Hồi Ký Về Jane Austen

Lượt đọc: 171 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 11
Tình Trạng Sức Khỏe Sa Sút Của Jane Austen — Sự Kiên Định Và Tinh Thần Lạc Quan — Sự Khiêm Nhường Và Lòng Nhẫn Nại — Sự Ra Đi Của Bà.

❊ ❊ ❊

Đầu năm 1816, một số rắc rối gia đình đã làm xáo trộn nhịp sống vốn yên bình của Jane Austen; và có lẽ căn bệnh âm ỉ cuối cùng sẽ cướp đi sinh mạng bà đã bắt đầu manh nha từ trước đó. Một số người bạn ở xa mà bà đến thăm vào mùa xuân năm đó nhận thấy sức khỏe bà đã suy giảm phần nào, đồng thời quan sát thấy bà đi dạo qua những chốn cũ, gợi nhắc lại những ký ức xưa gắn liền với nơi ấy một cách đặc biệt, tựa hồ như bà không hề kỳ vọng sẽ còn có dịp gặp lại chúng. Chẳng có gì ngạc nhiên khi trong hoàn cảnh ấy, một số bức thư của bà mang giọng điệu trầm ngâm hơn thường lệ, thể hiện sự nhẫn nại nhiều hơn là niềm vui sống. Nhắc đến những rắc rối này trong một bức thư gửi người anh trai Charles, sau khi kể rằng bà vừa phải nằm liệt giường vì một cơn sốt mật, bà viết: “Hiện tại tôi sống ở tầng trên và được chăm sóc kỹ lưỡng. Tôi là người duy nhất trong nhóm tỏ ra ngốc nghếch đến vậy, nhưng một cơ thể yếu ớt đành phải xin lỗi vì hệ thần kinh kém cỏi.”

Và một lần nữa, gửi cho một người bạn khác, bà viết: “Nhưng tôi đang sắp sửa than vãn rồi; dẫu cho những nguyên nhân phụ có tác động thế nào đi nữa, thì đó cũng là sự định đoạt của Thượng đế.” Thế nhưng, tinh thần linh hoạt của bà đã nhanh chóng lấy lại cân bằng. Chính vào nửa cuối năm đó, bà đã gửi hai bức thư đầy sinh động sau đây cho một người cháu, một bức khi cậu đang theo học tại Trường Winchester, và bức kia không lâu sau khi cậu rời trường:

“Chawton, ngày 9 tháng 7 năm 1816.

“E. thân mến — Cảm ơn em rất nhiều.

Cảm ơn vì từng dòng chữ, và gửi lời cảm ơn tương tự đến anh W. Digweed vì đã đến thăm. Chúng tôi rất mong ngóng tin tức về mẹ em, và rất vui mừng khi thấy sức khỏe bà tiếp tục hồi phục, nhưng cơn bệnh vừa rồi hẳn phải rất nghiêm trọng. Khi nào thực sự bình phục, bà nên thử đổi gió và ghé sang thăm chúng ta đi. Hãy nói với cha em rằng tôi vô cùng biết ơn phần chia sẻ của ông trong bức thư của em, và tôi thành tâm chia sẻ hy vọng rằng cuối cùng bà sẽ khỏe lên rất nhiều nhờ vào sự điều trị hiện tại. Hơn nữa, bà cũng được an ủi phần nào khi phải chịu cảnh giam mình trong kiểu thời tiết chẳng lấy gì làm hứng thú để bước chân ra ngoài. Thật sự là quá tệ, và tình trạng tồi tệ này đã kéo dài suốt một thời gian ròng, tồi tệ hơn bất cứ gì người ta có thể chịu đựng được, và tôi bắt đầu nghĩ rằng trời sẽ chẳng bao giờ quang mây tạnh ráo nữa.

Đây là một trò tinh quái của tôi thôi, vì tôi vẫn thường nhận thấy rằng hễ ai viết thư bàn về thời tiết, thì thời tiết thường sẽ thay đổi hoàn toàn trước khi bức thư được đọc lên. Tôi mong lần này cũng sẽ như vậy, và khi anh W. Digweed đến Steventon vào ngày mai, anh ấy sẽ thấy các em vừa trải qua một chuỗi những ngày nắng nóng khô ráo dài dằng dặc.

