Lại nói ngày hôm ấy nhằm ngày mười hai tháng hai, Lâm Đại Ngọc vừa tảng sáng đã thức dậy. Nàng mặc đồ mộc mạc, rửa tay sạch sẽ, trước cửa sổ bày một chiếc kỷ trà chân cao khảm lõi bằng gỗ nam, bên trên đặt một chiếc bình, một chiếc lư hương và bốn đĩa trái cây tươi. Trong chiếc bình ngọc hình túi mật cắm một đóa thiên biện độc bộ xuân trắng như tuyết to tướng; trong chiếc đỉnh khắc vân rồng đốt thứ hương hoa nhài chữ "tâm" do chính tay nàng chế ra từ năm ngoái. Khói trong lượn lờ, hương hoa thoang thoảng. Lại cung kính lấy ra một bức thủ quyển viền gấm nhỏ mà phụ thân sinh thời thường hay ngắm nghía, cùng một chiếc quạt lụa the xanh do đích thân mẫu thân thêu, thảy đều bày lên bàn án. Đôi mắt nàng ngấn lệ, quỳ mọp xuống, cất giọng bi thương: "Kinh Phật có dạy: 'Cha mẹ sinh con, mang thai mười tháng, mình như mang trọng bệnh; đến ngày lâm bồn, mẹ nguy cha sợ, nỗi tình khó xiết.' Bởi vậy mới gọi ngày sinh là 'ngày mẫu nạn'. Mẫu thân sinh con, lại chưa từng được con phụng dưỡng lấy một ngày; phụ huynh nuôi con, con cũng chẳng thể sớm tối kề bên hầu hạ nơi sân trước, san sẻ ưu phiền, làm cha tươi nét mặt. Đại Ngọc từ thuở nhỏ đã lên kinh thành, bỏ mặc người cha già nơi nghìn dặm xa xôi; sống chẳng thể hầu hạ làm vui lòng cha mẹ dưới gối, chết chẳng thể quét tước mồ mả đất phong, thực là đại bất hiếu vậy." Nói đoạn liền dập đầu không ngớt, khóc đến mức không ngẩng đầu lên được.

Tử Quyên hết lời khuyên giải: "Đã đến lúc thay y phục rồi. Lát nữa người đến chúc thọ, trông thấy cô nương thế này, khó tránh khỏi lại có lời ra tiếng vào. Huống hồ còn phải sang dập đầu tạ ơn Lão thái thái nữa." Tuyết Nhạn bưng nước rửa mặt vào, lại dâng lên các thứ cao thơm, khăn lau. Đại Ngọc đành phải rửa mặt lại, thay bộ y phục thường ngày. Tử Quyên lại không khỏi khuyên thêm: "Hôm qua Thái thái đặc ý sai Ngọc Xuyến nhi mang bộ y phục mới sang, chuyên để dành cho cô nương mặc ngồi tiệc hôm nay, lúc này cô nương lại đổi sang đồ cũ, ngộ nhỡ Thái thái nhìn thấy, há chẳng nghĩ ngợi sao?" Đại Ngọc nói: "Bộ y phục ấy trước khi mang tới, chẳng biết người ta lấy thứ gì xông hương, mùi lạ hoắc lạ huơ, gai cả mũi." Tử Quyên cười nói: "Biết cô nương không thích hương xông, hôm qua em đã vẩy nước rồi đem phơi dưới bóng trúc chừng nửa buổi, mượn lấy chút thanh mát của lá trúc, cái mùi lạ ấy đã bay sạch từ lâu rồi."

Tuyết Nhạn đổ nước xong bước vào, cũng cười góp chuyện: "Nhắc đến chuyện phơi áo, lại có một chuyện buồn cười thế này. Chiều tối hôm qua Bảo nhị gia tan học về, vừa bước vào viện ta liền bảo với em: 'Hoa đào chỗ các cô nở sớm hơn những nơi khác nhỉ.' Em thầm nghĩ, trong viện này làm gì có hoa đào nào? Ngoảnh lại nhìn theo hướng ngài ấy chỉ, hóa ra là bộ y phục kia đem phơi trong rừng trúc, lá trúc che khuất chỉ lộ ra một chấm đỏ hồng đào, chắc là Nhị gia đứng xa nhìn không rõ, cứ ngỡ là hoa đào nở rộ cơ đấy." Nói đến nỗi Đại Ngọc và Tử Quyên đều bật cười. Tử Quyên thấy Đại Ngọc rốt cuộc đã nguôi ngoai đau buồn, nở nụ cười, bấy giờ mới an lòng, hầu hạ thoa phấn điểm trang, diện mạo đổi mới hoàn toàn.

Vừa bước ra khỏi viện, liền thấy Bảo Ngọc từ đằng xa đang đi về phía này. Gặp Đại Ngọc, chàng bèn dừng bước dưới mố cầu Thấm Phương, khom mình vái dài một cái thật sâu, cười tươi rói nói: "Chúc Lâm muội muội thiên thu đại hỷ." Đại Ngọc nói: "Sáng sớm ngày ra huynh không đi thỉnh an Lão thái thái, lại chạy sang đây làm gì?" Bảo Ngọc nói: "Thỉnh an Lão thái thái thì đằng nào ngày nào chẳng phải thỉnh, còn ngày sinh của muội muội mỗi năm chỉ có một lần, không thể sơ suất được. Bởi thế ta phải vội đến chúc thọ muội muội trước, rồi cùng nhau sang bái kiến Lão thái thái, được chăng?" Đại Ngọc bèn không nói gì nữa, bèn cùng nhau ra khỏi vườn, đi đến thượng phòng gặp Giả mẫu.

Giả mẫu vừa chải đầu xong, thấy Đại Ngọc diện bộ y phục mới, sắc hồng đào xen lục liễu, thướt tha uyển chuyển bước tới, ngay cả Tử Quyên và Tuyết Nhạn cũng ăn vận rực rỡ như hoa, trong lòng vô cùng vui thích, cười bảo: "Con gái con đứa thì phải mặc như thế chứ. Có điều son trên mặt hơi nhạt, bị màu áo lấn át mất nên không nổi bật lên được. Con gái nhà chúng ta tuy không chuộng trang điểm đậm đà lộng lẫy, nhưng ngày lễ ngày tết, hay là sinh nhật tiệc mừng, dặm thêm chút phấn son cũng là để cầu may mắn." Nhân đó bèn bảo Uyên Ương: "Đem hộp thanh tước đầu đại dùng để kẻ mày từ Tây Vực cống nạp hôm qua, cùng hai thỏi son thánh đàn tâm và tinh tinh vựng ra đây cho Lâm cô nương."

Đại Ngọc lạy tạ, nhận lấy rồi đưa cho Tử Quyên cầm. Giả mẫu lại thở dài, nói: "Con bé này trông giống mẹ nó như đúc từ một khuôn ra vậy. Mẹ con thuở trước mới khéo ăn mặc làm sao. Ta nhớ nó cũng từng có một bộ y phục như thế này, năm ấy mừng sinh nhật, ta cũng cho nó một ít phấn son, nó thích đến mức nào kia chứ. Nay nhìn thấy con, lại làm ta nhớ đến đứa con gái bạc mệnh của ta, cớ sao nó lại nỡ bỏ đi trước ta cơ chứ?" Đại Ngọc nghe xong, nước mắt lại chực trào ra. Uyên Ương, Hổ Phách vội bước lên khuyên nhủ: "Hôm nay là ngày vui của Lâm cô nương, Lão thái thái hiếm khi mới vui vẻ thế này, cớ sao lại tự dưng đau lòng thế ạ?" Chợt thấy Vương Hy Phượng cùng Bình Nhi từ đằng xa bước tới, như vớ được cứu tinh, bèn vội vàng ngấm ngầm vẫy tay, lại chỉ trỏ về phía Đại Ngọc.

Phượng Thư đã sớm nhìn rõ sự tình, một chân trong ngưỡng cửa một chân ngoài thềm, đã vỗ tay cười nói: "Ái chà chà! Lâm muội muội ra bộ dạng thế này, ban nãy từ đằng xa bước lại, em cứ ngỡ tối qua trăng thanh gió mát, Hằng Nga giáng trần lạc vào phòng Lão tổ tông nhà ta chứ! Em có một câu muốn dặn dò muội muội đây: Hôm nay nếu không có việc gì, thà rằng bớt đi lại gần bờ ao kia thì hơn." Bảo Ngọc ngạc nhiên hỏi: "Sao lại không cho ra bờ ao? Hôm qua đệ còn bàn với Tam muội muội, bảo dọn dẹp Thấm Phương đình cho sạch sẽ, để bày tiệc chúc thọ cho Lâm muội muội ở đó cơ mà." Phượng Thư cười đáp: "Uổng công chú mày ngày ngày đi học, đọc sách biết chữ, té ra ngay cả chị đây cũng chẳng bằng. Chị dẫu chẳng đọc sách, cũng biết điển tích giặt lụa cá chìm. Lâm muội muội hôm nay dung nhan thế này, ăn vận thế này, ngộ nhỡ ra mé ao, chẳng phải cũng khiến 'trầm ngư' hay sao, thế chẳng phải làm chết oan mấy con cá chép cẩm lý béo mập trong ao nhà ta rồi ư?" Nói xong khiến cả phòng cười rộ lên.

