Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua kể từ khi tôi, người tang chủ nhỏ tuổi nhất, có mặt trong đám tang của người cô kính yêu Jane tại Nhà thờ lớn Winchester; và giờ đây, lúc tuổi đã xế chiều, tôi được hỏi rằng liệu trí nhớ có còn minh mẫn để cứu vớt khỏi lãng quên những sự kiện trong cuộc đời hay những nét tính cách của bà, nhằm đáp ứng sự tò mò của một thế hệ độc giả sinh ra sau khi bà đã qua đời. Cuộc đời bà vốn đơn điệu đến kỳ lạ: rất ít biến động và hoàn toàn không có những cuộc khủng hoảng lớn nào phá vỡ dòng chảy êm đềm của nó. Thậm chí có thể nói danh tiếng của bà là thứ danh tiếng đến sau cái chết: nó chưa từng đạt được sức sống mãnh liệt nào cho đến khi bà không còn trên cõi đời này nữa. Tài năng của bà không đưa tên tuổi bà đến với sự chú ý của các nhà văn khác, không gắn kết bà với giới văn chương, hay phần nào phá vỡ được lớp màn che khuất của cuộc sống gia đình lặng lẽ. Do đó, tôi hầu như không có tư liệu gì để viết một cuốn tiểu sử chi tiết về cô tôi; nhưng tôi vẫn giữ những ký ức rõ ràng về con người và tính cách của bà; và có lẽ nhiều người sẽ thấy hứng thú với một bức chân dung, nếu có thể phác họa được điều ấy, về cái tâm hồn phong phú đã sinh ra những con người nhà Dashwood và Bennet, Bertram và Woodhouse, Thorpe và Musgrove — những người từng được đón tiếp như những vị khách quen thuộc bên lò sưởi của bao gia đình, và được biết đến một cách tường tận, thân mật cứ như thể họ là những người láng giềng bằng xương bằng thịt. Nhiều người hẳn sẽ muốn biết liệu sự chính trực về đạo đức, gu thẩm mỹ chuẩn mực và tình cảm nồng hậu mà bà đã phú cho các nhân vật lý tưởng của mình, có thực sự tồn tại ở cội nguồn nơi những ý tưởng ấy tuôn chảy, và có được bà thể hiện thực tế trong các mối quan hệ đa dạng của cuộc đời hay không. Quả thực, tôi có thể làm chứng rằng hầu như không có nét quyến rũ nào ở những nhân vật tuyệt vời nhất của bà lại không phải là tấm gương phản chiếu trung thực tính cách ngọt ngào và trái tim đầy yêu thương của chính bà. Tôi còn rất trẻ khi chúng ta mất bà; nhưng những ấn tượng để lại trong tâm hồn tuổi trẻ thường rất sâu sắc, và dù qua năm mươi năm, tôi đã quên đi nhiều điều, tôi vẫn không quên rằng ‘Cô Jane’ chính là niềm vui của tất cả các cháu trai, cháu gái.
Chúng tôi chưa bao giờ nghĩ bà là một người tài cao, lại càng không nghĩ bà nổi tiếng; mà chúng tôi trân trọng bà như một người luôn tử tế, biết đồng cảm và mang lại niềm vui. Về tất cả những điều này, tôi là một nhân chứng sống, nhưng liệu tôi có thể phác họa ra một bức phác thảo mờ nhạt về sự tuyệt vời ấy sao cho người khác có thể cảm nhận được hay không thì vẫn là điều có thể hoài nghi. Tuy nhiên, với sự giúp đỡ của một vài người còn sống từng biết rõ về bà, tôi sẽ không từ chối thực hiện nỗ lực này. Tôi càng có xu hướng đảm nhận nhiệm vụ này hơn bởi một niềm tin rằng, dù tôi có ít điều để kể đến đâu đi nữa, thì chẳng còn ai khác ở lại có thể kể về bà nhiều đến thế.
Jane Austen sinh ngày 16 tháng 12 năm 1775, tại Nhà xứ Steventon thuộc hạt Hampshire. Cha của bà, Mục sư George Austen, thuộc một dòng họ đã định cư lâu đời vùng lân cận Tenterden và Sevenoaks ở hạt Kent. Tôi tin rằng vào đầu thế kỷ thứ mười bảy, họ làm nghề buôn vải. Hasted, trong bộ lịch sử hạt Kent của ông, đã viết rằng: ‘Nghề buôn vải được hành nghề bởi những người sở hữu phần lớn đất đai ở vùng Weald, đến mức hầu như tất cả các gia đình cổ xưa ở những vùng này, nay sở hữu điền trang rộng lớn và có địa vị thanh tao trong xã hội, và một số được phong tước hiệu, đều xuất thân từ những tổ tiên từng kinh doanh mặt hàng thủ công chủ lực vĩ đại này, nay hầu như đã mai một ở đây.’ Trong danh sách các gia đình này, Hasted đã xếp nhà Austen vào, và ông nói thêm rằng những người buôn vải ấy ‘thường được gọi là Áo khoác xám xứ Kent; và là một lực lượng đông đảo đoàn kết đến mức trong các cuộc bầu cử của hạt, bất kỳ ai có được phiếu bầu và sự ủng hộ của họ thì gần như chắc chắn sẽ đắc cử.’ Gia đình vẫn còn giữ lại một dấu hiệu của nguồn gốc này; bởi trang phục gia đình mang sắc thái pha trộn đặc biệt giữa xanh nhạt và trắng gọi là xám hạt Kent, vốn là viền áo của lực lượng dân quân hạt Kent.
