Đặng Toại Phu

Chẳng ai ngờ được rằng, khi lịch sử bước sang thế kỷ hai mươi mốt, trên thị trường sách Trung Quốc lại dấy lên một cơn "sốt Hồng Lâu" và "sốt Hồng học" với quy mô chưa từng có và kéo dài mãi không dứt. Càng không ngờ rằng, phong trào "viết tiếp Hồng Lâu" cũng theo đó mà nóng lên. Tất cả những điều này đã điểm tô nên một cảnh quan độc đáo cho văn hóa Trung Quốc đương đại.

Đối với một danh tác kinh điển vừa khó lòng vượt qua lại vừa rõ ràng khiếm khuyết dở dang như "Hồng Lâu Mộng", rốt cuộc có thể viết tiếp hay không, có nên viết tiếp hay không, và phải viết tiếp như thế nào, dường như từ xưa đến nay luôn là một chủ đề cũ tranh luận không ngớt, mỗi người một ý. Ở đây, tôi chỉ muốn bày tỏ quan điểm của mình một cách rõ ràng hơn: Trước hết, tôi giơ cả hai tay tán thành việc viết tiếp "Hồng Lâu Mộng", cũng như tán thành việc viết tiếp mọi tác phẩm kinh điển văn học khác; thứ hai, tôi tin rằng một nhà văn thực sự có tài năng và lòng dũng cảm hoàn toàn có thể viết tiếp thành công tác phẩm này — dẫu cho sự thành công này không thể và cũng không nhất thiết phải lấy việc đạt tới hoặc vượt qua nguyên tác của Tào Tuyết Cần làm chuẩn mực; thêm nữa, tôi tha thiết hy vọng mỗi một tác giả thử sức viết tiếp "Hồng Lâu Mộng" đều phải gạt bỏ bốn mươi hồi sau do Cao Ngạc tục biên, mà nên dựa vào các manh mối hậu văn do nửa đầu nguyên tác của Tào Tuyết Cần và lời bình của Chi Nghiên Trai cùng những người khác cung cấp, trực tiếp bắt đầu viết tiếp từ sau bản thảo bảy mươi chín hồi còn lưu lại của nguyên tác; còn về việc có nhất thiết phải căn cứ vào tổng số hồi của nguyên tác theo khảo chứng hiện nay để viết tiếp đến hồi một trăm lẻ tám hoặc một trăm mười hồi hay không, thì hoàn toàn không cần câu nệ, có thể căn cứ theo thói quen sáng tác và phong cách tự sự của từng tác giả viết tiếp mà quyết định.

"Phong cách tự sự" mà tôi nói ở đây dĩ nhiên không phải là phong cách ngôn ngữ văn tự của tiểu thuyết, mà là phương thức kết cấu tự sự cùng tốc độ triển khai câu chuyện. Nếu chỉ xét riêng phong cách cơ bản của ngôn ngữ văn tự, theo lẽ thường, nhất định phải dốc sức bám sát nguyên tác của Tào Tuyết Cần mới được. Không chỉ ngôn ngữ văn tự, ngay cả diện mạo cử chỉ cùng đặc trưng tính cách của nhân vật, bầu không khí đặc thù của câu chuyện và bối cảnh, đều nên nỗ lực đạt đến mức tương tự, thậm chí đạt tới trình độ "lộn giả thành thật" với nguyên tác mới hay. Đây e rằng là quy tắc tối thiểu mà mọi tác phẩm viết tiếp nghiêm túc từ xưa đến nay, trong lẫn ngoài nước đều phải tuân thủ.

Điều đáng mừng là cuốn sách viết tiếp "Hồng Lâu Mộng" vừa mới ra lò đang đặt trước mắt độc giả hôm nay lại hoàn toàn phù hợp với các tiêu chuẩn nói trên trong lòng tôi. Có thể nói, đây là tác phẩm hay nhất trong số các sách viết tiếp "Hồng Lâu Mộng" xưa nay mà tôi từng thấy, nó thực sự khiến tôi cảm nhận được thế nào là sự chân giả khó phân của một tác phẩm viết tiếp. Chính vì thế, ngoài việc trầm trồ khen ngợi, tôi mới không quản vụng về nhận lời mời của tác giả - nữ sĩ Tây Lĩnh Tuyết, noi theo thể lệ Chi Nghiên Trai bình "Hồng Lâu Mộng" năm xưa, đánh bạo thử bình điểm một phen cho tập đầu tiên trong bộ sách viết tiếp nhiều quyển này — mang tên "Đại Ngọc chi tử". Nếu gộp cuốn "Đại Ngọc chi tử" này cùng hai tác phẩm mà tác giả đang chấp bút là "Bảo Ngọc xuất gia" và "Hồng hương lục ngọc" lại, có lẽ xứng đáng được xem là bộ ba tác phẩm đồ sộ viết tiếp "Hồng Lâu Mộng". Đến lúc đó có cần thiết hoặc có khả năng tiếp tục bình điểm xuyên suốt nữa hay không, thì phải xem sự sắp xếp của đôi bên cùng thời gian và sức lực của tôi có cho phép hay không.