Giả mẫu cười mắng: "Đồ khỉ con, rõ là ít học mà lại thích khoe tài ăn nói. Tây Thi giặt lụa, đàn cá mải mê ngắm nhìn mỹ sắc nên mới lặn xuống đáy nước ngẩn ngơ một hồi, cớ sao vào miệng mày lại thành chìm xuống nước mà chết hả?" Phượng Thư vờ tỏ vẻ kinh ngạc: "Té ra chỉ là lặn xuống thôi, chứ không phải chết ạ? Em cứ vắt óc nghĩ mãi, cá đang sống sờ sờ dưới nước, dẫu có tức giận hay xấu hổ thì tính khí cũng đâu đến nỗi lớn thế mà lăn ra chết được; dẫu có tức chết thì cũng phải ngửa bụng trắng nổi lềnh bềnh trên mặt nước chứ, sao lại chìm nghỉm xuống đáy ao? Chẳng lẽ không phải tức chết mà là chết đuối, bụng uống no nước nên không nổi lên được? Uổng công em thắc mắc bao nhiêu năm nay, may nhờ một lời của Lão thái thái hôm nay mới vỡ lẽ ra đấy." Lời còn chưa dứt, mọi người trong phòng đã cười nghiêng ngả. Giả mẫu chỉ tay mắng: "Mày đúng là cái đồ bịa chuyện sưng cả ruột, đến cả chuyện cá bị chết đuối dưới nước cũng nói ra cho được, khéo tưởng tượng thật."

Trong lúc nói cười, mọi người đã tề tựu đông đủ. Dùng xong bữa sáng, bèn đều cáo từ Giả mẫu, xúm xít vây quanh Đại Ngọc kéo vào trong vườn. Giả mẫu dặn dò: "Trời hãy còn lạnh đấy. Ra đó ngồi một lát, uống trà chuyện trò thì được, đến lúc ăn cơm thì phải vào trong phòng nhé."

Nguyên Thấm Phương đình này được dựng trên mặt cầu, bước vào vườn, xuyên qua lối "khúc kính thông u" là tới; núi đá bao bọc, cảnh sắc u tịch; trên bờ hoa lá tươi tốt, dưới cầu nước phun châu nhả ngọc, lại gần Tiêu Tương quán nhất, nên mới bày tiệc ở nơi này. Mọi người luồn lách qua vách đá gập ghềnh men tới, trong đình đã sớm kê một chiếc bàn dài lớn, trải khăn án gấm trắng muốt viền xanh đen thêu chỉ vàng, bày hai chậu hoa thủy tiên; mười mấy chiếc đĩa mã não chạm chỉ đựng những món ăn chơi và hoa quả khô được bào chế kỹ lưỡng như hạnh nhân, bán hạ, khế hương, trám, bạc hà, nhục quế; chiếc tráp sơn mài nhiều màu bát bảo đoản tâm đựng bánh hoài sơn, bánh cuộn mỡ gà, bánh hà mô tô, sữa dê đông, mứt hoa hồng. Lại có tiểu nha hoàn đang quạt lò đun nước pha trà; Tập Nhân và Đãi Thư dẫn ba bốn bà già kê đặt bình phong để chắn gió.

Bấy giờ đang tiết đầu xuân tháng hai, chồi liễu mới đâm, hoa mơ hoa mận ngát hương; gió thoảng trên mặt nước mang theo từng đợt hương hoa, vô cùng mát mẻ sảng khoái. Mọi người nhường Đại Ngọc ngồi ghế trên, còn lại Lý Hoàn, Bảo Thoa, Bảo Cầm, Sử Tương Vân, Hình Tụ Yên, Thám Xuân, Tích Xuân, Bảo Ngọc ngồi vây tròn xung quanh, chẳng phân biệt chủ thứ, ai thích ngồi đâu thì ngồi đó. Bảo Ngọc bèn thở dài: "Tiếc là thiếu mất hai người." Tương Vân vội hỏi: "Là ai thế?" Bảo Ngọc đáp: "Một là Nhị tỷ tỷ, hai là Hương Lăng." Tương Vân bèn quay sang bảo Bảo Thoa: "Sao không đón Hương Lăng ra đây, cho tỷ ấy giải khuây một ngày?" Bảo Thoa nói: "Chị ấy hiện đang mang bệnh, e là không đến được đâu." Tương Vân nói: "Đến hay không, cứ hỏi một tiếng cũng tốt. Nhỡ đâu tỷ ấy thích, khéo bệnh lại thuyên giảm ấy chứ." Đại Ngọc nói: "Nói chí phải đấy." Liền quay sang Tử Quyên: "Em đích thân đi mời đi." Bảo Thoa nói: "Nếu quả thật đi mời, tỷ ấy dẫu có muốn cũng chưa chắc đã tiện lòng. Cứ để Oanh Nhi cùng đi với." Tử Quyên cùng Oanh Nhi vâng lời rồi đi.

Thám Xuân nhân đó lại thở dài: "Hương Lăng dẫu sao còn đỡ. Đáng thương nhất là Nhị tỷ tỷ, em nghe nói từ ngày gả sang nhà họ Tôn, không bị đánh thì cũng bị mắng, đâu phải là đi lấy chồng, rõ là gặp phải giặc cướp. Lại chẳng tiện dăm bữa nửa tháng đón về một lần. Oái oăm thay Nhị tỷ tỷ tính tình nhu nhược, lại vớ phải một kẻ đối đầu như thế; nếu là em, em liều cả tính mạng, quậy cho nhà hắn long trời lở đất mới thôi, cùng lắm thì ngọc đá cùng tan, chết cũng chết cho hả dạ." Mọi người nghe xong đều bùi ngùi cảm khái.

Bảo Thoa từ sau vụ khám xét Đại Quan Viên đã dọn ra ngoài, dạo này ít khi lui tới, dẫu có gặp gỡ Đại Ngọc, Thám Xuân thì cũng hẹn nhau ở phòng Giả mẫu, hoặc là bọn Đại Ngọc ra khỏi vườn sang chỗ Tiết di ma thăm nàng. Hôm nay nhân ngày sinh của Đại Ngọc mới hiếm hoi vào vườn một chuyến, lại thấy từ sáng sớm nay, từ Lão thái thái trở xuống, cho đến Vương Hy Phượng, Bảo Ngọc, Thám Xuân, ai nấy đều mở miệng là bàn chuyện sống chết, lời lẽ mang điềm chẳng lành, bèn tìm lời đánh trống lảng: "Theo ý tôi, người đủ hay không cũng chẳng can hệ gì, nhân dịp này chơi bời cho thỏa thích mới là việc chính. Từ ngày Tần nha đầu lập Đào Hoa xã, vịnh một bài tơ liễu, suốt một năm nay chưa hề nghiêm chỉnh mở lại một buổi thi xã nào. Hiếm khi hôm nay đông đủ người thế này, hay là ta khôi phục lại thi xã xem sao?"

Tương Vân là người đầu tiên tán thành, liền xúi giục Đại Ngọc: "Cậu lập ra Đào Hoa xã uổng công, chưa từng làm lấy một bài thơ hoa đào cho ra hồn. Hôm nay sinh nhật cậu, sẵn có chủ tiệc đây, chi bằng mở một buổi xã, chuyên vịnh hoa đào, để không phụ danh xưng Đào Hoa xã trưởng của cậu." Bọn Bảo Ngọc, Bảo Cầm đều gật đầu tán thưởng, riêng Hình Tụ Yên nói: "Hoa đào vẫn chưa nở rộ, chi bằng hãy đợi vài ngày nữa, khi hoa đào nở đẹp rồi hãy mở xã." Lý Hoàn nói: "Đợi làm gì. Hoa đào năm nào chẳng nở, có hợp cảnh hay không trong bụng ai nấy đều rõ, chi bằng ta chiếm lấy thế tiên phong." Đại Ngọc cười nói: "Người ta bảo: 'Xuân giang thủy noãn áp tiên tri'. Đại tẩu té ra còn chiếm thế tiên phong hơn cả vịt, hèn chi lại ở Đạo Hương thôn." Nói khiến mọi người đều bật cười.

Lý Hoàn cười mắng: "Cô đừng có giở trò khỉ với tôi. Tôi còn chưa cảm ơn bài thơ thất ngôn luật vịnh Đạo Hương thôn mà năm ấy cô làm giúp tôi đâu đấy. Tôi thích nhất câu 'Lăng hạnh nga nhi thủy, tang du yến tử lương', xem ra toàn là việc thực, ngẫm lại đều là cảnh động, tự nhiên thỏa đáng biết bao. Hôm nào phải nhờ Bảo huynh đệ chép thành bức trướng treo lên vách mới được." Đại Ngọc nghe xong, má ửng đỏ bừng. Cớ sao lại đỏ mặt? Nàng nghĩ khi xưa Nguyên phi về thăm nhà, lệnh cho các chị em mỗi người đề một bài thơ, riêng Bảo Ngọc phải làm bốn bài. Nàng không nỡ thấy chàng khổ sở vắt óc suy nghĩ, nên mới lén làm giúp một bài về Đạo Hương thôn, chuyện này sao Đại tẩu lại biết được? Nếu đến cả tẩu ấy cũng biết, ắt hẳn các chị em ở đây đều đã rõ mười mươi. Nghĩ vậy, trong lòng thấy ngượng ngùng vô cùng, bèn vội nói lảng sang chuyện khác: "Đã là các người có hứng thú như thế, tôi xin phụng chỉ mở xã, vịnh hoa đào. Nhưng phải giao hẹn trước ở đây: Sinh nhật là sinh nhật, làm thơ là làm thơ, tuyệt đối đừng có chúc thọ tôi, viết mấy lời sáo rỗng để đối phó. Một là không nhã, hai là tôi cũng chẳng dám nhận đâu." Mọi người đều cười nói: "Nghĩ thế cũng chu đáo. Đã là cô nói vậy, bọn này sẽ dồn hết tinh thần viết vài câu thật hay để không phụ nhã ý của cô. Cô cứ ra đề đi, bọn này theo đó mà làm."

