadhar: người kéo đàn Kanhi trong các lễ, thuộc chức sắc tín ngưỡng cổ xưa nhất của Chăm.

Kalentan: 1 tỉnh thuộc Malaysia, ngày xưa có quan hệ rất mật thiết với Champa.

Kanh Cụ hay Kanh Cựu hoặc Kinh Cụ: chỉ con cháu lai giống giữa hai tộc Kinh - Chăm.

Katê: lễ lớn của dân tộc Chăm, tổ chức vào đầu tháng 7 Chăm lịch. Nay được xem như Tết Chăm.

Klaung: hộp, bình đựng 9 miếng xương người quá cố sau khi làm đám thiêu (Cam Ahier)

Kraung Ala: tên sông ở Ninh Thuận.

Kraung Biuh: sông Lũy - Bình Thuận; cũng là tên con sông ở huyện Ninh Phước - Ninh Thuận.

Krek: cây lim thần, theo truyền thuyết Chăm.

Kura-ưn: Kinh Koran

Kut: nghĩa trang dòng họ mẹ của Cam Ahier

Lamngư Dil: Xóm Cửa - Ninh Thuận

Làm tuần - Padhi: nghi lễ đầy tháng hay đầy năm sau khi làm đám thiêu

Lễ thứ Sáu quay vòng - Xuk Yơng: tổ chức 3 năm 1 lần để các chức sắc Cam Awal của 7 giáo đường Bani - Ninh Thuận họp bàn về phong tục - tín ngưỡng. Được tổ chức vào thứ Sáu, luân phiên mỗi nơi 1 lần.

Mang vòng, tháo vòng: Buh kaung, nghi thức mang vòng cho trẻ ốm yếu, lớn lên khi khỏe mạnh được làm lễ tháo vòng - Tauh kaung.

Maren: tên đập thuộc huyện Ninh Phước - Ninh Thuận

Mưdwơn: một trong 3 hàng giáo phẩm thuộc hệ tín ngưỡng Chăm

Muk Thruh Palei: gia huấn ca Chăm

Nai Tangya (Bia Atapah): 1 nữ tu Chăm.

Nha Trinh: tên đập thuộc huyện Ninh Sơn - Ninh Thuận

Nhập Kut: nghi lễ đưa các klaung vào Kut, thường tổ chức từ 15 - 20 năm một lần.

Đồi Trầu - Bbon Hala: ngọn đồi có tháp Po Klaung Girai - Ninh Thuận.

Ong Paxa Muk Cakling: tên ông bà nuôi của Po Klaung Girai, theo truyền thuyết.

Pakap Hahluw Kraung - Chặn đầu nguồn: một lễ nghi nông nghiệp

Panduranga: một trong bốn khu vực văn hóa - lịch sử Champa, bao gồm cả Ninh Thuận - Bình Thuận ngày nay.

Paxeh: một chức sắc Cam Ahier

Pauh Catwai: một trường ca thế sự Chăm.

Phik Cơk: con trai Po Mưh Taha, tức anh rể Po Rome.

Po Dam: một vị vua trong truyền thuyết; tên ngôi tháp Chàm tại Tuy Phong - Bình Thuận.

Po Klaung Girai (thế kỉ XII): vị vua được xem là có công lớn nhất của Champa; ngôi tháp Chàm tại Tháp Chàm - Ninh Thuận.

Po Mưh Taha (cuối thế kỉ XVI): cha vợ Po Rome

Po Rome (thế kỉ XVII): vị vua lớn cuối cùng của Champa; ngôi tháp Chàm tại Hậu Sanh - Ninh Thuận.

Po Xah Inư: một nữ tướng thời Po Mưh Taha; ngôi tháp Chàm tại Mũi Né - Bình Thuận.

Pô-Klong: Trường trung học nội trú của Chăm trước giải phóng, cấp 2, sau đó là cấp 3. Mở khóa đầu tiên vào tháng 10.1965 có tên là Trường trung học An Phước, đóng tại làng Vĩnh Thuận, đến tháng 2.1966 dời về làng Phú Nhuận, quận An Phước. Tháng 2.1970, trường lại dời về Thị xã Phan Rang, lấy tên là Trường Trung học Pô-Klong, vào tháng 2 năm sau. Hiện nay nơi này là Trường Dân tộc nội trú Ninh Thuận

Rađe hay Rađaiy: dân tộc Êđê.

