Mưa đã tạnh, chỉ còn hơi sương cùng nước đọng trên tán lá rơi xuống. Denísov, gã esaul và Pétya lặng lẽ cưỡi ngựa theo chân người nông dân đội mũ đan. Hắn bước đi nhẹ nhàng, bàn chân xoay ra ngoài, di chuyển không tiếng động trên những rễ cây và lớp lá ướt trong đôi giày bện, dẫn họ đến bìa rừng.

Hắn leo lên một con dốc, khựng lại, nhìn quanh rồi tiến tới nơi tán cây thưa hơn. Khi đến gần một cây sồi lớn vẫn chưa rụng lá, hắn dừng lại và ra hiệu một cách bí ẩn cho họ bằng tay.

Denísov và Pétya cưỡi ngựa tiến lại gần. Từ chỗ người nông dân đang đứng, họ có thể nhìn thấy quân Pháp. Ngay sau bìa rừng, trên một sườn dốc là cánh đồng lúa mạch xuân. Phía bên phải, qua một khe núi dốc, là một ngôi làng nhỏ cùng căn nhà địa chủ mái đã đổ nát. Trong làng, trong nhà, ngoài vườn, bên giếng, bên ao, trên khắp những gò đất cao và dọc theo con đường lên dốc từ cây cầu dẫn vào làng, cách đó không quá năm trăm thước, từng đám đông người hiện lên qua lớp sương mờ ảo. Tiếng họ quát tháo lũ ngựa đang gồng mình kéo xe lên dốc, tiếng gọi nhau í ới, tất cả đều nghe rõ mồn một—thứ ngôn ngữ chẳng phải tiếng Nga.

“Mang tù binh lại đây,” Denísov nói khẽ, mắt không rời khỏi quân Pháp.

Một gã Cossack xuống ngựa, đỡ cậu bé xuống rồi dẫn tới chỗ Denísov. Chỉ tay về phía quân Pháp, Denísov hỏi cậu về quân số và đơn vị. Cậu bé đút đôi tay lạnh cóng vào túi, nhướn mày, nhìn Denísov đầy sợ hãi; dù muốn nói hết những gì mình biết, cậu lại chỉ trả lời lắp bắp và gật đầu phụ họa theo mọi câu hỏi của Denísov. Denísov cau mày quay đi, quay sang gã esaul để bàn bạc những suy đoán của mình.

Pétya quay đầu lia lịa, lúc nhìn tay trống nhỏ, lúc nhìn Denísov, lúc nhìn gã esaul, rồi lại nhìn quân Pháp trong làng và dọc đường đi, cố gắng không bỏ sót bất kỳ chi tiết quan trọng nào.

“Dù Dólokhov có đến hay không, chúng ta vẫn phải đánh, nhỉ?” Denísov nói, mắt ánh lên vẻ tinh nghịch.

“Vị trí này rất thuận lợi,” gã esaul đáp.

“Chúng ta sẽ cho bộ binh đi xuống theo đường đầm lầy,” Denísov tiếp tục. “Họ sẽ bò tới khu vườn; còn anh dẫn đám Cossack vòng qua phía đó”—hắn chỉ vào một chỗ trong rừng phía sau ngôi làng—“còn tôi cùng đám kỵ binh hussar sẽ đánh từ đây. Và khi có hiệu lệnh nổ súng...”

“Chỗ trũng đó không đi được đâu—có đầm lầy ở đó,” gã esaul phản đối. “Ngựa sẽ lún hết. Chúng ta phải đi vòng sang trái thêm chút nữa....”

Trong lúc họ đang thì thầm bàn bạc, một tiếng súng nổ vang lên từ vùng đất trũng gần cái ao, một làn khói trắng bốc lên, rồi lại thêm một phát nữa. Từ phía sườn dốc, tiếng hàng trăm người Pháp hò hét lẫn nhau nghe như thể họ đang rất vui vẻ. Trong giây lát, Denísov và gã esaul lùi lại. Họ đứng quá gần nên suýt tưởng chính mình là nguyên nhân gây ra tiếng súng và tiếng hò hét kia. Nhưng tiếng động đó không nhắm vào họ. Dưới kia, một người đàn ông mặc đồ đỏ đang chạy băng qua đầm lầy. Rõ ràng quân Pháp đang bắn và hò hét về phía anh ta.

“Ô kìa, đó là Tíkhon của chúng ta,” gã esaul nói.

“Đúng nó rồi! Chính là nó!”

“Đồ quỷ sứ!” Denísov thốt lên.

“Nó chạy thoát rồi!” gã esaul nói, nheo mắt nhìn.

Người đàn ông tên Tíkhon chạy đến con suối thì lao mình xuống nước tung tóe, biến mất trong chốc lát rồi lại bò lồm cồm lên bờ, người đen nhẻm vì ướt, rồi lại tiếp tục chạy. Đám quân Pháp đang đuổi theo hắn dừng lại.

“Khôn thật!” gã esaul khen.

“Đồ quái vật!” Denísov nói với vẻ bực bội như cũ. “Từ nãy đến giờ nó làm cái quái gì thế không biết?”

“Hắn là ai vậy?” Pétya hỏi.

“Đó là lính trinh sát plastún của chúng ta. Tôi cử nó đi bắt một tên ‘tù binh’ đấy.”

“Ồ, vâng,” Pétya đáp, gật đầu ngay khi Denísov vừa dứt lời như thể đã hiểu hết, dù thực ra cậu chẳng hiểu gì sất.

