Hồi Ký Về Jane Austen

Lượt đọc: 166 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 7
Sự Tách Biệt Khỏi Thế Giới Văn Chương — Thông Cáo Từ Hoàng Thái Tử — Thư Từ Trao Đổi Với Ông Clarke — Những Gợi Ý Nhằm Thay Đổi Phong Cách Sáng Tác Của Bà.

❊ ❊ ❊

Jane Austen sống hoàn toàn tách biệt khỏi giới văn chương: bà không hề quen biết bất kỳ nhà văn đương thời nào, dù là qua thư tín hay giao du trực tiếp. Có lẽ bà chưa từng qua lại với bất kỳ ai có tài năng hay danh tiếng sánh ngang với mình, thế nên năng lực của bà chưa bao giờ được mài giũa qua những phen va chạm với những trí tuệ siêu việt, cũng chẳng có trí tưởng tượng nào được hỗ trợ bởi những lời gợi ý tình cờ từ họ. Những gì bà làm ra thuần túy là một sản phẩm “cây nhà lá vườn”. Ngay cả trong hai hoặc ba năm cuối đời, khi các tác phẩm của bà đang dần chiếm được cảm tình của công chúng, chúng cũng không hề mở rộng thêm vòng tròn các mối quan hệ của bà. Rất ít độc giả biết đến tên bà, và chẳng ai biết gì nhiều hơn ngoài cái tên ấy. Tôi nghi ngờ liệu có thể kể tên bất kỳ tác giả nổi tiếng nào khác mà sự kín tiếng về đời tư lại trọn vẹn đến thế. Tôi chẳng thể tìm được ai giống bà, nhưng lại có rất nhiều người để đem ra đối lập với bà về phương diện này. Fanny Burney, sau này là phu nhân D’Arblay, từ khi còn trẻ đã được tiến sĩ Johnson cưng chiều và được giới thiệu với các bậc trí thức, học giả thời bấy giờ tại bàn tiệc của bà Thrale và ngài Joshua Reynolds. Anna Seward, bên trong ngôi điện thờ tự phong của mình tại Lichfield, sẽ cảm thấy khốn khổ biết bao nếu không đinh ninh rằng ánh mắt của mọi người yêu thơ ca đang hướng về mình đầy sùng kính. Joanna Baillie và Maria Edgeworth quả thực rất tránh xa sự chú ý của công chúng; họ yêu thích sự riêng tư bên gia đình, một người ở bên anh chị em trong căn biệt thự tại Hampstead, người kia ở chốn ẩn dật xa xôi hơn tại Ireland; thế nhưng danh tiếng vẫn đeo bám họ, và họ là những người bạn thư tín được ngài Walter Scott yêu mến. Crabbe, dẫu thường vùi mình ở một giáo xứ đồng quê, đôi khi vẫn ghé thăm Luân Đôn, ăn tối tại Holland House, được Campbell, Moore và Rogers đón tiếp như một đồng nghiệp thi sĩ; và trong một dịp đáng nhớ, ông là khách của Scott tại Edinburgh, ngắm nhìn với đôi mắt đầy kinh ngạc trước những màn trình diễn diêm dúa lạc lõng mà George IV được chiêu đãi tại thành phố đó. Ngay cả những đại văn hào tự ẩn mình giữa chốn hồ nước và núi non cũng giao du với nhau; và dẫu ít lộ diện trước thế giới, họ lại hiện diện sâu đậm trong tâm trí công chúng đến mức một thuật ngữ mới, “Lakers”, đã được đặt ra để chỉ họ.

Phần lớn cuộc đời của Charlotte Brontë trải qua trong sự cô độc hoang vắng, nếu so sánh với nó thì Steventon và Chawton có thể coi là chốn phồn hoa náo nhiệt; thế mà bà lại đạt được những vinh danh cá nhân mà Jane chưa từng có được. Khi đến thăm vị nhà xuất bản tử tế của mình ở Luân Đôn, các nam thanh nữ tú trong giới văn chương được mời đến cốt để gặp mặt bà: Thackeray ban cho bà vinh dự được chú ý đến; và có lần tại các phòng khánh tiết Willis, bà đã phải rụt rè và run rẩy bước đi giữa một hàng dài các lãnh chúa và quý bà xếp hàng chỉ để ngắm nhìn tác giả của cuốn “Jane Eyre”. Cô Mitford cũng sống lặng lẽ trong “Làng của chúng ta”, cống hiến thời gian và tài năng để chăm sóc người cha hầu như không xứng đáng với cô; nhưng cô không sống ở đó mà chịu cảnh vô danh. Những vở bi kịch đã mang lại cho cô tên tuổi ở Luân Đôn. Cô có Milman và Talfourd trong số những người bạn thư tín của mình; và các tác phẩm của cô là tấm thông hành gia nhập vào giới thượng lưu của nhiều người mà nếu không có chúng thì đã chẳng tìm đến cô. Hàng trăm người ngưỡng mộ cô Mitford vì các tác phẩm của cô, trong khi hiếm hoi lắm mới có một người liên tưởng cái tên Miss Austen với sách vở in ấn. Cách đây vài năm, một quý ông đến thăm nhà thờ lớn Winchester đã đềι được chỉ mồ của Miss Austen. Người quản giáo khi chỉ tay về phía đó đã hỏi: “Thưa ngài, ngài có thể cho tôi biết vị phu nhân đó có điều gì đặc biệt không; sao mà lắm người cứ muốn biết bà ấy được chôn cất ở đâu thế?” Khi sinh thời, sự vô minh của người quản giáo ấy cũng là tình trạng chung của hầu hết mọi người; ít ai biết rằng “có điều gì đặc biệt ở vị phu nhân ấy”.

