Đặt điện thoại xuống, ánh mắt Mê Nhĩ Tân nhìn tôi chuyển thành xót xa, cô ấy lập tức mời tôi ăn một bữa đại tiệc đắt tiền, từ đó về sau, cô ấy không bao giờ oán trách tôi câu "Anh đến đây làm gì nữa"ên.
Chớp mắt, đã đến lễ Giáng sinh năm 1989. Đó là dịp Giáng sinh đầu tiên trong đời tôi, mọi thứ đều vô cùng mới lạ. Người thân và bạn bè của Mê Nhĩ Tân quây quần trong nhà, chúng tôi ngồi dưới cây thông Noel ăn bánh ngọt, bóc quà, bất chợt, tôi bắt đầu nói tiếng Đức, tôi kể cho Mê Nhĩ Tân nghe về việc tôi đã thất tình ở Trung Quốc như thế nào, đến nước Đức ra sao, và dọc đường đã trải qua những gì. Từng từ từng từ bật ra khỏi miệng tôi, Mê Nhĩ Tân đều nghe hiểu hết. "Chinh, anh biết nói chuyện rồi kìa!"
Đúng vậy, tôi đã biết nói chuyện, mặc dù lúc đó nói năng sai sót lung tung, buồn cười và ngớ ngẩn, nhưng học ngôn ngữ thì nên như thế này, trước tiên phải học thuộc lòng một cách máy móc, mở miệng ra, rồi mới học ngữ pháp; nếu cứ học từ ngữ pháp trước, thì dù hiểu cái gì đi nữa cũng vẫn không biết nói.
Năm
Tôi thuận lợi nhập học tại Học viện Nghệ thuật Cao cấp Tây Berlin, theo Mê Nhĩ Tân học các lớp biểu diễn, còn học cả ánh sáng, mỹ thuật sân khấu, thiết kế trang phục, hình thể... Thời gian rảnh rỗi, hầu như tất cả lưu học sinh Trung Quốc đều bận rộn đi làm thêm, tìm nhà, chỉ có tôi và Dư Long (hiện nay ông ấy là Giám đốc nghệ thuật của Dàn nhạc Giao hưởng Trung Quốc) là không phải đi làm thêm. Hồi đó, mỗi tháng Mê Nhĩ Tân cho tôi 800 mác tiền sinh hoạt phí, cô ấy hy vọng tôi không đi làm thêm mà tập trung học tập. Những lúc không có tiết, Dư Long gọi điện thoại cho tôi, hẹn tôi trò chuyện, uống cà phê.
Thỉnh thoảng các lưu học sinh tụ tập, ai nấy đều đầy bụng những nỗi khổ tâm, sự phiền muộn khi tìm nhà, vấn đề làm ăn vất vả, sự xung đột văn hóa với người Đức, cảm giác nhớ nhà... Ai đó hát một bài hát buồn là tất cả lại cùng khóc, thế nên chúng tôi chỉ nói chuyện vui vẻ, chuyện không vui dứt khoát không nhắc đến, tụ họp lại với nhau là chỉ để quậy phá linh tinh, cười đùa vui vẻ.
Có một hôm, tôi và một người bạn đi chọn sách ở hiệu sách, một cô gái chạy tới hỏi, hai bạn có phải người Trung Quốc không? Chúng tôi đáp đúng vậy, cô ấy bảo cô ấy cũng là người Trung Quốc, "Tôi trốn từ trại tị nạn ra ngoài chơi đấy". Cô gái này đã tốt nghiệp thạc sĩ trong nước, vốn có một công việc rất tốt ở Thâm Quyến, sau biến động, cô ấy bỏ tiền vượt biên trái phép sang Thái Lan, đợi ở Thái Lan ba tháng để xin số tị nạn do Liên hợp quốc cấp, rồi lại được đưa đến Berlin, sống trong trại tị nạn, mỗi ngày nhận vài đồng tiền sinh hoạt phí được phát, chờ được phân bổ tiếp.
