Con người là quả lắc đung đưa giữa nụ cười và nước mắt!
LORD BAI-RƠN
Phi bấm chuông, đợi người mở cổng và cảm thấy có gì khác lạ bao trùm lên ngôi biệt thự sau hai tháng anh xa nó.
Hương Giang vẫn vậy, trễ nải trôi ra cửa Thuận An. Phượng vĩ cuối mùa còn vớt vát màu đỏ hai bên bờ sông lặng lẽ. Người qua lại vẫn đủng đỉnh, chợ Đông Ba vẫn đông đúc. Cái gì có thể xảy ra với mẹ con bà Dự?
Nhi mở cổng, thấy anh xịu mặt:
- Tưởng anh đi luôn?
Phi cười:
- Mẹ em đâu?
- Mạ đau. Anh đi được mấy bữa, mạ kêu khó thở, biếng ăn, rồi đau liệt giường.
Nhi buồn rầu báo tin và đưa anh vào thẳng chỗ mẹ cô.
Ngang qua khu vườn, cây cối xác xơ như vừa trải qua một cơn bão. Lá phủ đầy trên chiếc bàn đá, có lẽ lâu lắm rồi, không có ai ra ngồi uống trà bên chiếc bàn ấy. Vắng luôn tiếng mõ lốc cốc. Toàn dấu hiệu cho thấy bà Dự ốm nặng thiệt.
Nhi vào trước báo tin cho mẹ. Bà Dự khó nhọc ngồi dậy. Phi kinh ngạc, trong bóng tối chập choạng của căn phòng, gương mặt bà bạc thếch, ánh lên vẻ tiều tụy, tóc rối bù, xoã xuống vai. Bà xuống mau quá!
- Thưa dì, hai tháng nay nhiều chuyện mắc mớ quá, con không viết thơ thăm dì, dì tha lỗi cho con.
Phi bồi hồi lựa chiếc ghế gần sát giường bà đang nằm và ngồi xuống. Bà Dự mỉm cười yếu ớt, đưa bàn tay gầy guộc vẫy anh lại gần hơn:
- Dì biết, con hơi ốm nhưng rắn chắc ra. Còn ở đây vẫn bình thường. Thấy con về dì rất vui. Bao giờ vô năm học hả Phi?
Phi biết bà nói dối, phải có chuyện không hay mới khiến bà suy sụp thế này. Nhưng đừng vội hỏi, nhất định bà hoặc Nhi sẽ cho anh biết. Nghĩ thế, Phi trả lời:
- Dạ, còn hai tuần nữa. Năm nay, Nhi phải ráng học nhiều hơn nữa vì là năm cuối cùng bậc trung học!
Bà khẽ gật đầu. Hình như bà thấm mệt. Đã lâu bà không nói chuyện với ai nhiều. Nhi khẽ khàng đỡ mẹ nằm xuống.
Bữa cơm chiều, bà Dự gượng ngồi chung với mọi người ngoài phòng ăn. Đột nhiên bà hỏi Phi:
- Tối ni con có rảnh không?
- Dạ, rảnh.
Phi nhanh nhẩu trả lời. Chắc bà Dự có chuyện muốn nói với mình?
- Hay lắm, con chỉ cho hai em quét dọn am thờ Phật giùm dì được không?
Phi hơi đắn đo, quét dọn am thì thì cần gì phải chỉ dẫn. Nhưng anh vẫn tươi tỉnh trả lời:
- Dạ.
Công việc quét dọn am thờ cũng đơn giản. Phi dùng chổi cán dài quét mạng nhện phủ trên nóc am. Tín lau sàn gỗ. Nhi lấy phất trần phủi bụi trên các pho tượng và ngai thờ.
Anh lên nói với bà Dự:
- Thưa dì, tụi con đã làm xong. Mời dì xuống coi.
Nét mặt hơi nhúc nhích, bà chậm chạp theo Phi trên con đường rải sỏi. Bà bước vào am đúng lúc mặt trời vừa khuất sau ngọn núi Ngự Bình. Cây đèn cầy Nhi thắp lung linh, bà lẩm nhẩm những gì không rõ. Nhi giúp mẹ đốt trầm trong lư đồng, rồi lặng lẽ rút ra ngoài. Bà Dự như quên bẵng Phi đang đứng bên cạnh bà và Tín. Khói nhang trầm tỏa ra mùi thơm tinh khiết, ấm áp. Bà đứng im, thẫn thờ nhìn một điểm nào đó không rõ rệt. Sực nhớ, bà quay lại dịu dàng.
- Răng các con không chế trà mang ra vườn ngồi chơi?
Tín lo âu nhìn mẹ, triệu chứng thất thường làm cậu gờn gợn. Phi vội đưa mắt cho Tín. Hai anh em đi ra.
Mình bà Dự ở lại trong am. Một lúc sau Phi ngồi với chị em Nhi quanh chiếc bàn đá lắng nghe tiếng mõ thấp thỏm vọng ra.
Nhi thở dài:
- Anh đi rồi, nhà vắng kinh khủng. Mạ thì đau, em với Tín ra vô không biết làm chi cho hết ngày.
Đưa ly trà nóng, thơm thơm lên môi, Phi hỏi:
- Có chuyện gì xảy ra với chú Dự phải không?
Cả hai chị em nín lặng. Phi cũng không giục thêm. Tín bứt rứt hỏi xin Phi một điếu thuốc. Mới cách đây hai tháng, không bao giờ Tín đụng tới món này. Bây giờ, Tín đang rít từng hơi khói thật dài và sâu vào trong lồng ngực rồi lim dim mắt, ngả người trên thành ghế. Đốm thuốc lá lóe lên, soi rõ gương mặt u sầu của cậu bé mười sáu tuổi. Nhi nhăn mặt.
- Em đã hứa với mạ bỏ thuốc kia mà?
- Hứa? Trên đời này có phải cái gì cứ hứa là làm mô? Trước khi yêu rồi cưới mạ, chắc ba phải hứa suốt đời chung thủy với mạ, rứa hôm nay ba lấy vợ nhỏ, một người đàn bà kém tuổi con gái đầu của ba, răng chị không vô Sài Gòn trách ông không giữ lời hứa?