Hiện tại số lượng thành viên của chúng tôi rất ít, chỉ có bà nội, Mary Jane, và tôi. Xe ngựa của Yalden đã đón những người còn lại đi mất vào ngày hôm qua. Tôi rất mừng vì em đã nhớ nhắc đến chuyện mình đã về nhà. Trái tim tôi như chùng xuống khi đọc đến đoạn cuối thư mà chẳng thấy em đả động gì đến chuyện đó. Tôi đã vô cùng sợ hãi rằng em có thể bị giữ lại ở Winchester vì một trận ốm nặng, có lẽ phải nằm bẹp trên giường và hoàn toàn không thể cầm bút nổi, rồi đành lấy địa chỉ ở Steventon chỉ để đánh lừa tôi bằng một thứ tình cảm ngây ngô nào đó. Nhưng giờ thì tôi chẳng mảy may nghi ngờ việc em đã về nhà nữa. Tôi chắc chắn em sẽ chẳng dám viết một cách nghiêm túc như thế trừ khi sự thật đúng là vậy. Sáng hôm qua chúng tôi đã nhìn thấy vô số chiếc xe ngựa chở đầy lũ trẻ đi ngang qua — toàn những vị anh hùng, nhà lập pháp, kẻ ngốc, và phường vô lại trong tương lai.

Em vẫn chưa gửi lời cảm ơn tôi vì bức thư trước được gửi kèm theo tảng phô mai. Tôi không tài nào chịu nổi việc không được người ta cảm ơn. Tất nhiên là dạo này em chưa thể sang thăm chúng tôi được đâu; chúng ta không nên nghĩ đến chuyện đó làm gì. Mẹ em phải khỏe lại trước đã, và em phải đến Oxford chứ không được đắc cử; sau đó một chút đổi thay phong cảnh có lẽ sẽ tốt cho em, và tôi hy vọng các bác sĩ sẽ chỉ định cho em ra biển, hoặc đến một ngôi nhà nằm cạnh một cái hồ nước kha khá rộng.

Ôi! Trời lại mưa rồi. Hạt mưa đang đập vào khung cửa sổ.

Hôm nay Mary Jane và tôi đã bị ướt sũng một lần rồi đấy; chúng tôi khởi hành trên chiếc xe lừa đến Farringdon, vì tôi muốn tận mắt xem những cải tạo mà ông Woolls đang tiến hành, nhưng chúng tôi buộc phải quay đầu trở về trước khi đến nơi, dù vậy vẫn chưa đủ sớm để tránh khỏi một trận mưa xối xả suốt cả quãng đường về nhà.

Chúng tôi đã gặp ông Woolls. Tôi bèn phàn nàn rằng thời tiết này thật tệ cho việc phơi cỏ khô, và ông ấy liền an ủi tôi rằng tình trạng này còn tồi tệ hơn nhiều đối với lúa mì.

Chúng tôi nghe tin bà S. không rời khỏi Tangier: tại sao và vì lý do gì chứ?

Em có biết rằng cậu Browning của chúng ta đã đi rồi không? Khi nào đến đây, em phải chuẩn bị tinh thần gặp một cậu William nhé, một thiếu niên ưa nhìn, lễ phép, trầm tính, và trông có vẻ là một người làm nên việc. Chào em nhé. Tôi chắc chắn anh W. D. sẽ phải ngạc nhiên trước việc tôi viết quá nhiều thế này, bởi vì giấy mỏng đến mức anh ấy có thể đếm được từng dòng chứ đừng nói chi đến chuyện đọc chúng.

Thân ái gửi em,

‘Jane Austen.’

Trong bức thư tiếp theo, người đọc sẽ bắt gặp những dòng miêu tả của chính bà về phong cách sáng tác của mình, vốn đã từng xuất hiện trong lời tựa đính kèm cho các tác phẩm ‘Northanger Abbey’ và ‘Persuasion’:

‘Chawton, Thứ Hai, ngày 16 tháng 12 (1816).