Mãi cho đến gần cuối đời, khi tác phẩm cuối cùng trong số những tác phẩm do chính tay bà nhìn thấy được xuất bản đang nằm trên bàn in, bà mới nhận được vinh dự duy nhất từng được trao tặng; và điều đó đáng chú ý vì xuất phát từ tầng lớp cao quý hơn là vì bất kỳ sự gia tăng thực tế nào về danh tiếng mà nó mang lại.

Sự việc diễn ra thế này. Vào mùa thu năm 1815, bà đã chăm sóc người anh trai Henry qua cơn sốt nguy hiểm và thời gian hồi phục chậm chạp tại ngôi nhà của anh ở Hans Place. Anh được điều trị bởi một trong các y bác sĩ của Hoàng thái tử. Mọi nỗ lực giữ bí mật tên tuổi của bà lúc này đã chấm dứt, và dù nó chưa từng xuất hiện trên trang bìa nào, bất cứ ai quan tâm đều có thể dễ dàng tìm hiểu được; và vị bác sĩ thân thiện thừa hiểu rằng người chăm sóc bệnh nhân của ông chính là tác giả của “Kiêu hãnh và Định kiến”. Căn cứ vào đó, một hôm ông thông báo với bà rằng Hoàng thái tử rất ngưỡng mộ các tiểu thuyết của bà; rằng ngài đọc chúng thường xuyên và giữ một bộ ở mỗi dinh thự của mình; bản thân ông vì thế thấy có trách nhiệm phải tâu với Hoàng điện rằng Miss Austen đang lưu trú tại Luân Đôn, và Hoàng thái tử đã chỉ thị cho ông đại diện thư viện Carlton House là Mr. Clarke đến thỉnh kiến bà. Hôm sau, Mr. Clarke xuất hiện, mời bà đến Carlton House và bày tỏ rằng ông nhận được chỉ thị từ Hoàng thái tử đưa bà đi tham quan thư viện cùng các phòng khác, đồng thời dành cho bà mọi sự tiếp đón chu đáo nhất. Lời mời dĩ nhiên được chấp nhận, và trong chuyến viếng thăm Carlton House, Mr. Clarke tuyên bố ông được ủy quyền để bày tỏ rằng nếu Miss Austen có cuốn tiểu thuyết nào sắp ra mắt, bà hoàn toàn được tự do dâng hiến tác phẩm đó cho Hoàng thái tử. Theo đó, lời đề tặng như vậy đã được đặt ngay trang đầu của cuốn “Emma”, lúc bấy giờ đang trong quá trình in ấn.

Mr. Clarke là anh trai của tiến sĩ Clarke, nhà thám hiểm kiêm nhà khoáng vật học từng được giám mục Otter viết sách tiểu sử. Jane tìm thấy ở ông không chỉ một quý ông lịch thiệp mà còn là một người hết lòng ngưỡng mộ tài năng của bà; dẫu qua những bức thư của ông, người ta sẽ thấy rằng ông chưa nắm bắt rõ ràng giới hạn năng lực của bà cũng như lĩnh vực thích hợp để bà thể hiện tài năng ấy. Những bức thư từ qua lại giữa họ như sau.

Cảm thấy đôi chút e ngại rằng mình có thể sai sót khi hành động dựa trên sự cho phép bằng lời nói nhận được từ Hoàng thái tử, Jane đã gửi bức thư sau cho Mr. Clarke:

“Ngày 15 tháng 11 năm 1815.

Thưa ngài, — Tôi buộc phải mạo muội đặt câu hỏi này với ngài. Trong số rất nhiều sự quan tâm đầy ân sủng mà tôi nhận được từ ngài tại Carlton House vào thứ Hai tuần trước, có thông tin rằng tôi được tự do dâng hiến bất kỳ tác phẩm tương lai nào cho Hoàng điện Hoàng thái tử, mà không cần phải qua bất kỳ lời thỉnh cầu nào từ phía tôi. Ít nhất tôi tin đó là những lời ngài đã nói; nhưng vì tôi vô cùng lo lắng muốn biết chắc chắn ý định thực sự là gì, tôi tha thiết cầu xin ngài làm ơn cho tôi biết sự cho phép đó nên được hiểu ra sao, và liệu tôi có bắt buộc phải bày tỏ lòng kính trọng đối với vinh dự ấy bằng cách đề tặng tác phẩm hiện đang in cho Hoàng điện hay không; tôi sẽ vô cùng bứt rứt nếu tỏ ra kiêu ngạo hoặc vô ơn.”

