Cửa hàng tiện lợi là một đường đua có tỷ suất lợi nhuận gộp thấp, lợi nhuận ròng lại càng thấp hơn, nhưng trong bối cảnh ngành bán lẻ nội địa nhìn chung đang chững lại, cửa hàng tiện lợi lại giữ vững đà tăng trưởng.

Một mặt là nhờ chính sách hỗ trợ, mặt khác là sự nâng cao về thu nhập quốc dân và mức độ tiêu dùng. Thế nhưng, còn một khía cạnh không thể bỏ qua, đó chính là việc ứng dụng các công nghệ mới, giúp cho việc quản lý SKU (đơn vị phân loại hàng hóa), vận chuyển logistics... ngày càng khoa học hơn, trở thành yếu tố đại diện trong khái niệm "bán lẻ mới".

Vì vậy, bước đầu tiên sau khi Tiểu Khang khởi động không phải là mở rộng cửa hàng hay tung ra xe đạp, mà là thực hiện phát triển phần mềm, cần phải xây dựng tốt tính nội sinh và những nền tảng cơ bản trước đã.

Tất nhiên, các chủng loại hàng hóa trong cửa hàng tiện lợi rất nhiều, không phải cái nào cũng có lợi nhuận gộp đặc biệt thấp, ví dụ như lợi nhuận gộp của đồ ăn nóng có thể đạt tới mức cao từ 60-70%. Mà cửa hàng tiện lợi lại là bối cảnh quan trọng để giải quyết nhu cầu ăn sáng và ăn trưa ở các khu dân cư thương mại, cho nên ít nhất là trong các chuỗi cửa hàng tiện lợi thương hiệu lớn tại các thành phố lớn, hương thơm của thức ăn luôn phảng phất.

Tuy nhiên, chủng loại đồ ăn nóng thực tế thuộc về thực phẩm tươi sống, đây là "hào bảo vệ" cốt lõi của các cửa hàng tiện lợi mang tính đổi mới, bởi vì cửa hàng tiện lợi đổi mới bắt buộc phải có năng lực logistics chuỗi lạnh, mà đây lại chính là điểm yếu của các đối thủ cạnh tranh khác. Việc xây dựng chuỗi cung ứng về phương diện này, lấy 7-Eleven làm ví dụ, ở đảo quốc có gần hai vạn cửa hàng, trong khu vực bao phủ có gần 200 nhà máy chế biến thực phẩm và hơn một trăm trung tâm phân phối, đủ khả năng thực hiện việc bổ sung hàng hóa đầy đủ cho các cửa hàng.

Phải biết rằng diện tích của đảo quốc chỉ có 480 nghìn km vuông, tương đương với Sơn Đông, Hà Bắc, năng lực cung ứng logistics chuỗi lạnh mạnh mẽ này khiến 7-Eleven luôn đứng vững trên chiếc ghế vàng số một toàn cầu trong ngành cửa hàng tiện lợi.

Ngoài đồ ăn nóng ra, các loại thực phẩm đóng gói cũng thuộc về đồ ăn nhẹ nhưng không thuộc thực phẩm tươi sống, tức là cơm hộp, salad, cơm nắm các loại, tỷ suất lợi nhuận gộp cũng rất đáng nể.

Điều này cho thấy tầm quan trọng của logistics, thực phẩm đóng gói cũng phụ thuộc rất lớn vào logistics. Cho nên logistics là nơi Tiểu Khang bắt buộc phải đốt tiền trước tiên, là tiền đề để mở cửa hàng.

Nếu là mấy năm trước, có lẽ ở trong nước muốn đốt số tiền này cũng khá vất vả. Ví dụ như đối với thực phẩm ở các vùng nhiệt độ khác nhau, cần phải khớp với các chiến lược phân phối khác nhau, có loại cần giao một ngày một lần, có loại phải giao mấy lần, quản lý từng trung tâm phân phối và từng mắt xích, chỉ cần sai sót một lần là tổn thất một khoản.

Nhờ vào tình trạng cửa hàng tiện lợi nở rộ khắp nơi trong nước hai năm gần đây, đặc biệt là các hệ thống cửa hàng tiện lợi mô phỏng 7-Eleven không ngừng xuất hiện, những người làm nghề cửa hàng tiện lợi hiện nay đã khá thích nghi với việc thâm canh kỹ lưỡng trong mảng logistics.