‘E. thân mến — Một trong những lý do khiến tôi viết thư cho em lúc này là để được tận hưởng niềm vui khi đề tên người nhận là “Esqre.” Chúc mừng em đã rời khỏi Winchester.

Giờ thì em có thể thú nhận em đã khổ sở nhường nào ở đó rồi; giờ thì mọi thứ sẽ dần phơi bày ra hết, những tội lỗi và nỗi thống khổ của em — rằng em đã thường xuyên đi chuyến xe thư tín đến Luân Đôn và nướng sạch năm mươi guineas tại một quán rượu ra sao, và rằng em đã suýt tự treo cổ mình thế nào, chỉ bị ngăn cản lại — theo như một lời gièm pha cay độc nào đó nhằm vào thành phố Winton già cỗi tội nghiệp — bởi sự thiếu vắng một bóng cây nào trong vòng vài dặm quanh thành phố ấy.

Charles Knight cùng các bạn của anh ấy đã đi qua Chawton vào khoảng 9 giờ sáng nay; muộn hơn so với thường lệ. Chú Henry và tôi đã thoáng thấy gương mặt tuấn tú của anh ấy, trông vô cùng khỏe mạnh và vui vẻ. Tôi tự hỏi khi nào em mới đến thăm chúng tôi đây. Tôi biết mình đang hoài công suy diễn điều gì, nhưng tôi sẽ chẳng nói ra đâu. Chúng tôi thấy chú Henry trông cực kỳ phong độ. Hãy ngắm chú ấy ngay khoảnh khắc này và cũng nghĩ như vậy đi, nếu trước đó em chưa từng làm thế; và chúng tôi vô cùng an lòng khi thấy những tiến triển rõ rệt ở chú Charles, cả về sức khỏe, tinh thần lẫn diện mạo. Và mỗi người trong số họ đều có sự duyên dáng riêng theo cách của mình, lại vô cùng hòa hợp với nhau, khiến chuyến thăm của họ trở thành một niềm vui trọn vẹn. Chú Henry viết những bài giảng rất xuất sắc. Em và tôi phải cố chớp lấy một hoặc hai bài, rồi đưa chúng vào tiểu thuyết của mình: đó sẽ là một sự trợ giúp tuyệt vời cho cả tập sách; và chúng ta có thể bắt nữ nhân vật chính của mình đọc to nó lên vào tối Chủ Nhật, cũng khéo y như cách Isabella Wardour trong bộ truyện “The Antiquary” bị bắt phải đọc “Lịch sử Quỷ dữ xứ Hartz” giữa những hoang tàn của tu viện St. Ruth vậy, dẫu cho tôi tin rằng, nếu ngẫm lại thì Lovell mới là người đọc.

Nhân tiện đây, E. thân mến của tôi ơi, tôi vô cùng lấy làm tiếc về sự thất lạc mà mẹ em đã đề cập trong thư. Mất tích hẳn hai chương rưỡi thì thật là quái gở! Thật may là dạo gần đây tôi không có mặt ở Steventon, và do đó không thể bị nghi ngờ là kẻ đã cuỗm mất chúng: hai cành cây cứng cáp rưỡi để xây cái tổ ấm của riêng mình thì quả là một món hời. Tuy nhiên, tôi không nghĩ rằng kiểu trộm cắp như thế lại thực sự hữu ích lắm đối với tôi. Tôi phải làm gì với những bản phác thảo mạnh mẽ, nam tính, tràn đầy sức sống, đượm vẻ đa dạng và rực rỡ của em chứ? Làm sao tôi có thể ghép chúng vào mảnh ngà voi nhỏ xíu (rộng chừng hai inch) nơi tôi đang miệt mài cày cuốc bằng chiếc cọ vẽ tinh vi đến mức chỉ tạo ra chút hiệu quả cỏn con dẫu tốn biết bao công sức cơ chứ?