Tíkhon Shcherbáty là một trong những người không thể thiếu trong đội của họ. Anh ta là một nông dân đến từ Pokróvsk, gần sông Gzhat. Khi Denísov mới đến Pokróvsk hồi bắt đầu chiến dịch và triệu tập trưởng làng như thường lệ để hỏi về tình hình quân Pháp, vị trưởng làng, với vẻ như đang cố tự bảo vệ mình, đã trả lời y như bao vị trưởng làng khác: rằng ông chẳng thấy cũng chẳng nghe ngóng được gì về quân Pháp cả. Nhưng khi Denísov giải thích mục đích của mình là tiêu diệt quân Pháp và hỏi liệu có quân Pháp nào lạc đường đến đây không, thì trưởng làng mới đáp rằng đúng là có vài tên “lục lọi” đã ghé qua làng, nhưng Tíkhon Shcherbáty là người duy nhất dám đụng đến bọn chúng. Denísov cho gọi Tíkhon đến, khen ngợi sự nhanh nhẹn của anh ta, rồi nói vài lời trước mặt vị trưởng làng về lòng trung thành với Sa hoàng, với đất nước và về mối hận thù quân Pháp mà mọi người con của tổ quốc đều phải khắc cốt ghi tâm.

“Chúng tôi không làm hại quân Pháp đâu,” Tíkhon đáp, vẻ rõ ràng là đang sợ hãi trước những lời của Denísov. “Chúng tôi chỉ giỡn chơi với đám lính lác cho vui thôi mà! Chúng tôi cũng chỉ mới giết được đôi chục tên ‘lục lọi’ thôi, chứ ngoài ra chẳng làm hại ai khác cả....”

Hôm sau, khi Denísov rời Pokróvsk và đã quên bẵng người nông dân này, người ta báo lại với anh rằng Tíkhon đã đi theo đội và xin được ở lại. Denísov chấp thuận.

Tíkhon, kẻ ban đầu chỉ làm mấy việc lặt vặt như nhóm lửa, lấy nước, lột da ngựa chết, v.v., sớm bộc lộ năng khiếu và sự yêu thích đặc biệt đối với chiến tranh du kích. Ban đêm, anh ta thường lẻn đi kiếm chiến lợi phẩm và luôn mang về quân phục, vũ khí của Pháp, và nếu được lệnh thì bắt cả tù binh Pháp. Denísov bèn miễn cho anh các việc vặt và bắt đầu đưa anh theo trong các cuộc hành quân, rồi ghi tên anh vào đội ngũ lính Cossack.

Tíkhon không thích cưỡi ngựa, luôn đi bộ nhưng chẳng bao giờ tụt lại phía sau đội kỵ binh. Anh được trang bị một khẩu súng hỏa mai (thứ mà anh mang theo như thể để cho vui), một cây giáo và một cây rìu—thứ mà anh sử dụng điêu luyện như loài sói dùng răng, vừa có thể gỡ chấy rận trên lông, vừa có thể nhai nát những khúc xương cứng. Tíkhon có thể bổ củi chính xác đến kinh ngạc bằng những nhát chém vung tay, hoặc cầm đầu rìu để gọt những cái chốt nhỏ, hay đẽo thìa gỗ. Trong đội của Denísov, anh giữ một vị trí đặc biệt, không giống ai. Mỗi khi có việc gì khó khăn hoặc bẩn thỉu cần giải quyết—như dùng vai đẩy xe ra khỏi vũng bùn, kéo ngựa ra khỏi đầm lầy, lột da ngựa, lẻn vào hàng ngũ quân Pháp, hay đi bộ hơn ba mươi dặm một ngày—mọi người đều cười cợt chỉ tay về phía Tíkhon.

“Tên quỷ đó không sao đâu—nó khỏe như trâu ấy mà!” họ thường nói về anh.

Có lần, một tên Pháp mà Tíkhon định bắt giữ đã nổ súng bắn vào phần thịt lưng anh. Vết thương đó (thứ mà Tíkhon chỉ chữa bằng cách uống rượu vodka và bôi rượu lên vết thương) trở thành chủ đề đùa cợt sống động nhất của cả đội—những trò đùa mà Tíkhon cũng nhiệt tình tham gia.

“Này anh bạn! Hết bị thương rồi chứ? Có thấy nhói không?” đám lính Cossack trêu chọc. Còn Tíkhon, cố ý vặn vẹo mặt mày, giả vờ tức giận rồi chửi rủa quân Pháp bằng những câu từ buồn cười nhất. Hậu quả duy nhất của sự việc này với Tíkhon là từ sau khi bị thương, anh hiếm khi bắt được tù binh sống nữa.

Anh là người dũng cảm và hữu dụng nhất trong đội. Không ai tìm ra nhiều cơ hội tấn công hơn anh, không ai bắt hoặc giết nhiều lính Pháp hơn anh, và vì thế, anh trở thành gã hề cho đám lính Cossack và kỵ binh hussar, một vai trò mà anh sẵn sàng đảm nhận. Lần này, anh được Denísov phái đến Shámshevo từ đêm qua để bắt một tên “tù binh”. Nhưng không rõ là do không thỏa mãn với việc chỉ bắt được một tên Pháp hay vì anh đã ngủ quên suốt đêm, mà đến ban ngày, anh lại lẻn vào bụi rậm ngay giữa lòng quân Pháp và, như Denísov đã chứng kiến từ trên cao, anh đã bị chúng phát hiện.