Khi chỉ còn lại hai người, Natásha và Pierre bắt đầu trò chuyện theo cái cách mà chỉ vợ chồng mới có thể nói với nhau: vô cùng rành mạch và mau lẹ, thấu hiểu và giãi bày tâm tư của nhau theo những lối đi ngược lại mọi quy tắc luận lý, chẳng cần tiền đề, suy diễn hay kết luận, bằng một phương thức hết sức lạ lùng. Natásha đã quen với lối trò chuyện này đến mức, nếu Pierre bỗng dưng viện đến lý lẽ mạch lạc, thì đối với nàng, đó là dấu hiệu chắc chắn nhất cho thấy giữa hai người đang có điều gì bất ổn. Mỗi khi chàng bắt đầu chứng minh một điều gì đó, hoặc cất giọng tranh luận điềm nhiên, rồi nàng cũng bị cuốn theo mà đáp lại bằng giọng điệu ấy, thì nàng biết rằng cả hai sắp sửa cãi nhau đến nơi.

Ngay từ khoảnh khắc họ ở bên nhau, Natásha bước lại gần chàng với đôi mắt mở to rạng rỡ niềm vui, vội ôm lấy đầu chàng áp vào ngực mình và thốt lên: “Bây giờ chàng hoàn toàn là của thiếp rồi, của riêng thiếp thôi! Chàng không trốn đi đâu được nữa!” — chính từ giây phút ấy, cuộc trò chuyện trái ngược mọi quy luật luận lý kia đã mở đầu. Nó đi ngược lý lẽ là bởi hai người cùng lúc nói về những chủ đề hoàn toàn khác nhau. Việc đan xen nhiều câu chuyện cùng một lúc ấy chẳng những không cản trở sự thấu suốt, mà trái lại, còn là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy họ hiểu nhau đến tận chân tơ kẽ tóc.

Tựa hồ trong một giấc mơ, nơi mọi sự đều mơ hồ, phi lý và mâu thuẫn, ngoại trừ cảm xúc dẫn dắt giấc mơ ấy, thì trong mối giao cảm đi ngược lại mọi quy luật lý tính này cũng vậy: bản thân câu chữ chẳng hề liền mạch hay rõ ràng, chỉ có thứ tình cảm dạt dào thôi thúc chúng là chân thực.

Natásha kể cho Pierre nghe về cuộc sống và công việc của anh trai nàng, về nỗi quạnh quẽ và thiếu vắng sinh khí nàng đã phải chịu đựng trong những ngày chàng đi vắng, về việc nàng ngày càng yêu quý Mary hơn bao giờ hết, và Mary về mọi mặt đều tốt đẹp hơn nàng ra sao. Khi nói những lời ấy, Natásha thực lòng thừa nhận sự ưu việt của Mary, nhưng đồng thời nàng cũng ngầm đòi hỏi Pierre, dẫu sao đi nữa, vẫn phải yêu thương nàng hơn Mary và mọi người phụ nữ khác trên đời, và lúc này đây, nhất là sau khi đã gặp gỡ biết bao phụ nữ ở Petersburg, chàng phải khẳng định lại điều đó với nàng một lần nữa.

Để đáp lại lời Natásha, Pierre kể cho nàng nghe chàng đã thấy ngột ngạt khôn cùng ra sao khi phải gặp gỡ các quý bà, quý cô trong những bữa tiệc tối và vũ hội tại Petersburg.

“Anh mất hẳn cái tài chuyện trò với phụ nữ rồi,” chàng nói. “Chỉ thấy chán ngắt mà thôi. Vả lại, anh cũng bận bịu quá chừng.”

Natásha chăm chú nhìn chàng rồi nói tiếp:

“Mary thật tuyệt vời,” nàng bảo. “Chị ấy hiểu bọn trẻ làm sao! Cứ như thể chị nhìn thấu tâm can chúng vậy. Hôm qua chẳng hạn, bé Mítya hư...”

“Thằng bé giống bố nó như đúc,” Pierre chen ngang.

Natásha hiểu ngay vì sao chàng lại nhắc đến nét giống nhau giữa Mítya và Nicholas: ký ức về cuộc tranh luận với người anh rể hãy còn khiến chàng khó chịu, và chàng muốn dò xem Natásha nghĩ gì về chuyện đó.

“Anh Nicholas có cái nhược điểm là chẳng bao giờ chịu đồng tình với điều gì đi trệch khỏi những khuôn phép thông thường. Nhưng thiếp hiểu chàng rất coi trọng những tư tưởng mở ra một hướng đi mới,” nàng nói, lặp lại chính những lời Pierre từng thốt ra trước đây.