Hôm đó vừa khéo có buổi tụ tập của người Trung Quốc, thế là chúng tôi dẫn cô ấy đi cùng. Cô ấy kể cho mọi người nghe quá trình vượt biên của mình, ai nấy đều rất hào hứng. Gần đến 8 giờ, cô ấy bảo phải đi về, "Trại tị nạn có quy định, ban ngày có thể ra ngoài, trước 9 giờ tối bắt buộc phải về, nếu không sẽ bị trục xuất". Chúng tôi đi tiễn cô ấy, tôi bảo cô ấy, sau này có thể đến quán cà phê ở nhà ăn của trường tìm chúng tôi, cà phê ở đó rẻ hơn bên ngoài, tôi thường xuyên ở đó.
Cô ấy quả nhiên đã đến nhà ăn tìm chúng tôi hai ba lần, cô ấy bảo trong trại tị nạn cũng có người Trung Quốc, nhưng đều có chút khoảng cách, lại còn có kiểu đàn ông bốn mươi, năm mươi tuổi cứ luôn muốn chiếm hớt lợi ích từ cô ấy. Ở cùng với chúng tôi, được nói tiếng Trung, cô ấy dần dần vui vẻ trở lại.
Có một hôm cô ấy lại đến, tối hôm đó chúng tôi lại cùng nhau đến nhà người Trung Quốc chơi, mọi người nói tiếng Trung, náo nhiệt vô cùng. Sắp đến 8 giờ, cô ấy lại nói, tôi phải đi đây; tôi bảo đi thôi, để tôi tiễn cô. Cô ấy đáp, lần này là rời khỏi Berlin cơ. Tin tức truyền xuống, cô ấy được phân đi đến một thị trấn nhỏ — một thị trấn ở Đức mà chúng tôi chưa từng nghe tên bao giờ, trong thị trấn không có một người Trung Quốc nào, cô ấy bắt buộc phải ở đó đủ tám năm mới có thể lấy được tư cách cư trú ở Đức.
Một cô gái nhỏ như vậy, ở một nơi không thể tưởng tượng nổi như thế, thì sống qua ngày thế nào đây? Trên đường tiễn cô ấy, chúng tôi người câu người ba nhặt nhạnh cố nói những chuyện vui vẻ, nhưng thế nào cũng không vui nổi. Cô ấy bảo, cô ấy có chút hối hận vì đã ra đi, không biết bản thân sẽ sống qua tám năm này thế nào, cũng không biết tám năm sau có còn có thể trở về Trung Quốc hay không. Đưa cô ấy lên xe buýt xong, tôi và bạn đi bộ quay về, không nói một câu nào. Sau đó không ai trong chúng tôi còn gặp lại cô ấy nữa.
Lại có một lần tôi uống cà phê với bạn, đoán là nói chuyện hơi lớn tiếng, đột nhiên một anh chàng xách vali mã số lớn, mặc vest bước tới ba bốn bước, chao ôi, người Bắc Kinh tụi mình hả? Mau nói chuyện tiếng Trung với tôi đi, tôi sắp nghẹn chết rồi!" Tôi hỏi anh ta làm nghề gì, anh ta báo một địa chỉ, tôi vừa nghe, trại tị nạn, "Sao anh lại là người tị nạn thế?" Anh ta đáp, đừng nhắc nữa. Mang theo vẻ mặt "mở mang tầm mắt cho các cậu đấy", anh ta mở vali ra — hơn nửa vali toàn là đô la Mỹ. Anh ta mời chúng tôi ăn cơm, trò chuyện mới biết, anh ta tham ô một khoản tiền trong nước, gặp đúng lúc biến động, tự làm một tờ lệnh truy nã giả, mang thân phận người tị nạn trốn ra ngoài. Người này cũng đợi số tị nạn ở Thái Lan, đợi nửa năm cũng chẳng thấy phát xuống, sau này mới biết đám người ở Thái Lan đó cố tình kéo dài thời gian của anh ta — anh ta ở lại đó thêm một ngày, là có thể vơ vét thêm một ngày tiền của anh ta. Đến Berlin, cũng không biết tiếp theo sẽ bị phân đi đâu, anh ta ngày nào cũng xách tiền đi ngoài đường, sợ bị trộm mất trong trại tị nạn. Người này, sau đó tôi cũng không gặp lại nữa.