Ông George Austen đã mất cả cha lẫn mẹ trước khi tròn chín tuổi. Ông không được thừa kế tài sản nào từ họ; nhưng may mắn có được một người chú tốt bụng, ông Francis Austen, một luật sư thành đạt tại Tunbridge, tổ tiên của dòng họ Austen ở Kippington, dù bản thân cũng có con cái, vẫn chu cấp hào phóng cho người cháu mồ côi. Cậu thiếu niên nhận được nền giáo dục tốt tại Trường Tunbridge, từ đó giành được một suất học bổng, và sau đó là học bổng thạc sĩ tại Đại học St. John, Oxford. Năm 1764, ông nhận quyền sở hữu hai Giáo xứ liền kề là Deane và Steventon ở hạt Hampshire; giáo xứ đầu tiên được người chú hào phóng Francis mua cho, còn giáo xứ thứ hai do người anh họ là ông Knight trao tặng. Đây không phải là một trường hợp kiêm nhiệm chức vụ quá mức theo quan niệm thời đó, vì hai ngôi làng cách nhau chưa đầy một dặm, và tổng dân số của cả hai nơi chưa đến ba trăm người. Cùng năm đó, ông kết hôn với Cassandra, con gái út của Mục sư Thomas Leigh, thuộc dòng họ Leigh ở hạt Warwickshire, người từng là nghiên cứu sinh trường All Souls và nắm giữ chức mục sư do trường đại học bổ nhiệm tại Harpsden, gần Henley-upon-Thames. Ông Thomas Leigh là em trai của Tiến sĩ Theophilus Leigh, một nhân vật rất nổi tiếng ở Oxford thời bấy giờ, và thời của ông không hề ngắn, bởi ông sống đến tuổi chín mươi và giữ chức Viện trưởng Đại học Balliol trong hơn nửa thế kỷ. Ông là một người nổi tiếng vì những câu nói hay hơn là hành động, luôn tràn ngập những lời chơi chữ, câu nói dí dỏm và sự đối đáp sắc sảo; nhưng trò đùa nghiêm túc nhất của ông chính là việc thực tế sống lâu hơn nhiều so với dự kiến hoặc mong đợi. Ông là nghiên cứu sinh của Corpus, và câu chuyện kể rằng những người ở Balliol, không thể đồng thuận trong việc bầu chọn một người trong số họ lên làm Viện trưởng, đã chọn ông, một phần vì nghĩ rằng sức khỏe ông kém và có lẽ sẽ sớm tạo ra một vị trí trống khác. Người ta sau đó đồn rằng nhiệm kỳ dài lâu của ông là một hình phạt dành cho Hội đồng vì đã dám bầu một người ngoài trường đại học. Tôi tưởng tượng rằng mặt tiền của trường Balliol hướng ra phố Broad, nơi gần đây đã bị phá bỏ, hẳn phải được xây dựng, hoặc ít nhất là được trùng tu, khi ông còn làm Viện trưởng, vì gia huy nhà Leigh đã được đặt dưới gường phào ở góc gần các cổng của trường Trinity. Tòa nhà tuyệt vời mới được dựng lên đã xóa sổ ký ức này, và vì thế ‘ngay cả các đài tưởng niệm cũng cần đến những tấm bia tưởng niệm.’
Danh tiếng về sự trò chuyện dí dỏm và dễ mến của ông lan rộng ra ngoài ranh giới trường đại học. Bà Thrale, trong một bức thư gửi Tiến sĩ Johnson, đã viết thế này: ‘Anh có quen Tiến sĩ Leigh, Viện trưởng Đại học Balliol không, và anh có mê mẩn sự vui tươi trong phong cách cũng như sự sống động trẻ trung của ông khi đã ở tuổi tám mươi sáu không? Tôi chưa từng nghe được câu chơi chữ nào hoàn hảo và xuất sắc hơn câu của ông, khi có ai đó kể cho ông nghe về việc trong một cuộc tranh cãi gần đây giữa các Ủy viên Hội đồng Cơ mật, Lãnh chúa Chưởng ấn đã đập bàn mạnh đến mức làm nó nứt đôi. “Không, không, không,” vị Viện trưởng đáp lại; “Tôi khó lòng thuyết phục bản thân rằng ông ấy đã làm nứt chiếc bàn, dù tôi tin là ông ấy đã làm chia rẽ Ban hội thẩm.”’
