Viên Mục cảm thấy tình hình không ổn lắm, bởi vì dù Sở Viên Tịch nói về lý thuyết xã hội của Tiểu Khang rất mạch lạc, rành rọt, nhưng ngoài lĩnh vực đó ra, hắn vẫn chưa thể hiện sự thấu hiểu của mình đối với mạng xã hội.
Nói cách khác, nếu Từ Hân sau khi xem xong tài liệu của Sở Viên Tịch mà đưa ra những câu hỏi cụ thể, Sở Viên Tịch đáng lẽ phải đối đáp trôi chảy, ít nhất thì Viên Mục cũng không làm khó được hắn. Cô đã từng không ít lần cùng Lưu Lộ và Viên Kính hợp sức bao vây, dùng "diễn tập sa bàn" để công kích Sở Viên Tịch, góc độ đặt vấn đề không thể nói là không hiểm hóc, nhưng lần nào cũng bị Sở Viên Tịch hóa giải.
Thế nhưng nếu là mạng xã hội truyền thống, thì chuyện này thật khó nói, đặc biệt là cái vòng xoáy quái gở trên mạng xã hội của Alipay, thứ mà giới thượng lưu vẫn gọi là bài toán thế kỷ.
Phải biết rằng Alipay làm mạng xã hội đến mức cảm thấy nản lòng thoái chí, năm nào cũng làm theo thói quen, nhưng dường như cũng chẳng rõ nên làm thế nào cho đúng. Thiết kế một cách mơ hồ, hoàn thiện một cách mơ hồ, rồi giao nộp một cách mơ hồ, dù sao cũng không biết phương hướng chính xác là gì, cứ làm đại cho xong chuyện.
Thế là, tính năng nào WeChat có thì Alipay vung tay làm nhái tất cả, còn tính năng nào WeChat không có thì họ làm ra cực kỳ phong phú. Nào là chat, nhóm chat, vòng tròn bạn bè, tài khoản chính thức, tiểu chương trình, tiểu trò chơi... tất cả đều chỉ là đàn em. Alipay thực sự đã vắt óc vì người dùng, đủ loại giao diện tầng thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm ẩn giấu đầy kho báu xã hội, đừng nói là người dùng mới, ngay cả người dùng cũ đã dùng mười năm cũng chưa chắc nói rõ được.
Thế mà chẳng ai coi nó là phần mềm xã hội cả.
Cho nên vấn đề này đúng như Từ Hân đã nói, câu trả lời thì có rất nhiều, cái nào nghe cũng có lý có lẽ, nhưng lại không giải quyết được vấn đề của Alibaba. Đó là lý do Từ Hân nói đây là một câu hỏi mở.
Dùng câu này để khảo sát Sở Viên Tịch, có phải là hơi vô lại không nhỉ?
Còn Viên Kính vẫn ngồi thẳng lưng, điềm nhiên không nói một lời, như thể vấn đề này chẳng liên quan gì đến mình, mà thực tế thì đúng là chưa có liên quan gì thật. Kỳ thực anh rất tò mò muốn biết Sở Viên Tịch định thi triển chiêu thức gì.
Sở Viên Tịch ngược lại càng thấy thoải mái hơn, vì vấn đề này vốn dĩ không có đáp án, cho dù có đáp án đúng, cũng phải đợi người của Alibaba nhìn thấy rồi làm thử một lần mới kiểm chứng được. Thế nên câu hỏi của Từ Hân thực ra rất dễ ứng phó, mấu chốt không nằm ở đáp án ra sao, mà nằm ở chỗ Từ Hân có công nhận đáp án này hay không. Sự công nhận này có thể đạt được thông qua những kiến giải sâu sắc, cũng có thể chỉ cần một chút thủ thuật tâm lý nhỏ là có thể đạt được hiệu quả "sát long".
Đối với Sở Viên Tịch, "sát cẩu" hơi khó một chút, trái lại "sát long" còn đơn giản hơn, chỉ là hơn một năm qua không có cơ hội thử đao thôi. Con đao này gần như sắp gỉ sét cả rồi, phải nhanh chóng vung vài đường mới được. Đây chính là lý do tại sao tâm trạng hắn luôn giữ được sự thoải mái. Thuyết phục nhiều nhà đầu tư như vậy quả thực rất tốn sức, nhưng thuyết phục Từ Hân thì đúng là dễ như trở bàn tay!