Em sẽ nghe chú Henry kể về tình trạng sức khỏe của Anna. Con bé trông đã hồi phục hoàn toàn. Ben đã đến đây vào thứ Bảy, mời chú Charles và tôi sang ăn tối cùng họ vào ngày mai, nhưng tôi buộc phải từ chối, quãng đường đi bộ vượt quá sức của tôi (dù mặt khác tôi vẫn rất khỏe), và đây lại chẳng phải là mùa dành cho xe lừa; và vì chúng tôi không nỡ để chú Charles đi một mình, chú ấy cũng đành từ chối luôn.

Thứ Ba. À ha! Mr. E. Tôi hoài nghi chuyện em được gặp chú Henry tại Steventon ngày hôm nay lắm. Tôi nghĩ thời tiết sẽ ngăn cản em trông đợi ở chú ấy đấy. Hãy nhắn với cha em, kèm theo lời thăm hỏi đầy âu yếm từ dì Cass và tôi, rằng những vại dưa chuột muối ngon tuyệt cú mèo, và đồng thời hãy nhắn ông ấy rằng — “nhắn gì tùy em thích.” Không, đừng nhắn gì tùy em thích, mà hãy nhắn rằng bà nội khẩn khoản nhờ ông bắt Joseph Hall phải nộp tiền thuê nhà, nếu có thể.

Em không được phép thấy chán ngấy khi đọc từ “chú” đâu nhé, vì tôi vẫn chưa nói hết đâu. Chú Charles gửi lời cảm ơn mẹ em vì bức thư; việc biết được bưu kiện đã được nhận và mang lại sự hài lòng lớn nhường ấy là một niềm hạnh phúc đối với chú, và chú khẩn nhờ bà làm ơn gửi ba shilling cho mụ Staples thay cho chú, khoản tiền này sẽ được trừ vào số tiền nợ của mụ ở đây.

Tạm biệt nhé, Cưng! Tôi hy vọng con bé Caroline đối xử tốt với em.

Thân ái gửi em,

‘J. Austen.’

Tôi không thể biết chính xác từ bao giờ bà nhận thức được tính chất nghiêm trọng của căn bệnh mình đang mắc phải. Ơn Chúa, bệnh tình không hành hạ bà với quá nhiều đau đớn; nhờ vậy mà bà vẫn có thể trấn an bạn bè như trong bức thư vừa rồi, và đôi khi có lẽ tự huyễn hoặc bản thân rằng, ngoại trừ việc thiếu sức khỏe, thì mặt khác bà “vẫn rất khỏe”; thế nhưng tiến triển của căn bệnh ngày càng trở nên rõ mồn một khi năm tháng trôi qua. Những bước đi dạo quen thuộc thoạt đầu bị rút ngắn lại, rồi sau đó chấm dứt hẳn; và việc hít thở không khí trong lành chỉ còn trông cậy vào chiếc xe lừa. Dần dà, những thói quen vận động trong nhà của bà cũng ngừng hẳn, và bà buộc phải nằm nghỉ rất nhiều. Phòng khách chỉ có độc nhất một chiếc ghế sofa, thường xuyên bị chiếm dụng bởi người mẹ đã hơn bảy mươi tuổi của bà. Jane quyết không bao giờ đặt mình lên đó, ngay cả khi vắng bóng mẹ; thế nhưng bà đã tự chế ra một dạng ghế dài cho riêng mình bằng cách kê hai hoặc ba chiếc ghế tựa lại, và vui vẻ cho rằng sự sắp xếp này mang lại cho bà cảm giác thoải mái hơn cả một chiếc sofa thực thụ. Lý do của hành động ấy có lẽ vẫn mãi là điều để người ta đoán già đoán non, nếu không có sự nài nỉ của một cô cháu gái nhỏ buộc bà phải giải thích rằng, hễ bản thân bà tỏ chút khuynh hướng muốn dùng ghế sofa, mẹ bà có thể sẽ phải đắn đo không dám nằm trên đó nhiều như mức tốt cho sức khỏe của cụ.