Một số câu nói của ông dĩ nhiên vẫn được lưu truyền trong các giai thoại gia đình. Đã có lần ông đến thăm một quý ông nổi tiếng vì không bao giờ mở một cuốn sách ra đọc, người đã dẫn ông vào một căn phòng nhìn ra Đường Bath — khi đó là một tuyến đường huyết mạch lớn dành cho khách du lịch đủ mọi tầng lớp — và nói một cách đầy ra vẻ: ‘Thưa Tiến sĩ, đây là phòng nghiên cứu của tôi.’ Vị Tiến sĩ đảo mắt nhìn quanh căn phòng không một bóng sách, liền đáp: ‘Và đặt tên như thế thì quá chuẩn rồi thưa ngài, vì ngài biết đấy, thi sĩ Pope đã bảo chúng ta rằng: “Nghiên cứu đích thực của nhân loại chính là Con người.”’ Khi cha tôi đến Oxford, ông vinh dự nhận được lời mời dùng bữa tối với người họ hàng khả kính này. Vừa là một sinh viên năm nhất còn ngây ngô, chưa quen với các lề thói của trường đại học, ông toan cởi chiếc áo choàng học thuật của mình ra như thể đó là một chiếc áo khoác ngoài, thì cụ già lúc ấy đã hơn tám mươi tuổi, với một nụ cười nhợt nhạt, cất lời: ‘Cậu thanh niên trẻ, cậu không cần phải lột đồ đâu: chúng ta đâu có định đánh nhau.’ Sự hóm hỉnh ấy duy trì mạnh mẽ trong ông cho tận những giây phút cuối đời đến mức ông suýt chút nữa đã cung cấp cho Pope thêm một minh chứng nữa về ‘niềm đam mê thống trị đeo bám đến tận lúc lâm chung,’ bởi chỉ ba ngày trước khi trút hơi thở cuối cùng, khi được cho biết rằng một người quen cũ vừa mới kết hôn, đã bình phục sau một cơn bệnh dài nhờ ăn trứng, và tụi văn nhân chế nhạo rằng ông ấy đã bị “xúi giục” (ép trứng) bước vào hôn nhân, ông liền lập tức ứng đối lại câu đùa bằng câu nói: ‘Thế thì mong sao cái ách ấy nằm thật nhẹ trên vai anh ta.’ Tôi không rõ từ vị tổ tiên chung nào mà Viện trưởng trường Balliol cùng cô cháu gái tài hoa Jane Austen, cùng một số người khác trong gia đình, lại có thể thừa hưởng sự nhạy bén sắc sảo về khiếu hài hước mà họ chắc chắn đã sở hữu.
Ông bà George Austen cư ngụ đầu tiên tại Deane, nhưng đến năm 1771 thì chuyển đến Steventon, nơi đã trở thành chốn dung thân của họ trong khoảng ba mươi năm. Họ bắt đầu cuộc sống hôn nhân với trọng trách nuôi dưỡng một đứa trẻ nhỏ, là con trai của nhà danh nhân Warren Hastings, người đã được gửi gắm cho ông Austen trước khi kết hôn, có lẽ qua sự tác động từ người chị gái của ông, bà Hancock, có chồng lúc bấy giờ đang nắm giữ một chức vụ nào đó dưới quyền Hastings ở Ấn Độ. Ông Gleig, trong cuốn ‘Cuộc đời của Hastings,’ nói rằng con trai ông là George, kết quả của cuộc hôn nhân đầu tiên, đã được gửi sang Anh vào năm 1761 để ăn học, nhưng ông chưa bao giờ có thể xác định được người nhận gác gác trọng trách quý giá này là ai, cũng như số phận cậu bé ra sao. Tôi có thể khẳng định, dựa trên truyền thống gia đình, rằng cậu bé đã mất từ khi còn nhỏ, vì căn bệnh thời đó gọi là viêm họng hoại tử; và rằng bà Austen đã trở nên gắn bó sâu nặng với cậu đến mức luôn tuyên bố rằng cái chết của cậu mang lại cho bà nỗi buồn lớn lao như thể đó là đứa con ruột thịt của chính mình.
Vào khoảng thời gian này, ông nội của Mary Russell Mitford, Tiến sĩ Russell, là Mục sư của giáo xứ liền kề Ashe; thế nên cha mẹ của hai nữ nhà văn nổi tiếng chắc chắn đã có mối thâm giao sâu sắc với nhau.