Tương Vân cười nói: "Từ xưa tới nay, tên gọi thay cho tháng hai không ít, nào là Giáp Chung, Khiêu Nguyệt, Lệnh Nguyệt, Trọng Xuân, Lệ Nguyệt, Xuân Trung, áng chừng có đến ba bốn mươi cái. Hôm nay chỉ chọn một cái hợp cảnh nhất mà nói, chính là 'Lệnh Nguyệt', xem ra thích hợp nhất để phát hiệu thi lệnh." Đại Ngọc cười đáp: "A Di Đà Phật, tôi nghe cậu khoe khoang một hồi, chỉ sợ cậu chọn chữ 'Khiêu Nguyệt' ra bắt bọn này vén váy múa may nhảy nhót thôi chứ. Hóa ra chỉ là muốn tôi làm Lệnh quan, thế thì dễ ợt." Bảo Thoa cười nói: "Sợ gì chứ? Nếu muốn 'Khiêu Nguyệt', cũng nên do cô hạ lệnh bắt một mình muội ấy nhảy, bọn này chỉ ngồi xem thôi." Bảo Cầm nói: "Muội chẳng biết tháng hai lại có tên là 'Khiêu Nguyệt', nhưng ở phương Tây Nam có một bộ lạc gọi là người A Tế, lại xưng là người Di, vốn có phong tục 'Khiêu Nguyệt'. Cứ mỗi độ trăng thanh gió mát, một nhóm thiếu nữ dị tộc lại vây thành vòng tròn khiêu vũ, bước chân tuy đơn giản nhưng rất thú vị. Có năm muội cùng phụ thân đi qua đó, tình cờ bắt gặp, còn thay y phục bản xứ nhảy cùng bọn họ nữa đấy."

Tương Vân nổi hứng ngay tắp lự, giục giã: "Thế muội nhảy cho bọn ta xem đi." Bảo Cầm hối hận không kịp, chỉ đành bảo đã quên rồi. Đại Ngọc cười nói: "Vừa mới bảo đơn giản, giờ lại kêu quên. Đằng nào ở đây cũng chẳng có người ngoài, nhảy vài bước thì đã sao, có phải bắt muội ra đầu đường mãi võ thật đâu. Chẩm Hà đã bảo hôm nay là 'Lệnh Nguyệt', đến lượt tôi phát hiệu thi lệnh, tôi lệnh cho muội 'Khiêu Nguyệt', ai trái lệnh sẽ phạt nặng." Mọi người đều cười bảo: "Hai điển tích này ghép lại khéo thật." Tương Vân đã sớm sống chết kéo Bảo Cầm đứng dậy.

Bảo Cầm đành phải vỗ tay ba cái lấy lệ, rồi xoay một vòng, lại ngồi xuống nói: "Chẳng qua chỉ có thế thôi, ba bước xoay một vòng, rốt cuộc chẳng có gì đẹp mắt, chỉ nhờ đông người, đều đặn, váy áo lại sặc sỡ, nương theo ánh trăng mới thấy thú vị." Bảo Ngọc nghe xong, lòng dạ bồi hồi ngơ ngẩn, nói: "Bao nhiêu cô gái dị tộc mặc xiêm y kỳ lạ, cùng vỗ tay xoay vòng dưới ánh trăng, cảnh tượng ấy rực rỡ biết bao, đủ để kinh thiên động địa rồi. Xưa kia Đường Minh Hoàng mộng du cung trăng, thấy chư tiên khoác áo vũ nghê thường phất phơ múa lượn, tưởng chừng cũng chẳng khác là bao."

Trong lúc chuyện trò, Tử Quyên và Oanh Nhi đã dắt Hương Lăng bước tới. Mọi người thấy nàng dung nhan ốm yếu tiều tụy, thân hình mảnh mai lảo đảo, thịt trên má đều đã hóp lại, gầy rộc đi như một chiếc bóng, ai nấy đều thấy xót xa. Vội vàng nhường chỗ mời trà, trải đệm ngồi, lại sai người lấy chăn đắp chân cho nàng. Hương Lăng áy náy nói: "Em chỉ là đứa nô tỳ, sao dám phiền các cô nương nhọc lòng thế này?" Lại quỳ xuống dập đầu với Đại Ngọc, miệng nói: "Chúc Lâm cô nương thiên thu." Lâm Đại Ngọc vội sai Tử Quyên đỡ dậy, bảo: "Đừng làm tổn thọ tôi. Mọi năm sinh nhật Bảo Ngọc, Lão thái thái còn chẳng cho người ta dập đầu cơ mà." Hương Lăng nằng nặc đòi quỳ, nói: "Cô nương một là chủ tử, hai là ân sư. Hương Lăng mệnh bạc, hiếm hoi ngàn năm mới được theo cô nương chúng em vào vườn ở một năm, lại được Lâm cô nương không chê bai, nhận làm đệ tử dạy em làm thơ. Em dẫu phận mỏng, cả đời có được một năm này cũng coi như thỏa nguyện rồi."

Mọi người nghe nàng nói những lời thê thiết, đều xót xa không nỡ nghe, cười khuyên nhủ: "Việc gì phải bi thương thế? Muội chẳng qua là người yếu, lại chịu chút bực dọc, ấm ức trong lòng; nay dọn sang ở cùng Bảo cô nương, rảnh rỗi thường ra vườn đi dạo, lòng mở mang ra thì bệnh ắt sẽ khỏi thôi." Lại bảo Đại Ngọc: "Hiếm khi tỷ ấy có lòng thành, cứ để tỷ ấy lạy một lạy mới phải, cô đừng coi là chúc thọ, cứ coi như tạ ơn thầy, nhận một cái lạy của tỷ ấy cũng chẳng quá phận đâu." Vừa nói, Thám Xuân và Tương Vân vừa giữ chặt Đại Ngọc, quả nhiên để Hương Lăng cung kính dập ba đầu rồi mới đứng dậy. Tử Quyên đích thân đỡ nàng ra sau bức bình phong ngồi lên chiếc đôn gấm.

Mọi người bèn giục Đại Ngọc ra đề. Đại Ngọc nói: "Tuy do tôi ra đề, nhưng cũng chẳng dám độc đoán. Đề mục lớn hôm nay đương nhiên là vịnh hoa đào, hình thức thì không câu nệ luật thi từ phú, cốt sao phải sinh động linh hoạt, không đi vào lối mòn mới là tuyệt diệu." Tương Vân cười nói: "Mấy buổi thi xã của chúng ta, nào là thất luật, nào là liên cú, nào là điền từ, có khi hạn vận, có khi không hạn vận, phàm là mọi thể thức xưa nay đều đã nghĩ cạn rồi. Cậu còn có đề mục gì mới lạ nữa? Trừ phi bắt chước Sở từ Hán phú, hoặc giả dứt khoát làm thể ca hành cổ phong, chứ ngày thường cũng ít làm."

Đại Ngọc cười nói: "Tôi chẳng cần quy định đề mục mới lạ gì, trái lại hoàn toàn ngược lại, chỉ đem tất cả các thể thức từng làm viết vào thăm, bỏ vào trong bình, ai bốc trúng cái gì thì làm cái đó, há chẳng thú vị sao?" Bảo Ngọc cười nói: "Cách này hay đấy! Khéo nghĩ thật." Đại Ngọc cười bảo: "Cũng chẳng phải tôi nghĩ ra đâu. Chẳng qua Vân nha đầu nhắc đến chữ 'Lệnh Nguyệt', làm tôi nhớ đến sinh nhật năm ngoái của huynh, mọi người bắt thăm hành tửu lệnh. Tôi nghĩ sao không biến tục thành nhã, cũng dùng cách này, so ra còn hay hơn việc ép đề làm thơ, lại thêm phần náo nhiệt." Mọi người đều khen mới mẻ thú vị, không rơi vào khuôn sáo.

Thế là tiểu nha hoàn mang nghiên bút giấy mực lại hầu hạ, Bảo Thoa bèn bảo Bảo Cầm cầm bút, Đại Ngọc ra đề. Đại Ngọc nói một bài thất ngôn luật thi, nhân vì vịnh hoa đào nên hạn định vần "Tứ Hào". Lại bảo Hương Lăng cũng nói một đề, Hương Lăng bèn bảo điền từ, dùng điệu "Thiên Thu Tuế". Bảo Ngọc nói: "Vừa mới bảo đừng chúc thọ, lại thế rồi. Ta ghét nhất mấy điệu như 'Tập Hiền Tân', 'Hạ Thánh Triều', nhìn tên điệu đã thấy trói buộc người ta rồi. Thế thì cần gì làm thơ, dứt khoát vác mấy cái kèn pháp loa ra thổi inh ỏi chẳng hay hơn sao?"