"Chị Từ, em xin phép chém gió một chút. Chị biết đấy, công ty khởi nghiệp đầu tiên của em, Ba Nhân Giải Trí, là được nuôi dưỡng trên mạng xã hội. Muốn làm lớn trong lĩnh vực truyền thông tự thân (self-media) thì phải dựa vào mạng xã hội, nên em chắc chắn là người làm được mảng này. Nếu không, muốn gây dựng một hệ sinh thái truyền thông tự thân thành công như Ba Nhân Giải Trí, nếu không ném vào vài trăm triệu thì là điều không thể. Còn em thì tay không bắt giặc, chỉ đầu tư 4 triệu, mà đó còn toàn là chi phí nhân công."
"Tuy nhiên, em làm xã hội theo cách PGC, là từ góc độ người dùng, không cùng một đường với phát triển và vận hành, có lẽ vì lý do này mà chị vẫn nghi ngờ liệu em có làm được mảng xã hội hay không. Nhưng mà, trước đây em làm về kinh tế sản phẩm, quản lý sản phẩm là điểm giao thoa giữa vận hành và nghiên cứu phát triển, một tay kéo phát triển, một tay kéo vận hành. Bối cảnh này của em, chị có biết không?"
"Giờ thì chị biết rồi." Từ Hân khẽ gật đầu, thể hiện sự công nhận đối với lời "chém gió" của Sở Viên Tịch.
Sở Viên Tịch cảm thấy đây là một khởi đầu rất tốt. Ngay từ những năm sáu mươi của thế kỷ trước, nhà tâm lý học xã hội Friedman đã nhận ra một hiện tượng tương tác được gọi là hiệu ứng "được đằng chân lân đằng đầu". Ví dụ như trong trường hợp này, Sở Viên Tịch chỉ cần khiến Từ Hân công nhận quan điểm đầu tiên của mình, thì tương đương với việc bắt đầu nâng cấp nhận thức của đối phương. Trong tiềm thức, đối phương sẽ nâng cao khả năng công nhận các luận cứ tiếp theo của hắn, và cũng dễ dàng đồng ý với các yêu cầu của hắn hơn.
Nguyên nhân sâu xa nằm ở hai chữ: "Nhân thiết" (hình tượng cá nhân).
"Nhân thiết" là một yếu tố ảnh hưởng to lớn đến tâm lý. Dù là chuyện nhỏ nhặt đến đâu, trong tiềm thức, bất kỳ ai cũng có nhu cầu giữ cho hình tượng của mình nhất quán trước cùng một đối tượng. Do đó, để tránh mâu thuẫn trong nhân thiết, khi một người đã bày tỏ sự công nhận đối với người khác, thì thông thường thang đo tâm lý sẽ mở rộng, thậm chí là mở toang ra, chứ không lập tức đảo ngược 180 độ.
Thế là tận dụng bối cảnh này, cách phù hợp nhất chính là "được đằng chân lân đằng đầu".
Thế nên Sở Viên Tịch nói: "Đối với đề thi của chị, câu trả lời của nhiều người đều xuất phát từ chính sản phẩm. Ví dụ như người dùng thương mại điện tử, nhận thức về app của họ là thương mại điện tử, không phù hợp để làm xã hội, nên không làm lên được. Lại ví dụ như tính năng quá nhiều, quá rườm rà, thái quá bất cập, nên thực hiện cắt giảm mạnh tay, vân vân. Những điều này đều đúng, có thể nói Alipay app với tư cách là mạng xã hội thì vấn đề rất nhiều, không phải cứ giải quyết một vấn đề là làm được xã hội."
"Nhưng, em muốn giải thích từ góc độ của một người quản lý sản phẩm, cách vận hành của họ không đúng."
Viên Mục ngẩn người: "Vận hành? Alipay mà cũng cần vận hành sao?"
Từ Hân cũng thắc mắc câu này, thông thường các app cấp quốc dân không cần vận hành, ví dụ như WeChat, QQ, Alipay. Tại sao Toutiao và Douyin suýt chút nữa thì không ổn, vì họ cần vận hành, cần ném tiền vào.
Chỉ nghe Sở Viên Tịch nói: "Đúng vậy, cần vận hành, vì cách họ trực tiếp cấy ghép tính năng xã hội vào app Alipay bản thân nó đã sai rồi."