Hóa ra ông Dự có vợ nhỏ. Phi hiểu ngầm lý do khiến gia đình bà Dự có vẻ tang tóc. Nhi luống cuống cản lại:
- Kìa Tín, anh Phi còn mệt, răng lại bắt ảnh nghe chuyện nớ?
Phi nhẹ nhàng đỡ cho Tín:
- Tín coi anh như người trong nhà nên mới thổ lộ chuyện này. Chúng ta thử bình tĩnh nghĩ thêm.
Nhi cúi mặt nói nhỏ, giọng não nề:
- Thiệt ra không ai chịu hiểu ba em, kể cả mạ. Ba chán quá, xã hội thối nát, nhờn gớm quá, ba khủng hoảng làm liều. Chớ ổng không phải là hạng hám sắc hay phản bội vợ con.
Tín bật dậy phản ứng liền:
- Cứ chán đời, khủng hoảng thì có quyền ích kỉ và xúc phạm người khác à? Mà ai gây nên những chuyện đó? Mạ à, tôi à, chị à, hay chị Mai? Không ai à? Vậy là do chế độ Diệm, răng ông không làm đảo chính lật đổ chế độ Diệm, mắc mớ chi bắt vợ con gánh chịu? Còn tí tởn mới sùng gan chớ!
- Tín, con không có quyền nói về ba con như vậy!
Bà Dự đến sau lưng họ lúc nào không hay:
- Con dụi ngay điếu thuốc đi!
Giọng bà càng lạnh lùng. Tín sợ hãi làm theo lời mẹ.
Khu vườn xào xạc lá, gió thoảng qua rờn rợn trên má Phi. Bà trấn tĩnh, ngồi xuống, bảo Phi:
- Cò Con có chuyện gì hay kể cho vui?
Đêm Giáng La thao thức, trong mưa nghe tiếng hú gọi nhau lên núi của trai làng. Quận trưởng Điện Bàn xây xong ngôi trường, tám người thiệt mạng. Cuộc đối thoại giữa anh với Thái giữa quận đường. Hải Sơn, thằng bé mồ côi khao khát học lên đại học nhưng tuyệt vọng.
Phi kể tất cả những gì có thể mà theo anh, không sợ lộ bí mật. Mỗi người trong ba mẹ con bà Dự nghe chuyện anh kể, theo đuổi một nỗi băn khoăn, náo nức khác nhau giữa khu vườn quá tĩnh lặng.
Hòa, Lữ, Minh biết tin Phi đã hết kỳ nghỉ hè kéo đến nhà bà Dự thăm ngay. Ngó mặt họ thấy trầm trọng quá, biết ba người đang sốt ruột dữ, mắt Phi sáng lên, cười hề hề bắt tay họ trịnh trọng.
Bà Dự bỏ đi nhường chỗ cho đám thanh niên hàn huyên. Xuân Hòa trách ngay:
- Ông khêu ngọn lửa trong lòng chúng tôi dậy để cháy khơi khơi chắc? Đốt cái gì, phá cái gì, xách động cái gì đi chứ. Sắp 62 rồi, chờ cho thằng Cẩn xây xong đủ chín hầm nhốt hết trơn mọi người vô đó mới làm, còn chuyện chi mà nói? Ông không muốn làm thì biểu tụi ni hay, kiếm chỗ khác!
Minh can vội:
- Chị Hòa nôn rứa? Nói ào ào không được. Đại cuộc mở ra, hữu dõng vô mưu chỉ tổ rước hoạ!
Xuân Hòa trừng mắt ngắt lời Minh:
- Ủa, ngày mô anh không tìm tới tôi mà nhắn: răng lão Phi không chịu xướng việc cho tụi mình quậy Huế lên chơi? Răng chừ trước mặt Phi, anh lại nói rứa?
Lữ mỉm cười dàn hòa:
- Chẳng ai có lỗi hết. Tại tình thế nước sôi lửa bỏng ri, người mô cũng thèm hành động. Thôi chừ, tụi mình bình tĩnh nghe xếp Phi nói đã. Có chi ta bàn sau.
Ra mấy người này cũng không lạnh hơn đám trẻ Giáng La sôi sục hành động. Nhưng anh không có quyền kích nổ thêm nỗi thèm khát ấy nơi họ. Phải ghìm xuống, năm 62 sẽ là năm xây dựng lực lượng, bí mật nhuộm hồng từng người. Từng bước, đưa từng người vào thử thách để chính họ không biết, họ hồng tự lúc nào.
Phương châm tổ chức lực lượng có thể đúc trong mấy chữ:
“Rễ cái – rễ con – nứt nhánh – cắt cầu chì!”
Suốt từ lúc chia tay ông già áo xanh trên dốc Ô-ray đến khi trò chuyện với Xuân Trọng chờ xả dốc Hải Vân, Phi cố vắt óc mới nghĩ ra được mấy chữ này. Từ những cái rễ Xuân Hòa, Lữ, Minh phải nhân lên các rễ con, rồi các rễ con này nứt nhánh và cắt rời thành từng cụm hoạt động độc lập để bảo đảm an toàn, bí mật, tránh hiện tượng bị một nơi, cả lũ chập mạch! Nghĩa là mỗi trường đại học hoặc trung học lớn, phải hình thành một tổ chức nòng cốt bí mật. Mỗi tổ chức ấy phải thành một thùng thuốc súng. Dĩ nhiên, không thể nói với họ về kế hoạch trên, nhưng tuỳ từng người, mình sẽ có cách khêu gợi cách thức hoạt động thích hợp. Nghĩ được đến đó, nhưng Phi lại chưa đủ kinh nghiệm để không gộp chung cả ba người báo cáo công việc một lúc. Vì vậy, anh yêu cầu mỗi người lần lượt tự kiểm điểm xem, mùa hè vừa qua mình làm được những gì? Móc nối thêm ai?
Lữ báo cáo việc tổ chức được ba tổ nòng cốt tại Đồng Khánh, Quốc học, riêng Hàm Nghi và Trường Kỹ thuật chung một tổ.
Xuân Hòa hào hứng kể:
- Tôi gặp chị Mây, chị gái giáo sư Lê Quang. Chị Mây có ba người em: Hiên, Như Lý và Như Nhung. Chị Mây muốn gặp anh!