Hương Lăng đành phải ngẫm nghĩ một lát, nói: "Thế thì 'Niệm Nô Kiều'? 'Mãn Đình Phương'? Hay 'Lâm Giang Tiên'?" Bảo Thoa nói: "'Mãn Đình Phương' cũng tạm được." Lại nói: "Họa vần điền từ, công phu nhất chính là bài 'Thủy Long Ngâm' họa vần từ hoa dương của Chương Chất Phu do Tô Thức viết. Câu 'Tự hoa hoàn tự phi hoa', đảo khách thành chủ, cao hơn nguyên tác gấp mười lần. Trước đây tôi mấy lần thử họa lại một bài mà chẳng thể nào làm nổi. Chi bằng hôm nay ra đề mục này để đợi bậc cao minh."

Bảo Cầm theo lời viết: "'Thủy Long Ngâm' vịnh hoa đào họa vần Chương Chất Phu", chính nàng lại nói một thể cổ phong, cũng viết vào. Tương Vân nói: "Muội thì đơn giản hơn, cứ tập cú thành thơ đi, chỉ có điều không được có một chữ 'Đào' nào, cũng không được dùng bất kỳ câu thơ vịnh hoa đào có sẵn nào của tiền nhân; ý gốc của bài thơ vốn không phải vịnh hoa đào, nhưng gom đủ tám câu lại nhìn vào thì rõ ràng là một bài thơ hoa đào." Mọi người cười nói: "Thế mà còn bảo đơn giản? Chỉ có cô là khéo làm khó người khác nhất, lại cứ thích chẳng giống ai." Những người còn lại có người nói tuyệt cú, có người nói câu đối, có người nói thơ đố, Bảo Cầm đều chép sạch sẽ từng tờ, cuộn thành từng chiếc thăm, bỏ vào trong một chiếc bình ngọc hình túi mật men gốm xanh vẽ rồng mây đỏ dưới men.

Đại Ngọc ôm bình bằng hai tay lắc lắc hai cái, toan phát lệnh. Tương Vân lại ngăn lại: "Bốc thăm thế này cũng chán ngắt. Theo ý muội, chi bằng bỏ riêng vào từng chiếc túi gấm, treo lên cành liễu, mọi người bịt mắt lại, sờ trúng cái nào thì tính cái đó." Thám Xuân, Bảo Cầm đều bảo: "Như thế lại càng thú vị hơn."

Đại Ngọc đành phải trút thăm ra, sai nha hoàn đi lấy túi gấm. Chốc lát sau đã bưng lại mười mấy chiếc túi, đều thêu hoa cỏ chim muông, cái thì hoa nở liền cành, cái thì hỷ tước trên cành mai, cái thì uyên ương hỷ thủy, cái thì bướm lượn dập dờn. Bảo Cầm chưa vội bỏ thăm vào, cứ lật qua lật lại ngắm nghía những chiếc túi gấm ấy, đặt cái này xuống lại nhặt cái kia lên, cười nói: "Đường kim mũi chỉ tinh xảo quá, ai thêu thế này?" Tuyết Nhạn mím môi cười đáp: "Dạ là em thêu đấy ạ, cô nương nếu thích, cứ chọn mẫu hoa văn, hôm khác em thêu tặng."

Bảo Ngọc mừng rỡ nhìn Tuyết Nhạn cười nói: "Té ra em lại khéo tay thế này, xưa nay ta chẳng hề hay biết." Tử Quyên cười nói: "Con gái Tô Châu bọn họ, từ lúc biết cầm đũa là đã biết cầm kim rồi, thêu túi thơm chỉ là công phu vỡ lòng thôi, cũng đáng để Nhị gia kinh ngạc thế sao? Chẳng giống khen người ta, ngược lại nghe như mắng khéo ấy." Bảo Thoa cười nói: "Hai đứa bay cứ việc học theo Lâm cô nương, mồm mép cũng sắc sảo gớm ghê." Tử Quyên cười đáp: "Em đâu dám." Liền giúp Bảo Cầm bỏ từng chiếc thăm vào túi gấm thắt nút lại, cùng Tuyết Nhạn bước xuống cầu Thấm Phương, buộc từng chiếc lên cành liễu bên bờ ao. Chồi liễu non vừa ngả vàng chưa kịp biếc, trông xa mờ mờ ảo ảo một vùng như mây như sương, thật đáng yêu; lại thắt thêm những chiếc túi gấm rực rỡ sắc màu, trông chẳng khác nào treo đèn lồng, đẹp mắt vô cùng.

Mọi người đều cười nói: "Vẫn là Vân nha đầu khéo nghĩ, vừa đẹp mắt lại vừa vui, quả nhiên mới lạ." Bèn dắt tay nhau vin lan can cùng bước lên bờ đê, chỉ để Oanh Nhi ở lại trong đình bầu bạn cùng Hương Lăng, hẹn rằng chiếc thăm cuối cùng còn lại sẽ là của nàng. Tương Vân là người đầu tiên bước xuống cầu, nói: "Muội trước nhé." Nàng tự bịt mắt lại, toan với tay hái thăm trên cây. Đại Ngọc gọi với lại: "Khoan đã." Đích thân bước lại giữ nàng lại, lệnh rằng: "Cậu cũng phải bắt chước Cầm muội muội ban nãy 'Khiêu Nguyệt', múa xong một điệu mới cho cậu sờ." Tương Vân cười, quả nhiên vỗ tay ba cái, xoay một vòng tại chỗ, bấy giờ mới vươn hai tay lần mò trong cành lá. Cành liễu mềm mại, dẫu có vướng víu vào tà áo tay áo nhưng cũng không làm rách. Bảo Ngọc nhìn nàng mặc chiếc áo khoác nữ cổ đối khâm tay rộng suốt vai bằng the đỏ thêu hoa điểu nẹp cổ đoạn đỏ, váy xếp ly trăm nếp bằng sa hoa đỏ thắm thêu chim sẻ mây ngũ sắc, đứng múa dưới rặng liễu xanh treo đèn gấm; biếc lay hương thoảng, bóng hạc dáng bướm, xuân mới ba phần mà thú vị đã mười phần, bất giác quay sang Tích Xuân khen ngợi: "Cảnh này so với bức họa 'Bạch tuyết hồng mai' hôm nọ muội vẽ thì thế nào?" Tích Xuân cười đáp: "Cảnh tượng sinh động hoạt bát dường này, muội chịu chẳng vẽ nổi đâu."

Một lát sau Tương Vân đã sờ trúng một chiếc, bèn tháo khăn bịt mắt, mở túi ra, hóa ra là đối câu đối. Tương Vân nói: "Cũng gọn gàng sảng khoái đấy. Nhưng một mình thì đối thế nào? Phải có người đối đáp mới được, người ra vế trên kẻ đối vế dưới mới náo nhiệt chứ." Bảo Thoa nói: "Tìm một người làm đối thủ cho muội thì không khó, nhưng e là không công bằng. Theo ý tôi, dứt khoát mỗi người ngồi đây ra một đề mục cho muội đối, nếu không thì lại hóa ra liên ngâm mất." Tương Vân xưa nay hiếu chiến, hễ gặp đối thủ mạnh lại càng hăng hái, nghe vậy chẳng hề thoái thác, trái lại còn xoa tay xắn tay áo nói: "Thế lại càng hay! Nghĩa là một mình muội chọi mười người chứ gì, cứ việc ra đề đi." Lý Hoàn cười nói: "Bây giờ nói năng hào sảng lắm, lát nữa đối không ra thì chỉ tổ tự vả vào miệng thôi."

Tiếp đó mọi người đều lần lượt sờ thăm. Hóa ra Bảo Ngọc bốc trúng đề của Bảo Thoa, Đại Ngọc trúng đề của Tương Vân, Bảo Thoa trúng điền từ theo điệu "Mãn Đình Phương", Thám Xuân trúng một câu thơ đố, Tích Xuân trúng một khúc tiểu lệnh, Hương Lăng trúng một bài tuyệt cú, Bảo Cầm trúng một bài phú, Lý Hoàn trúng một bài cổ phong, Hình Tụ Yên trúng bài thất ngôn luật thi. Bảo Ngọc cười khổ: "Sao khéo tôi lại vớ phải cái đề này chứ. Tôi đã bảo mình vốn chẳng thạo điền từ, lại còn là hạn chết vần nữa." Đại Ngọc cười nói: "Chưa làm mà đã rào trước đón sau thế rồi. Lẽ nào vì huynh nói mấy lời ấy mà lát nữa làm không ra, Lệnh quan đây sẽ tha bổng cho huynh chắc? Có điều nếu huynh làm không hay thì phụ công cái đề mục này đấy." Bảo Ngọc bèn ra ngồi bên bờ ao, mắt nhìn mũi, mũi nhìn tâm, lặng lẽ suy ngẫm. Tương Vân huých Bảo Thoa bảo: "Đề thơ của tỷ cũng làm khó người ta quá. Tỷ nhìn huynh ấy kìa, đâu phải làm thơ, rõ là đang tham thiền ấy chứ." Mọi người lại cười rộ lên.