Vì đề tài của tôi đưa tôi ngược dòng thời gian về khoảng một trăm năm trước, nó sẽ tạo cơ hội để quan sát nhiều thay đổi diễn ra dần dần trong phong tục và tập quán của xã hội, những điều mà tôi thấy đáng để nhắc đến. Chúng có thể là những chuyện nhỏ nhặt, nhưng thời gian mang lại cho những thứ vụn vặt ấy một tầm quan trọng nhất định, giống như cách nó bồi đắp hương vị đặc biệt cho rượu vang. Những vật dụng đời thường nhất của đời sống gia đình cũng khơi gợi chút ít sự túng thú nếu chúng được khai quật sau khi đã bị chôn vùi lâu ngày; và chúng ta cảm thấy một sự tò mò tự nhiên muốn biết tổ tiên mình đã làm gì và nói gì, dù cho điều đó có thể chẳng khôn ngoan hay tốt đẹp hơn những gì chúng ta đang làm hoặc đang nói mỗi ngày. Một số người thuộc thế hệ này có thể ít nhận thức được rằng có biết bao tiện nghi, nay được xem là những nhu yếu phẩm và điều hiển nhiên, lại từng xa lạ đối với ông bà của họ. Con đường nhỏ giữa Deane và Steventon từ lâu đã phẳng lì như con đường thu phí tốt nhất; nhưng khi gia đình chuyển từ dinh cơ này sang dinh cơ khác vào năm 1771, nó chỉ là một lối mòn xe bò đơn thuần, bị cày xới bởi những vệt bánh xe sâu đến mức không thể đi nổi bằng một cỗ xe nhẹ. Bà Austen, lúc bấy giờ sức khỏe không được tốt, đã thực hiện chuyến hành trình ngắn ngủi ấy trên một chiếc đệm lông vũ đặt trên vài món đồ nội thất mềm mại trong cỗ xe ngựa chở đồ đạc gia đình của họ. Vào những ngày đó, việc thuê người dùng xẻng và cuốc chim ra tay san lấp những vệt lún và hố sâu trên những con đường hiếm khi có xe cộ qua lại, nhân những dịp đặc biệt như đám tang hay đám cưới, không phải là điều gì bất thường. Sự thiếu hiểu biết và thô lỗ trong ngôn ngữ cũng vẫn còn lảng vảng ngay cả ở những tầng lớp xã hội cao hơn mức người ta tưởng tượng có thể lưu giữ những thứ sương mù ấy. Khoảng thời gian này, một vị điền chủ láng giềng, một người sở hữu nhiều mẫu đất, đã mang rắc rối sau đây đến nhờ ông Austen phân xử: ‘Anh rành hết mấy thứ loại chuyện này. Hãy bảo chúng tôi xem nào. Paris nằm ở Pháp, hay Pháp nằm ở chính Paris? Vì vợ tôi cứ tranh cãi với tôi mãi về chuyện đó.’ Cùng vị quý ông ấy, khi kể lại cuộc trò chuyện mà ông ta nghe được giữa vị mục sư và vợ mình, lại mô tả người vợ bắt đầu câu trả lời với chồng bằng một tràng chửi thề xơi tái; và khi cô con gái lên tiếng quở trách ông, nhắc nhở rằng bà Austen không bao giờ nói bậy, ông ta đáp lại: ‘Này Betty, sao con cứ vặn vẹo cha vì mấy chuyện chẳng đâu vào đâu thế? Chuyện đó thì có can dự gì; con thừa biết đó chỉ là cách kể chuyện của cha thôi mà.’ Gần đây, sự chú ý đã được một nhà văn nổi tiếng kêu gọi về sự thua kém của giới tu sĩ so với tầng lớp giáo dân ở nước Anh hai thế kỷ trước. Lời buộc tội ấy không thể chối cãi là đúng, nếu các vị mục sư vùng nông thôn được so sánh với tầng lớp thượng lưu của các điền chủ miền quê — những người từng bước vào nghị viện, hòa mình vào xã hội Luân Đôn, và nắm giữ vai trò dẫn dắt tại các hạt của họ; nhưng điều đó có lẽ sẽ bớt đúng đi nếu họ được so sánh, một cách công bằng nhất, với tầng lớp thấp hơn mà họ vẫn thường giao du. Những tiểu điền chủ, những người hiếm khi đi xa khỏi nhà hơn thị trấn hạt của họ, từ vị điền chủ sở hữu hàng ngàn mẫu đất cho đến người nông dân tự canh tác mảnh đất gia truyền một hoặc hai trăm mẫu, vào thời điểm đó đã hình thành nên một tầng lớp đông đảo — mỗi người là một bậc quý tộc trong chính giáo xứ của mình; và có lẽ đã có một sự khác biệt lớn hơn về phong thái và sự tinh tế giữa tầng lớp này với tầng lớp ngay trên họ so với những gì có thể tìm thấy ngày nay giữa bất kỳ hai cá nhân nào mang danh phận quý ông. Bởi trong tiến trình văn minh, dẫu mọi trật tự đều có thể đạt được một số tiến