Mấu chốt của việc mở cửa hàng tiện lợi nằm ở việc lựa chọn chủng loại hàng hóa và mở hệ thống nhượng quyền, tuy nhiên đây không phải là vấn đề mà "cột mốc 1" cần phải cân nhắc. Vấn đề lựa chọn chủng loại hàng hóa thực tế rất quan trọng, bởi vì tính đồng nhất của các cửa hàng tiện lợi đổi mới thực sự quá mạnh, nhìn qua vô vàn cửa hàng tiện lợi toàn là hàng nhái 7-Eleven, làm thế nào để giữ được sự mới mẻ, tạo ra sự khác biệt mới là vấn đề rõ rệt.

Mà việc mở nhượng quyền có thể tạo ra hiệu ứng quy mô, hiệu ứng quy mô là tinh túy của buôn bán cửa hàng tiện lợi. Tiểu Khang trong tương lai chắc chắn sẽ là mô hình lấy cửa hàng flagship làm cốt lõi, cửa hàng nhượng quyền làm chỗ dựa, nhưng hiện tại thì chưa nói tới được, bởi vì mở nhượng quyền tất yếu là chuyện xảy ra sau khi hoạt động "trợ giá người dùng" hạ nhiệt.

Nếu không, trợ giá người dùng và lợi ích của đại lý nhượng quyền sẽ xung đột gay gắt, cũng rất dễ tạo ra "dân săn khuyến mãi". Người dùng đến săn khuyến mãi thì không nói, nếu chính cửa hàng nhượng quyền cũng săn khuyến mãi thì quả thực là một bi kịch.

Ngoài các cửa hàng tiện lợi đổi mới mô phỏng 7-Eleven, Thiên Triều còn có rất nhiều cửa hàng tiện lợi nội địa, mô hình cũng rất trưởng thành, ví dụ như mô hình Mỹ Nghi Giai. Lúc trước vài đại gia gom nhóm đầu tư vào công ty Thần Khí, trong đó có Vương Ấn Vũ, mở chính là loại cửa hàng tiện lợi chuỗi này.

Về thực phẩm tươi sống, mô hình Mỹ Nghi Giai và mô hình 7-Eleven có sự khác biệt rất lớn, nhưng cả hai đều có vấn đề khá rõ rệt: tốc độ lặp lại quá chậm, không có sự mới mẻ.

Vấn đề này nếu chỉ ngồi vỗ đầu nghĩ thì rất dễ ra lệnh, chẳng phải cứ đổi kiểu mà làm là được sao? Vấn đề là đây là chuỗi cửa hàng tiện lợi, không phải tiệm nhỏ vợ chồng, đổi thế nào? Đổi cái nào, giữ cái nào? Nếu hủy bỏ mẫu mã mà khách hàng lại đúng lúc đang thích thì làm sao? Khẩu vị ở mỗi nơi đều có sự khác biệt, đừng nói là phạm vi toàn quốc, dù chỉ là một khu vực, khách hàng ở phía đông và phía tây cũng có sự khác biệt, tùy tiện đổi bừa bãi rất có thể dẫn đến mất khách.

Cho nên thực phẩm tươi sống lặp lại chậm không phải là không có lý do. Lúc này, dữ liệu lớn (Big Data) mới phát huy tác dụng. App tiếp cận người dùng, có thể thu thập dữ liệu lớn một cách hiệu quả, tăng hiệu suất lặp lại SKU, tạo ra kết quả tích cực. Vì vậy, tuyển dụng kỹ sư dữ liệu lớn là bước không thể thiếu, càng sớm càng tốt.

Về phương diện này, các cửa hàng tiện lợi trong và ngoài nước, chỉ có rất ít dùng App để chỉ đạo dữ liệu, dù là 7-Eleven cũng vậy. Mà cửa hàng tiện lợi đã làm App cũng hiếm khi sử dụng dữ liệu lớn để phối hợp tác chiến, hệ thống hội viên chủ yếu dùng để dụ dỗ người dùng nạp tiền hoặc đặt đồ ăn ngoài, chứ không phải cung cấp các dịch vụ bổ sung cũng như thu thập dữ liệu. Nói một câu, loại hệ thống hội viên này chưa "làm tới nơi tới chốn", ngay cả khi đã xây dựng hệ thống hội viên, cũng có người dùng đăng ký sử dụng thậm chí nạp tiền, nhưng lại thiếu hiệu quả "phân chia địa bàn", không giữ chân được những người dùng này.

Không giữ chân được người dùng, họ sẽ đi tiêu dùng ở các cửa hàng khác, tải App của cửa hàng khác, gia nhập hội viên của cửa hàng tiện lợi khác, thỉnh thoảng mới dùng Tiểu Khang, đây không phải là hiệu quả mà Sở Viên Tịch muốn.