Tại sao lại đặt tên cho phần đầu là "Thích Mộng Trai bình Tây tục Hồng Lâu Mộng chi Đại Ngọc chi tử"? Không cần nói cũng rõ, ở đây vốn có ý phỏng theo tên bản thảo gốc "Chi Nghiên Trai trùng bình Thạch Đầu Ký" của Tào Tuyết Cần. Có điều, việc tôi đặt tên cho thư trai của mình là "Thích Mộng Trai" lại chẳng phải mới bắt đầu từ hôm nay, mà từ mấy năm trước tôi đã học đòi phong nhã dùng như vậy rồi — những độc giả mấy năm gần đây từng đọc hai bản hiệu đính Chi bình của tôi và cuốn sách nhỏ "Thảo căn Hồng học tạp trở" có lẽ đều có ấn tượng này. Còn về xưng hô "Tây tục Hồng Lâu Mộng", đó là tên chung mà nữ sĩ Tây Lĩnh Tuyết đặt cho bộ ba tác phẩm viết tiếp Hồng Lâu đã hoàn thành và sắp hoàn thành của mình nhằm phân biệt với tác phẩm cùng loại của những người khác.

Bản thân tôi do những năm gần đây vùi đầu hiệu đính bộ sách "Hồng Lâu Mộng Chi bình hiệu bản tùng thư" (ba loại), nên đối với các sáng tác và bình luận khác ngoài "Hồng Lâu Mộng" thường có phần cô lậu quả văn. Vì vậy, ban đầu khi nghe nói có một nữ nhà văn trẻ tên là Tây Lĩnh Tuyết cũng đang viết tiếp "Hồng Lâu Mộng", tôi thấy cái tên này còn khá xa lạ. Mãi cho đến khi được người bạn yêu Hồng Lâu là Vu Bằng giới thiệu làm quen với tác giả, đích thân đọc tập "Đại Ngọc chi tử" do cô viết, tôi mới thực sự kinh ngạc khôn cùng — trong giới nhà văn trẻ ngày nay, lại có một bậc kỳ tài với ngòi bút tầm vóc dường này!

Tiếp tục tìm hiểu sâu hơn, nỗi kinh ngạc của tôi lại càng không ngừng tăng tiến: Hóa ra, hai tờ tạp chí bán chạy khắp toàn quốc là "Ái nhân thời thượng" và "Ái nhân tăng san" mà Tây Lĩnh Tuyết vẫn đang làm chủ biên (cuối năm 2007 và đầu năm 2008 đã lần lượt đổi tên thành "Ái nhân phẩm vị" và ấn bản cuối tháng của "Ái nhân"), chính là những ấn phẩm mà trước đây tôi thường đọc và rất có thiện cảm. Thậm chí hơn thế nữa, chỉ trong vòng sáu bảy năm ngắn ngủi kể từ thiên niên kỷ mới, cô thoạt đầu làm bà chủ công ty, sau làm chủ biên tạp chí, việc nào cũng làm vô cùng xuất sắc, vậy mà còn "tranh thủ lúc rảnh rỗi" xuất bản ba bốn mươi bộ tiểu thuyết dài tập và tập tản văn bán rất chạy. Trời đất ơi! Sáu bảy năm, ba bốn mươi bộ, điều này không chỉ đối với tôi, mà e rằng đối với tuyệt đại đa số những người cầm bút đều là một con số thiên văn khó mà tưởng tượng nổi. Do đó, khi tận mắt chứng kiến cảnh tượng trăm công nghìn việc bận rộn không ngơi ở tòa soạn tạp chí của cô, lại tận mắt thấy hàng chục bộ tác phẩm xếp thành hàng ngay ngắn trong tủ sách nhà cô, tôi không thể không thốt lên kinh ngạc: "Đây đâu phải là một nhà văn, một biên tập viên, mà rõ ràng là một kỳ nhân văn học!"