Lời hồi đáp đầy nhã ý sau đây được gửi từ Mr. Clarke, đi kèm với một gợi ý chắc hẳn đã khiến bà đón nhận với không ít ngạc nhiên:

“Carlton House, ngày 16 tháng 11 năm 1815.

Thưa hiền tỷ, — Chắc chắn ngài không bắt buộc phải dâng hiến tác phẩm hiện đang in của mình cho Hoàng điện; nhưng nếu ngài muốn dành vinh dự ấy cho Hoàng thái tử ngay bây giờ hoặc bất cứ lúc nào trong tương lai, tôi rất vui lòng gửi đến ngài sự cho phép đó, vốn sẽ không đòi hỏi thêm bất kỳ rắc rối hay lời thỉnh cầu nào từ phía ngài.

Các tác phẩm gần đây của ngài, thưa phu nhân, và đặc biệt là “Mansfield Park”, phản ánh vinh quang cao quý nhất cho thiên tài và nguyên tắc sống của ngài. Trong mỗi tác phẩm mới, tư duy của ngài dường như lại gia tăng năng lượng và khả năng phân định sắc bén. Hoàng thái tử đã đọc và ngưỡng mộ tất cả các ấn phẩm của ngài.

Xin hãy nhận lấy những lời cảm tạ chân thành nhất của tôi vì niềm vui mà các tập sách của ngài đã mang lại cho tôi. Khi đọc chúng, tôi cảm thấy một thôi thúc lớn lao muốn viết thư để bày tỏ điều đó. Và tôi cũng vậy, thưa phu nhân, rất mong được phép thỉnh cầu ngài phác họa trong một tác phẩm tương lai thói quen sinh sống, tính cách và niềm đam mê của một vị mục sư — người dành trọn thời gian giữa chốn đô thành và vùng thôn quê, người có đôi nét giống với nhân vật Thi nhân của Beattie —

Lặng thỏm khi vui, trìu mến dẫu rụt rè,

Vẻ mặt ra chiều đứng đắn đến buồn tênh;

Rồi bỗng cười vang, chẳng ai hay vì thế.

Cả Goldsmith hay La Fontaine trong tác phẩm “Bức tranh gia đình”, theo suy nghĩ của tôi, vẫn chưa thể phác họa trọn vẹn một vị mục sư Anh giáo, ít nhất là của thời đại ngày nay, người yêu mến và hoàn toàn đắm chìm trong văn chương, chẳng làm kẻ thù của ai ngoài chính mình. Xin ngài, thưa phu nhân kính mến, hãy suy ngẫm về những điều này.

Xin hãy tin tôi luôn chân thành

và kính trọng, người đầy tận tụy và biết ơn của ngài,

J. S. Clarke, Thủ thư.”

Bức thư hồi đáp sau đây sẽ cho thấy tác giả của “Kiêu hãnh và Định kiến” cảm thấy bản thân bất lực thế nào trong việc phác họa một vị mục sư đầy nhiệt huyết của thời đại ngày nay, người có thể gợi nhắc đến nhân vật Thi nhân của Beattie:

“Ngày 11 tháng 12.

Thưa ngài, — Cuốn “Emma” của tôi giờ đây sắp được phát hành đến nỗi tôi cảm thấy có trách nhiệm phải bảo đảm với ngài rằng tôi không hề quên lời đề nghị ân cần của ngài về một bản in sớm dành cho Carlton House, và tôi đã nhận được lời hứa từ Mr. Murray rằng nó sẽ được gửi đến Hoàng điện, bỏ trong phong bì gửi qua ngài, ba ngày trước khi tác phẩm chính thức ra mắt công chúng. Tôi phải nhân cơ hội này để cảm ơn ngài, thưa ngài, vì những lời ca ngợi vô cùng cao quý mà ngài dành cho các tiểu thuyết khác của tôi. Tôi quá ảo tưởng để muốn thuyết phục ngài rằng ngài đã ca ngợi chúng vượt quá giá trị thực. Nỗi lo lắng lớn nhất của tôi hiện tại là liệu tác phẩm thứ tư này có làm lu mờ những điểm tốt ở các tác phẩm trước hay không. Nhưng về điểm này, tôi xin tự minh oan rằng, bất chấp những mong mỏi của tôi về sự thành công của nó, tôi vẫn bị ám ảnh mạnh mẽ bởi ý nghĩ rằng đối với những độc giả từng ưa chuộng “Kiêu hãnh và Định kiến”, cuốn sách này sẽ tỏ ra kém tinh tế hơn, còn đối với những ai từng ưu ái “Mansfield Park”, nó sẽ kém phần hợp lý hơn. Tuy nhiên, dù thế nào đi nữa, tôi hy vọng ngài sẽ làm ơn đón nhận một bản. Mr. Murray sẽ có chỉ thị để gửi đi. Tôi vô cùng vinh hạnh khi ngài nghĩ tôi có khả năng vẽ nên bức chân dung một vị mục sư như ngài đã phác thảo trong bức thư ngày 16 tháng 11. Nhưng tôi xin cam đoan với ngài là tôi không thể. Phần hài hước của nhân vật thì tôi có lẽ còn gánh vác nổi, chứ phần đức hạnh, nhiệt thành và văn chương thì không. Cuộc trò chuyện của một người đàn ông như thế đôi khi phải xoay quanh các chủ đề khoa học và triết học, những thứ mà tôi hoàn toàn mù tịt; hoặc chí ít cũng phải ngập tràn các điển tích, điển cố — thứ mà một phụ nữ như tôi, chỉ biết mỗi tiếng mẹ đẻ và đọc rất ít bằng thứ tiếng ấy, hoàn toàn không có khả năng thể hiện. Một nền giáo dục kinh điển, hoặc ít ra là sự hiểu biết vô cùng rộng lớn về văn học Anh, cổ điển lẫn hiện đại, dường như là điều hoàn toàn không thể thiếu đối với bất kỳ ai muốn làm sáng tỏ nhân vật mục sư của ngài; và tôi nghĩ mình có thể kiêu ngạo tự nhận, với tất cả sự tự phụ có thể có, rằng mình là người phụ nữ kém học thức và thiếu hiểu biết nhất từng cả gan làm nghề cầm bút.