Người dùng một ngày có 24 tiếng, phân bổ cho công việc, nghỉ ngơi, ăn uống, ngủ, game, giao tiếp xã hội, còn cả làm những chuyện cần làm, trong đó thời gian dành cho việc mua sắm ở cửa hàng tiện lợi rất hạn hẹp. Nhưng Tiểu Khang có thể tạo ra nhiều nhu cầu và bối cảnh sử dụng hơn, tăng thời gian sử dụng App Tiểu Khang, khiến họ không còn tâm trí mở App của cửa hàng tiện lợi khác nữa.

Thời gian là một loại tài sản, mọi mô hình đổi mới trong lĩnh vực Internet đều là sự tổ hợp lại thời gian của người dùng, lấy điều này làm tiền đề cạnh tranh, từ kết quả suy ngược lại nguyên nhân, chính là một con đường thành công. Thứ Sở Viên Tịch muốn là cố gắng chiếm dụng tài sản thời gian của người dùng, biến thời gian của người bình thường thành nhiên liệu để mình tích lũy tư bản.

Hiện tại vẫn chưa có ai làm như vậy, hoặc nói cách khác ngay cả khi có người đã làm rồi nhưng chưa tìm được phương thức hiệu quả, nhưng tương lai chắc chắn sẽ ngày càng có nhiều doanh nghiệp cửa hàng tiện lợi chú ý đến điểm này. Thực tế, ngay cả ở thời điểm hiện tại, những cửa hàng tiện lợi tập trung sự chú ý vào App đã bắt đầu xuất hiện. Đây không còn là năm 2016 trong thế giới nguyên bản nữa, môi trường khác rồi, Tiểu Khang bắt buộc phải nắm bắt "cửa sổ thời gian" này, trước tiên phải làm hệ thống hội viên cho thật tốt, đạt được hiệu quả phân chia địa bàn.

Nhớ lại thế giới nguyên bản, Sở Viên Tịch thực sự rất ngưỡng mộ bản thân mình năm đó, bởi vì cột mốc thời gian 2016 này quả thực quá hoàn hảo, làm cửa hàng tiện lợi như được cài hack vậy, không ai chú ý tới đường đua vàng này còn có thể có cách chơi hoàn toàn mới, trong bối cảnh tiêu dùng cấp nghìn tỷ trống trải chỉ có mình là dốc sức lao tới, đuổi theo 7-Eleven, Lawson, FamilyMart... những ông lớn nước ngoài già cỗi, chậm chạp.

Sở Viên Tịch có từng lo lắng về những người tiên phong cửa hàng tiện lợi của đảo quốc này không? Thế giới nguyên bản thì đúng là có lo lắng trong thoáng chốc, sợ chiến lược của họ linh hoạt, phản ứng nhạy bén.

Nhưng lo lắng đã không trở thành hiện thực. Phải biết rằng những cửa hàng tiện lợi đảo quốc này đều lấy mô hình nhượng quyền làm cấu phần quan trọng, lấy nhượng quyền làm chủ đạo thì không thể thoải mái đốt tiền trợ giá người dùng, đây là một gông cùm khổng lồ, chỉ cần nghĩ đến việc Luckin Coffee đã xâm chiếm không gian thị trường của Starbucks như thế nào là biết kết quả. Mà họ lại thiếu "tư duy Internet", về cơ bản không có khả năng tìm ra giải pháp đúng đắn trong thời gian ngắn.

Thế nhưng, trong thế giới này, đối thủ cạnh tranh có lặp lại y hệt sai lầm đó không? Đây cũng là một điểm đáng để đặt dấu chấm hỏi.

Bởi vì sau năm 2016, cửa hàng tiện lợi dần nóng lên, cứ lấy khía cạnh chính sách làm ví dụ, Đế Đô năm 2016 ban hành quy chuẩn ngành chính thức cho ngành cửa hàng tiện lợi, lại vào năm 2018 đưa ra một số biện pháp thúc đẩy ngành phát triển hơn nữa, từ chính sách để bảo vệ, hộ tống cho cả đường đua này.

Các thành phố tuyến đầu khác cũng không chênh lệch là bao.

Thế là, đường đua cửa hàng tiện lợi này, trong thế giới này khi không có Tiểu Khang, từ năm 2017 trở lại đây đã huy động vốn hơn mười tỷ, tuy không tính là quá nhiều, nhưng người tham gia mọc lên như nấm sau mưa, không thể nào không làm lay động các gã khổng lồ lâu đời như 7-Eleven.