Ramưwan (Ramadan): tháng Chín chay tịnh của Cham Bàni và Cham Islam

Rija Dayơp: Lễ Rija tổ chức vào ban đêm

Rija Harei: Lễ Rija tổ chức vào ban ngày

Rija Nưgar: tổ chức 2 ngày thứ Năm và thứ Sáu vào đầu năm Chăm lịch (khoảng tháng 4 Dương lịch)

Rija Praung: Lễ Rija lớn, kéo dài từ 3 ngày đến 7 ngày.

Sang mưgik: Thánh đường Hồi giáo

Sách gốc - Akhar tapơng: sách cổ, bản gốc chứ không là bản sao.

Sách hoang - Akhar bhaw: sách cất lâu ngày không được dùng tới.

Shiva: Thần hủy phá và sáng tạo: một trong 3 vị thần thuộc tam linh vị Trimurti - Ấn giáo

Tẩy rửa - Buh Kalih Tuh Ia: nghi thức tín ngưỡng tẩy uế linh hồn, thể xác.

Tagalau: cây bằng lăng

Tathat: một dạng Kut dành cho người ngoại tộc - urang parat.

Thầy pháp - Gru kalơng: thầy đuổi tà ma

Thak Wa: một nhà cách mạng Chăm thời Nguyễn.

Trung tâm văn hóa Chàm: được lập vào đầu năm 70 tại Phanrang do G. Moussay, một linh mục người Pháp, sau 4 năm có mặt, Trung tâm đã có được vài công trình về Chăm quan trọng trong đó có Từ điển Chàm-Việt-Pháp. Hiện nay tại địa điểm này là Trung tâm nghiên cứu văn hóa Chăm, tỉnh Ninh Thuận.

Vijaya: Đồ Bàn (Bình Định)

Xah Bin, Palak Bin: 2 vị tướng tài thời Po Rome.

Xalatan: gió Nồm thổi vào tháng 3 - 4 Chăm lịch, hanh, khô và rất độc.

Xaranai: kèn thổi của Chăm

Yaung: ăn chực; hiểu theo nghĩa xã hội, nó hàm nghĩa (biết) giúp đám, lễ…

Yơ, Mưyuw: 2 dạng nhà cổ Chăm

TÊN LÀNG CHĂM Ở NINH THUẬN

VÀ BÌNH THUẬN CÓ TRÊN BẢN ĐỒ

1. Bính Nghĩa - Bal Riya, Ninh Thuận.

2. Phước Nhơn - Pabblap Biruw

3. Bà Láp hay An Nhơn - Pabblap

4. Phú Nhuận - Bauh Dơng

5. Tuấn Tú - Patuh

6. Thành Tín - Cwah Patih

7. Hiếu Lễ - Cauk

8. Hậu Sanh - Thon

9. Hữu Đức - Tanran

10. Mỹ Nghiệp - Cakling

11. Vân Lâm - Ram

12. Chung Mỹ - Bal Caung

13. Bầu Trúc (Vĩnh Thuận) - Hamu Crauk

14. Hiếu Thiện - Palau

15. Vụ Bổn - Pabhan

16. Kunhuk: tên làng Raglai.

17. Lạc Trị - Cawait, Bình Thuận

18. Tuy Tịnh - Paplom

19. Tánh Linh - Pacam

20. Thanh Kiết - Nhjơr

21. Châu Hanh - Caraih

22. Lâm Giang - Lambơr

23. Lagi (Hiệp Nghĩa) - Bami

24. Cùmi (Hiệp Hòa) - Mali.

Inrasara —★— CHÂN DUNG CÁT ebook©MotSAch —★— TVE-4U©nguyenthanh-cuibap Nhà xuất bản Hội Nhà Văn
Nguồn: vnthuquan
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 9 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.