Xin hãy tin tôi, thưa ngài,

Người đầy tớ khiêm nhường biết ơn và trung thành của ngài,

Jane Austen.”

Tuy nhiên, Mr. Clarke vẫn không vì thế mà nản lòng trong việc đề xuất một đề tài khác. Ông gần đây đã được bổ nhiệm làm tuyên úy kiêm thư ký riêng tiếng Anh cho Hoàng tử Leopold, người lúc bấy giờ chuẩn bị kết hôn với Công chúa Charlotte; và khi viết thư lần nữa để bày tỏ lòng tri ân sâu sắc của Hoàng thái tử đối với bản in cuốn “Emma” được tiến cúng, ông gợi ý rằng “một cuốn tiểu thuyết lịch sử minh họa cho vương tộc Cobourg cao quý vào lúc này sẽ vô cùng thú vị”, và rất có thể được dâng hiến cho Hoàng tử Leopold. Điều này chẳng khác nào việc giao cho ngài William Ross vẽ một bức tranh chiến trận vĩ đại; và thật thú vị khi thấy bằng sự lịch thiệp đầy trang nghiêm, bà đã từ chối một đề xuất vốn hẳn đã khiến bà cảm thấy vô lý, qua bức thư sau:

“Thưa ngài thân mến, — Tôi vô cùng vinh hạnh trước lời cảm tạ của Hoàng tử và rất biết ơn ngài vì cách thức ân cần khi ngài nhắc đến tác phẩm. Tôi cũng xin gửi lời đáp từ cho bức thư trước đó đã được chuyển tiếp cho tôi từ Hans Place. Tôi xin cam đoan với ngài rằng tôi vô cùng biết ơn xu hướng thân thiện trong đó, và hy vọng sự im lặng của tôi sẽ được hiểu đúng, như những gì nó vốn mang lại, chỉ xuất phát từ sự miễn cưỡng khi phải làm phiền thời gian của ngài bằng những lời cảm tạ vô bổ. Trong mọi hoàn cảnh thú vị mà tài năng và những nỗ lực văn chương của ngài đã đưa ngài đến, hay ân sủng của Hoàng thái tử ban tặng, ngài luôn nhận được những lời chúc tốt đẹp nhất từ tôi. Tôi hy vọng những sự bổ nhiệm gần đây của ngài là bước đệm để tiến tới những điều tốt đẹp hơn nữa. Theo quan điểm của tôi, sự phục vụ chốn triều đình khó lòng mà được đền đáp quá mức, bởi những hy sinh về thời gian và cảm xúc mà nó đòi hỏi chắc chắn là vô cùng to lớn.

Ngài rất tử tế khi đưa ra những gợi ý về thể loại sáng tác có thể giúp tôi củng cố vị thế hiện tại, và tôi hoàn toàn nhận thức được rằng một cuốn tiểu thuyết lịch sử dựa trên triều đại Saxe Cobourg có lẽ sẽ mang lại nhiều lợi nhuận hoặc sự phổ biến hơn những bức tranh sinh hoạt đời thường nơi chốn thôn quê mà tôi đang theo đuổi. Nhưng tôi viết tiểu thuyết dở tệ chẳng khác nào làm thơ sử thi. Tôi không thể ngồi xuống nghiêm túc để viết một cuốn tiểu thuyết nghiêm túc với bất kỳ động lực nào khác ngoài việc cứu lấy mạng sống của mình; và nếu việc giữ vững tinh thần đó mà không bao giờ được phép buông thả để cười cợt chính mình hay người khác là điều bắt buộc, tôi chắc chắn mình đã bị treo cổ trước khi hoàn thành chương đầu tiên. Không, tôi phải bám lấy phong cách của chính mình và đi theo con đường của riêng tôi; và dẫu tôi có thể không bao giờ thành công một lần nữa theo cách đó, tôi tin chắc rằng mình sẽ thất bại hoàn toàn ở bất kỳ con đường nào khác.