bộ, thì sự tiến bộ ấy lại rõ rệt nhất ở tầng lớp thấp hơn. Đó là một quá trình ‘nâng cấp bình đẳng;’ hàng ngũ phía sau ‘chỉnh tề tiến lên,’ ví von mà nói, sát ngay hàng ngũ phía trước. Khi Hamlet nhắc đến, như một điều mà ông đã ‘ghi nhận trong ba năm trời,’ rằng ‘mũi giày của kẻ bừa dân tiến sát gót chân của kẻ triều thần,’ Shakespeare có lẽ ngầm xem đó là một đòn châm biếm nhắm vào thời đại của chính ông; nhưng nó lại diễn tả một nguyên lý vẫn luôn vận hành trong mọi thời đại mà xã hội tạo ra bất kỳ bước tiến nào. Tôi tin rằng một thế kỷ trước, sự cải thiện ở hầu hết các giáo xứ nông thôn đều bắt đầu từ tầng lớp giáo sĩ; và rằng vào những thời kỳ đó, một vị mục sư may mắn là một quý ông kiêm một học giả đã thấy mình vượt trội hơn những giáo dân chủ chốt của mình về kiến thức lẫn phong cách, và trở thành một dạng tâm điểm của sự tao nhã và lịch thiệp.
Ông Austen là một người đàn ông có vẻ ngoài cực kỳ ưa nhìn, cả trong thời tuổi trẻ lẫn tuổi xế chiều. Trong suốt năm làm nhiệm vụ tại Oxford, ông từng được gọi là ‘Giám thị điển trai;’ và tại Bath, khi đã hơn bảy tuổi, ông vẫn thu hút mọi ánh nhìn bởi những đường nét thanh tú và mái tóc trắng như tuyết dày dặn. Là một học giả giỏi, ông có thể tự chuẩn bị cho hai người con trai vào đại học, đồng thời định hướng việc học hành cho những người con khác, dù là trai hay gái, cũng như tăng thêm thu nhập bằng cách nhận dạy kèm.
Ở nơi bà Austen, người ta cũng tìm thấy mầm mống của phần lớn tài năng vốn được cô đọng nơi Jane, nhưng cũng được chia sẻ bởi những người con khác của bà. Bà kết hợp ý thức chung mạnh mẽ với một trí tưởng tượng phong phú, và thường diễn đạt bản thân, cả trong văn viết lẫn giao du thường nhật, bằng sức mạnh và sự sắc sảo châm biếm súc tích. Bà sống, giống như nhiều người trong gia đình, đến tuổi cao niên. Trong những năm cuối đời, bà phải chịu đựng những cơn đau thể xác liên tục, không chỉ với sự kiên nhẫn mà còn với niềm vui sống đặc trưng. Có bà từng nói với tôi rằng: ‘À này con yêu, con thấy ta ở đúng chỗ con đã để lại — trên chiếc ghế dài. Thỉnh thoảng ta nghĩ chắc hẳn Thiên Chúa toàn năng đã quên mất ta rồi; nhưng ta dám cá Ngài sẽ đến đón ta vào thời điểm thích hợp của Ngài.’ Bà qua đời và được an táng tại Chawton vào tháng 1 January 1827, thọ tám mươi tám tuổi.
* * * * *
Gia đình ruột thịt có ý nghĩa quá lớn, còn thế giới bên ngoài lại quá nhỏ bé đối với Jane Austen, nên việc nhắc đến vài nét ngắn gọn về các anh chị em của bà là điều cần thiết để có được bất kỳ hình dung nào về những đối tượng từng chiếm giữ tâm trí và lấp đầy trái tim bà, đặc biệt khi một số người trong số họ, qua tính cách hoặc nghề nghiệp trong đời, có thể được cho là đã ít nhiều ảnh hưởng đến các tác phẩm của bà: dẫu tôi cảm thấy có chút miễn cưỡng khi đưa ra trước công chúng những con người và hoàn cảnh mang bản chất hoàn toàn riêng tư.
Người anh cả James của bà, cũng chính là cha tôi, khi còn là một thanh niên rất trẻ tại trường St. John’s College, Oxford, từng là người khởi xướng và là trụ cột chính của một tờ báo định kỳ mang tên ‘The Loiterer,’ được viết phỏng theo kế hoạch của tờ ‘Spectator’ và những tờ kế thừa, nhưng gần như chỉ giới hạn trong các chủ đề liên quan đến trường Đại học. Về sau trong đời, ông thường nói rất dửng dưng về tác phẩm đầu tay này, một thái độ mà ông có quyền giữ hơn, bởi dù mức độ hay ho ra sao, những bài viết xuất sắc nhất chắc chắn đều do chính ông chấp bút. Ông uyên bác về văn học Anh, có gu thẩm mỹ chuẩn văn phạm, viết lách trôi chảy và duyên dáng cả văn xuôi lẫn thơ ca. Ông lớn hơn Jane hơn mười tuổi, và tôi tin rằng ông có phần đóng góp lớn trong việc định hình thói quen đọc sách cũng như bồi đắp gu thẩm mỹ cho bà.
