Sau ngày hai mươi tám tháng Mười, khi sương giá bắt đầu, cuộc tháo chạy của quân Pháp mang tính chất bi kịch hơn nữa, với cảnh những người lính chết cóng hoặc chết cháy bên đống lửa, trong khi những cỗ xe ngựa chở những người mặc đồ lông thú vẫn cứ chạy ngang qua, mang theo của cải mà Hoàng đế, các vị vua và công tước đã cướp bóc được; nhưng quá trình tháo chạy và tan rã của quân đội Pháp vẫn diễn ra về cơ bản như trước.

Từ Moscow tới Vyázma, đội quân Pháp với bảy mươi ba nghìn quân – không kể Đội Cận vệ (những kẻ chẳng làm gì trong suốt cuộc chiến ngoài việc cướp bóc) – đã giảm xuống còn ba mươi sáu nghìn, mặc dù chưa đầy năm nghìn người tử trận. Từ khởi điểm này, các giai đoạn tiếp theo của sự suy giảm có thể được tính toán bằng toán học. Quân đội Pháp tan rã và diệt vong với cùng một tốc độ từ Moscow đến Vyázma, từ Vyázma đến Smolénsk, từ Smolénsk đến sông Berëzina, và từ Berëzina đến Vílna—bất kể cái lạnh, sự truy đuổi, việc chặn đường hay bất kỳ điều kiện cụ thể nào khác gay gắt hay không. Vượt qua Vyázma, thay vì di chuyển theo ba hàng dọc, quân Pháp túm tụm lại thành một khối và cứ thế đi tiếp cho đến cuối. Berthier đã viết cho Hoàng đế của mình (chúng ta đều biết các chỉ huy quân đội cho phép bản thân đi chệch khỏi sự thật bao nhiêu khi mô tả tình trạng quân đội) và đây là những gì ông viết:

Tôi xin làm tròn bổn phận báo cáo với Bệ hạ tình trạng của các quân đoàn mà thần có dịp quan sát trong những chặng hành quân vài ngày qua. Họ gần như đã tan rã. Chỉ còn chưa đầy một phần tư số lính ở lại với quân kỳ của trung đoàn, số còn lại tự tách ra đi theo các hướng khác nhau với hy vọng tìm kiếm thức ăn và trốn tránh kỷ luật. Nhìn chung, họ coi Smolénsk là nơi họ hy vọng sẽ phục hồi. Trong vài ngày qua, nhiều người lính đã bị bắt gặp vứt bỏ đạn dược và vũ khí. Trong tình trạng như thế này, dù các kế hoạch cuối cùng của Bệ hạ là gì đi chăng nữa, lợi ích phục vụ cho Bệ hạ đòi hỏi quân đội phải tập hợp lại tại Smolénsk và trước hết phải được giải phóng khỏi những quân lính không còn khả năng chiến đấu, như kỵ binh không còn ngựa, hành lý không cần thiết, và các thiết bị pháo binh không còn tương xứng với lực lượng hiện tại. Những người lính, kiệt quệ vì đói khát và mệt mỏi, đang rất cần những nguồn cung này cũng như cần vài ngày nghỉ ngơi. Nhiều người đã chết trong những ngày gần đây trên đường đi hoặc tại các điểm dừng chân. Tình trạng này ngày càng tồi tệ hơn và khiến người ta lo ngại rằng nếu không có biện pháp khắc phục kịp thời, quân đội sẽ không còn nằm trong tầm kiểm soát trong trường hợp xảy ra giao tranh.

Ngày 9 tháng Mười một: cách Smolénsk hai mươi dặm.

Sau khi loạng choạng tiến vào Smolénsk, nơi tưởng chừng như miền đất hứa đối với họ, quân Pháp, trong cơn tuyệt vọng tìm kiếm thức ăn, đã tàn sát lẫn nhau, cướp phá kho tàng của chính mình, và khi mọi thứ đã bị vơ vét sạch sành sanh, họ lại tháo chạy tiếp.

Tất cả đều ra đi mà không hề biết mình đang đi đâu hay tại sao lại đi. Napoleon, vị thiên tài ấy, lại càng không biết, bởi chẳng còn ai ra lệnh cho ông nữa. Tuy nhiên, ông cùng những người xung quanh vẫn giữ những thói quen cũ: viết các mệnh lệnh, thư từ, báo cáo, và các chỉ thị trong ngày; gọi nhau là sire, mon cousin, prince d’Eckmühl, roi de Naples, vân vân. Nhưng những mệnh lệnh và báo cáo đó chỉ nằm trên giấy, chẳng có điều gì trong đó được thực hiện vì chúng không thể thực thi, và mặc dù họ gọi nhau là Bệ hạ, Điện hạ, hay Anh em họ, tất cả họ đều cảm thấy mình là những kẻ khốn cùng đã gây ra nhiều tội ác mà giờ đây họ phải trả giá. Và mặc dù họ giả vờ quan tâm đến quân đội, mỗi người thực chất chỉ nghĩ đến bản thân mình và làm thế nào để trốn thoát thật nhanh và tự cứu lấy mình.