Tương Vân bèn giục mọi người ra đề câu đối, Thám Xuân bèn ra trước một vế, chính là "Vi quân chi cố", điển tích xuất từ "Kinh Thi"; Tương Vân mỉm cười, bảo: "Có sẵn đây rồi, chính là nơi Tiêu Tương phi tử đang ở: 'Hữu phượng lai nghi'." Thám Xuân cười nói: "Quả nhiên bị tỷ nhặt được món hời." Tiếp theo đến lượt Lý Hoàn, cười nói: "Sáng nay Lão thái thái vừa cho Lâm muội muội một hộp 'Tước đầu đại' gì đó, bảo là cống phẩm từ Tây Vực, là thượng phẩm vẽ mày. Tôi sống ngần này tuổi đầu rồi mà chưa từng nghe thấy cái tên ấy bao giờ, bèn lấy nó làm đề đi." Đại Ngọc nói: "Phải đấy ạ, muội vốn ít khi kẻ mày, tẩu nếu thích thì cứ việc lấy đi." Lý Hoàn bật cười: "Tần nhi điên rồi chăng? Cô không thích kẻ mày, lẽ nào một kẻ góa bụa như tôi lại tối ngày thoa son trát phấn chắc?" Tương Vân nói: "Khoan hãy nói chuyện phiếm, muội đã có câu đối rồi, đối lại là 'Trúc diệp thanh'." Thám Xuân lắc đầu nói: "'Tước' đối với 'Trúc' thì tạm được, nhưng 'Đầu' đối với 'Diệp' thì không chỉnh, hơn nữa ý tứ cũng không nhã." Tương Vân lại nói: "Thế thì 'Ong vĩ châm'." Mọi người đều cười nói: "Cái này lại càng không nhã. Vả lại 'Đại' là mực vẽ mày, còn hàm ý màu xanh biếc, chữ 'Châm' trơ trọi quá."

Tương Vân tính nóng nảy, chẳng đợi mọi người phê bình, đã vội đối thêm mấy câu nữa nhưng đều không được chỉnh cho lắm. Bảo Thoa khuyên: "Muội đừng vội đối nữa, chi bằng tạm gác câu này lại, nói tiếp câu sau đi." Tương Vân đâu chịu nhận thua, lại ngẫm nghĩ một hồi, nói: "Có rồi, chính là 'Hạc đính hồng', lần này còn dám bảo không chỉnh nữa thôi?" Mọi người giật thót mình, cười nói: "Khéo nghĩ ra thật!" Lý Hoàn nói: "'Tước' đối với 'Hạc', 'Đầu' đối với 'Đính', 'Đại' đối với 'Hồng', chỉnh thì chỉnh thật, nhưng nghe ghê cả người." Tương Vân cười nói: "Miễn là đối chỉnh, quản gì ghê người hay không, đằng nào cũng có phải lấy ra ăn đâu." Lý Hoàn thở dài: "Càng nói càng chẳng biết kiêng kỵ gì cả."

Kế tiếp đến lượt Hình Tụ Yên, nàng khoan thai đứng dậy, miệng cười trước khi nói: "Muội thấy câu đối trên đình này viết rất hay, muốn tự nghĩ một đôi khác để ghi lại cảnh tượng này nhưng chẳng thể nghĩ ra. Song hôm nay chúng ta thắt túi gấm lên cành liễu để ra đề thơ, chuyện tao nhã dường này há có thể không ghi chép lại? Muội xin ra một vế đối tức cảnh vậy." Liền cất giọng thanh tao đọc:

Liễu ngạn hà thời khai cẩm tú? (Bờ liễu khi nào giăng gấm vóc?)

Bảo Ngọc khen trước tiên: "Vế này hỏi hay lắm! So với câu 'Nhiễu đê liễu tá tam cao thúy' của ta càng thêm phần kỳ thú, lại sinh động, quả không phụ buổi thịnh hội hôm nay." Tương Vân nghe xong, trong bụng đã lướt qua sáu bảy câu đối nhưng đều chưa ưng ý, một lòng muốn tìm một câu hay nhất để áp đảo nàng. Nhân đưa mắt nhìn quanh, chợt thấy hai chữ "Thấm Phương" khắc trên cầu, linh cơ khẽ động, cười nói: "Có rồi, câu dưới cũng là cảnh thực, lại là lời mộc mạc." Bèn ngâm:

Hoa khê trấn nhật tẩy yên chi. (Suối hoa suốt buổi rửa son hồng.)

Mọi người đều vỗ tay tán thưởng: "Câu này đối tuyệt diệu quá, đúng là bản sắc khuê các. Nước trong Đại Quan Viên há chẳng phải đều rửa son phấn sao? Câu này so với câu 'Cách ngạn hoa phân nhất mạch hương' càng thêm diễm lệ mà tự nhiên, lại gắn liền với con người." Lý Hoàn cười nói: "Té ra người tơ tưởng hộp Tước đầu đại ấy đâu phải chỉ có một mình tôi." Bảo Thoa cũng cười nói: "Đây quả thực là công lao của hai hộp son của Lão thái thái." Tương Vân vô cùng đắc ý, bèn giục Bảo Cầm ra đề. Bảo Cầm bèn ra một vế câu đối:

Ngọc ánh khuê phòng tú, (Ngọc rạng vẻ thanh tú chốn khuê phòng,)

Tương Vân cười nói: "Tỷ cứ ngỡ gặp muội ắt phải có cạm bẫy gì, té ra chỉ lấy mấy điển tích hương diễm này ra để đối phó. Có sẵn đây rồi, làm sao làm khó được tỷ chứ?" Bèn đối:

Hương phất lâm hạ phong. (Hương thoảng nét phong nhã nơi rừng trúc.)

Đại Ngọc cười nói: "Tôi xin bớt chút tâm sức, làm một câu đối thêm chữ vậy. Cứ thêm hai chữ 'Lam Điền' vào trước vế của Tiểu Tiết, thành 'Lam Điền ngọc ánh khuê phòng tú' thì thế nào?" Tương Vân cười nói: "Thế có gì khó? 'Long diên hương phất lâm hạ phong' là xong." Bảo Thoa nói: "Câu này không nhã, lại chẳng chỉnh. Hai chữ 'Lam Điền' thêm vào tự nhiên biết bao, lấy 'Long diên hương' đối với 'Lam Điền ngọc' dẫu nói xuôi tai, nhưng Lam Điền đồng thời còn là địa danh, còn 'Long diên' là cái gì?" Tương Vân cúi đầu trầm ngâm. Đại Ngọc cười nói: "Lần này đã làm khó được cậu chưa?" Bảo Ngọc nói: "Ta nghĩ hộ muội một câu nhé. Nước Tây Hạ có địa danh gọi là 'Bạch Thủy', là dịch trạm thời xưa, sản sinh nhiều rượu ngon, dùng để đối với 'Lam Điền' cũng tạm coi là gượng gạo được." Bèn từ tốn ngâm:

Lam Điền ngọc ánh khuê phòng tú, Bạch Thủy hương phất lâm hạ phong. (Ngọc Lam Điền rạng vẻ thanh tú chốn khuê phòng, hương Bạch Thủy thoảng nét phong nhã nơi rừng trúc.)

Tương Vân nói: "Nói bậy, sao muội chưa từng nghe qua cái nơi ấy bao giờ?" Bảo Ngọc nói: "Thiên hạ rộng lớn vô cùng, sao muội có thể nơi nào cũng biết được? Quả thực không phải ta bịa đâu, nghe đâu đó còn là quê hương của Đỗ Khang nữa đấy. Tiếc thay, vốn dĩ 'khuê phòng tú' và 'lâm hạ phong' đều dùng để hình dung mỹ nhân, thêm hai chữ 'Bạch Thủy' vào thì hương xiêm áo lại biến thành mùi men rượu mất rồi. Nhưng mỹ tửu giai nhân, cũng coi như một cặp câu đối tuyệt hảo." Nói khiến mọi người đều bật cười.

Tương Vân đành chịu, nhưng bụng vẫn chẳng phục, lại ép Đại Ngọc ra một vế khác. Đại Ngọc cười nói: "Đồ không biết sống chết, đã thế thì tôi ra thêm một vế nữa cho cậu đối, nếu không đối được thì đừng có mà khoe mẽ nữa nhé." Liền đọc:

Phong khởi lang can hoàn bội loạn, (Gió nổi rặng trúc ngọc kêu xao xác,)

Thám Xuân cười trước tiên: "Quả nhiên là bản sắc Tiêu Tương, lại nói đến mấy bụi trúc của tỷ ấy rồi." Hương Lăng dùng ngón tay vạch chữ trong lòng bàn tay một lượt, khen rằng: "Bảy chữ mà có đến bốn chữ mang cùng bộ ngọc. Khó nhất là tự nhiên như trời sinh, trong họa có cảnh, ngoài cảnh có tiếng, bốn chữ 'lang can hoàn bội' này sống động như thấy bóng người bước ra từ rừng trúc vậy." Tương Vân mặc cho người ta bình phẩm, chỉ cúi đầu ngẫm nghĩ không nói, hồi lâu bỗng ngẩng phắt đầu lên: "Có rồi!" Liền sang sảng đọc:

Vũ dư lạc vĩ phưởng chức mang. (Mưa tạnh dế mèn dệt cửi rộn ràng.)