Rồi Xuân Hòa mô tả luôn tiệm may Như Lý của chị Mây trong thành nội. Địa điểm kín đáo, dùng làm một nơi liên lạc rất thuận tiện. Lữ trầm ngâm một lúc rồi hỏi:
- Chị biết chị Mây là chị gái của giáo sư Lê Quang thì tụi công an Cẩn cũng biết. Rứa có lo chúng theo dõi, bí mật chăng bẫy bắt những người lui tới với họ không?
Xuân Hòa nóng nảy gạt phăng câu hỏi hữu lý của Lữ:
- Người mô cũng cẩn thận quá như anh, chắc dẹp luôn công chuyện. Phi gặp họ phải giả đò như khách tới may đồ chớ?
Lữ nhếch mép cười:
- Cứ cho là Phi giả đò được một vài lần, vô lẽ dùng miết cái chước may đồ đó? Công an Cẩn sẽ nghi ngờ, tên sinh viên nghèo kiết xác tê lấy mô ra lắm tiền mà may đồ hung rứa? Chị trả lời giùm xếp được không?
Xuân Hòa ngồi thừ một lúc, nhưng vẫn cố vớt vát:
- Ờ, thì cứ một vài lần, sau tìm chước khác. Hơi sức mô tính chuyện đường xa?
Phi thương Xuân Hòa đuối lý, nhẹ nhàng can thiệp:
- Chừ ri, tôi đến gặp chị Mây, sau đó chị Hòa lui tới thường, lấy cớ học cắt may. Còn ông Minh sao?
Minh ưa long trọng, thấy mấy người cãi nhau chuyện vặt vãnh không để ý lắm. Nghe Phi hỏi, Minh hắng giọng trả lời:
- Anh biết đốc-tơ Lê chớ?
- Biết, sao?
Phi chăm chú hỏi lại.
- Me-xừ Lê đang nắm báo Lành mạnh, lại có thế lực trong Phật giáo, phải kéo được “luý” qua bên mình.
- Không được! – Phi hấp tấp kêu lên. – Ông Lê dân Huế rin, để từ từ đã!
Xuân Hòa mỉm cười:
- Rứa ông Lữ cũng dân Huế?
Phi thản nhiên:
- Anh Lữ khác!
Minh cụt hứng không nói nữa. Vài ba câu chuyện qua lại rồi chia tay nhau. Phi chui vào mùng, duỗi thẳng hai chân ra, mắt nhíp lại.
Chị Mây sẵn sàng hành động, lại giới thiệu cho Phi, giáo sư Vinh, công giáo đạo ròng, bạn cũ của anh Tiến. Chị Mây yêu anh Tiến từ hồi anh còn là học sinh Quốc học. Trước khi tập kết, anh Tiến đưa giáo sư Vinh đến nhà chị Mây, dự bữa cơm chia tay. Theo anh Tiến, Vinh là người có bản lĩnh, nhiệt huyết và lý tưởng. Vinh dạy Đồng Khánh, không hiểu lý do nào, lại xin chuyển vào Đà Nẵng, dạy Trường Văn hóa quân đội Sao Mai?
Phi nghĩ ngay, sẽ yêu cầu Hải Sơn và Cẩm Lệ tìm hiểu thêm, trước khi móc nối giáo sư Vinh.
Về tới nhà, thấy thư Xuân Trọng để trên bàn:
“Sớm mai đợi mình lại rồi đạp xe lòng vòng đấu láo với Tạ Tốn. XT”
Phi mỉm cười, không hiểu sao anh chàng khắc khổ Ngọc Cương lại lấy tên nhân vật của Kim Dung làm bí danh? Mình sẽ nói chuyện gì với anh ta? Theo Trọng nhận xét, Ngọc Cương là người điềm đạm nhất trong nhóm “Nhà thờ họ” và cũng khá bí ẩn.
Sớm hôm sau, trời còn lành lạnh, Phi lấy chiếc áo len Linh Vân tặng ra mặc, Trọng hớn hở bấm chuông. Hai đứa rời nhà đạp xe dọc con hẻm ra tới đường phố, qua cầu Gia Hội. Nghe Trọng liến láu kể chuyện Huế, Phi ngơ ngác. Quá nhiều chuyện về sinh hoạt Huế, anh chưa hề hay biết. Trọng cười lên mặt dạy đời:
- Làm cách mạng ở Huế thì phải hào hoa tụi Cẩn mới không để ý. Quê một cục như ông dễ lòi đuôi cộng sản lắm!
Phi đỏ mặt vì xấu hổ và giật mình. Trọng nói giỡn nhưng cũng có chỗ thật. Anh chưa hề biết đường Phan Bội Châu có tới ba mỹ nhân: một mỹ nhân trong nhà hàng Mỹ Thắng, một cô tiểu thơ trong tiệm sách Khuê Trang và một hoa khôi Đồng Khánh. Anh cũng mới biết thưởng thức cà-phê cô Dung một đôi lần, nhưng đó mới chỉ là một phần trăm Huế. Chín mươi chín phần trăm còn lại của Huế nằm trên chiếc xe lắp bánh cao su, chuyên bán cà-phê của mệ Tôn. Thật ra Tôn là đực rựa trăm phần trăm, nhưng gọi theo cách Huế, thành mệ Tôn.
Dám cá mười ăn một, khắp gầm trời nước Nam này, không ai biết pha cà-phê độc đáo hơn mệ.
Đúng năm giờ sáng mỗi ngày, mệ đẩy chiếc xe tới hông Cửa Ngăn. Khách đã chực sẵn. Chẳng có bàn ghế gì hết, vỉa hè lát đá đó, tha hồ hoành hành. Chẳng ai tranh chỗ ngồi của ai. Những sĩ quan cộng hòa ngồi trên xe gíp đậu sát vỉa hè, nhấm nháp li cà-phê nóng hổi. Nhiều dân chơi Đà Nẵng phóng Gô-ben ra Huế chỉ để uống một ly cà-phê của mệ, rồi lại hùng hục lao qua đèo Hải Vân về. Không biết uống cà-phê mệ Tôn, lỡ công an Cẩn hỏi: Ai cũng uống và khen cà-phê mệ, anh mắc công chuyện chi đến nỗi không biết tiếng tăm đó? Ắt hẳn anh mắc lo chống chính phủ?