“Không, điều cốt yếu là đối với Nicholas, các tư tưởng và tranh luận chỉ là một trò tiêu khiển — gần như một cách giết thời gian,” Pierre nói. “Chẳng hạn như anh ấy đang gầy dựng một tủ sách, và tự đặt ra nguyên tắc là chưa đọc xong những cuốn đã mua thì nhất quyết không mua thêm cuốn mới — nào là Sismondi, Rousseau rồi Montesquieu,” chàng mỉm cười nói thêm. “Em biết anh tôn trọng...” Chàng toan nói giảm bớt đi những gì vừa thốt ra, nhưng Natásha ngắt lời để tỏ cho chàng thấy điều đó là không cần thiết.

“Vậy là chàng bảo đối với anh ấy, tư tưởng chỉ là trò giải khuây...”

“Phải, trong khi với anh, chẳng có gì khác là hệ trọng cả. Suốt thời gian ở Petersburg, anh nhìn mọi người cứ như trong một giấc mơ. Mỗi khi bị một tư tưởng cuốn đi, thì mọi sự khác đối với anh đều chỉ là trò chơi bời vụn vặt.”

“Ôi, thiếp tiếc quá vì lúc chàng gặp bọn trẻ lại không có mặt ở đó,” Natásha nói. “Đứa nào mừng rỡ nhất hả chàng? Chắc chắn là bé Lisa rồi.”

“Phải,” Pierre đáp, rồi lại quay về với những suy nghĩ đang đeo đuổi trong tâm trí. “Nicholas bảo chúng ta không nên suy nghĩ viển vông. Nhưng anh không thể kìm lòng được. Hơn nữa, khi ở Petersburg, anh cảm thấy — anh chỉ có thể giãi bày điều này với em thôi — rằng cả cơ đồ sẽ tan tành nếu thiếu anh, bởi ai nấy đều mạnh ai nấy kéo một ngả. Nhưng anh đã gom được tất cả họ lại; vả chăng ý tưởng của anh thật rõ ràng và giản dị. Em thấy đấy, anh đâu có bảo chúng ta phải chống đối cái này cái nọ. Chúng ta cũng có thể lầm lẫn kia mà. Điều anh nói chỉ là: ‘Hỡi những người yêu chuộng lẽ phải, hãy nắm chặt tay nhau, và chỉ dựng lên một ngọn cờ duy nhất — ngọn cờ của đức hạnh hành động.’ Hoàng thân Sergéy quả là một người cừ khôi và thông tuệ.”

Natásha chẳng hề mảy may nghi ngờ sự vĩ đại trong tư tưởng của Pierre, nhưng có một điều khiến nàng băn khoăn: “Một con người quan trọng và cần thiết cho xã hội dường ấy, liệu có thể lại chính là chồng mình chăng? Làm sao chuyện này lại xảy ra được nhỉ?” Nàng muốn giãi bày nỗi băn khoăn ấy với chàng. “Bây giờ thì ai có thể phân định xem liệu chàng có thực sự thông minh hơn tất cả những người khác hay không?” nàng tự hỏi, rồi điểm lại trong tâm trí những người mà Pierre kính trọng nhất. Cứ theo những gì chàng từng nói, thì chẳng có ai được chàng tôn kính sâu sắc bằng Platón Karatáev.

“Chàng có biết thiếp đang nghĩ gì không?” nàng hỏi. “Về Platón Karatáev đấy. Chàng nghĩ liệu lúc này bác ấy có tán thành việc chàng làm không?”

Pierre không hề ngạc nhiên trước câu hỏi ấy. Chàng hiểu ngay mạch suy nghĩ của vợ.

“Platón Karatáev ư?” chàng lặp lại và trầm ngâm suy nghĩ, rõ ràng là đang thực lòng cố hình dung xem Karatáev sẽ nhìn nhận vấn đề này ra sao. “Bác ấy sẽ không hiểu được đâu... nhưng biết đâu đấy, có khi lại hiểu.”

“Thiếp yêu chàng khủng khiếp!” Natásha bỗng thốt lên. “Yêu khủng khiếp, khủng khiếp lắm!”

“Không, bác ấy sẽ không tán thành đâu,” Pierre nói sau một hồi ngẫm nghĩ. “Điều bác ấy sẽ tán thành chính là cuộc sống gia đình của chúng ta. Bác ấy lúc nào cũng tha thiết tìm kiếm sự mực thước, niềm hạnh phúc và nỗi an yên trong mọi việc, và anh sẽ rất đỗi tự hào nếu để bác ấy nhìn thấy cuộc sống của vợ chồng mình. Đấy em xem — em cứ nói về chuyện anh đi vắng, nhưng em không thể ngờ được anh lại có một cảm xúc đặc biệt dường nào dành cho em sau mỗi lần xa cách đâu...”