Mọi người đều đồng thanh khen hay. Hương Lăng lại vạch chữ trong lòng bàn tay một lần nữa, thỉnh giáo Đại Ngọc: "Đối rất chỉnh tề, nhưng ý tứ thì em chưa hiểu, 'Lạc vĩ' là con gì thế ạ?" Đại Ngọc cười nói: "'Lạc vĩ' chính là con dế mèn, tục xưng là nàng dệt cửi hay xúc chức nhi đấy. Câu này đối tuy chỉnh, nhưng nếu dời lại ít ngày nữa thì càng hợp cảnh hơn." Hương Lăng khen: "Khéo nghĩ ra thật, dế mèn chẳng phải sau cơn mưa lại càng gáy râm ran hơn sao." Đại Ngọc cười nói: "Vế đối này chỉ có Vân nha đầu mới nghĩ ra được, tự nhiên là do ngày thường hay thò tay vào hốc đá bắt dế đấy mà." Mọi người nghe xong lại càng cười ngất.

Kế tiếp đến lượt Bảo Thoa, nhân thấy Tương Vân một mình chống cự mọi người, sợ nàng cạn tài nên chẳng nỡ làm khó, chỉ chọn đề mục dễ dàng: "Tôi ra một tên điệu từ, chính là khúc 'Niệm Nô Kiều' mà Hương Lăng vừa nhắc tới ban nãy." Tương Vân buột miệng đáp ngay: "'Ức Vương Tôn'." Bảo Thoa nói: "Câu này không chỉnh, 'Kiều' là ý kiều mỵ, là chữ hư; muội đem đối với chữ 'Tôn' há chẳng sai sao? Hơn nữa thanh bằng trắc cũng không hợp." Tương Vân biện bạch: "Nô Kiều đi liền với nhau phải hiểu là nàng kiều nga, là chữ thực; muội đối với 'Vương Tôn' sao lại không chỉnh? Có chăng bằng trắc thì cần phải châm chước lại." Đại Ngọc cười nói: "Biết là cậu đã có nơi có chốn, chỉ mong sao mau chóng gả đi cho rảnh, nên đối tên điệu từ cũng phải gọi là 'Ức Vương Tôn', trong bụng chỉ toàn tơ tưởng đến vương tôn công tử, đến cả xấu hổ cũng vứt đi đâu mất rồi, còn hơi sức đâu mà quản chữ hư chữ thực với bằng trắc nữa?" Mọi người cười ầm lên. Tương Vân giận quá đuổi theo đòi đánh Đại Ngọc, Bảo Ngọc vội vàng cười chạy ra can ngăn. Đại Ngọc trốn sau tấm bình phong xin tha: "Đừng đánh! Cái đề mục hiểm hóc cậu ra là do tôi bốc phải đấy, xem thơ xong rồi hãy đánh." Bảo Thoa cũng nói: "Tạm tha cho cô ấy đi, xem thơ là quan trọng hơn."

Tương Vân thấy Bảo Thoa, Bảo Ngọc hai người tả hữu giữ chặt lấy mình, biết là không đánh được, đành hậm hực nói: "Thơ mà không hay thì phạt cả hai tội!" Đại Ngọc bèn cười bước ra từ sau bình phong, cầm bút múa lượn như gió cuốn tuyết bay, vung một mạch là xong, ném cho Tương Vân nói: "Cái trò tập cú thành thơ này của cậu còn khó hơn tự mình làm một bài, tôi vất vả lắm mới chắp vá đủ tám câu ra đây, cậu mà chê không hay thì tôi cũng chịu." Mọi người xúm lại xem, thấy viết rằng:

Kim niên xuân bán bất tri xuân, (Nửa xuân năm nay chẳng biết xuân,)

Phong vũ triêu triêu dạ dạ thâm. (Gió mưa sớm sớm lại đêm đêm.)

Duy hướng thâm cung vọng minh nguyệt, (Chỉ hướng thâm cung nhìn trăng tỏ,)

Dao liên thúy sắc đối hồng trần. (Ngậm ngùi sắc biếc đối bụi trần.)

Đăng hồng họa các hương do lãnh, (Đèn sưởi lầu hoa hương hãy lạnh,)

Thêu tại la y sắc vị chân. (Thêu trên áo lụa sắc chưa chân.)

Thưởng tự sơ khai trực chí lạc, (Ngắm tự hoa nở đến hoa rụng,)

Giai tiền sầu sát táng hoa nhân. (Trước thềm sầu chết kẻ chôn hoa.)

Mọi người đều cười nói: "Đúng rặt giọng điệu của Tiêu Tương phi tử. Tuy là thơ tập cú mà hệt như tự sáng tác. Chỉ có câu cuối cùng nghe lạ tai lắm, xuất xứ từ điển tích nào thế?" Đại Ngọc lấy tay áo che mặt, mỉm cười không đáp. Duy chỉ có Bảo Ngọc hiểu rõ ngọn nguồn, nhưng chẳng nỡ bóc trần, bèn cố ý đánh trống lảng: "Tiêu Hạ Khách đã làm xong rồi, hãy xem bài của muội ấy đi." Thám Xuân nói: "Em vốn đang vắt óc vì cái đề mục này, bài thơ tập cú của Tiêu Tương Tử vừa rồi lại nhắc nhở em, chi bằng cũng mượn một câu nói có sẵn cho tiện bề."

Mọi người đòi xem đề mục trước, yêu cầu một bài thơ đố, nhưng phải một câu đố ra hai lời giải; vừa là người trước mắt, lại vừa là vật dụng thường ngày, người và vật lại phải có thân phận tương xứng. Tương Vân cười nói: "Đề mục này ra nghe giống giọng điệu của muội lắm, là ai ra thế?" Bảo Thoa cười nói: "Kẻ có tâm tính kỳ quái như muội thì chẳng còn ai khác, không phải Bảo Ngọc thì chính là Đại Ngọc." Đại Ngọc cười bảo: "Tôi giờ tu tâm dưỡng tính rồi nhé, chẳng thèm ra cái thứ đề mục này đâu." Bảo Ngọc bèn cười theo, nói: "Hôm nay mở xã cốt để vui vẻ, làm thơ chỉ là phụ thôi, hiếm khi mọi người cùng hân hoan thế này. Đương nhiên không thể thiếu vài câu đố để mọi người mua vui, ấy là để tao nhã lẫn bình dân cùng thưởng thức." Bảo Thoa bèn biết ngay là chàng ra đề, cười bảo: "Đã làm khó người ta mà còn lắm lý lẽ thế." Tương Vân nói: "Muội bảo đề này ra hay lắm, cái gọi là Giáng Thụ hai giọng hát, Hoàng Hoa hai bức thư, làm thành thơ ắt phải là tuyệt tác." Liền giục Thám Xuân viết ra, cầm lấy đọc to cho mọi người cùng nghe:

Xích Thố vô tiên bôn lục tần, (Xích Thố không roi chạy ngược xuôi,)

Trâm hoa ánh nguyệt chiếu phù trầm. (Cài hoa soi nguyệt bóng đầy vơi.)

Giang sơn thường cải hồn bất giác, (Giang sơn thay đổi nào hay biết,)

Khước vấn Hồng Lâu đệ kỷ xuân. (Lại hỏi Hồng Lâu độ mấy xuân.)

Bảo Thoa đã đoán ra từ sớm, nhưng cố ý cười nói: "Câu cuối biến tấu từ câu 'Hồng Lâu nhị thập tứ hồi xuân', cũng tự nhiên hợp cảnh lắm. Luận về đồ vật thì cũng bình thường, nhưng người này thì tôi chịu không đoán ra." Tích Xuân kinh ngạc nói: "Bảo tỷ tỷ mà lại không đoán ra người này ư? Muội thì hoàn toàn ngược lại, muội đoán người này ắt là Nhị ca ca, còn món đồ ấy là cái gì thì muội chịu, lẽ nào là con trâu gỗ ngựa máy mộc ngưu lưu mã?" Bảo Cầm nói: "Tỷ nghĩ kỹ chữ 'Chiếu' này xem." Lại hỏi: "Sao người này lại là Nhị ca ca?" Thám Xuân, Tích Xuân đều che miệng cười khúc khích.

Vừa khéo Tập Nhân sợ Bảo Ngọc ngồi bên mé ao lâu bị nhiễm lạnh, chiếc áo choàng đơn mặc lúc trước không đủ ấm, bèn quay về phòng lấy một chiếc áo choàng kép, hẹn Xạ Nguyệt cùng nắm tay nhau đi tới. Mọi người đều chỉ trỏ cười nói: "Kìa khéo chưa, lời giải tự trong thơ bước ra kìa." Nói làm Bảo Ngọc ngượng ngùng, vội bước lại đón Tập Nhân, hỏi: "Em sang làm gì thế?" Tập Nhân bèn lấy chiếc áo choàng ra, thay chiếc áo đơn trên người chàng xuống. Bảo Ngọc cười nói: "Khéo làm sao hôm nay cũng là sinh nhật của em, lát nữa ngồi tiệc, ta phải kính em một chén mới được." Tập Nhân vội vàng gạt đi: "Kìa đừng có bêu rếu lên thế, để người ta nghe thấy lại xem như chuyện lạ truyền đi khắp nơi, chê cười trong phòng chúng ta trên dưới chẳng phân biệt, ra cái thể thống gì? Huống chi trong phủ xưa nay làm gì có cái lý đi mừng sinh nhật cho kẻ nô tài, cậu cứ bêu rếu ra, chỉ tổ làm cụt hứng của mọi người, lại khiến các cô nương khó xử, mất mặt ra." Bảo Ngọc đành thôi.