Phi bật cười nghe Trọng kết luận hùng hồn, một nhà cách mạng chuyên nghiệp nhất thiết phải biết thưởng thức cà-phê mệ Tôn! Cũng hào hứng, thành thật như khi đề xướng cách mạng mỹ nhân vậy!
Kể từ độ đưa đám giáo sư Huyễn, Phi mới gặp lại Ngọc Cương. Qua một mùa hè, Ngọc Cương thay đổi như người lột xác. Mặt càng sắt lại, đôi môi mỏng và tái thâm hơi hé lộ nụ cười khinh bạc. Điếu thuốc lập loè, khói đùn ra hai bên khoé miệng, trái nhót nhọn hoắt nhô lên nơi cần cổ, Cương ngó thẳng mặt Phi như chiếu tướng. Trọng kêu cà-phê rồi bỏ đi mua thuốc để mặc hai người chuyện trò. Cương cau mày bảo Phi:
- Lần sau, tôi yêu cầu anh trực tiếp quan hệ với tôi, không qua bất cứ trung gian nào khác!
Phi gật đầu chấp nhận.
- Tôi sẽ hoạt động theo ý kiến mấy anh, nhưng tôi không thích khép mình vào bất cứ tổ chức nào. Tôi muốn được tự do. Cũng xin mấy anh khoan gặp anh trai tôi. Ngọc Phương không xấu, nhưng tùy hứng, yếu đuối và sầu mộng. Cần phải có thời gian để anh ấy chín!
Phi ngạc nhiên nghe giọng kẻ cả của Ngọc Cương khi nói về anh mình. Nhưng Phi không biết rằng, “Nhà thờ họ” đang rạn nứt nghiêm trọng. Trước hết, rạn nứt trong quan hệ anh em Ngọc Cương.
Sau cái chết của cha, Ngọc Phương càng trượt sâu vào hố thẳm viễn mơ và khải huyền. Chàng mơ sáng lập ra một học thuyết mới, cứu vớt linh hồn cho ít nhất một thời, một thế hệ. Và cũng từ khi cha chết, không còn ai lên án gay gắt tính chất vô luân của tình yêu giữa anh và cô em họ, tự nhiên mối tình ấy trở nên bớt hấp dẫn với anh. Anh và Ngô Khang âm thầm chia sẻ tình cảm với cùng một người con gái khác, em gái nhạc sĩ Hoàng Gia. Còn chính Hoàng Gia lại lên đường Nam du, nơi đô thành Sài Gòn đang háo hức chào đón người nghệ sĩ thời danh này. Nữ ca sĩ X, nhờ trình diễn những ca khúc của Hoàng Gia mà nổi tiếng như cồn, đủ tiền đứng ra lập một tiệm giải khát trên đường Tự Do. Họa sĩ Tự Ngàn đã bỏ đi Đà Nẵng tham gia triển lãm do thi sĩ Phan Trịnh chạy vạy ngược xuôi tổ chức, tại Thánh Tâm. Sau triển lãm, một số hoạ phẩm của Tự Ngàn được gửi qua An-giê-ri, dự một cuộc triển lãm tranh quốc tế và chàng được huy chương bạc.
Còn thi sĩ Phan Trịnh được Sanh mời về nhà đối đãi như thượng khách. Dĩ nhiên, thi sĩ nghĩ đơn giản rằng, Sanh hành động như vậy là vì mến mộ tài năng của chàng. Chàng lầm thảm hại và chàng sẽ phải trả giá cho sai lầm ấy của mình. Cha Sanh làm Đại lý vận tải miền Trung, càng giàu càng nuôi tham vọng quyền lực. Có lẽ nhận ra được vài dấu hiệu phản ánh điều đó, Phan Trịnh đã rời đến ở nhờ một ga-ra, nằm ở cuối đường Yên Báy – Đà Nẵng, để thỉnh thoảng có cơ hội, lên xe đò vào thăm Băng Sương ở thị trấn Nam Phước (nàng đã thôi học, về dạy tiểu học ở đây).
Gia Li và Vĩnh Thọ thi nhau giành lòng tin của thầy Quang Minh, nên cũng xao nhãng việc lui tới “Nhà thờ họ”. Vương Trân trở về đúng cương vị của một kẻ được đào tạo để trị dân.
Chỉ có Ngọc Cương và Trần Quang thật sự nôn mửa trước đám vô công rồi nghề và bạc nhược ấy. Họ thèm khát được hành động, nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Từ giã “Nhà thờ họ”, Ngọc Cương và Trần Quang quyết định lập tiệm cà-phê Chiến Hữu để tập hợp lực lượng. Còn tập hợp để làm gì, họ chưa bao giờ nghĩ đến. Đó là lý do khiến anh em Ngọc Cương xa nhau.
- Tôi thấy hình như mấy anh không ý thức được rằng, Phật giáo đang ngấm ngầm xây dựng lực lượng của họ!
Cương nhấn mạnh hơn:
- Của họ! Một lực lượng trong sinh viên! Chính lúc mấy anh bình chân như vại trước sự kiện bầu cử các ban đại diện phân khoa để lựa chọn chủ tịch Tổng hội sinh viên Huế thì họ, các thầy chùa và tâm phúc thân tín của họ, lao vô cuộc vận động tranh cử này. Tôi có những nguồn tin xác nhận như thế. Mấy anh trễ rồi đó, nhưng dân Pháp có câu: Trễ còn hơn không bao giờ, tùy mấy anh suy nghĩ. Xin chào!
Nói một hơi, Ngọc Cương phủi đít đứng dậy và đi luôn. Lúc Trọng trở lại, thấy nét mặt Phi có vẻ tư lự, Trọng đoán, chắc cuộc hội đàm không mấy khả quan.