Tôi vẫn là, thưa ngài thân mến,

Người bạn chân thành và vô cùng biết ơn của ngài,

J. Austen.

Chawton, gần Alton, ngày 1 tháng 4 năm 1816.”

Mr. Clarke đáng lẽ nên ghi nhớ lời cảnh báo của bậc hiền triết: “Đừng ép dòng sông đổi dòng.” Nếu bạn chuyển hướng nó khỏi lòng sông vốn được thiên nhiên dạy chảy, và ép nó vào chiếc máng do chính bạn tự ý đào bới, bạn sẽ đánh mất vẻ duyên dáng và kiều diễm của nó.

Nhưng khi dòng chảy tự do chẳng bị cản trở,

Nó tấu khúc nhạc êm cùng đá cuội đắm say,

Khẽ trao nụ hôn dịu dàng lên từng khóm lác

Trên mỗi bước đường hành hương nó ngang qua:

Rồi cứ thế lững lờ qua muôn khúc cua uốn lượn

Trong niềm vui hân hoan tự nguyện.

Tất cả các nhà văn viết truyện hư cấu, những người có thiên tài đủ mạnh mẽ để tạo dựng một con đường riêng cho mình, đều kháng cự lại mọi nỗ lực can thiệp vào hướng đi đó. Không có hai nhà văn nào lại khác biệt nhau đến thế như Jane Austen và Charlotte Brontë; đến mức người sau không tài nào hiểu nổi tại sao người trước lại được ngưỡng mộ, và thú nhận rằng bản thân cô “hầu như không muốn sống cùng các nhân vật nam thanh nữ tử của bà, trong những ngôi nhà sang trọng nhưng chật hẹp của họ”; thế nhưng mỗi nhà văn đều kịch liệt chống lại sự can thiệp vào phong cách sáng tác tự nhiên của chính mình. Miss Brontë, khi hồi đáp một nhà phê bình thân thiện từng cảnh báo cô không nên quá sa đà vào chất kịch tính giật gân và liều lĩnh đề xuất các tác phẩm của Miss Austen để cô nghiên cứu, đã viết thế này:

“Bất cứ khi nào tôi viết một cuốn sách khác, tôi nghĩ mình sẽ không để lại bất cứ thứ gì gọi là ‘kịch tính giật gân’ nữa. Tôi nghĩ thế, nhưng cũng chẳng chắc chắn lắm. Tôi cũng nghĩ rằng mình sẽ cố gắng tuân theo lời khuyên tỏa sáng từ ‘ánh mắt dịu dàng’ của Miss Austen, trau chuốt hơn và kiềm chế hơn; nhưng tôi cũng chẳng chắc về điều đó. Khi các nhà văn viết hay nhất, hoặc ít nhất là khi họ viết trôi chảy nhất, dường như có một sức ảnh hưởng đánh thức trong họ, trở thành bậc thầy của họ — sẽ tự tung tự tác theo ý mình — gạt bỏ mọi mệnh lệnh ngoài mệnh lệnh của chính nó, sai khiến những từ ngữ nhất định, và nằng nặc đòi hỏi chúng phải được sử dụng, dù mang bản chất mãnh liệt hay tiết chế, nhào nặn lại các nhân vật, tạo ra những bước ngoặt bất ngờ cho các tình tiết, vứt bỏ những ý tưởng cũ đã được trau chuốt kỹ lưỡng, rồi bất ngờ tạo ra và tiếp nhận những ý tưởng mới. Chẳng phải thế sao? Và chúng ta có nên cố gắng chống lại ảnh hưởng này không? Liệu chúng ta có thực sự chống lại được nó không?”

Giọng điệu mỉa mai vui đùa mà người này dùng để hóa giải một cuộc tấn công vào sự tự do của mình, và sự hùng biện đầy mãnh liệt của người kia khi biện hộ cho cùng một lý do và duy trì sự độc lập của thiên tài, mang đậm nét đặc trưng trong tâm trí của hai nữ nhà văn tương ứng.

Tuy nhiên, những gợi ý mà Jane nhận được về thể loại câu chuyện mà bà nên viết lại là một niềm vui tiêu khiển đối với bà, dẫu chúng chẳng mấy hữu ích; và bà đã để lại giữa các trang giấy của mình một bản thảo mang tựa đề: “Đề cương tiểu thuyết theo những gợi ý từ nhiều phía”. Tên của một số nhà cố vấn ấy được ghi ở lề bản thảo, nằm đối diện với những gợi ý tương ứng của họ.