Đàm Bình, người hiện đang giữ chức Phó viện trưởng Viện Nghệ thuật Trung Quốc, từng viết một cuốn sách, trong đó có nhắc đến tôi. Viết xong, anh ấy đặc biệt đến chào tôi một tiếng: "Tôi viết cậu vào sách đấy nhé, cậu đừng để ý nha", tôi thầm nghĩ, có thể viết gì chứ, "Không sao không sao". Sau đó đọc lên, anh ấy bảo khi tôi mới sang Đức thì giống như Tường Lâm Tẩu, bắt gặp ai cũng kể chuyện thất tình. Tôi hỏi Đàm Bình, tôi thực sự như thế đấy à? — "Gần như thế". Nghĩ lại thì đúng là vậy thật, hồi đó chúng tôi nói chuyện không muốn nhắc đến chuyện buồn, nên cứ kể chuyện tình cảm của nhau để giải khuây. Nhớ lại hồi mới sang Đức được hơn một tháng, tôi chạm mặt một cô gái Trung Quốc ở trường, cô ấy cũng học khoa kịch nghệ giống như tôi. Tôi mời cô ấy uống cà phê ở nhà ăn, trò chuyện, vừa mở miệng là tôi bắt đầu kể chuyện thất tình của mình, đến khi tôi ý thức được bản thân đã nói rất lâu rồi, thì ba tiếng rưỡi đã trôi qua. Cô gái không nói một câu nào. Tôi vội vàng xin lỗi, cô gái bảo không sao cả, "Anh kể chuyện buồn cười lắm". — Sao mà không buồn cười cho được? Tôi bươi móc ra bao nhiêu là chuyện riêng tư cơ mà.
Cô gái này bây giờ vẫn ở Đức, cô ấy mở một nhà hàng. Mỗi lần cô ấy về nước, chúng tôi đều gặp mặt.
Sáu
Ở nhà Mê Nhĩ Tân một năm, tôi muốn chuyển ra ngoài. Các lưu học sinh Trung Quốc đều nói, chưa từng thấy người Trung Quốc nào có thể ở miễn phí ba tháng trong nhà người Đức như cậu cả, cậu thế này quá kỳ lạ rồi. Bản thân tôi cũng thấy không ra thể thống gì, người đã hai bảy hai tám tuổi, ăn ké ở ké miễn phí nhà người khác, mỗi tháng còn cầm 800 mác tiền sinh hoạt phí, trong lòng tôi ít nhiều có cảm giác ăn nhờ ở đậu.
Mê Nhĩ Tân không muốn tôi chuyển đi, cô ấy hy vọng tôi cứ ở yên nhà cô ấy, chăm chỉ lên lớp, chẳng cần nghĩ ngợi gì khác. Chúng tôi tranh cãi một trận, cô ấy cãi không lại tôi, đành mặc kệ tôi bắt đầu tìm nhà chuẩn bị chuyển đi. Nhưng Mê Nhĩ Tân đã lót đường sẵn cho tôi, cô ấy sắp xếp cho tôi diễn kịch trong một đoàn kịch do học sinh của cô ấy mở, mỗi tháng tôi có thu nhập từ 1500 đến 2000 mác.
Thế là tôi bắt đầu tập kịch, biểu diễn cùng những diễn viên người Đức đó. Thời gian tập luyện từ 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều, giữa chừng nghỉ ngơi một tiếng. Có hôm nghỉ trưa, mọi người vừa ăn trưa vừa trò chuyện, tôi thấy một nghệ sĩ chơi đàn Cello người Đức không có cơm ăn — theo tâm lý của người Trung Quốc, một đám người cắm cúi ăn trước mặt một người là không thỏa đáng — thế nên tôi đã nhét chiếc bánh sandwich dự định ăn vào buổi chiều cho anh ta.