Tuy nhiên, có một điều chắc chắn là trí tuệ không hề suy tàn theo thể lực. Tác phẩm ‘Persuasion’ vẫn chưa được hoàn thành cho đến giữa tháng Tám năm đó; và cách thức mà nó được hoàn tất sau đó minh chứng rằng cả năng lực phê bình lẫn sức sáng tạo của tác giả hoàn toàn không hề bị mai một chút nào. Cuốn sách ban đầu đã đi đến hồi kết vào tháng Bảy; và cuộc tái hợp giữa nhân vật nam chính và nữ chính được thực hiện theo một cách thức hoàn toàn khác biệt trong một phân cảnh diễn ra tại phòng trọ của Đô đốc Croft. Nhưng kết quả ấy vẫn chưa làm bà thỏa mãn. Bà thấy nó nhạt nhẽo và vô vị, và khao khát tạo ra một cái gì đó xuất sắc hơn. Điều này cứ canh cánh trong tâm can bà, có lẽ càng trầm trọng hơn bởi thể trạng ốm yếu; để rồi có một đêm nọ, bà lên giường đi ngủ với tâm trạng vô cùng ủ dột. Nhưng sự chán nản ấy vốn chẳng hề tương đồng với bản tính của bà, và đã sớm bị rũ bỏ. Sáng hôm sau, bà thức dậy với những góc nhìn tươi vui hơn cùng nguồn cảm hứng rực rỡ hơn: ý thức về sức mạnh nội tại hồi sinh; và trí tưởng tượng lại tiếp tục tuôn trào. Bà đã hủy bỏ chương truyện bị chê trách ấy, và viết thay vào đó hai chương khác hoàn toàn khác biệt. Kết quả là chúng ta có được chuyến thăm của gia đình Musgrove tới Bath; những khung cảnh đông đúc và náo nhiệt tại Khách sạn White Hart; cùng cuộc trò chuyện đầy mê hoặc giữa Thuyền trưởng Harville và Anne Elliot, vô tình bị Thuyền trưởng Wentworth nghe lén, nhờ đó mà hai tâm hồn chung thủy cuối cùng đã được dẫn dắt để thấu hiểu cảm xúc của nhau. Do đó, chương thứ mười và mười một của ‘Persuasion’, thay vì đoạn kết thực sự của câu chuyện, lại chứa đựng những trước tác được in ấn muộn màng nhất của bà, đóng góp cuối cùng của bà vào gia tài giải trí của công chúng. Có lẽ người ta sẽ nghĩ rằng hiếm khi bà viết ra được điều gì rực rỡ hơn thế; và rằng, độc lập với cách thức độc đáo mà cái kết được tạo ra, những bức tranh khắc họa về tính cách ngây ngô đôn hậu của Charles Musgrove cùng sự ích kỷ ghen tuông của người vợ anh ta sẽ trở nên kém phần trọn vẹn nếu thiếu đi những nét chấm phá hoàn thiện này. Chương sách bị hủy bỏ hiện vẫn còn lưu giữ dưới dạng bản thảo. Nó quả thực kém phần uyển chuyển so với hai chương được dùng để thay thế; nhưng đó là kiểu chương mà một số nhà văn và độc giả vẫn có thể cảm thấy hài lòng; và nó ẩn chứa những nét chấm phá mà hầu như không một bàn tay nào khác có thể tạo ra, việc phải lược bỏ nó suýt chút nữa đã trở thành một niềm tiếc nuối khôn nguôi.

Bức thư sau đây được gửi tới người bạn của bà, cô Bigg, lúc bấy giờ đang lưu lại Streatham cùng người em gái, phu nhân của Mục sư Herbert Hill, cậu ruột của Robert Southey. Dường như nó được viết ba ngày trước khi bà bắt đầu tác phẩm cuối cùng của mình, điều sẽ được nhắc đến trong một chương khác; và cho thấy rằng vào thời điểm ấy, bà vẫn chưa hề ý thức được tính chất nghiêm trọng của căn bệnh:

‘Chawton, ngày 24 tháng 1 năm 1817.