Tất nhiên, vì phần lớn người tham gia đều là "đối chuẩn 7-Eleven", từ tinh thần đến vật chất, nhái 7-Eleven một cách triệt để, ngay cả lựa chọn hàng hóa cũng đi theo 7-Eleven một cách mù quáng, cho nên nói có thể coi trọng đến mức nào thì cũng khó mà nói được.

Có thể nói trình độ GDP bình quân đầu người quyết định đường đua nào có hy vọng, có người đầu tư hay không. Ví dụ như cà phê, ví dụ như trượt tuyết, ví dụ như cửa hàng tiện lợi. Cửa hàng tiện lợi sở dĩ đột nhiên nóng lên chính là vì trong năm 2017 này, GDP bình quân đầu người của Thiên Triều vượt quá 8000 đô la Mỹ, đây là một dấu hiệu.

Sau đó trải qua năm 2018 oanh oanh liệt liệt, rất nhiều người tham gia vì đi sai hướng, không chịu nổi áp lực vốn hoặc phát hiện ra nhái thuần túy thế nào cũng không đấu lại 7-Eleven mà lần lượt rời khỏi cuộc chơi, trong đó không thiếu những kẻ từng nổi lên như cồn.

Ví dụ như Linjia làm ăn rầm rộ, vì bên xuất vốn là một nền tảng P2P, kết quả gục ngã trong làn sóng vỡ nợ mà lặng lẽ rời sân.

Ví dụ như Quanshi, vì khó khăn xoay vòng vốn, buộc phải chuyển nhượng một lượng lớn cửa hàng cho Lawson, thu hẹp gần một nửa chủng loại hàng hóa.

Ví dụ như cửa hàng tiện lợi JD.com, vì phương hướng hoàn toàn sai lầm mà đóng cửa hàng loạt, khiến các chủ cửa hàng mù quáng nghe theo lời hiệu triệu của JD.com mà thua lỗ nặng nề, cũng tiêu hao đi uy tín vốn không nhiều nhặn gì của JD.com.

Ngay cả Suning Xiaodian cũng bị tách khỏi hệ thống công ty niêm yết, vì thua lỗ kéo lùi hiệu suất kinh doanh.

Phải biết rằng lúc đầu Suning và JD.com tham gia cuộc chơi, từng khiến giới tư bản kêu lên kinh ngạc, nói các công ty thương mại điện tử lúc trước đã đánh bại các đơn vị thực thể, bây giờ lại chạy tới tiếp sức cho thực thể, đường đua này sắp trỗi dậy rồi.

Đáng tiếc là họ đã không thể tập hợp được dòng người và logistics vào siêu thị, ngược lại còn bộc lộ sự cứng nhắc của công ty thương mại điện tử trong khâu quản lý SKU.

Cho nên, tại thời điểm vừa qua Tết Nguyên đán năm 2019 này, cả đường đua đang trong trạng thái hỗn loạn, Sở Viên Tịch cảm thấy bắt buộc phải coi nó như một sự khởi đầu mới.

Cùng hàng với ưu tiên phát triển nền tảng còn có xe đạp. Công việc này tương đối đơn giản, nhưng khối lượng công việc rất lớn. Phải biết rằng Mobike từ khi thành lập công ty đến khi tung xe đạp ra thị trường mất một năm ba tháng, mà đó còn là chuyên làm chuyện này, còn trong Tiểu Khang, xe đạp chỉ là một mắt xích.

Tuy nhiên may là trải qua làn sóng khởi nghiệp xe đạp chia sẻ, trong lĩnh vực này toàn bộ thượng nguồn và hạ nguồn chuỗi ngành đã rất trưởng thành, thời gian có thể rút ngắn đáng kể. Trong đó Vương Khánh Đà ở Tân Môn chắc chắn là nơi phải đi một chuyến, đó là trấn xe đạp số một của Thiên Triều, cũng là "binh xưởng" của xe đạp chia sẻ.

Chỉ là thế giới nguyên bản khoảng năm 2017 chính là lúc xe đạp chia sẻ hot nhất, Vương Khánh Đà cửa hiệu tấp nập, mà hiện nay trong tình cảnh cái nào nên "toang" thì đã toang, các nhà khởi nghiệp lần lượt bị loại khỏi cuộc chơi, Vương Khánh Đà đã không còn vẻ bùng nổ như hai năm trước, đoán chừng cũng phải đối mặt với một sự khởi đầu mới.