“Nữ chính là con gái của một mục sư, người sau khi đã trải qua nhiều thăng trầm của thế gian đã lui về ở ẩn, an phận với một chức vụ mục sư khiêm nhường cùng số vốn liếng riêng vô cùng ít ỏi. Một người đàn ông hoàn hảo nhất có thể tưởng tượng được, hoàn mỹ về nhân cách, tính khí và phong thái, không tì vết hay có bất kỳ điểm kỳ quặc nào để có thể cản trở ông trở thành người bạn đồng hành tuyệt vời nhất của con gái mình từ năm này qua năm khác. Nữ chính hoàn hảo về nhân cách, nhan sắc tuyệt trần, và sở hữu mọi tài nghệ có thể có. Sách mở đầu bằng cảnh cha con trò chuyện với những câu thoại dài dòng, ngôn từ tao nhã và mang giọng điệu trang nghiêm cao cả. Người cha bị thuyết phục trước lời khẩn nài thiết tha của con gái, bèn kể lại cho cô nghe những sự kiện quá khứ trong đời mình. Câu chuyện kéo dài suốt phần lớn tập đầu tiên; bởi ngoài tất cả các chi tiết về mối tình của ông với mẹ cô và cuộc hôn nhân của họ, nó còn bao gồm việc ông ra khơi với tư cách là tuyên úy cho một nhân vật hải quân lỗi lạc chốn triều đình; và sau đó bản thân ông cũng bước chân vào triều đình, cuốn ông vào vô số hoàn cảnh thú vị, khép lại bằng quan điểm của ông về việc bãi bỏ các khoản thuế thập phân... Từ điểm xuất phát này, câu chuyện sẽ tiếp diễn và chứa đựng một loạt các cuộc phiêu lưu đầy kinh ngạc. Người cha là một giáo sĩ xứ đạo gương mẫu, hết lòng vì văn chương; nhưng nữ chính và cha không bao giờ ở một nơi quá nửa tháng: ông bị đuổi khỏi giáo xứ bởi những thủ đoạn đê tiện của một gã thanh niên hoàn toàn đồi bại, tàn nhẫn, đang yêu say đắm nữ chính và đeo bám cô bằng một thứ tình cảm cuồng nhiệt không dứt. Vừa ổn định ở một quốc gia châu Âu này, họ lại buộc phải rời bỏ nó để rút lui sang quốc gia khác, luôn luôn kết giao những người quen mới, và luôn luôn buộc phải rời xa họ. Điều này tất nhiên sẽ phô bày một loạt các tính cách phong phú. Khung cảnh sẽ thay đổi liên tục từ nhóm người này sang nhóm người khác, nhưng sẽ không có sự pha trộn nào, tất cả người tốt đều hoàn hảo không tì vết về mọi mặt. Sẽ không có thói hư tật xấu hay điểm yếu nào ngoại trừ ở những kẻ ác, những kẻ hoàn toàn đồi bại và hạ tiện, hầu như chẳng còn chút dáng dấp nào của con người sót lại trong họ. Ngay từ đầu hành trình, nữ chính phải gặp nam chính: tất nhiên là hoàn hảo mọi bề, và chỉ bị cản trở việc ngỏ lời do một sự tinh tế thái quá nào đó. Bất cứ nơi nào cô đi qua, thế nào cũng có kẻ rơi vào lưới tình với cô, và cô liên tục nhận được những lời cầu hôn, để rồi giao phó toàn bộ cho cha mình quyết định, vô cùng tức giận khi ông không phải là người đầu tiên được hỏi ý kiến. Thường xuyên bị bắt cóc bởi phản-nam-chính, nhưng lại được giải cứu bởi cha hoặc nam chính. Thường xuyên lâm vào cảnh phải tự nuôi sống bản thân và cha bằng tài năng của mình, làm thuê kiếm sống; liên tục bị lừa gạt và quỵt tiền công; kiệt quệ đến mức da bọc xương và thỉnh thoảng suýt chết đói. Cuối cùng, bị săn đuổi khỏi xã hội văn minh, bị chối bỏ mái che nghèo nàn nhất ở túp lều khiêm nhường nhất, họ buộc phải rút lui đến vùng Kamtschatka, nơi người cha nghèo khổ đã kiệt quệ sức lực, nhận thấy hồi kết của mình đang đến gần, bèn ngã quỵ xuống đất, và sau bốn năm tiếng đồng hồ đưa ra những lời khuyên nhủ dịu dàng cùng những lời răn dạy của người cha đối với đứa con khốn khổ, đã chút hơi thở cuối cùng trong một tràng bùng nổ nhiệt huyết văn chương, đan xen với những lời nguyền rủa nhằm vào những kẻ thu thuế thập phân. Nữ chính đau buồn khôn nguôi trong một thời gian, nhưng sau đó lại lê lết bò về chốn quê cũ, may mắn thoát chết trong gang tấc ít nhất hai mươi lần khỏi việc rơi vào tay phản-nam-chính; và cuối cùng, ngay vào thời khắc ngặt nghèo nhất, khi vừa quẹo qua một góc phố để tránh hắn, cô lao thẳng vào vòng tay của chính nam chính, người vừa rũ bỏ được những sự do dự từng kìm hãm anh trước đó và đang lên đường truy đuổi cô đúng vào khoảnh khắc ấy. Màn giải tỏa tình cảm dịu dàng và trọn vẹn nhất diễn ra, và họ hạnh phúc kết hôn. Xuyên suốt toàn bộ tác phẩm, nữ chính luôn ở trong giới thượng lưu vô cùng tao nhã và sống trong một phong thái cao sang.”