‘Alethea thân mến — Tôi nghĩ đã đến lúc chúng ta nên hồi âm qua lại đôi chút, dù tôi tin rằng món nợ thư từ đang thuộc về phía bên ấy, và tôi hy vọng bức thư này sẽ tìm thấy tất cả mọi người ở Streatham đều bình an mạnh khỏe, không bị lũ lụt cuốn đi, cũng chẳng bị thấp khớp hành hạ bởi ẩm thấp. Kiểu thời tiết ôn hòa như thế, em biết đấy, thật là tuyệt vời đối với chúng ta, và mặc dù chúng ta có rất nhiều ao hồ, cùng một con suối chảy róc rách qua các đồng cỏ ở phía bên kia đường, thì nó chẳng có gì ngoài việc tô điểm thêm cho cảnh sắc và đem ra bàn tán cho vui miệng. Tôi thực sự đã lấy lại được sức khỏe qua mùa đông này và chẳng còn cách bình phục bao nhiêu nữa; và tôi nghĩ giờ đây tôi đã hiểu rõ bệnh trạng của bản thân hơn trước rất nhiều, đến mức có thể tự mình kiềm chế để ngăn chặn bất kỳ đợt tái phát nghiêm trọng nào nhờ vào việc cẩn trọng chăm sóc. Tôi đoan chắc rằng chất mật chính là cội nguồn của mọi đau đớn mà tôi từng gánh chịu, nhờ đó mà tôi dễ dàng biết cách đối phó với chính mình. Chắc chắn em sẽ rất vui khi nghe được những dòng này về tôi. Chúng ta vừa có chuyến ghé thăm kéo dài vài ngày của Edward, cậu bé mang đến cho chúng ta tin tức tốt lành về cha mình, và chính bản thân việc cậu bé đến đây, việc cha cậu có thể tạm rời cậu ra, tự thân nó đã là một tin tức tốt lành rồi. Cậu bé ngày càng cao lớn hơn, và diện mạo ngày càng khởi sắc, ít nhất là trong mắt các người dì, những người càng ngày càng yêu thương cậu bé hơn khi chứng kiến tính cách ngọt ngào cùng tình cảm nồng hậu của đứa trẻ nay đã được khẳng định vững chắc nơi chàng thanh niên trẻ tuổi: Tôi đã cố gắng thuyết phục rằng cậu phải mang theo dăm ba lời nhắn nhủ gì đó cho William, nhưng vô ích... Đây không phải là thời điểm trong năm dành cho xe lừa, và những chú lừa của chúng ta buộc phải tận hưởng quãng thời gian nhàn rỗi xa hoa dài đến mức tôi đoán khi dùng lại chúng, chúng ta sẽ thấy chúng đã quên mất phân nửa những gì được huấn luyện. Tuy nhiên, chúng ta không dùng một lúc hai con đâu nhé; đừng có tưởng tượng ra những sự xa hoa phung phí đó... Vị mục sư mới của chúng ta được mong đợi sẽ có mặt ở đây rất sớm, có lẽ kịp lúc để phụ giúp ông Papillon vào ngày Chủ Nhật. Tôi sẽ vô cùng nhẹ nhõm khi buổi lễ đầu tiên qua đi. Đó sẽ là một giờ đồng hồ đầy căng thẳng đối với hàng ghế của gia đình chúng ta, dẫu chúng ta nghe nói rằng vị mục sư ấy tỏ ra điềm tĩnh và tự chủ cứ như thể ông đã quen với việc đó suốt cả cuộc đời mình. Chúng ta biết rằng chẳng có cơ hội nào để gặp em giữa chặng đường từ Streatham đến Winchester: em đi con đường khác và đã hứa hẹn ghé qua hai ba gia đình rồi; dẫu vậy, nếu có bất kỳ sự thay đổi nào, em biết rõ mình sẽ được chào đón nồng nhiệt ra sao... Chúng tôi vừa đọc xong tác phẩm “Cuộc hành hương của nhà thơ đến Waterloo”, và nhìn chung là bày tỏ sự tán thưởng sâu sắc. Em biết đấy, chẳng có gì làm vừa lòng tất cả mọi người trên thế giới này cả; nhưng có những phần trong đó hợp với gu của tôi hơn rất nhiều so với những gì ông ấy từng viết trước đây. Phần mở đầu — đoạn thơ tự sự thì phải, ông ấy gọi là thế — thực sự rất đẹp. Tội nghiệp con người ấy! Người ta không thể không đau buồn trước sự ra đi của đứa con trai được miêu tả chan chứa ân tình nhường ấy. Liệu ông ấy đã nguôi ngoai chút nào chưa? Ông bà Hill biết gì về tình trạng hiện tại của ông ấy không?