Viên Kính nghiêm trọng hỏi: "Ý cậu là gì?" Tại sao nghiêm trọng? Vì anh cũng chưa hiểu.
"Ý là, họ nên phát triển lại một app hoàn toàn mới chuyên dùng cho xã hội, vận hành độc lập." Sở Viên Tịch tự tin nói: "Mạng xã hội của Alipay trong mắt em có hai vấn đề nổi cộm. Thứ nhất, không tìm được bối cảnh sử dụng có thể phân biệt rõ ràng với hai ứng dụng xã hội của Chim Cánh Cụt (Tencent). Những tính năng xã hội đó có ích gì chứ? Họ làm xã hội người quen, người dùng dù có nhu cầu cũng là thêm WeChat rồi lên WeChat giải quyết, ngoài chuyển tiền thanh toán ra thì rất ít khi giải quyết trên Alipay."
"Chỉ khi tìm được một bối cảnh không phù hợp với WeChat nhưng lại phù hợp với nó, và đó là bối cảnh có nhu cầu khổng lồ, thì app xã hội tương ứng mới có giá trị tồn tại. Hơn nữa đừng bao giờ đặt tên là cái gì cái gì Bảo, cũng đừng đặt tên theo loài vật, nhất định phải cắt đứt rõ ràng với các dịch vụ khác của Alibaba. Xã hội là xã hội thuần túy, đừng có bất kỳ thứ gì khác. Như vậy người dùng ở lại mới là người dùng xã hội thực thụ, mới trở thành hạt giống, đối mặt với những nhu cầu không phù hợp với WeChat, họ sẽ kéo những người khác trong chuỗi xã hội sang app mới này."
"Tại sao em phải nhấn mạnh tính thuần túy? Các anh chị có thể suy ngược lại, Chim Cánh Cụt có muốn làm thương mại điện tử không? Chắc chắn là muốn rồi, nhưng họ không nhét trực tiếp lối vào cửa hàng siêu nhỏ (Weidian) vào giao diện tầng một, tầng hai của WeChat. Weidian đều được đưa vào gián tiếp dựa trên hệ sinh thái của WeChat. WeChat nhét vào là JD, thà dẫn lưu lượng sang JD chứ không dẫn cho Weidian, tại sao? Vì làm vậy sẽ phá vỡ tính thuần túy của nó."
"Thứ hai, đưa tất cả tính năng xã hội vào app Alipay hoàn toàn không gọi là đẩy mạnh xã hội, đây dường như là vấn đề mà hai năm gần đây Alibaba mới nhận ra. Lưu lượng của Alipay siêu lớn, nhưng đưa tính năng làm ở bên trong nội bộ, việc sử dụng lưu lượng này lại không triệt để, người dùng thậm chí không chú ý tới việc còn nhiều tính năng xã hội như vậy để sử dụng. Nếu các anh chị cũng dùng Alipay thì chắc sẽ hiểu ý em."
"Alibaba nắm trong tay bốn lưu lượng cấp quốc dân: Alipay, Tmall, You-Tu (Youku-Tudou) và Taobao app, cách mở đúng là dùng mấy luồng lưu lượng khổng lồ này làm quảng cáo, đẩy một app chuyên làm xã hội, và đã tìm được câu trả lời cho vấn đề thứ nhất. Như vậy mới đẩy lên được, chứ không phải thêm tính năng vào Alipay."
"Các anh chị nhìn xem hệ Toutiao đẩy Duoshan (Đa Thiểm) như thế nào? Nếu đổi thành cách làm của Alibaba thì sẽ làm Duoshan ở ngay trong Douyin rồi. Nhưng hệ Toutiao có gen làm app máy kéo, tư duy đẩy Duoshan là không nhúng vào Douyin, mà dùng lưu lượng của Douyin để đẩy Duoshan."
"Em cũng không chắc Alibaba hai năm nay có thực sự nhận ra vấn đề này không, nhưng họ đã đẩy một app là 'Đinh Đinh' (DingTalk), đi theo con đường này, bối cảnh cụ thể, app độc lập. Nhưng Đinh Đinh có vấn đề của nó, bối cảnh ứng dụng quá hẹp, và không phải xã hội toàn diện, trần nhà quá thấp. Không ổn hơn nữa là, đặt trong môi trường việc làm ở Thiên triều này, nhiều người dùng bản chất là bài xích thứ này. Đinh Đinh là đối nghịch với tầng lớp lao động, là roi da của tư bản, người dùng là dân lao động càng dùng càng hận, nên nó rất khó lấy được lòng người."