Kể từ lần xuất bản đầu tiên của tập hồi ký này, Mr. Murray ở phố Albemarle đã rất tử tế gửi cho tôi các bản sao của những bức thư sau đây, mà cha ông đã nhận được từ Jane Austen khi đang tiến hành xuất bản cuốn “Emma”. Sự gắn kết ngày càng thân thiết qua các bức thư cho thấy nữ tác giả cảm thấy quyền lợi của mình được chăm sóc chu đáo, và rất vui mừng khi thấy bản thân nằm trong tay của một nhà xuất bản mà bà có thể coi như một người bạn.

Anh trai bà đã gửi cho Mr. Murray một lời phàn nàn đanh thép về sự chậm chạp của một nhà in:

“23 Hans Place, thứ Năm, ngày 23 tháng 11 (1815).

Thưa ngài, — Bức thư ngắn của anh trai tôi vào thứ Hai tuần trước đã không mang lại kết quả gì, nên tôi e rằng khả năng tôi viết thư mà đạt hiệu quả tốt là vô cùng mong manh; thế nhưng tôi vẫn cảm thấy vô cùng thất vọng và bực bội trước sự chậm trễ của các thợ in, đến mức không thể không tha thiết hỏi xem liệu có chút hy vọng nào để thúc giục họ làm nhanh lên không. Thay vì hoàn thành tác phẩm vào cuối tháng này, với tốc độ tiến hành hiện tại, chúng ta khó lòng xong nổi vào cuối tháng sau; và vì tôi dự định rời Luân Đôn vào đầu tháng 12, nên việc không để lãng phí thêm thời gian nào nữa là điều vô cùng hệ trọng. Liệu có khả năng các thợ in sẽ bị tác động để làm việc nhanh chóng và đúng giờ hơn nếu họ biết rằng tác phẩm sẽ được dâng hiến, theo sự cho phép, cho Hoàng thái tử không? Nếu ngài có thể làm cho tình tiết đó phát huy tác dụng, tôi sẽ rất biết ơn. Anh trai tôi xin gửi lại cuốn “Waterloo” kèm theo lời cảm tạ sâu sắc vì đã cho mượn. Chúng ta đã nghe nhiều về bản tường thuật về Paris của Scott. Nếu nó không xung đột với các sắp xếp khác, ngài có sẵn lòng ưu ái gửi cho chúng tôi không, giả sử ngài có sẵn bộ nào đã mở ra rồi? Ngài có thể hoàn toàn yên tâm nó sẽ nằm trong những đôi tay cẩn trọng.

Tôi vẫn là, thưa ngài, người đầy tớ khiêm nhường tận tụy của ngài,

J. Austen.”

“Hans Place, ngày 11 tháng 12 (1815).

Thưa ngài, — Vì tôi nhận thấy “Emma” được quảng cáo phát hành sớm nhất là vào thứ Bảy tới, tôi nghĩ tốt nhất nên giải quyết dứt điểm mọi chuyện còn tồn đọng về vấn đề này mà không chần chừ gì nữa, và chọn phương pháp này vì nó ít gây phiền hà nhất cho thời gian của ngài.

Trước hết, tôi xin ngài hiểu cho rằng tôi phó mặc hoàn toàn các điều khoản cung cấp tác phẩm cho giới buôn sách vào phán đoán của ngài, và khẩn khoản mong ngài hãy để kinh nghiệm của chính mình dẫn dắt trong mọi sự sắp xếp như vậy nhằm giải quyết nhanh chóng số lượng bản in. Tôi sẽ cảm thấy hài lòng với bất cứ điều gì ngài cảm thấy là tốt nhất. Trang bìa phải ghi là “Emma, được dâng hiến theo sự cho phép tới H.R.H. Hoàng thái tử”. Và đó là mong muốn đặc biệt của tôi rằng một bộ sách phải được hoàn thành và gửi đến H.R.H. hai hoặc ba ngày trước khi tác phẩm chính thức phát hành công chúng. Nó nên được gửi kèm phong bì đến Mục sư J. S. Clarke, Thủ thư, Carlton House. Tôi sẽ đính kèm danh sách những người mà tôi phải làm phiền ngài chuyển gửi tới mỗi người một bộ khi tác phẩm ra mắt; tất cả đều chưa đóng bìa, với dòng chữ “Từ nữ tác giả” ở trang đầu tiên.

Tôi xin gửi lại ngài, kèm theo lời cảm tạ chân thành nhất, những cuốn sách mà ngài đã ân cần cung cấp cho tôi. Tôi thực sự rất trân trọng sự quan tâm mà ngài đã dành cho sự tiện lợi và niềm vui giải trí của tôi, xin ngài hiểu cho điều đó. Tôi cũng xin gửi lại “Mansfield Park”, tôi tin rằng nó đã sẵn sàng cho lần tái bản thứ hai trong khả năng tôi có thể làm được. Tôi ở Hans Place cho đến ngày 16. Kể từ ngày đó trở đi, địa chỉ liên lạc của tôi sẽ là Chawton, Alton, Hants.

Tôi vẫn là, thưa ngài thân mến,

Người đầy tớ trung thành của ngài,

J. Austen.

Tôi ước gì ngài có nhã ý gửi một vài dòng qua người mang thư này, nêu rõ ngày mà bộ sách sẽ sẵn sàng dành cho Hoàng thái tử.”