Thân ái gửi em,

‘J. Austen.

‘Mục đích thực sự của bức thư này là để xin em một công thức nấu ăn, nhưng tôi nghĩ sẽ lịch sự hơn nếu không để lộ điều đó quá sớm. Chúng tôi vẫn nhớ một loại rượu cam tuyệt hảo ở Manydown, làm hoàn toàn hoặc chủ yếu từ cam Seville. Tôi sẽ vô cùng biết ơn nếu em có thể gửi cho tôi công thức ấy, bất cứ lúc nào em rảnh rỗi trong vòng vài tuần tới.’

Vào ngày hôm trước, 23 tháng 1, bà đã viết cho người cháu gái của mình với cùng một giọng điệu đầy hy vọng: “Ta cảm thấy bản thân đang khỏe lên so với trước, và hoàn toàn có thể đi bộ đến Alton hoặc đi ngược về mà chẳng hề thấy mệt mỏi, nên ta hy vọng sẽ có thể làm được cả hai điều đó khi mùa hè đến.”

Than ôi! Mùa hè đến với bà chỉ trên chiếc giường bệnh. Ngày 17 tháng 3 là mốc thời gian cuối cùng được tìm thấy trong bản thảo mà bà đang miệt mài chấp bút; và cũng giống như chiếc đồng hồ của người cõi chết đuối ghi lại thời khắc ngã xuống dòng nước, dấu mốc cuối cùng này dường như đã ấn định khoảng thời gian mà tâm trí bà không còn có thể tiếp bước trên con đường quen thuộc của mình nữa.

Và tại đây, tôi không thể làm gì tốt hơn là trích dẫn những lời của người cháu gái — người mà những ghi chép riêng tư về cuộc đời và nhân cách của người dì đã nhiều lần giúp ích cho tôi rất nhiều:

‘Tôi không biết những triệu chứng đáng sợ của căn bệnh đã xuất hiện từ bao giờ. Mãi đến tháng Ba năm sau, tôi mới có linh cảm đầu tiên về việc dì đang lâm bệnh nặng. Mọi chuyện đã được định đoạt rằng vào khoảng cuối tháng đó hoặc đầu tháng Tư, tôi sẽ dành vài ngày ở Chawton trong lúc bố mẹ tôi vắng nhà, vì lúc bấy giờ hai cụ đang bận rộn cùng bà trưởng tộc Leigh Perrot lo liệu công việc hậu sự của người quá cố; nhưng Dì Jane bấy giờ đã quá yếu để có thể tiếp đón tôi trong nhà, thế nên tôi đành sang ở với người chị gái — bà Lefroy — tại Wyards thay thế. Ngày hôm sau, chúng tôi đi bộ sang Chawton để thăm hỏi tình hình của dì. Lúc bấy giờ dì đang phải dưỡng bệnh trong phòng, nhưng nói rằng sẽ gặp chúng tôi, thế là chúng tôi liền bước lên lầu. Dì mặc áo choàng tắm, ngồi trên chiếc bành tọa đúng dáng vẻ của một bệnh nhân, nhưng dì đã đứng dậy ân cần chào đón chúng tôi, đoạn chỉ tay về những chiếc ghế đã được chuẩn bị sẵn cạnh lò sưởi và bảo: “Kia là chiếc ghế dành cho người phụ nữ đã có gia đình, còn chiếc ghế đẩu nhỏ là dành cho em, Caroline.” Thật kỳ lạ làm sao, những lời nói vu vơ ấy lại là những lời cuối cùng của dì mà tôi còn nhớ mãi, bởi tôi chẳng thể lưu giữ chút ký ức nào về những gì bất cứ ai đã thốt lên trong suốt cuộc trò chuyện diễn ra sau đó. Tôi bị sốc trước sự thay đổi ở dì. Dì rất xanh xao, giọng nói yếu ớt và thều thào, toàn thân toát lên vẻ suy nhược và tiều tụy; nhưng tôi được nghe kể lại rằng dì chưa bao giờ phải chịu đựng quá nhiều cơn đau đớn quằn quại. Dì không đủ sức để gắng gượng trò chuyện với chúng tôi, và chuyến thăm phòng bệnh diễn ra vô cùng ngắn ngủi, Dì Cassandra chẳng mấy chốc đã giục chúng tôi ra về. Tôi cho rằng chúng tôi ở lại chưa đầy một khắc đồng hồ; và đó cũng là lần cuối cùng tôi được gặp Dì Jane.’