"Dẫu vậy, Đinh Đinh vẫn có tương lai hơn xã hội của Alipay app, có thể nắm bắt được một bộ phận người dùng trong thị trường cụ thể nào đó. Khó khăn trong việc phá cục hiện nay của Alibaba là không tìm được một bối cảnh xã hội toàn diện thực sự, và có thể tránh khỏi phạm vi bức xạ của WeChat."
"Trên đây là câu trả lời của em."
Từ Hân im lặng hồi lâu, chớp chớp mắt dường như đang suy nghĩ điều gì đó, rồi đột nhiên nói: "Chị nên gọi Tiểu Mân bên Alibaba Cloud đến, chị đoán là cậu ta rất sẵn lòng đầu tư cho cậu đấy."
Sở Viên Tịch bị Từ Hân làm cho bối rối: "Ai cơ? Của Alibaba Cloud... Tổng giám đốc Mân? Không phải cậu ấy là nhà khoa học trưởng của Alibaba Cloud sao? Không phải làm đầu tư chứ nhỉ?"
"Đúng rồi, chính là cậu ta! Cái này mà cậu không biết sao? Cậu ta định tách khỏi Alibaba, nhưng không phải khởi nghiệp, mà là thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm chuyên đầu tư vào điện toán đám mây và AI, chậm nhất là nửa đầu năm nay, không ngờ tới phải không?"
"Tại sao cậu ấy lại thích đầu tư cho Tiểu Khang? Tiểu Khang chỉ có mảng kinh doanh đám mây và AI, quan trọng nhất vẫn là xã hội mà?"
"Nhưng phân tích của cậu về Alibaba rất sâu sắc, cậu ấy chắc chắn thích đầu tư. Nói thật là vừa rồi chị đã muốn gọi điện cho Jack rồi, Jack và Pony nằm mơ cũng muốn giết vào tử huyệt của đối phương, nói thế này... đoán chừng Jack cũng muốn đầu tư đấy?" Từ Hân nói chuyện đầy hào hứng, không biết là do bị phân tích của Sở Viên Tịch thuyết phục, hay vì tìm được đề tài để chỉ điểm Jack.
"Ơ ơ chị Từ, cuộc gọi này chị tuyệt đối đừng gọi." Viên Kính không ngồi yên được nữa, vì không biết Từ Hân có phải định làm thật hay không. "Nếu em muốn tìm Alibaba thì đã sớm tìm người rồi."
"Ừ ừ, thực ra phía Alibaba gần đây cũng có người hỏi chị về mức giá của Ba Nhân." Viên Mục nhân đà xen vào. Cô nhìn Sở Viên Tịch, thầm nghĩ mức giá mở ra của người ta rất có thành ý, cao hơn mức định giá 27 tỷ của anh nhiều, và là ý định sáp nhập, không phải đầu tư. Dù có thành phần đùa cợt trong đó, nhưng nếu thực sự nói cho chị C, không biết chị C có phát điên không.
Trong hợp đồng đầu tư họ ký lúc đầu có yêu cầu rõ ràng là không được bán tùy tiện, chỉ có thể tìm cách bán lại tại các nút thắt tài chính. Nói cách khác, Sở Viên Tịch nếu không làm vòng gọi vốn B thì dù là Trịnh Đức hay liên minh ngân hàng Ma Đô cũng chỉ có thể hưởng cổ tức. Về mặt pháp lý, Sở Viên Tịch hoàn toàn có thể ngăn họ biến hiện tài sản, nhưng bị sáp nhập thì lại khác.
Cho nên chị C thực sự có khả năng sẽ phát điên.
Để chị C không phát điên, chuyện này Viên Mục giả vờ như thực sự coi là trò đùa, ngoài Viên Kính và Sở Viên Tịch ra thì không nói với ai, cũng không có bất kỳ hành động thúc đẩy nào.
Không ngờ Sở Viên Tịch lại vì quyết định này của cô mà tán thưởng một cách cao độ hiếm thấy, bởi vì khi một công ty lớn có quy mô kha khá bị một gã khổng lồ để mắt tới, cái đáng sợ không phải là những chiêu bài đàng hoàng, chính là trò đùa cợt.