Nghệ sĩ Cello nghe nói tôi đang tìm nhà, liền mời tôi đến ở căn hộ ba phòng ngủ do anh ta thuê. Anh ta và một người Đức khác ở hai phòng ngủ, còn phòng nhỏ 15 mét vuông thì thuộc về tôi, không lấy tiền thuê nhà. "Có chuyện tốt thế cơ à? Sao anh lại đối xử tốt với tôi như vậy?" Nghệ sĩ Cello đáp, anh ta cảm thấy tôi là một người tốt, "Người Đức sẽ không giống như anh, cho tôi một chiếc bánh sandwich". Thế thì tôi cũng không thể ở không được. Cuối cùng chúng tôi thương lượng xong, mỗi tháng tôi nấu hai bữa cơm Trung Quốc cho anh ta để báo đáp. Nguyên liệu và gia vị cần thiết cho món Trung Quốc có thể mua ở siêu thị Việt Nam, việc này không khó.
Thực ra, ở nước Đức, tôi vẫn luôn gặp được những người tốt. Tôi từng nghĩ đến chuyện sẽ ở lại Đức vĩnh viễn. Cuộc sống ở đây khá tốt, chỉ cần chăm chỉ làm việc là có thể kiếm ra tiền, không ai can thiệp vào bạn cả. Đời sống văn hóa lại phong phú, đặc biệt kịch nghệ phái tiên phong vô cùng phát triển, vở kịch nhiều đến mức xem không xuể mỗi ngày. Đây không phải là một nơi dễ dàng rời đi.
Nhưng một số trải nghiệm trong hơn một năm đó vẫn đang ngấm ngầm ảnh hưởng đến suy nghĩ của tôi.
Khi Đông và Tây Đức vừa thống nhất, rất nhiều bạn bè người Đức gọi điện cho tôi, dặn dò tôi ngàn vạn lần đừng ra ngoài, nếu không gặp phải bọn tân phát xít có thể sẽ bị đánh đập. Có lần tôi đến nhà bạn chơi, đi chuyến tàu điện ngầm cuối cùng về nhà, trong toa có chín người, bảy người là người nước ngoài, hai người là người Đức. Đến một trạm nọ, năm sáu người trên sân ga người đầy hình xăm, đeo rất nhiều khuyên tai bỗng nhiên lao xào xào đến cửa toa tàu hô vang "Người nước ngoài cút đi!" Mặc dù bọn họ chỉ hô hào thôi, không lao vào trong toa, nhưng sau khi tàu điện ngầm rời ga, hai người Đức kia vẫn đứng dậy bắt tay từng người với chúng tôi, xin lỗi vì hành vi của đồng hương. Tôi biết rằng, một bộ phận người ở đất nước này vẫn luôn mang lòng địch ý với người nước ngoài như tôi.
Có một hôm sau khi biểu diễn xong, ở quán bar của nhà hát, tôi cầm một ly rượu trò chuyện với đồng nghiệp người Đức trong cùng đoàn kịch, đang trò chuyện vui vẻ, đột nhiên có người ngồi xuống bên cạnh tôi, "Anh là người Nhật Bản à?" "Tôi là người Trung Quốc." "Thế sao anh lại biểu diễn ở đây?" "Tôi học kịch nghệ ở đây, có thể diễn kịch là một cơ hội đối với tôi, tuyệt quá chứ nhỉ." Hắn ta chỉ đợi câu nói này, "Cậu là một người Trung Quốc mà diễn kịch ở Đức, cậu có biết có diễn viên người Đức còn không có kịch để diễn không? Cậu là người Trung Quốc, về Trung Quốc mà diễn kịch đi!"
Sau này tôi mới biết anh ta cũng là một diễn viên, đã hơn một năm nay không có vở kịch nào để diễn. Có thể nói mọi người đều dựa vào thực lực, nhưng làm diễn viên mà còn phải gánh chịu sự địch ý, tôi bắt đầu hoài nghi ý nghĩa việc mình diễn kịch ở Đức.
Lại có một lần, trong thời gian bầu cử ở Đức, hai người bạn Đức bình thường chơi rất thân lại vì ủng hộ các chính đảng khác nhau mà tranh cãi đến mức mặt đỏ tía tai, tôi ở bên cạnh nói một câu, đảng nào đó khá tốt đấy chứ, họ lập tức ngậm miệng lại cùng một lúc, quay phắt đầu nhìn về phía tôi, biểu cảm trên mặt là "Cái này thì liên quan gì đến một người nước ngoài như cậu?"