Nói thực lòng, trước đây không phải tôi chưa từng nghi ngờ: Bản thân Tây Lĩnh Tuyết đâu có ba đầu sáu tay, sao có thể trong thời gian ngắn ngủi như thế "sản xuất" ra nhiều tác phẩm đến vậy? — Đã thế bộ nào cũng chắc tay, thành tích phát hành đều rất khả quan. Liệu có phải nhà xuất bản hay thương nhân buôn sách mượn danh tiếng của cô, ngấm ngầm tổ chức một "đội ngũ viết thuê" chuyên cung cấp đề tài, tư liệu và bản thô cho cô hay không? Thế nhưng, về sau qua việc quan sát cận cảnh quy trình sinh hoạt và làm việc mỗi ngày của Tây Lĩnh Tuyết, tôi mới hoàn toàn xóa tan mối ngờ vực này. Đừng nói với trạng thái công việc hiện tại cô căn bản chẳng có chút thời gian rảnh rỗi nào để lựa chọn "người viết hộ" phù hợp và chỉnh sửa "bán thành phẩm", mà chỉ riêng sự đòi hỏi khắt khe gần như cố chấp đối với phong cách cá nhân trong từng tác phẩm, cùng sự tự tin phi thường không chấp nhận việc biên tập viên hay bạn bè khác dễ dàng sửa đổi dẫu chỉ một chữ của mình, thì cái cách viết sách theo kiểu "dây chuyền công nghiệp" ấy tuyệt đối không thể nào xảy ra trên người Tây Lĩnh Tuyết. Ngược lại mà nói, phương thức làm việc hiệu suất cao khi ban ngày tất bật đi làm biên tập tạp chí, buổi tối hoặc ngày nghỉ thì đọc sách, lên mạng và viết lách của cô, cũng tuyệt đối không phải người bình thường có thể làm được.

Phạm vi đề cập rộng lớn trong tất cả các tác phẩm của Tây Lĩnh Tuyết, cùng nội lực thâm hậu về văn tự và học vấn thể hiện trong đó, đều khiến người ta phải trầm trồ thán phục. Chỉ riêng về đề tài, bên trong vừa có những tác phẩm tình cảm thanh xuân, thần quỷ huyền ảo được giới trẻ nam nữ ngày nay nhiệt liệt săn đón, lại vừa có những tác phẩm phản ánh đời sống hiện thực và đề tài lịch sử được độc giả ở mọi lứa tuổi bao gồm cả tầng lớp trí thức tán thưởng, thậm chí còn có tiểu thuyết tiểu sử như "Tây vọng Trương Ái Linh". Tôi từng nghiền ngẫm đọc một cuốn tiểu thuyết lịch sử của cô mang tên "Hậu cung" (bản in mới sửa đổi năm nay đổi tên thành "Đại Thanh hậu cung"), ngòi bút đẹp đẽ rung động lòng người như thơ, khí thế và kết cấu bàng bạc như sử thi, cùng vô số nhân vật và hoạt cảnh lịch sử sống động như thật bên trong, đều khiến tôi vô cùng khâm phục.

Dĩ nhiên điều khiến tôi kinh ngạc nhất vẫn là bộ "Đại Ngọc chi tử" này. Cứ ngỡ rằng một tác giả trẻ chuyên viết tiểu thuyết thịnh hành khi viết tiếp danh tác kinh điển, nếu không phải là "hí thuyết" bỡn cợt thì cũng mang "giọng điệu hiện đại". Kết quả khi xem kỹ, một cảm giác chân thực như đang đọc nguyên tác "Hồng Lâu Mộng" cứ thế vấn vương không dứt. Sự am hiểu và nắm bắt tường tận đến từng chi tiết nhỏ của tác giả đối với nguyên tác họ Tào, sự thấu hiểu sâu sắc các nghiên cứu khảo chứng của giới chuyên gia Hồng học cùng nhãn quan độc đáo của bản thân tác giả, cho đến việc miêu tả tỉ mỉ sâu sắc vô vàn tình tiết, chi tiết, bối cảnh vừa giữ được phong vị nguyên tác lại vừa rõ ràng có nét cách tân độc đáo, cộng thêm việc sáng tác vô số thi từ ca phú nghiêm ngặt tuân thủ quy phạm cách luật đồng thời phù hợp với thủ pháp tượng trưng ẩn dụ của "Hồng Lâu Mộng", tất cả đã hoàn toàn "chấn nhiếp" tôi. Hỏi ra mới biết, Tây Lĩnh Tuyết quả thực không phải kẻ tầm thường, cô không phải kiểu người nhân lúc có "cơn sốt Hồng Lâu" mà a dua theo phong trào nhất thời để viết tiếp sách. Cô vốn xuất thân từ gia đình có truyền thống thư hương, không chỉ học vấn gia đình thâm sâu, mà từ năm tám tuổi đã đọc thuộc lòng "Hồng Lâu Mộng", mức độ đọc đi đọc lại sâu sắc cùng sự say mê cuồng nhiệt đối với cuốn sách này thực sự khiến một người nghiên cứu Hồng học nửa đường xuất gia như tôi cũng phải theo không kịp, tự thấy hổ thẹn.