“Phải, thiếp nghĩ...” Natásha mở lời.

“Không, không phải thế đâu. Chưa bao giờ anh ngừng yêu em cả. Và người ta cũng chẳng thể nào yêu hơn được nữa, nhưng đây lại là một cảm xúc rất đỗi lạ kỳ... Phải, tất nhiên rồi—” chàng không nói hết câu, bởi ánh mắt hai người giao nhau đã nói lên tất cả những lời còn lại.

“Thật vớ vẩn xiết bao,” Natásha bỗng cất tiếng, “cái chuyện tuần trăng mật ấy, rồi bảo rằng hạnh phúc lớn nhất chỉ có ở lúc ban đầu! Hoàn toàn ngược lại, bây giờ mới là tuyệt vời nhất. Giá mà chàng đừng đi xa nữa! Chàng có nhớ những lúc chúng mình cãi nhau không? Mà bao giờ cũng là lỗi tại thiếp. Lúc nào cũng là thiếp cả. Còn cãi nhau vì chuyện gì — thiếp thậm chí chẳng nhớ nổi nữa!”

“Lúc nào cũng vì cùng một chuyện thôi,” Pierre mỉm cười đáp. “Ghen...”

“Đừng nói ra! Thiếp không chịu nổi đâu!” Natásha thốt lên, ánh mắt nàng ánh lên vẻ lạnh lùng hằn học. “Chàng có gặp ả không?” nàng hỏi thêm sau một thoáng lặng im.

“Không, mà dẫu có gặp thì anh cũng chẳng nhận ra đâu.”

Họ im lặng một hồi lâu.

“À, chàng biết không? Lúc chàng nói chuyện trong phòng làm việc, thiếp cứ ngắm nhìn chàng mãi,” Natásha cất lời, rõ ràng là muốn xua đi đám mây u ám vừa thoáng qua. “Chàng giống nó như hai giọt nước vậy — giống thằng bé ấy.” (Ý nàng muốn nói đến đứa con trai nhỏ). “Ôi, đến giờ thiếp phải sang với con rồi... Sữa về rồi đây này... Nhưng thiếp tiếc chẳng muốn rời chàng chút nào.”

Họ lặng im trong vài giây. Rồi bất thần cùng lúc quay sang nhau, cả hai đều cất lời. Pierre mở lời với vẻ mãn nguyện và hào hứng, còn Natásha lại nở nụ cười êm đềm, rạng rỡ. Vừa trót ngắt lời nhau, cả hai liền dừng lại để nhường người kia nói tiếp.

“Không, em vừa bảo gì thế? Nói đi em, nói tiếp đi.”

“Không, chàng nói trước đi, thiếp chỉ lảm nhảm vớ vẩn thôi mà,” Natásha đáp.

Pierre bèn nói nốt ý nghĩ dở dang. Đó là sự tiếp nối của những suy tưởng đầy đắc ý về thành công của chàng ở Petersburg. Vào khoảnh khắc ấy, chàng cảm thấy dường như mình được chọn để mở ra một hướng đi mới cho toàn thể xã hội Nga và cho cả thế giới.

“Anh chỉ định nói rằng những tư tưởng đem lại kết quả lớn lao bao giờ cũng là những tư tưởng giản dị. Toàn bộ ý tưởng của anh gói gọn trong điều này: nếu những kẻ xấu xa biết liên kết lại để tạo nên quyền lực, thì những người lương thiện cũng phải làm điều tương tự. Giản dị đến thế là cùng, phải không?”

“Vâng.”

“Thế còn em, lúc nãy em định nói gì?”

“Thiếp ư? Chuyện tào lao thôi mà.”

“Nhưng là chuyện gì chứ?”

“Ôi, chẳng có gì đâu, chuyện con con ấy mà,” Natásha mỉm cười rạng rỡ hơn. “Thiếp chỉ định kể với chàng về bé Pétya: hôm nay vú em đến đón nó từ tay thiếp, thế là cu cậu cười toe toét, nhắm tịt mắt lại rồi ôm chặt lấy thiếp. Thiếp chắc mẩm nó tưởng mình đang trốn đấy. Đáng yêu chết đi được! Kìa, nó khóc rồi. Thôi, thiếp đi nhé!” và nàng bước ra khỏi phòng.