Khoảng thời gian đó, một người bạn lấy được quốc tịch Đức, chúng tôi cùng nhau đi ăn, tôi nâng ly chúc mừng anh ta, để ăn mừng cho anh ta, nhưng lại phát hiện anh ta ủ rũ chán nản. Anh ta kết hôn với một phụ nữ Đức, sau khi kết hôn hai người không hòa hợp nên cãi nhau đòi ly hôn, anh ta nói với đối phương, ly hôn thì cũng được, cô phải đợi tôi tám năm, dù sao cũng phải để tôi lấy được tư cách cư trú cái đã. Người phụ nữ Đức đó cũng coi như trượng nghĩa, thực sự đợi anh ta tám năm. Bây giờ tư cách cư trú đã lấy được, tiếp theo chuẩn bị làm thủ tục ly hôn, anh ta nói, sau này về Trung Quốc lại còn phải xin thị xã, nhưng mà "Không chìa hộ chiếu ra, thì người Đức nào chịu thừa nhận tôi là người Đức cơ chứ?" Thế này gọi là chuyện gì chứ! Nhưng mà đã đợi suốt tám năm rồi, không lấy thì lại không cam lòng, anh ta mang theo vẻ bất lực, nói: "Cứ lăn lộn nốt đời ở Đức thôi, đành vậy chứ sao giờ."
Câu nói này nghe nhói lòng quá thể. Sống ở Đức hơn một năm, tôi bắt đầu suy ngẫm về "ở lại hay quay về" giống như cách Hamlet suy ngẫm về "tồn tại hay diệt vong". So với Trung Quốc, nước Đức tự do hơn, nhưng sau khi tốt nghiệp một năm trường ngôn ngữ cộng với bốn năm học viện nghệ thuật cao cấp, rất có thể hoàn toàn không có ai tìm tôi làm diễn viên cả. Cho dù có thể diễn kịch, thì vở kịch được diễn chắc chắn cũng không phải là vai diễn mà tôi muốn diễn, chẳng qua cũng chỉ là để kiếm miếng cơm qua ngày — giống như vai diễn của tôi trong đoàn kịch hồi đó, có tên là "Người nước ngoài", liên tục chạy qua chạy lại trên sân khấu, thỉnh thoảng nói một câu, cũng chỉ khá hơn diễn viên quần chúng một chút mà thôi. Nếu tôi tiếp tục đi học, học lịch sử kịch nghệ hoặc lý luận kịch nghệ, học đến khi tốt nghiệp tiến sĩ thì cũng gần bốn mươi tuổi rồi, rồi sao nữa? Làm nghiên cứu kịch nghệ ư? Một vở kịch ra đời tôi đưa ra lời bình luận rằng "Vở kịch này đúng chất bản địa, đậm đà phong cách Đức thật đấy"? — Một người Trung Quốc đi nhận xét một vở kịch của Đức là "mang tính bản địa"? Chắc là rảnh hơi không có chuyện gì làm rồi!
Muốn ở lại nước Đức thì chỉ có mấy con đường, một là kết hôn với người Đức, không tìm được tình cảm thực sự thì đành phải kết hôn giả, đưa cho cô ta mấy chục nghìn mác, cô ta đợi bạn tám năm, để đổi lấy hộ chiếu; hai là từ bỏ việc học, lợi dụng thời hạn thị thực liều mạng đi làm thêm, mở một nhà hàng Trung Quốc, sau khi trở thành ông chủ thì chuyển đổi visa du học thành visa lao động, rồi tìm một người phụ nữ Trung Quốc làm bà chủ, mặc cho vợ ngồi ở quán đếm tiền, còn bản thân thì đi ăn chơi trác táng — tất cả các nhà hàng Trung Quốc ở Đức đều như thế cả; ba là con đường thê thảm nhất: từ bỏ học hành đi làm hướng dẫn viên du lịch, cầm cờ nhỏ ra sân bay đón các đoàn khách.
Tất cả những thứ này đều không phải là điều tôi muốn.
Suy nghĩ suốt nửa năm, tôi nhờ một người bạn làm về du lịch đặt cho mình một vé máy bay một chiều về Bắc Kinh. Tôi muốn về nước xem thử, liệu mình còn có thể làm diễn viên được nữa hay không.