Kỳ lạ hơn nữa là, một cao thủ viết lách với cường độ siêu phàm, có nền tảng văn học cổ điển thâm hậu và sáng tác thơ từ cổ thể tuyệt hay hiếm thấy trong giới nhà văn trẻ ngày nay như thế, lại chẳng hề là kiểu "nữ hủ nho" không vướng bụi trần. Ấn tượng mà cô để lại cho tôi trong đời sống thường nhật trái lại là một nữ nhân viên văn phòng thời thượng, hiện đại điển hình: Mặc đồ hiệu, lái xe sang, thưởng rượu quý, tóc dài xõa vai, hành động nhanh nhẹn như gió, hiệu suất làm việc đáng kinh ngạc, phẩm vị cuộc sống thanh nhã...

Tất cả những đặc trưng đầy mâu thuẫn và tương phản, vừa chân thực lại vừa kỳ diệu kể trên, làm sao có thể cùng hội tụ nơi một người, thậm chí hội tụ trên thân một người phụ nữ trẻ như vậy? Điều này không khỏi khiến tôi cảm thấy vô cùng băn khoăn và bối rối.

Sau cùng, xin nói đôi chút về vấn đề thể lệ của cuốn sách này.

Như độc giả đã thấy, diện mạo hiện ra của cuốn sách viết tiếp này là một bộ tiểu thuyết chương hồi truyền thống điển hình có kèm lời bình điểm. Thêm vào đó vì là viết tiếp "Hồng Lâu Mộng", nên ở nhiều đặc trưng như thể tài, nội dung, đều chỉ có thể giới hạn nghiêm ngặt trong khuôn khổ hình thái nguyên tác "Hồng Lâu Mộng". Phần chính văn tiểu thuyết của tác giả dĩ nhiên cần dụng tâm mô phỏng văn phong bút pháp nguyên tác của Tào Tuyết Cần; lời bình điểm của người phê bình cũng không thể không bắt chước đôi chút lời bình Chi Nghiên Trai về mặt hình thức nửa văn nửa bạch, co duỗi tự nhiên, cũng như về mặt nội dung phát lộ chỗ u vi, hài hước khoáng đạt. Đây là điều đầu tiên cần phải giãi bày cùng độc giả.