Người anh thứ hai của bà, Edward, đã có khoảng thời gian sống khá tách biệt với phần còn lại của gia đình, vì ông sớm được nhận làm con nuôi bởi người anh họ, ông Knight ở Godmersham Park thuộc hạt Kent và Chawton House thuộc hạt Hampshire; và cuối cùng thừa hưởng cả điền trang lẫn họ tộc ấy. Dù có phần xa cách trong thời thơ ấu, họ lại gắn bó rất nhiều với nhau trong quãng đời sau này, và Jane dành phần lớn tình cảm sâu sắc cho ông cùng các con của ông. Ông Knight không chỉ là một người đàn ông vô cùng khả ái, tử tế và bao dung với tất cả những ai có liên quan đến mình, mà còn sở hữu một tinh thần hài hước và sống động, khiến ông đặc biệt trở nên thú vị đối với tất cả giới trẻ.
Người anh thứ ba của bà, Henry, có tài ăn nói bẩm sinh, và thừa hưởng từ cha một bản tính nhiệt tình, luôn lạc quan. Ông là một người bạn đồng hành vô cùng thú vị, nhưng có lẽ ít sự kiên định về mục đích hơn, và chắc chắn gặt hái ít thành công trong đời hơn các anh em của mình. Ông trở thành một mục sư khi bước vào tuổi trung niên; và một lời ám chỉ về các bài giảng của ông sẽ được tìm thấy trong một trong những lá thư của Jane. Có thời gian ông cư ngụ tại Luân Đôn, và rất hữu ích trong việc giải quyết công việc giữa em gái ông với các nhà xuất bản của cô.
Hai người em trai út của bà, Francis và Charles, là những thủy thủ trong giai đoạn vinh quang của hải quân Anh — bao gồm thời điểm cuối thế kỷ trước và đầu thế kỷ hiện nay — khi một sĩ quan hầu như không thể lúc nào cũng lênh đênh trên biển mà lại không chứng kiến những chiến công mà ngày nay sẽ được xem là xuất sắc. Theo đó, họ liên tục tham gia vào các trận chiến lớn nhỏ, và đôi khi giành được thăng tiến nhờ sự thành công của mình. Cả hai đều leo lên cấp bậc Đô đốc, và mang lá cờ của mình đến các trạm xa xôi.
Francis sống đến tận đỉnh cao của sự nghiệp, qua đời ở tuổi chín mươi ba, với tư cách là Hiệp sĩ Đại Thập tự G.C.B. và Đô đốc Thâm niên của Hạm đội vào năm 1865. Ông sở hữu sự kiên định tuyệt vời trong tính cách, cùng ý thức mạnh mẽ về bổn phận, bất kể là bổn phận của bản thân đối với người khác, hay của người khác đối với bản thân. Hậu quả là ông là một nhà kỷ luật nghiêm khắc; nhưng vì ông là một người vô cùng sùng đạo, người ta nhận xét về ông (vì ít nhất vào thời điểm đó, điều này rất đáng chú ý) rằng ông duy trì kỷ luật ấy mà chưa từng thốt ra một lời thề thốt hay cho phép điều đó xảy ra trước mặt mình. Có lần, khi ở trên bờ tại một thị trấn ven biển, ông được nhắc đến như ‘vị sĩ quan quỳ gối ở nhà thờ;’ một tập tục mà giờ đây thật may mắn sẽ không còn bị xem là kỳ lạ nữa.