Bảy
Đi hay ở, trong nửa năm cuối cùng ở Đức, tôi đã nói chuyện với Mê Nhĩ Tân ba lần. Cô ấy luôn nói, anh đừng đi, anh là người duy nhất ở Trung Quốc học trường phái Grotowski, anh phải học cho xong đã. Cho dù tôi có hoàn thành việc học, Mê Nhĩ Tân cũng không hy vọng tôi trở về Trung Quốc, "Về cái nơi quái quỷ đó làm gì chứ?" Cô ấy nói thế. Hồi đó tương lai của Trung Quốc vẫn chưa rõ ràng, rất nhiều lưu học sinh vẫn còn đang quan sát tình hình, trong khi Mê Nhĩ Tân muốn tôi kế thừa trường phái Grotowski, trở thành truyền nhân của cô ấy.
Tôi bảo, ở Đức tôi vĩnh viễn không diễn được vai diễn mà mình muốn diễn; cô ấy đáp, thế thì anh có thể dạy học, làm giáo viên chứ sao. Cô ấy cảm thấy đây vốn dĩ không phải là một vấn đề.
Nhưng tôi vẫn muốn làm diễn viên. Cuối cùng có một hôm, tôi nói với Mê Nhĩ Tân, tôi đã quyết định rồi, tôi muốn về nước xem thử bản thân mình còn có thể làm diễn viên được hay không. Cô ấy vô cùng tức giận, "Được, Chinh là một diễn viên vĩ đại ở Trung Quốc! Được, anh đi đi, đi đi!"
Ngày trước khi về nước, tôi lại đến nhà Mê Nhĩ Tân, nói với cô ấy rằng, ngày mai tôi đi rồi, nếu tình cảnh ở Trung Quốc không tốt, tôi sẽ quay lại. Cô ấy rất lạnh nhạt, bảo, tùy anh.
Tôi biết là tôi đã thực sự làm cô ấy buồn lòng rồi.
Tôi lại đi tìm mẹ của Mê Nhĩ Tân, năm đó bà cụ đã 93 tuổi rồi. Trong năm ở nhà Mê Nhĩ Tân, thường xuyên trong nhà chỉ có hai bà cháu chúng tôi, chúng tôi vẫn luôn trò chuyện trong căn phòng nhỏ của bà. Bà cụ đối xử với tôi cực kỳ tốt, dùng bút màu vẽ cho tôi rất nhiều bức tranh nhỏ. Tôi nói với bà cụ rằng, cháu sắp về Trung Quốc rồi. "Về Trung Quốc làm gì cơ chứ?" Tôi đành bịa bừa một lời nói dối, bảo rằng tôi phải về nước để đổi hộ chiếu. Bà hỏi tôi, cháu còn quay lại không? Tôi đáp, cháu về chứ. Bà bảo, "Cháu bắt buộc phải quay lại đấy, ta sống để chờ cháu." Bà hôn lên mặt tôi. Nhìn gương mặt chằng chịt nếp nhăn của bà, tôi biết rằng, tôi sẽ không bao giờ gặp lại bà nữa.
Bắt buộc phải đi thôi. Ở ngoài cửa, tôi ôm lấy Mê Nhĩ Tân, dẫu cho cô ấy vẫn lạnh lùng băng giá. Tôi nói: "Mẹ ơi, tạm biệt, mọi sự thuận lợi nhé."
Hai năm ở Đức đã thay đổi quan niệm sinh tồn, thế giới quan cũng như nhận thức về nghệ thuật của tôi. Tôi đã nhìn thấy rất nhiều thứ, dùng tư duy của người Đức để sống ở cái xã hội đó, tôi cảm thấy thuận buồm xuôi gió, nhưng cuối cùng vẫn không thể hòa nhập triệt để, cho dù tôi có trở thành một diễn viên ở đó đi chăng nữa — bởi vì tôi mang khuôn mặt người Trung Quốc thế này. Bức tường Berlin đã sụp đổ rồi, nhưng trong lòng mỗi một người Trung Quốc ở Đức đều sẽ có một bức tường, đó chính là bức tường văn hóa, thói quen sinh hoạt giữa Trung Quốc và nước Đức.