Trong khi đó, ở tầng dưới, bên trong phòng ngủ của cậu bé Nicholas Bolkónski, ngọn đèn nhỏ vẫn cháy sáng như thường lệ. (Cậu bé sợ bóng tối và người ta mãi chẳng chữa được thói quen ấy cho cậu). Dessalles nằm ngủ gối đầu lên bốn chiếc gối kê cao, cái mũi khoằm kiểu La Mã của ông phát ra những tiếng ngáy đều đều. Bé Nicholas vừa choàng tỉnh trong cơn toát mồ hôi lạnh, ngồi bật dậy trên giường, mắt mở to trừng trừng nhìn về phía trước. Cậu vừa thoát khỏi một cơn ác mộng kinh hoàng. Cậu mơ thấy mình cùng chú Pierre, đầu đội những chiếc mũ trụ y như hình vẽ trong cuốn Plutarch của cậu, đang thống lĩnh một đội quân khổng lồ. Đội quân ấy được tạo thành từ những đường vạch trắng xiên xẹo lấp đầy không trung, tựa như những sợi tơ nhện bay lơ lửng vào mùa thu mà Dessalles vẫn gọi là les fils de la Vièrge. Phía trước là Vinh quang, cũng giống như những sợi tơ kia nhưng dày dặn hơn. Cậu và Pierre được nâng bổng đi một cách nhẹ nhàng, hân hoan, ngày càng tiến gần hơn tới đích. Đột nhiên, những sợi tơ nâng đỡ họ bắt đầu chùng xuống và rối tung vào nhau, khiến việc tiến bước trở nên muôn phần trắc trở. Rồi chú Nicholas xuất hiện trước mặt họ với vẻ mặt nghiêm nghị đầy đe dọa.

“Các người đã làm chuyện này phải không?” chú nói, chỉ tay vào mấy thỏi sáp niêm phong và ngòi bút bị bẻ gãy. “Ta từng yêu quý các người, nhưng ta nhận lệnh từ Arakchéev và sẽ giết kẻ đầu tiên nào dám tiến lên phía trước.” Bé Nicholas quay lại nhìn Pierre nhưng chú Pierre không còn ở đó nữa. Thay vào chỗ chú là người cha — Hoàng thân Andrew — và cha cậu chẳng hề có hình hài hay diện mạo, nhưng người vẫn hiện hữu, và khi bé Nicholas cảm nhận được người, cậu lịm đi trong niềm thương yêu vô bờ: cậu thấy mình bất lực, mềm oặt và chẳng còn hình thù. Người cha âu yếm vỗ về và xót thương cậu. Nhưng chú Nicholas cứ tiến lại mỗi lúc một gần hơn. Nỗi khiếp đảm ập đến bóp nghẹt lấy bé Nicholas, và cậu choàng tỉnh.

“Cha ơi!” cậu thầm nghĩ. (Dù trong nhà có hai bức chân dung tuyệt đẹp của Hoàng thân Andrew, Nicholas chưa bao giờ hình dung cha mình dưới nhân hình bằng xương bằng thịt). “Cha vừa ở bên mình và âu yếm mình. Cha tán thành mình và cả chú Pierre nữa. Dù cha có bảo gì đi chăng nữa, mình cũng sẽ làm theo. Mucius Scaevola từng tự đốt bàn tay mình. Cớ sao chuyện tương tự lại không thể xảy ra với mình cơ chứ? Mình biết họ muốn mình học hành. Và mình sẽ học. Nhưng rồi một ngày nào đó mình sẽ học xong, và khi ấy mình sẽ làm nên một việc gì đó. Mình chỉ cầu xin Chúa cho một điều gì đó xảy đến với mình như đã từng xảy đến với những nhân vật trong sách của Plutarch, và mình sẽ hành động như họ. Mình sẽ làm tốt hơn thế nữa. Mọi người rồi sẽ biết đến mình, yêu quý mình và ngưỡng mộ mình!” Bất giác lồng ngực cậu rung lên theo những tiếng nấc nghẹn ngào, và cậu òa khóc.

“Con ốm đấy à?” Cậu nghe thấy tiếng Dessalles hỏi.

“Dạ không,” Nicholas đáp, rồi nằm ngả lại xuống gối.

“Thầy ấy thật tốt bụng, hiền hậu và mình rất yêu quý thầy!” cậu nghĩ về Dessalles. “Nhưng chú Pierre! Ôi, chú ấy mới là con người kỳ diệu làm sao! Còn cha mình nữa? Ôi, Cha ơi, Cha ơi! Nhất định con sẽ làm nên một điều gì đó khiến ngay cả Cha cũng phải hài lòng...”