Charles thường phục vụ trên các tàu chiến frigate hoặc tàu xà-lúp; phong tỏa các cảng, dạt tàu chiến của địch vào bờ, đột nhập thuyền chiến và thường xuyên bắt được các chiến lợi phẩm nhỏ. Có thời gian ông vắng mặt ở Anh vì những nhiệm vụ như vậy suốt bảy năm liền. Về sau trong đời, ông chỉ huy tàu Bellerophon trong cuộc oanh tạc St. Jean d’Acre vào năm 1840. Năm 1850, ông lên đường trên tàu Hastings, chỉ huy trạm Đông Ấn và Trung Hoa, nhưng khi chiến tranh Miến Điện nổ ra, ông đã chuyển lá cờ của mình sang một chiếc tàu hơi nước nhỏ để có thể lội lên vùng nước nông của sông Irrawaddy, trên tàu đó ông qua đời vì bệnh tả vào năm 1852, thọ bảy mươi tư tuổi. Bản tính ngọt ngào và tình cảm gắn bó, điểm khiến ông giống hệt người em gái Jane của mình, đã mang lại cho ông một phần tình cảm gắn bó bất thường, không chỉ từ gia đình riêng mà còn từ tất cả các sĩ quan và thủy thủ bình thường từng phục vụ dưới quyền ông. Một người ở bên ông lúc lâm chung đã để lại dòng ghi chép này về ông: ‘Vị Đô đốc kính yêu của chúng ta đã chinh phục trái tim tất cả mọi người bằng sự dịu dàng và lòng tốt của mình trong lúc ông đang vật lộn với bệnh tật, và cố gắng hoàn thành bổn phận của một Tổng tư lệnh các lực lượng hải quân Anh tại vùng biển này. Cái chết của ông là một nỗi buồn lớn đối với toàn bộ hạm đội. Tôi biết mình đã khóc nức nở khi phát hiện ra ông đã qua đời.’ Sắc lệnh của Hội đồng Toàn quyền Ấn Độ, Lãnh chúa Dalhousie, bày tỏ ‘sự ngưỡng mộ đối với tinh thần kiên cường cao cả, bất chấp tuổi tác và những đau đớn trước đó, đã thúc đẩy Đô đốc tham gia vào nhiệm vụ đầy thử thách đã khép lại sự nghiệp của ông.’
Hai người anh này đã được nhắc đến dài hơn những người khác bởi sự nghiệp vẻ vang của họ giải thích cho sự thiên vị của Jane Austen dành cho Hải quân, cũng như sự sẵn sàng và chính xác mà bà đã viết về lực lượng này. Bà luôn rất cẩn trọng không dây dưa vào những vấn đề mà bản thân không thấu hiểu tường tận. Bà chưa bao giờ chạm đến chính trị, luật pháp hay y học — những chủ đề mà một số nhà tiểu thuyết đã mạo hiểm dấn thân vào một cách hơi quá bạo dạn, và có lẽ đối xử với chúng bằng sự rực rỡ nhiều hơn là sự chính xác. Nhưng với những con tàu và các thủy thủ, bà cảm thấy vô cùng quen thuộc, hoặc ít nhất luôn có thể tin tưởng vào một nhà phê bình mang tình huynh đệ để giữ mình đi đúng hướng. Tôi tin rằng chưa từng có hạt sạn nào được tìm thấy trong kiến thức hàng hải của bà, dù trong ‘Mansfield Park’ hay ‘Persuasion.’
Nhưng người thân yêu nhất trong trái tim Jane chính là chị gái Cassandra, hơn bà khoảng ba tuổi. Tình cảm chị em thắm thiết dành cho nhau khó có gì sánh bằng. Có lẽ nó bắt đầu từ phía Jane với cảm giác kính trọng tự nhiên của một đứa trẻ đầy yêu thương dành cho người chị lớn tốt bụng. Một phần cảm giác này vẫn mãi ở lại; và ngay cả khi tài năng đã chín muồi, tận hưởng thành công ngày càng lớn, bà vẫn luôn nhắc về Cassandra như một người khôn ngoan và tốt đẹp hơn chính mình. Thời thơ ấu, khi người chị được gửi đến trường của bà Latournelle, ở Forbury tại Reading, cô em út cũng đi theo, không phải vì được cho là đủ lớn để thu nhận nhiều kiến thức truyền đạt ở đó, mà vì cô sẽ cảm thấy đau khổ tột cùng nếu thiếu vắng người chị; mẹ họ nhận xét rằng ‘nếu Cassandra chuẩn bị bị chém đầu, Jane nhất định sẽ khăng khăng đòi chia sẻ chung số phận.’ Sự gắn bó này chưa từng bị gián đoạn hay suy yếu. Họ sống chung một mái nhà, chia sẻ chung một phòng ngủ cho đến khi bị chia cắt bởi cái chết. Họ không hề hoàn toàn giống nhau. Tính cách của Cassandra lạnh lùng và điềm đạm hơn; bà luôn cẩn trọng và phán đoán tốt, nhưng với biểu hiện cảm xúc bề ngoài ít hơn và sự hân hoan trong tâm tính ít hơn những gì Jane sở hữu. Người ta nhận xét trong gia đình rằng ‘Cassandra có công lao giữ cho tâm tính luôn nằm trong tầm kiểm soát, nhưng Jane lại có diễm phúc sở hữu một tâm tính chưa từng cần đến sự kiểm soát.’ Khi ‘Sense and Sensibility’ ra mắt, một số người, những người quen sơ sược với gia đình, đã phỏng đoán rằng hai tiểu thư nhà Dashwood lớn tuổi chính là hình mẫu mà tác giả dành cho chị gái và chính bà; nhưng điều này không thể xảy ra được. Tính cách của Cassandra quả thực có thể đại diện cho sự ‘điềm tĩnh’ của Elinor, nhưng tính cách của Jane lại chẳng có điểm gì chung với sự ‘nhạy cảm’ của Marianne. Người phụ nữ trẻ tuổi, trước tuổi hai mươi, có thể nhận thức rõ ràng những sai lầm của Marianne Dashwood, khó lòng có thể mắc phải chính những điều đó bản thân.