Kế đến, đã muốn mô phỏng phong cách nguyên tác, thậm chí nỗ lực đạt đến mức chân giả khó phân với nguyên tác, thì về mặt quy phạm ngôn ngữ văn tự, không thể nào hoàn toàn hòa nhập cùng Hán ngữ hiện đại, mà bắt buộc phải chịu sự ràng buộc nghiêm ngặt của ngôn ngữ văn tự nguyên tác. Lấy ví dụ, một số chữ từ do người đời sau mới sáng tạo ra mà trong nguyên tác Tào Tuyết Cần chưa từng dùng, như đại từ nhân xưng giống cái "tha", đại từ nghi vấn "nả", trợ từ trạng ngữ "địa", trong cuốn sách viết tiếp này hiển nhiên đều không thể dùng, mà phải thay bằng các chữ "tha", "na", "đích" như trong nguyên tác của Tuyết Cần; ngay cả trong lời bình điểm, tôi cũng cố gắng hết sức tránh dùng các chữ phái sinh hiện đại ấy, để hòa hợp với văn thể nửa văn nửa bạch của lời bình Chi Nghiên Trai và chính văn của tác giả. Còn về những từ ngữ, thuật ngữ hiện đại khác, trong chính văn sách viết tiếp cũng hoàn toàn không dùng; trong lời bình điểm do là hướng vào cuốn sách viết tiếp đương đại này cùng tác giả của nó mà phát biểu, tự nhiên không tránh khỏi đôi khi dùng tới. Lại như từ biểu thị nghĩa "duy nhất", bản Từ điển Hán ngữ hiện đại mới nhất năm 2005 đã đổi chữ "duy" từng được quy phạm thống nhất năm 2002 thành chữ "duy" thông dụng hiện nay, nên trong văn bản bình điểm của tôi cũng lấy chữ "duy" của bản từ điển mới làm chuẩn; nhưng trong chính văn của sách viết tiếp, vẫn giữ cách dùng thói quen thời Minh - Thanh thể hiện trong nguyên tác của Tuyết Cần (chỉ khi biểu thị ý đáp lời dạ vâng hoặc thuận theo khép nép mới dùng chữ "duy" thông dụng kia). Lại ví dụ chữ "pha" trong "pha trà", dẫu là từ ngữ Bắc Kinh ước định thành tục và thông dụng đã lâu trong Hán ngữ hiện đại, nhưng nguồn gốc của nó xuất phát từ bản Trình - Cao của "Hồng Lâu Mộng", còn trong nguyên tác của Tuyết Cần thể hiện qua mười hai bản chép tay Chi bình cổ còn lưu lại tuyệt đối không có chữ này — bên trong dùng chữ "tập" với nghĩa dội nước ủ trà (xem phần hiệu chú hồi 8 trong bản hiệu đính Giáp Tuất in lần 5 năm 2008 và bản hiệu đính Canh Thìn in lần 3 năm 2007 của "Chi Nghiên Trai trùng bình Thạch Đầu Ký" do người viết hiệu đính), do đó trong sách viết tiếp cũng theo chữ "tập" mà Tuyết Cần vốn dùng. Lại như chữ "tuyến" trong "châm tuyến", "tuyến tác", bất kể phồn thể hay giản thể, từ xưa đến nay đều dùng thông với tự dạng cổ; mà từ tình hình phản ánh trong mười hai bản chép tay cổ còn tồn tại, bất kể nguyên văn của Tuyết Cần hay lời bình của Chi Nghiên Trai, tự dạng quen dùng đều là chữ "tuyến" cổ ấy (đến nay chữ quen dùng ở Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan và các khu vực Hoa ngữ khác cũng như vậy), do đó cuốn sách viết tiếp này cũng tiếp nối nguyên tác của Tuyết Cần mà dùng tự dạng cổ. Những vấn đề tương tự như vậy, kính mong độc giả sáng suốt thấu hiểu cho.

Còn một số vấn đề liên quan đến việc hiệu đính văn bản nguyên tác, cũng cần giải thích đôi chút. Trong các bản Chi bình còn lưu lại của "Hồng Lâu Mộng", có không ít trường hợp dùng lẫn lộn giữa hai chữ "đắc" và "đích", cùng việc dùng lẫn giữa "tự đích" và "thị đích", khi hiệu đính xuất bản nguyên tác cố nhiên có thể giữ lại diện mạo vốn có của từng bản; nhưng trong bộ sách viết tiếp này thì đều căn cứ theo tình hình thực tế mà quy phạm thành "đắc" và "tự đích", không còn dùng lẫn với "đích" và "thị đích" nữa. Lại có một số dị bản liên quan đến tên người, địa danh trong nguyên tác, như "Đãi Thư", "Lũng Thúy Am", "Lô Tuyết Nghiễm", trong bản Trình - Cao trước đây và nhiều bản hiệu in hiện đại sau này, đều trực tiếp dựa theo chữ dị bản không mấy đáng tin cậy hoặc rõ ràng không thông của một số bản Chi bình mà đổi thành "Thị Thư", "Lôi Thúy Am", "Lô Tuyết Am" (hoặc "Lô Tuyết Đình"), cuốn sách này đều chiếu theo văn tự của các bản Giáp Tuất, Canh Thìn cùng các bản hiệu đính vốn thể hiện chân thực hơn diện mạo nguyên tác Tào Tuyết Cần mà thống nhất dùng theo cách viết trước.

Ngày 11 tháng 1 năm 2008 tại Bắc Kinh