Chia tay Trọng, Phi đạp xe lên thẳng cư xá Nam Giao tìm Minh. Những điều Ngọc Cương vừa tiết lộ và cảnh báo, khiến Phi lúng túng. Anh buộc phải thay đổi chương trình hôm nay. Bài vở ùn lên một đống sau thời gian Phi bỏ về Đà Nẵng. Từ giờ đến cuối năm, còn phải thi lấy ba chứng chỉ quan trọng nhất. Anh cũng thấm thía một điều, muốn có uy tín trong sinh viên phải học thật giỏi. Lẽ ra, giờ này anh phải có mặt ở nhà Võ dưới Vĩ Dạ. Cha Võ chết sớm, mẹ Võ bán bánh bèo nuôi con học đại học. Võ được thầy Quang Minh yêu chỉ vì học giỏi Hán học. Chính thầy bảo: nếu họa may có người hiểu nổi cái uyên thâm của những bài giảng của thầy thì người đó chính là Võ!
Võ cũng rất mộ đạo Phật. Võ thích rủ Phi xuống nhà. Một thằng học toán, một thằng học văn, không thằng nào quấy rầy thằng nào. Bữa nghe ra-đi-ô báo tin về cuộc đảo chính hụt của Phan Quang Đán – Nguyễn Chánh Thi, Võ quăng sách xuống giường, ngồi thừ ra một lúc. Phi hỏi thử:
- Theo anh, sự kiện này có ý nghĩa gì không?
- Có chứ? – Võ thở dài. – Sự kiện này bộc lộ nỗi bất mãn của quân đội và trí thức đối với chế độ. Giả sử trong thời gian bao vây, cô lập dinh Độc Lập, nhóm đảo chính biết dùng đài phát thanh công bố một vài cải cách xã hội táo bạo nào đó, tình thế quốc gia có thể thay đổi và một điều đáng sợ sẽ xảy ra!
- Sao lại đáng sợ nếu độc tài sụp đổ?
Phi dồn Võ tới chỗ phải nói hết ý. Võ buồn rầu:
- Giá chỉ mình tổng thống Diệm thì hay biết mấy! Vợ chồng ông Nhu làm hư sự hết trơn. Rủi tổng thống có mệnh hệ nào, trí thức miền Nam sẽ đi vô tử lộ. Không ai đủ tư cách và đảm lược hơn tổng thống, trong việc lèo lái con thuyền quốc gia ra khỏi thảm họa cộng sản. Tôi biết, những điều tôi vừa nói có thể làm anh khó chịu. Nhưng sự thực là như vậy, chúng ta khác nhau về chính kiến và cách nhìn nhận thời cuộc. Và tôi không bao giờ phản bạn ngay cả lúc người bạn đó bỏ tôi. Xin anh yên tâm. Nhưng xin hỏi anh: vụ Hung-gia-lợi với sự sụp đổ của chính phủ Ra-cô-xi nên hiểu thế nào? Rồi những cải cách ruộng đất, Nhân văn – Giai phẩm, vụ nổi dậy Quỳnh Lưu? Nghe nói ngoài đó, người ta toàn xài nhạc Tầu, khẩu hiệu Tầu? Bắc Việt có lệ thuộc vào Tầu không? Gì thì gì, tôi không chấp nhận Tầu!
Phi ức đến tận cổ, cãi nhau một trận kịch liệt với Võ. Anh cảm thấy Võ xúc phạm đến những điều thiêng liêng trong trái tim anh. Nhưng anh không biết nói sao để thuyết phục Võ, ngoài những lời lẽ cảm khái và những kết luận đột ngột. Chính vì vậy, anh càng thấy cần vác sách vở xuống học với Võ, nếu có dịp, tranh luận tới cùng.
Phi và Minh thả bộ dọc con đường lên ngã ba Nam Giao – Cầu Lim. Phi tự trách mình. Biết bao giờ mình mới thoát khỏi tình trạng bị mấy nhà sư xỏ mũi? Minh thong thả giải thích cho Phi nghe về những thủ đoạn giành phiếu. Càng nghe Phi càng ân hận. Trời ơi, Minh là đương kim chủ tịch Hội đồng sinh viên liên khoa, gần như cầm đầu cơ quan lập pháp của sinh viên theo quy chế tự trị đại học. Tại sao mình không thấy lợi thế sờ sờ trước mắt đó của tụi mình? Giờ này may nhờ Ngọc Cương cảnh báo, không thì…?
- Ngay mỗi phân khoa cũng có hai, ba liên danh ra ứng cử vào ban đại diện. Năm ban đại diện của năm phân khoa họp lại, bầu ra Hội đồng sinh viên liên khoa. Hội đồng này tương đương với cơ cấu hội đồng lập hiến. Còn mọi quyền hành tập trung trong tay chủ tịch Tổng hội, một thứ “thủ tướng sinh viên”. Hơn nửa tháng nay, ba liên danh trong tổng hội đang ráo riết vận động giành phiếu. Một liên danh của Ngô Đồng do Đại Việt hậu thuẫn. Một liên danh ôn hòa của Giang – Võ. Liên danh còn lại thân chính quyền ra mặt. Nếu buộc phải chọn, có lẽ liên danh Giang – Võ đỡ hơn cả. Giang dân Quy Nhơn, mới ra Huế chưa có vây cánh, tính lừng khừng, lấp lửng. Võ là bạn thân của ông, phải không?
Phi gật đầu. Minh có lý. Chúng ta phải dồn phiếu cho Giang – Võ?
Minh mỉm cười nghe Phi hỏi.
- Chỉ cần hai người rỉ tai sinh viên, Giang – Võ sẽ thắng.
- Ai?
Phi tò mò chờ đợi.
- Một là bà Hòa khùng, – Phi mừng rỡ à lên một tiếng. – Hai là Ngọc Cương, sinh viên y khoa. Nhưng me-xừ này coi trời bằng vung, ông có đủ sức thuyết phục hắn không?
- Tôi sẽ gặp Cương. Còn phải làm chi nữa để chắc ăn?
Phi hào hứng hỏi thêm.
- Còn lại tùy thuộc vào Hội đồng sinh viên liên khoa, nói toạc ra là tùy thuộc tôi. Tôi sẽ tổ chức họp báo trước ngày bầu cử tại thư viện đại học. Đương nhiên, sẽ có đủ mặt các phóng viên nước ngoài từ BBC, AFP đến UPI… Hội đồng sinh viên liên khoa sẽ công khai ủng hộ liên danh Giang – Võ!