Đây là vòng tròn nhỏ bé, dù không ngừng được mở rộng bởi gia đình ngày càng đông đúc của bốn người anh trai, nơi Jane Austen tìm thấy những niềm vui, bổn phận và mối bận tâm lành mạnh của mình, và vượt ra ngoài đó, bà rất ít khi dấn thân vào xã hội trong suốt mười năm cuối đời. Có quá nhiều điều dễ chịu và thu hút trong nhóm gia đình này đến mức các thành viên có thể được tha thứ nếu họ có xu hướng sống có phần quá độc quyền trong đó. Họ có thể nhìn thấy ở nhau nhiều điều để yêu thương, trân quý, và một vài điểm để ngưỡng mộ. Những cuộc trò chuyện gia đình tràn ngập tinh thần và sự sống động, chưa từng bị làm phiền bởi những bất hòa dù trong những chuyện nhỏ nhặt, vì thói quen của họ không phải là tranh cãi hay đôi co với nhau: trên hết, đó là tình cảm gia đình bền chặt và sự gắn kết kiên định, chưa từng bị phá vỡ ngoại trừ bởi cái chết. Không thể nghi ngờ gì rằng tất cả những điều này đều có ảnh hưởng đến tác giả trong việc xây dựng các câu chuyện của bà, nơi một nhóm gia đình thường cung cấp sân khấu chật hẹp, trong khi sự kịch tính xoay quanh một số ít diễn viên.
Người ta cũng sẽ thấy rằng dẫu vòng tròn xã hội của bà nhỏ hẹp, bà vẫn tìm thấy trong vùng lân cận những con người có gu thẩm mỹ và tâm hồn được vun đắp. Sự quen biết của bà, trên thực tế, cấu thành chính xác tầng lớp mà từ đó bà rút ra các nhân vật tưởng tượng của mình, trải dài từ nghị sĩ quốc hội, điền chủ lớn, cho đến vị phó tế trẻ hay sĩ quan hải quân trẻ tuổi có gia thế tương đương; và tôi nghĩ rằng ảnh hưởng của những mối liên kết ban đầu này có thể được truy nguyên trong các tác phẩm của bà, đặc biệt ở hai điểm cụ thể. Thứ nhất, bà hoàn toàn tự do khỏi sự thô tục — vốn gây khó chịu ở một số tiểu thuyết — khi cứ xoáy sâu vào những món đồ bề ngoài của sự giàu có hay địa vị, cứ như thể đó là những thứ mà người viết chưa từng quen thuộc; và thứ hai, bà ít bàn luận đến những tầng lớp quá thấp cũng như quá cao trong xã hội. Bà không đi xuống thấp hơn các tiểu thư Steele, bà Elton và John Thorpe — những con người có gu thẩm mỹ tồi và phong cách kém giáo dục, như những người thực tế đôi khi vẫn được tìm thấy hòa mình vào xã hội tốt hơn. Bà không có gì giống với nhà Brangton, hay ông Dubster và người bạn Tom Hicks, những người mà Madame D’Arblay yêu thích dùng để tô điểm cho các câu chuyện của mình, và tạo ra sự tương phản nổi bật với các nhân vật có giáo dục tốt của bà.

❀ ❀ ❀
{1} Tôi đến để đại diện cho cha tôi, người quá mệt mỏi không thể tự mình tham gia, và do đó tôi là người duy nhất thuộc thế hệ của mình có mặt.
{3} Những trợ lý chính của tôi là các chị gái tôi, bà B. Lefroy và cô Austen, những người có ký ức về cô chúng tôi sống động hơn ở một số điểm so với chính tôi. Tôi không chỉ mang ơn ký ức của họ về các sự kiện, mà đôi khi còn sử dụng cả lời văn của họ. Thật vậy, một số đoạn hướng về cuối tác phẩm hoàn toàn do người sau chấp bút.
{5} Dường như đã có chút hoài nghi về tính hợp lệ của cuộc bầu cử này; vì Hearne nói rằng nó đã được chuyển đến Giám thị, người đã xác nhận nó. (Nhật ký của Hearne, v.2.)
{6} Bà Thrale viết là Tiến sĩ Lee, nhưng không thể có sự nghi ngờ gì về sự đồng nhất của nhân vật.