Mọi người lại tiếp tục mời trà nâng chén. Tụ Yên vì không biết Tập Nhân họ Hoa, bèn ngoảnh lại hỏi người bên cạnh vì sao lại bảo hai người bọn họ là lời giải câu đố. Bảo Thoa đành phải giải thích cho hai người nghe, lại nhắc đến biệt danh "Vô sự bận" của Bảo Ngọc. Bảo Cầm, Tụ Yên đều bật cười. Xạ Nguyệt nghe thấy hai người mình bị đưa vào trong thơ, bèn đòi Hương Lăng đưa thơ cho xem, lại hỏi ý tứ ra sao. Hương Lăng cười giải thích ngọn ngành một bài thơ hai câu đố một lượt. Xạ Nguyệt cười nói: "Chuyện này là thế nào chứ? Gia nhà chúng em lại biến thành chiếc đèn kéo quân rồi. Đây chẳng phải như người ta vẫn bảo: Đèn lồng thêu hoa, ngoài mặt sáng sủa bên trong hồ đồ hay sao." Bảo Thoa, Đại Ngọc đều cười nói: "Mắng khéo lắm!" Bảo Ngọc sau khi ra đề vốn có chút hối hận, chỉ sợ bị Tương Vân bốc phải, tính khí chẳng biết nặng nhẹ lại đem Đại Ngọc vào thơ để trêu chọc, khiến nàng nổi giận thì mất vui; nay thấy Thám Xuân bốc được đề rồi đem trêu chọc mình, chàng mới thấy yên lòng. Lúc này mặc cho mọi người cười nhạo, chàng tuyệt nhiên không hề biện bạch.

Một lát sau bọn Bảo Thoa, Bảo Cầm, Lý Hoàn, Tích Xuân và Hình Tụ Yên đều đã làm xong, ai nấy chép ra, cùng nhau tán thưởng một hồi. Đặc biệt là chỉ vào bài thơ của Hương Lăng hết lời khen ngợi, đều bảo: "Bài này tiến bộ vượt bậc đấy." Đó là một bài thất ngôn tuyệt cú, viết rằng:

Liêm quyển khinh hàn mộng vị thông, (Rèm cuốn hơi may mộng chẳng thông,)

Lãn thính oanh ngữ quyển khi phong. (Biếng nghe oanh hót gió nghiêng lồng.)

Hốt văn biệt viện lôi kim cổ, (Bỗng nghe viện khác khua vang trống,)

Thôi đắc hoa tâm chiếu nhãn hồng. (Thúc giục nhụy hoa rực sắc hồng.)

Bảo Ngọc khen: "Gõ trống giục hoa nở vốn là chuyện phàm tục tầm thường, khó cho tỷ ấy khi đưa vào thơ lại có thể biến tục thành nhã, đem cái vẻ uể oải kiều mỵ của hoa đào tả xiết đến thế."

Đại Ngọc toan uống trà, ngoảnh đầu lại thấy đám nha hoàn đã đi mất quá nửa, chỉ còn trơ lại Tử Quyên, Tập Nhân, Oanh Nhi dẫn theo mấy tiểu nha đầu nhỏ xíu đứng bên hầu hạ, ngay cả Xạ Nguyệt, Tố Vân, Đãi Thư, Thúy Lũ cũng chẳng thấy đâu, ngạc nhiên hỏi: "Sao chỉ còn lại hai đứa bay thế này? Những người khác đâu cả rồi?" Tử Quyên cười đáp: "Tại Tuyết Nhạn nghịch ngợm đấy ạ. Ban nãy Cầm cô nương khen chiếc túi gấm của nó thêu khéo, nó đắc ý quá cứ khoe khoang mãi. Xạ Nguyệt cố ý chọc tức nó bảo: 'Đấy là do Tình Văn không còn ở đây nên mới để cho mày khoe khoang. Chứ ví như tỷ ấy còn sống, tay nghề thêu thùa của mày còn chẳng bằng một góc của tỷ ấy đâu.' Tuyết Nhạn bèn dỗi lên, thách thức rằng: 'Cứ nhắc đến người chết làm cái gì? Ngày thường các chị bộ tưởng mình được nuôi như tiểu thư, chỉ việc ngâm thơ vẽ tranh thôi chắc? Đằng nào cũng phải thêu thùa cả, cứ đem những món đồ các chị thêu ra đây đọ với em xem. Lúc ấy hẵng nói khoác!' Thế là mấy người bọn họ đều tự đi lấy những món đồ thêu đắc ý nhất của mình, kéo sang viện chúng ta mở hội thi tài rồi ạ."

Mọi người nghe xong đều bật cười, nói: "Lại có chuyện ấy cơ à? Lát nữa phải sang xem mới được." Lại giục Bảo Ngọc: "Chỉ còn thiếu mỗi chú mày thôi đấy, còn đợi chú mày làm xong để đi xem hội thi thêu hoa đây." Bảo Ngọc vốn đã thầm phác thảo trong bụng mấy câu nhưng đều chưa ưng ý, dẫu có đúng vần nhưng vẫn chê là trúc trắc gượng gạo. Chợt nghe nhắc đến Tình Văn, trong lòng nhói đau, nỗi niềm dâng trào nơi đáy dạ, quả đúng là: "Bỏ dở chỉ thêu, giấy bạc chữ màu ai cắt xén? Đứt đoạn tơ băng, bàn ủi hương ngự chửa kịp là." Một phen xúc động dâng trào nơi lồng ngực, linh cảm tuôn trào như suối, chớp mắt đã ngâm xong, cười nói: "Đề này của Bảo tỷ tỷ ra khó quá, đệ vất vả lắm mới làm xong, chỉ sợ không hay." Liền chép ra cho mọi người xem. Thấy viết bài "Thủy Long Ngâm - Họa vần Chương Chất Phu, Tô Đông Pha đổi sang vịnh hoa đào":

Hữu tình mạc nhược vô tình, thán tiền sinh Ngọc Hành tinh trụy. Tiết Đào hoán chỉ, Hương Quân đề phiến, Đỗ Nga sầu tứ. Kim Cốc viên không, Hoa Thanh trì lãnh, Yến Tử lâu bế. Túng Bao Tự vô ngôn, Tức Quy bất ngữ, Lâm Lâm oán, thùy đàn khởi? Tiêm thủ vãn xuân thả trụ, tú hoa châm, kim ti ngân chuế. Tê Hà vị lão, Vũ Lăng nhân yểu, ngọc hồ băng toái. Chước chước quang hoa, yêu yêu nhan sắc, chung quy bình thủy. Oán Thôi lang lai trì, hồng phi mãn địa, tác yên chi lệ.

(Có tình sao bằng vô tình, than kiếp trước sao Ngọc Hành rơi rụng. Tiết Đào giặt giấy, Hương Quân đề quạt, Đỗ Nga sầu muộn. Vườn Kim Cốc vắng, hồ Hoa Thanh lạnh, lầu Yến Tử đóng. Dẫu Bao Tự không lời, Tức Quy nín lặng, khúc hận mưa rừng ai gảy lên? Tay ngọc níu xuân dừng bước, kim thêu hoa, chỉ vàng hạt bạc điểm xuyết. Tê Hà chưa già, bóng người Vũ Lăng mịt mù, bình ngọc băng tan. Rực rỡ hào quang, mơn mởn nhan sắc, rốt cuộc theo dòng bèo nước. Trách chàng Thôi đến muộn, cánh hồng rụng đầy đất, hóa giọt lệ son.)

Đại Ngọc xem xong, trầm ngâm không nói. Tương Vân bèn hỏi Bảo Thoa: "Đây là đề mục tỷ ra, tỷ có vừa ý chăng?" Bảo Thoa nói: "Vần điệu thì tự nhiên đấy, nhưng rặt dùng điển tích, thế thì khéo léo quá mức rồi." Bảo Ngọc cười nói: "Đệ nghĩ xưa nay viết về hoa đào, chẳng qua chỉ là thương xuân, khó mà lật lại ý mới được. Huống hồ thể thức điệu 'Thủy Long Ngâm' vốn dĩ rất quy củ, lại còn hạn chết vần, có những vần hiểm như chữ 'chuế', chữ 'toái', nếu chỉ chăm chăm làm mấy câu chữ hoa mỹ kỳ xảo thì tỷ tỷ nhất định lại phê bình; dứt khoát cứ dùng mấy điển tích để đối phó, thế lại còn có thể lười biếng được đôi chút."