Phi kinh ngạc và thú vị khi thấy phát ngôn nhân của liên danh Giang – Võ lên diễn đàn tại giảng đường C, lại chính là cô gái xẹc-via của khách sạn Hoà Bình, người đã từng nhận chiếc va-ly của anh thế chân tiền trọ. Bấy lâu nay mình quên bẵng nàng cùng chiếc va-li sách vở. Tụi Giang – Võ cao tay ấn thật, đưa cô gái dịu dàng và hùng biện kia, ra trả lời những câu hỏi chất vấn của sinh viên, làm gì chẳng giành được thiện cảm của cử tri!
Sinh viên vỗ tay ầm ĩ khi spíc-cơ hoàn tất sứ mạng của mình. Cô gái e lệ cúi đầu thật thấp, đáp lại sự nồng nhiệt của khán giả. Phi nhủ thầm, phải nhờ Minh thăm dò xem, có thể móc nối với cô này được không?
Liên danh Giang – Võ toàn thắng, Giang giữ chức chủ tịch, Võ nắm chức phó chủ tịch. Còn Xuân Hòa ngồi ghế uỷ viên Xã hội, Thuyết – uỷ viên Giáo dục, Sanh – uỷ viên Văn hóa.
Sanh mới ra Huế học năm thứ nhất khoa toán, cái lốt dân chơi Đà Nẵng của Sanh biến đâu mất mau lẹ. Sanh kịp sắm một bộ kính trắng, hào hoa, tạo dáng một triết gia, lợi thế nhất là dư dật tiền bạc đãi bạn bè. Có lẽ vì vậy Sanh rất mau nổi tiếng trong giới sinh viên. Nhưng có điều khiến Phi thắc mắc. Tự nhiên Sanh thành người ít nói và hầu như lánh mặt Phi cùng một số sinh viên Quảng khác.
Vừa lên nhậm chức, Giang – Võ tổ chức ngay một cuộc hội thảo tại giảng đường C, phản đối lệnh kêu sinh viên đi Thủ Đức của chính phủ. Giám đốc Nha học chánh kêu Võ lên chửi một trận thậm tệ:
- Mày ăn cơm nhà ai mà ngu thế? Ai xui mày chống lệnh cụ Ngô hả?
Chửi vậy, nhưng lão giám đốc dư biết, sau Võ phải có bàn tay bí mật xách động. Lão báo cho bên công an vụ này. Võ giấu biệt nội vụ, nhưng Phi vẫn biết. Mặt Võ buồn rười rượi. Hỏi gì cũng chẳng chịu hé môi. Phi sợ Võ bị dồn quá nổi quạu, thôi không hỏi thêm.
Thoạt đầu, lời trối trăng của cha làm chàng cảm động: Cha chỉ ân hận không hiểu hết các con. Tha lỗi cho cha! Nhưng càng ngày, chìm đắm vào những ý nghĩ mông lung, chàng càng cảm thấy sự độ lượng của cha chàng là vô căn cứ.
Và thay vì day dứt, ân hận bởi hành vi trái khoáy của mình, chàng lại tìm cách tự biện bạch: chàng hoàn toàn không can dự đến những sự lựa chọn sơ khởi của cha chàng, kể cả việc ông lấy mẹ chàng và đẻ ra chàng mà không cần tình yêu. Ông chỉ thực thi bổn phận.
Chàng cũng không được cha tham khảo ý kiến khi ông quyết định chọn lý tưởng kháng chiến. Nay ông lấy cái quyền gì bắt chàng phải theo đuổi lý tưởng đó? Chàng độc lập giữ tư cách pháp nhân để chấp nhận, hay không chấp nhận, sự lựa chọn của cha chàng mà không vướng bận một chút mặc cảm phản bội nào. Không những chàng không thấm thía niềm biết ơn người cha đã tha thứ cho mối tình vô luân và lối sống tầm phào của mình, chàng còn tìm cách che giấu ngấm ngầm, lòng thương hại của chàng dành cho người cha bất đắc chí của mình.
Chàng không tự hay biết, chính thầy Đức Kính đã nhìn thấu ruột gan chàng và ông giúp chàng cãi trắng án trước phiên tòa lương tâm của chính chàng.
Đương nhiên, Đức Kính làm điều đó hoàn toàn với động cơ vụ lợi. Ông muốn lôi kéo chàng về với Phật giáo. Ông luôn mơ ước tạo ra quanh mình một lực lượng trí thức Phật giáo hùng hậu. Ông thừa biết, khá nhiều cộng sản đã kịp chui vào các khuôn hội Phật giáo cơ sở, đặc biệt tại các vùng nông thôn, để chi phối số Phật tử nông dân và hướng họ tới mục tiêu xa lạ với Phật giáo, nhuộm đỏ những Phật tử này. Chính vì vậy, ông càng muốn lôi kéo những Phật tử trí thức đang dao động giữa bao nhiêu lựa chọn và cơn bão những trào lưu, triết thuyết rối rắm. Ông nhìn nhận con người Ngọc Phương có khi còn rõ hơn chính chàng nhận thức về mình. Ông có đủ bản lĩnh để huyễn hoặc ngay cả “cây hiện sinh số một” của Huế, trong việc thực hiện một món cốc-tay giữa giáo lý Phật giáo với những triết lý hư vô và phi lý.
Không riêng gì ông, nhiều lý thuyết gia khác của Phật giáo còn đi xa hơn nữa, khi đối chiếu thân phận Đức Phật với nhân cách của Nít-sơ!
Và lần này, thầy Đức Kính gặt hái kết quả nhiều hơn cuộc dạ đàm bế tắc với viên cựu giám đốc công an Trung nguyên Trung phần.
Ngọc Phương lên thăm mộ cha vào một buổi chiều. Cùng đi với chàng còn có Minh Tuệ, em họ chàng, một thiếu niên lối chừng mười sáu tuổi, còn giữ nguyên vẻ chất phác, rụt rè của một chú bé nông thôn Quảng Trị. Minh Tuệ đang thọ sa-di tại một ngôi chùa hẻo lánh ở ngoại vi Huế. Mỗi khi có dịp, Minh Tuệ lại mượn xe đạp, về xin hai ông anh họ một ít tiền mua sách đọc.