“Hans Place, ngày 11 tháng 12 (1815).

Thưa ngài, — Tôi rất biết ơn bức thư của ngài, và vô cùng hạnh phúc khi thấy mọi thứ đã được sắp xếp đến mức làm hài lòng cả đôi bên. Về phần chỉ dẫn của tôi liên quan đến trang bìa, nó xuất phát thuần túy từ sự thiếu hiểu biết của tôi, và từ việc tôi chưa từng chú ý đến vị trí thích hợp cho một lời đề tặng. Tôi cảm ơn ngài vì đã uốn nắn tôi đi đúng hướng. Bất kỳ sự sai lệch nào so với những gì thường làm trong những trường hợp như thế là điều cuối cùng mà tôi mong muốn. Tôi cảm thấy hạnh phúc vì có một người bạn cứu tôi khỏi những ảnh hưởng tồi tệ từ sự sai lầm ngớ ngẩn của chính mình.

Kính thư, thưa ngài, &c.

J. Austen.”

“Chawton, ngày 1 tháng 4 năm 1816.

Thưa ngài, — Tôi xin gửi lại ngài tờ “Tạp chí hàng quý” kèm theo muôn vàn cảm tạ. Tác giả của cuốn “Emma” thiết nghĩ chẳng có lý do gì để phàn nàn về cách cô ấy đối xử trong đó, ngoại trừ việc bỏ sót hoàn toàn cuốn “Mansfield Park”. Tôi không khỏi lấy làm tiếc khi một người thông minh như nhà phê bình cuốn “Emma” lại coi nó là không đáng được chú ý đến. Ngài sẽ rất vui khi biết rằng tôi đã nhận được lời cảm tạ từ Hoàng thái tử vì cuốn sách đẹp đẽ mà tôi đã gửi ngài ấy là “Emma”. Dẫu ngài ấy nghĩ thế nào về phần việc của tôi trong tác phẩm này, thì phần việc của ngài dường như hoàn toàn chính xác.

Do sự kiện gần đây tại phố Henrietta, tôi phải đề nghị rằng nếu ngài có bất kỳ điều gì cần thông báo bằng thư từ, xin hãy viết qua đường bưu điện, gửi về địa chỉ của tôi (Miss J. Austen), Chawton, gần Alton; và đối với bất kỳ vật phẩm nào có kích thước lớn hơn, xin ngài vui lòng bổ sung vào cùng địa chỉ đó phương thức qua xe ngựa Southampton của Collier.

Tôi vẫn là, thưa ngài thân mến,

Người chân thành tận tụy của ngài,

J. Austen.”

Cùng khoảng thời gian đó, những bức thư sau đây đã qua lại giữa Nữ bá tước xứ Morley và nữ tác giả của cuốn “Emma”. Tôi không rõ liệu họ có quen biết cá nhân với nhau hay không, hay sự trao đổi lịch thiệp này bắt nguồn từ đâu:

Nữ bá tước xứ Morley gửi Miss J. Austen.

“Saltram, ngày 27 tháng 12 (1815).

Thưa phu nhân, — Tôi đã vô cùng mong mỏi chờ đợi màn làm quen với cuốn “Emma”, và vô cùng biết ơn ngài vì đã ân cần nhớ đến tôi, điều này sẽ mang lại cho tôi niềm hạnh phúc được yết kiến nhân vật ấy sớm hơn vài ngày so với khi tôi tự mình có được nó. Tôi đã trở nên thân thiết với gia đình Woodhouse từ lúc nào không hay, và cảm thấy rằng họ sẽ mang lại cho tôi niềm vui và sự hứng thú chẳng kém gì các gia đình Bennet, Bertram, Norris, và tất cả những nhân vật tiền bối đáng ngưỡng mộ của họ. Tôi chẳng thể dành cho họ lời ca ngợi nào cao hơn thế.

Tôi là, thưa phu nhân, người vô cùng biết ơn của ngài,

F. Morley.”

Miss J. Austen gửi Nữ bá tước xứ Morley.

“Thưa phu nhân, — Xin hãy đón nhận lòng biết ơn của tôi vì vinh dự từ những dòng thư của ngài, và vì thiện ý tốt đẹp mà ngài dành cho cuốn “Emma”. Trong tình trạng hoài nghi hiện tại của tôi về cách thế giới đón nhận cô ấy, việc nhận được sự khẳng định sớm như vậy về sự chuẩn y của Phu nhân quả thực là một niềm hạnh phúc lớn lao đối với tôi. Nó khích lệ tôi đặt niềm tin vào cùng mức độ thiện cảm chung mà những người tiền nhiệm của “Emma” từng trải qua, và tin rằng tôi vẫn chưa tự viết cạn kiệt bản thân mình, như hầu hết mọi nhà văn chuyên viết truyện tưởng tượng sớm muộn gì cũng mắc phải.

Tôi là, thưa phu nhân,

Người đầy tớ trung thành và biết ơn của ngài,

J. Austen.

❀ ❀ ❀

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.