Trở về Bắc Kinh, ngay ngày hôm đó tôi đã đến nhà hát, vừa khéo chạm mặt thầy Vu Thị, thầy hỏi tôi: "Cậu còn về nhà hát nữa không?" Tôi đáp, về chứ.
Sau đó tôi và Mâu Sâm tổ chức một lớp huấn luyện ở Học viện Điện ảnh, quảng bá trường phái biểu diễn Grotowski. Mấy đứa trẻ trong lớp huấn luyện hầu như đều đến từ nông thôn, tự cảm thấy bản thân có ngoại hình giống Trương Phong Nghị hay Củng Lợi, liền cảm thấy mình có thể làm diễn viên rồi. Tôi nói với bọn họ, đoán chừng sau này trong số các cậu không một ai có thể nổi lên thành diễn viên đâu, bọn họ vô cùng chán nản.
Tôi dẫn dắt các học viên tập vở kịch 《Bờ bên kia》, kịch bản do Cao Hành Kiện viết. Biểu diễn sáu suất ở Học viện Điện ảnh, rất nhiều nghệ sĩ tiên phong đều đến xem, họ bảo, đây mới chính là kịch nghệ tiên phong của Trung Quốc. Thôi Kiện cũng đến, sau khi xem xong liền bảo, cái gì của các cậu cũng là của Trung Quốc cả, sao riêng âm nhạc lại dùng của nước ngoài thế? Về nhà anh ấy viết một bài hát, cũng đặt tên là 《Bờ bên kia》.
Điểm khác biệt lớn nhất giữa trường phái Grotowski với các trường phái như Stanislavski, Brecht v.v... là, Grotowski cho rằng bất kỳ ai, chỉ cần chỉ số thông minh không có vấn đề gì, đều có tiềm năng trở thành một diễn viên giỏi, giống như trên người mỗi người đều mang theo một lượng vàng nhất định, sự khác biệt chỉ là tôi lộ ra ba bốn cân vàng còn bạn chỉ lộ ra nửa cân, giáo viên không phải là người truyền thụ, mà là người đào vàng. Đào thế nào, hoàn toàn dựa vào kinh nghiệm và sự thấu hiểu của giáo viên. Trong trường phái này, sự dạy bảo tận tình bằng lời nói và việc làm của giáo viên đặc biệt quan trọng. Mê Nhĩ Tân thụ nghiệp từ chính bản thân Grotowski, là truyền nhân chính thống, đây cũng là lý do vì sao cô ấy coi trọng truyền nhân đến vậy.
Ở Trung Quốc, trường phái Grotowski chỉ có một mình tôi biết. Khi đạo diễn vở 《Không nơi chôn thây》 cho học sinh khoa quay phim của Học viện Điện ảnh, tôi không đi giải thích về chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa hiện sinh với mấy đứa sinh viên thế hệ 9x đó, tôi bảo với bọn chúng: "Hãy coi vở kịch này như một vở kịch chốn công sở mà diễn: Các cậu muốn đi tố giác sếp ư? Tụi tôi chèn ép cho các cậu chết tươi luôn." — Tình thế sinh tử hiểm nghèo gì chứ, hễ nói cái này là bọn chúng hiểu ngay. Tôi không tin có ai diễn kịch xong xuôi mà ba tháng trời vẫn "không thoát ra khỏi vai diễn" — đó là làm hàng đấy. Trường phái Grotowski chính là như thế, các cậu không cần biết tôi nghĩ gì, chỉ cần nhìn thấy kết quả là được.
Sáu năm sau khi về nước, tôi vẫn luôn quay phim điện ảnh và truyền hình, sau đó, tôi lại quay trở lại sân khấu kịch nghệ. Rất nhiều chuyện đều nhìn vào cơ hội, tôi đã bắt kịp được cơ hội. Thực ra lúc trước nếu tôi ở lại nước Đức thêm năm năm mươi năm nữa, quay về có lẽ cũng có thể làm diễn viên, nhưng tôi sẽ không gặp được bộ phim 《Đừng nói chuyện với người lạ》.