Tới chân dốc ngã ba Nam Giao – cầu Lim, nơi có một quán rượu nhỏ, chàng bảo Minh Tuệ ngồi lại chờ. Còn mình chàng leo từng bậc lên nghĩa địa. Chàng bỗng nhớ lời khuyên của Nít-sơ:
Hãy chọc thủng tai để nghe bằng mắt!
Ngàn thông vi vút trên những nấm mộ thê lương và dòng sông Hương từ ngã ba Bảng Lảng trôi xuống chậm chạp, khiến chàng tưởng như mình đang bước tới giờ Ngọ - Midi của một thứ siêu nhân và bài thơ “Ngàn cao đỉnh núi” vang lên trong tâm trí chàng:
Tìm bạn cũ, còn bạn mới không màng
Đã từng trẻ, nay lại càng hiểu trẻ
Gác chuyện xưa trở về Tân thế hệ
Và khi chàng nhận ra bóng người đàn bà khó nhọc lần lên chỗ chàng đứng, chàng lại nhớ đến tình cảnh Đức Phật đang trốn vào rừng sâu, sống khổ hạnh. Bỗng nhiên Ngài phải cất tiếng tru tréo khi bất ngờ chạm mặt một con người. Ngài la rống sợ hãi và bỏ chạy.
Chàng cũng giống như Phan Trịnh, chỉ khoái trá bộc lộ tình cảm yêu thương con người, một khi thỏa mãn được máu hảo hớn trong con người mình. Bởi vậy, chàng thương xót người đàn bà khổ hạnh đang mỗi lúc một đến gần chàng. Nhưng khi chàng và người đàn bà đó cách nhau một khoảng trống vừa bằng chiều rộng nấm mộ của cha chàng, Ngọc Phương run rẩy, hơi lùi lại.
Đó là nàng, khăn nguyệt bạch quàng cổ, bộ đồng phục của nữ sinh Đồng Khánh ngót bốn chục năm trước đã phai màu và nhăn nheo (chắc nàng cất những thứ đó dưới đáy rương từ ngày nàng bước chân nhà chồng).
Dường như đó là bóng ma của một mối tình hiện lên đúng giờ Ngọ của chàng.
- Cháu là Ngọc Phương phải không? Có lần dì được thấy hình cháu trên báo, chụp lúc cháu nhận huy chương danh dự của Viện đại học.
Tiếng nói dịu dàng không trấn an được nỗi niềm thảng thốt của chàng.
- Thời trẻ, cha cháu bị phản bội trong mối tình đầu. Khi theo đuổi một lý tưởng, cha cháu bị một người bạn thân nhất của mình phản bội. Khi rút về cố thủ trong nỗi đau khổ, căm hận, cha cháu lại bị các con phản bội. Ba lần bị phản bội trong một kiếp người, có ai bất hạnh hơn cha cháu không? Và có ai như vợ chồng dì, như anh em cháu, hùa nhau vô làm khổ một con người trong sạch và trung thực như cha cháu không? Từ nay dì sẽ quy tại chùa Diệu Viên!
Bà chỉ tay về phía ngã ba Nam Giao – Cầu Lim, với một nỗi buồn thống thiết, nói nhỏ:
- Dì sẽ lấy pháp danh là Diệu Nguyên!
Ngọc Phương rùng mình.
Nàng vẫn yêu cha mình như xưa, nhưng đó là một tình yêu sám hối. Đã có lần, chàng viếng chùa sư nữ này do sư bà Diệu Không trụ trì. Chàng còn nhớ láng máng bài văn chữ Nôm kính cáo việc lập chùa sư nữ Huế:
“Nét vẽ thiên nhiên, hoa hồng mùi đạo. Mảnh gương thanh bạch, trăng dọi lòng thiền. Sẵn lòng dắt dẫn cho bạn khuê phòng, sớm lên cõi phúc. Mây tạnh trời quang, xa lộc nữ sen vàng nhẹ bước, gió thanh trong, viện Quan Âm trúc tía nên rừng.
Nam mô a di đà Phật!”
Vùng Nam Giao có những tổ đình Thuyền Tôn, Báo Quốc, Trúc Lâm, Tra Am… Nhưng chàng nhớ nhất chùa Diệu Viên, chàng mỉm cười chua chát, tự hỏi. Không biết từ bao giờ các sư nữ nuôi một con gấu ngựa. Khi các nhà tu hành mặc áo tràng màu lam rời nhà liêu, lên chánh điện tụng kinh gõ mõ, thì con gấu nhốt trong lồng sắt bên ngoài cũng khởi sự gõ mõ!
Ngọc Phương không nhớ (chàng cố không nhớ), chàng và người đàn bà (hai trong ba kẻ phản bội cha chàng) đã chia tay nhau thế nào trên nghĩa địa Nam Giao…
Chỉ biết khi chàng thẩn thơ dạo bước dọc sông Hương lúc chập choạng tối, tâm trí bấn loạn và đau đớn. Khí lạnh lẽo âm u của nghĩa địa còn đang ngấm trong da thịt chàng.
Bất chợt từ dưới con đò đậu sát mép sông (giờ này, các cô gái lái đò bắt đầu đổ bộ lên đường, săn mời khách ngủ đò), ai đó vặn ra-đi-ô làm vang lên giọng Út Trà Ôn qua tiết mục tân cổ giao duyên của đài phát thanh Sài Gòn:
Khi chuông chùa vừa điểm tiếng công phu
Ai nức nở quỳ bên chánh điện?
Tín nữ ơi, đi tu làm sao cho thành chính quả?
Bởi nét bâng khuâng còn vương trên má xuân hồng…
Chàng sợ hãi, chính chàng, lại một lần nữa, đã làm nhục cha chàng!