Hương Lăng đọc xong, lại đòi xem nguyên từ của người xưa, than rằng: "Câu 'Tự hoa hoàn tự phi hoa, dã vô nhân tích tòng giáo trụy' của Tô Đông Pha cố nhiên là hay tuyệt, nhưng câu 'Hữu tình mạc nhược vô tình, thán tiền sinh Ngọc Hành tinh trụy' của Nhị gia cũng chẳng kém cạnh là bao. 'Xuân Thu Vận Đẩu Xu' có nói: 'Sao Ngọc Hành tan rã hóa thành hoa đào', hai câu này mở đầu đã điểm trúng đề, từ trên trời giáng xuống, thuận dòng tuôn trào, so với Tô Đông Pha thế nào em không dám nói — cô nương nhà em đã bảo từ của họ Tô là hay nhất rồi — nhưng so với câu 'Yến mang oanh lãn phương tàn, chính đê thượng liễu hoa phi trụy' của Chương Chất Phu thì lại thấy tự nhiên lưu loát hơn. Suốt bài không thấy một chữ 'Đào' nào, mà câu nào câu nấy đều là hoa đào." Đại Ngọc mỉm cười khen: "Nói năng có phần thấu đáo đấy. Học làm thơ từ, trước tiên phải biết đọc thơ từ. Ví như Đạo Hương Lão Nông tuy ít khi sáng tác, nhưng bình phẩm lại là tuyệt diệu nhất, thế cũng là bậc thi gia rồi. Hôm nay muội cứ làm giám khảo đi, cứ việc nói tiếp xem bài từ này viết ra sao?" Hương Lăng hoảng hốt: "Em sao dám ạ?" Mọi người thương nàng phận mỏng, biết cảnh ngộ cả đời nàng mười phần chẳng được như ý đến tám chín, duy chỉ có chuyện học làm thơ là để tâm nhất, bèn muốn giúp vui cho nàng, đều bảo: "Muội cứ việc bình phẩm, hay dở thế nào cũng chỉ là tấm lòng thôi."

Hương Lăng bèn lấy hết can đảm nói: "Nửa đoạn trên này liên tiếp dùng tám điển tích: Tiết Đào giặt giấy bên giếng hoa đào, Lý Hương Quân máu nhuộm quạt hoa đào, Đỗ Nghi Xuân người và hoa đào cùng ửng đỏ, cùng với Lục Châu rơi lầu vườn Kim Cốc, Dương Ngọc Hoàn tắm hồ Hoa Thanh, Quan Phán Phán tuyệt thực ở lầu Yến Tử, Bao Tự đốt lửa trêu chư hầu, và Nàng Tức sau khi bị bắt thì ngậm miệng không nói. Đọc một mạch nghe hương thơm đầy miệng, ngỡ như một bức tranh cuộn cổ đại vẽ các nàng sĩ nữ, hệt như tấm bình phong mười hai cánh vẽ mỹ nhân bày nơi hoa sảnh nhà chúng ta vậy. Đầu đoạn dưới câu 'Kim thêu hoa' này là nhắc đến chuyện Tuyết Nhạn muội muội thêu túi gấm, vừa hợp cảnh lại vừa sẵn có, chữ nghĩa tuy bình dị nhưng liên hệ tới sự việc trước mắt lại thấy có dư vị khôn nguôi; túi gấm chưa kịp thêu xong mà hoa đào đã rụng trước rồi, lại càng gợi thêm nỗi bùi ngùi thương cảm; đoạn sau này điển tích 'núi Tê Hà' và 'Đào Hoa Nguyên' thì em biết, còn câu 'Đào chi yêu yêu, chước chước kỳ hoa' là biến tấu từ câu trong Kinh Thi. Chẳng còn điển nào bỏ sót nữa thì em không rõ, chỉ có điều 'Hoa Thanh trì lãnh' và 'Lâm Lâm oán, thùy đàn khởi?' đều nói về chuyện của Dương Quý phi, chẳng qua một nơi đặt ở hồ Hoa Thanh, một nơi đặt ở Mã Ngôi pha, trước sau hô ứng nhau, cũng coi như xuôi tai; câu cuối 'Thôi lang lai trì, hồng phi mãn địa, tác yên chi lệ' chữ nghĩa dẫu hay, nhưng lại dùng Thôi Hộ để kết bài, e rằng hơi trùng lặp với điển 'Đỗ Nga sầu tứ' ở đoạn trước mất rồi." Mọi người đều cười nói: "Quả nhiên bình phẩm rất đúng. Muội dứt khoát nói xem, nên sửa thế nào?"

Tương Vân xen vào: "Chuyện này đơn giản. Câu cuối không cần sửa, chỉ cần đổi câu 'Đỗ Nga sầu tứ' ở đoạn trước thành Nhậm Nga thì sẽ không trùng nhau nữa, lại thêm được một điển tích, vị chi là chín người, gọi là bức 'Cửu Mỹ Đồ' có phải hay không." Bảo Cầm vội hỏi: "Nhậm Nga là ai thế? Muội chẳng hề hay biết." Tương Vân nói: "Đào Hoa Nữ đấu pháp với Chu Công chẳng phải là con gái của Nhậm Công sao?" Đại Ngọc cười nói: "Cái này không hợp. So với bọn Lục Châu, Hương Quân, Tức phu nhân, Quan Phán Phán thì có vẻ chẳng đâu vào đâu; hơn nữa Đào Hoa Nữ hào sảng bản lĩnh dường ấy, lại tinh thông thuật số âm dương, chắc chẳng dễ gì mà sầu muộn tương tư đâu. Đứng đắn ra thì đổi thành một đấng nam nhi, sửa thành 'Lưu lang sầu tứ' lại càng hợp với thân phận." Mọi người cười nói: "Tiêu Tương phi tử câu nào câu nấy cũng chẳng rời khỏi chuyện quê hương mình." Bảo Thoa cũng gật đầu nói: "Nói chí phải đấy. Lưu Vũ Tích hai lần viếng Huyền Đô quán, hai bài thơ 'Tử mạch hồng trần' và 'Tiền độ Lưu lang' đều viết rất hay, mối sầu muộn ấy gánh chịu cũng chẳng nhẹ đâu." Mọi người lại càng cười lớn: "Trong bức 'Cửu Mỹ Đồ' mà nhét thêm một đấng nam nhi thì rốt cuộc chẳng ra thể thống gì, đứng đắn ra thì sửa thành 'Tần Khanh sầu tứ' cũng được đấy, nàng ta vốn dĩ phải nằm trong bức tranh mỹ nhân mới phải." Đại Ngọc giận đến dậm chân: "Mấy người chỉ toàn lấy tôi ra trêu chọc, chẳng có lấy một câu tử tế nào cả!" Lý Hoàn nói: "Xếp cô làm mỹ nhân mà còn bảo không tử tế sao? Tôi còn muốn chen chân vào kia kìa, định bụng đổi thành câu 'Đạo Nông sầu tứ', mà xem ra có thành thể thống gì đâu?" Mọi người nghe xong lại cười rộ lên.

Thám Xuân lại nói: "Nhờ có Tiêu Tương Tử sửa câu này mà tăng thêm được một đôi phần khí phách tiêu sái, bằng không bài thơ này đáng gọi là 'Đào Hoa Kiếp' mất thôi. Tỷ nhìn xem những người Nhị ca ca vịnh, có ai không phải là bậc hồng nhan họa thủy làm khuynh thành khuynh quốc đâu." Bảo Ngọc nói: "Xưa nay đám sĩ đại phu hủ nho đạo đức giả, hễ gặp phải thời loạn lạc là lại đẩy vài ba người phụ nữ ra chịu tội thay, nói cái gì mà hồng nhan họa thủy, yêu mỵ hoặc chủ, lại bảo là 'Đát Kỷ diệt Ân, Bao thị hoặc Chu', há chẳng biết rằng vốn dĩ Trụ Vương vô đạo nên trời mới giáng Đát Kỷ xuống để diệt ông ta; Chu U Vương hôn dung nên mới có nụ cười khuynh thành của Bao Tự. Nếu quả thực là bậc minh quân chí thánh, ắt phải có được bậc tài nữ giai nhân, há lại bị ma mỵ mê hoặc sao? Chẳng qua là kẻ làm vua vốn dĩ đã lẩm cẩm hồ đồ, kẻ làm tôi lại một mực a dua xu nịnh, đến khi tai vạ giáng xuống đầu bèn bừa bãi bịa ra vài cái tên để rũ bỏ tội lỗi cho hôn quân nịnh thần. Xưa nay mỹ nữ vốn nhiều mà minh quân lại hiếm thấy, so ra còn khó hơn nghìn dặm tìm ngựa thiên lý mã gặp Bá Nhạc." Vừa nói, mọi người vừa đứng dậy đi về phía Tiêu Tương quán.

Bảo Ngọc thấy Hương Lăng ngồi suốt nửa ngày trời đã mệt mỏi rã rời, bèn nhờ Tập Nhân đưa nàng về phòng. Bảo Thoa trông thấy bèn bảo Oanh Nhi cùng đi, sẵn tiện mời mẫu thân sang phòng Lão thái thái, lại mang một chiếc quạt ấm của mình sang đây, dặn dò: "Về rồi cũng chẳng cần tìm ta đâu, cứ ở bàn tiệc đợi là được, kẻo đi đi lại lại lại lạc mất." Nàng bèn vịn lan can cầu, một mặt bước đi, một mặt thầm nghĩ tới lời Thám Xuân vừa nói lúc nãy, quả nhiên những điển tích Bảo Ngọc dùng trong bài từ không ai là không phải kẻ hồng nhan bạc mệnh, chết yểu khi còn trẻ; Tương Vân lại ví như bức "Cửu Mỹ Đồ", mà hôm nay các cô gái ngồi đây lại vừa vặn đúng chín người, càng nghĩ càng thấy điềm chẳng lành. Đúng là:

Mỗi hướng thi trung tầm xuất lộ,

Thường vu hí ngữ thổ chân tình.

(Trong thơ vẫn muốn tìm đường thoát,

Lời giỡn khôn ngăn tỏ tấc lòng.)