Ba Nhân là toàn bộ nhân viên đều nắm cổ phần, nếu Alibaba tuyên bố ý định sáp nhập Ba Nhân Giải Trí một cách đàng hoàng, Ba Nhân không những không xảy ra bất ổn gì mà ngược lại còn khiến toàn thể nhân viên phấn chấn. Bởi vì Alibaba phải chịu trách nhiệm cho tuyên bố ý định này, nó liên quan đến hình ảnh doanh nghiệp, không thể nói một đằng làm một nẻo, càng không thể dễ dàng thay đổi giá cả, đối với Ba Nhân chỉ có thể là đồng ý hoặc không, sự bất ổn cùng lắm chỉ tồn tại ở cấp bậc như chị Cynthia.
Nhưng trò đùa cợt lại khác, đặc biệt là trong trường hợp mức giá đưa ra rất cao, trò đùa này lan truyền ra ngoài, bên trong Ba Nhân có nhiều người nắm cổ phần như vậy, chắc chắn sẽ nảy sinh đủ loại suy nghĩ được mất. Những thế lực bên ngoài như chị C cũng sẽ điên cuồng gây ảnh hưởng, dù có phải khẩn cầu cũng phải tranh thủ để Sở Viên Tịch đồng ý.
Thủ đoạn này trong kinh doanh thực ra rất phổ biến, có một thuật ngữ chuyên môn gọi là "Chiến thuật tung bóng thấp" (Low-balling), thuộc phạm vi của thuật sát cẩu. Cái gọi là tung bóng thấp, chính là tung ra một mức giá rõ ràng là ưu đãi làm mồi nhử, điều động kỳ vọng và điểm hưng phấn của đối phương, sau đó tìm cái cớ nói rằng lúc nãy tôi đùa đấy, nhân tiện đưa ra mức giá bình thường hoặc thậm chí thấp hơn mức bình thường.
Lúc này, đối thủ giao dịch vì đã thiết lập một lượng kỳ vọng giao dịch lớn, có khi kế hoạch sau giao dịch cũng đã sắp xếp xong xuôi, chỉ muốn nhanh chóng hoàn thành giao dịch, rất dễ rơi vào bẫy.
Tất nhiên cũng có kẻ không biết xấu hổ, không đùa cợt mà trực tiếp tung bóng thấp luôn. Ví dụ như phía bên kia Thái Bình Dương, có người đổi tên thủ đoạn tâm lý chiến này gọi là "áp lực cực hạn", chuyện nói một đằng làm một nẻo trở thành cơm bữa, khiến bạn lòng người hoang mang, giống như cái gì đó bám trên mu bàn chân vậy, không cắn người nhưng ngày nào cũng gây buồn nôn. Xét về bản chất thực ra giống nhau, đều là thông qua việc hủy hợp đồng ép buộc đối phương xuất hiện tâm lý dao động, từ đó thỏa hiệp, chấp nhận lựa chọn thứ yếu hoặc lựa chọn thứ ba.
Cách thức này trông có vẻ không tốn chi phí, chỉ cần "khẩu hiệt" (nói suông) là có thể đạt được kết quả mong muốn, nhưng thực tế cái tiêu hao chính là hình ảnh và danh tiếng. Xét về đẳng cấp, dù là trong giới thương nhân, ở cấp độ công ty thì cũng rất là rẻ tiền (low).
Thế mà nó lại có hiệu quả, rất thử thách trí tuệ của người lãnh đạo. May mắn thay, bên này cũng có triết học cổ phương Đông tương ứng: Mặc cho ngươi ngàn vạn biến hóa, ta tự mình vẫn đứng vững như núi.
Hạ thấp xuống trình độ của Sở Viên Tịch cũng vậy, rất thử thách trí tuệ của hắn. Hơn nữa tinh lực hiện tại của hắn đang đặt ở Tiểu Khang chứ không phải phía Ba Nhân, nếu đột nhiên chạy đi thúc đẩy việc Ba Nhân bị sáp nhập, phía đối phương nếu thực sự có thành ý thì còn đỡ, nếu không thì vốn định đi sát long, chẳng phải lại bị người ta sát như sát cẩu hay sao?