Bà Dự đi khỏi, ngôi biệt thự càng trở nên lạnh lẽo. Từ cuối đông, cây cối trong vườn và thành phố nối tiếp nhau trút lá xuống mặt đất khô cứng, quạnh quẽ. Chợt những mầm cây lẻ bóng nhú lên nơi những nách lá yếu ớt và rụt rè, báo hiệu mùa xuân tới. Chàng không gọi cổng, cũng không ai ra đón chàng, dường như có một sự sắp đặt từ trước khiến cánh cổng khép hờ hững. Chàng lách mình bước vào khu vườn, lần thứ nhất chàng đặt chân đến đây, nhưng chàng không hề lạ lẫm. Càng ngày chàng càng hiểu, cha chàng sống những năm cuối đời bên cạnh vợ con nhưng toàn bộ tâm trí ông gửi hết vào mỗi lá cây, bông hoa, viên sỏi trong khu vườn này. Chàng biết, muốn tìm thấy cha chàng thì đừng mất công lên nghĩa địa Nam Giao, ở đấy chỉ có thân xác ông. Chính ở trong khu vườn này, chàng sẽ tìm thấy cha chàng.
Và buổi chiều mùa xuân buồn bã, chàng đã khởi sự đi tìm cha chàng.
Bà rời chùa sư nữ Diệu Viên về thăm nhà. Bà mặc áo nâu sồng của nhà chùa, chăm sóc những đoá trà mi trong chậu sành lớn. Hai người gặp nhau trong đồng cảm, không lời chào hỏi, nghi thức thông thường.
- Dì không biết ở Huế có ai mê hoa trà trắng hơn cha cháu? – Bà thì thầm. – Cùng ngày cha cháu mất, vợ chồng dì ngồi bên chậu hoa trà trắng mà ân hận, im lặng sượng sùng, tiễn một người đi.
Từ đó chàng và bà Dự im lặng, đi tha thẩn khắp vườn, thương xót lẫn nhau như hai kẻ tội đồ bị xiềng chung một xích, đang lê bước vào chốn đày ải nhọc nhằn. “Nhà thờ họ” và ngôi chùa không che chở nổi cho họ khỏi sức tấn công của quá vãng!
Trong lúc bà Dự và Ngọc Phương nhấm nháp nỗi buồn khổ và ân hận giữa không khí u buồn của mùa xuân vườn tược yên tĩnh, mắt Phi trợn trừng, đôi môi anh hằn sâu vết răng nghiến chặt.
Anh cách Luyến một trăm hai mươi cây số. Anh ăn cơm chiều, còn Luyến nằm sấp mặt xuống bùn, quần áo tả tơi. Gió rít trên sân vận động Châu Lâu trống rỗng. Luyến và hai đồng chí đang nát rữa trong mưa phùn và khí trời lạnh lẽo.
Hai Chi khóc không thành tiếng:
- Chú Ba kêu anh về ngay! Nhưng theo đường dây khác, đường Giáng La lộ rồi. Chú Chín Chữ đưa một tiểu đội xuống đứng chân La Thọ, chuẩn bị cho đồng khởi. Luyến và Thức chịu trách nhiệm ngụy trang nắp công sự mật cho anh em. Không biết vì răng, Thức mưu phản…
Trời ơi, anh hiểu làm sao được? Thằng Thức, con Sáu Kỳ, người đã giúp anh Ba Đoát khống chế thằng Quyến trong vụ diệt gọn mâm tề ác ôn Thanh Phong, lại trở thành kẻ phản trắc nguy hiểm như vậy?
- Thức lén báo cho thằng Trần Quốc Thái đưa lính bảo an về La Thọ khui hầm. Anh em mình biết bị lộ, tung lựu đạn, bung nắp hầm lên đánh. Chị Luyến là người cầm cự cuối cùng. Hết đạn, chờ tốp lính xông tới định bắt sống, chị Luyến giật chốt trái M-26… Sau đó, tụi nó hốt xác lính lên xe chở về quận, thằng Thức theo luôn. Còn xác mười hai anh em mình, chúng phơi tại sân vận động Châu Lâu. Cô Mười Lúa bị bắt lên quận, không biết có thoát khỏi tay thằng Thái không? Nghe nói thằng Thức khai: Chính nó nhìn thấy Ba Đoát đưa con trai cô Mười đi Bắc.
Ông già áo xanh không quên gởi cho anh món quà, cuốn “Que Faire?”[1]. Hai Chi phải xé nhỏ ra từng tờ, giả làm giấy gói đồ mang ra Huế cho Phi…
Hai Chi trở lại quê nhà. Phi giao cuốn sách cho Lữ, Minh và dặn họ dịch ra, chuyền tay nhau đọc. Trước mặt Lữ, Minh, anh giữ được bình tĩnh. Nhưng với chị Hòa thì khác.
Có lần chị về Giáng La gặp Luyến, chuyển thư công tác cho Phi. Chị hỏi:
- Hồi mô em và Phi làm đám cưới?
- Em sợ ảnh chê em con gái nhà quê.
Đối với Phi, ngoài tình đồng chí cùng hoạt động, chị Hòa còn là người chị Quảng Nam ruột thịt. Trước mặt chị Hòa, lúc ấy, Phi như một đứa em trai đau khổ chờ đợi được an ủi.
Ngồi trên xe đò về Đà Nẵng, Phi nhìn cảnh vật hai bên đường buổi đầu xuân, đất ẩm ướt, biển tươi tắn, những cánh rừng phía tây phủ màu lục mịn màng. Nắng hoe hoe như mạ vàng, thiên nhiên tràn đầy vẻ hứa hẹn một ngày đẹp trời, nhưng Luyến không còn nữa.
Em, không biết đời em có mấy ngày vui? Và anh, anh cũng chưa một lần biết nói với em một lời dịu dàng hoặc gởi một món quà nhỏ cho em, mỗi lần gặp nhau. Em cứ nơm nớp sợ hãi cái ngày anh phản bội em, chạy theo một cô gái thành thị. Anh biết phải sống ra sao cho xứng đáng với em, Luyến ơi!
Anh không nhìn xuống vực thẳm dưới chân nữa, mà phóng mắt ra khơi xa, nơi cù lao Chàm hiện lên trong màu đen của khối đá lầm lì, cong cong như nấm mộ. Những cánh hải âu trắng toát chập chờn ngoài rạng biển.
Và anh khóc nức lên, mặc đám hành khách đang ngơ ngác nhìn anh…
❀ ❀ ❀
[1] Làm gì? (tác phẩm của Lê-nin).