Vào tháng 5 năm 1817, bà được thuyết phục chuyển đến Winchester để tiện bề nhận sự chăm sóc y tế từ ông Lyford. Gia đình Lyford trong nhiều thế hệ vẫn luôn duy trì danh tiếng lẫy lừng tại Winchester về tay nghề y thuật, và cá nhân ông Lyford vào thời điểm đó là một nhân vật có tiếng tăm vượt tầm vóc địa phương, một người nhận được sự tín nhiệm từ các y bác sĩ hàng đầu ở Luân Đôn. Ông Lyford đưa ra những lời động viên đầy hy vọng. Dĩ nhiên, dập tắt hy vọng của bệnh nhân không phải là công việc của một người thầy thuốc, nhưng tôi tin rằng ngay từ đầu, ông đã chẳng mấy kỳ vọng vào một sự chữa trị dứt điểm. Tất cả những gì thu được từ việc rời khỏi quê nhà chỉ là sự an ủi vì đã làm hết sức mình có thể, đi kèm với những biện pháp giảm nhẹ nỗi đau mà y thuật bậc cao có thể mang lại.

Jane và người chị gái Cassandra đã thuê trọ tại phố College. Họ có hai người bạn tốt sinh sống tại khu The Close, là bà Heathcote và cô Bigg — thân mẫu và dì ruột của ngài Sir Wm. Heathcote đương nhiệm ở Hursley, giữa gia đình họ và gia đình chúng tôi đã tồn tại một tình bạn thâm thiết qua nhiều thế hệ. Những người bạn ấy đã làm tất cả những gì có thể để nâng cao sự thoải mái cho hai chị em trong suốt quãng thời gian lưu trú buồn bã ấy tại Winchester, cả bằng sự hiện diện của họ lẫn việc cung cấp những tiện nghi nhỏ nhặt mà một nhà trọ thông thường dễ bị thiếu thốn. Chính không lâu sau khi ổn định tại những căn phòng trọ ấy, bà đã viết cho một người cháu bức thư mang đậm dấu ấn cá nhân sau đây, mà than ôi, nét chữ mạnh mẽ, rõ ràng ngày nào nay đã không còn nữa.

‘Nhà bà David, Phố College, Winton,

‘Thứ Ba, ngày 27 tháng 5.

‘E. yêu quý của tôi, chẳng có cách nào tốt hơn để cảm ơn sự quan tâm ân cần của em dành cho tôi trong suốt thời gian tôi lâm bệnh ngoài việc tự thân tôi thông báo cho em càng sớm càng tốt rằng sức khỏe tôi vẫn đang dần khá lên. Tôi sẽ chẳng khoe khoang gì về nét chữ của mình đâu; cả nó lẫn gương mặt tôi đều chưa lấy lại được vẻ đẹp vốn có, nhưng bù lại ở các phương diện khác, tôi đang hồi phục sức lực rất nhanh. Hiện tại tôi có thể rời giường từ 9 giờ sáng cho đến tận 10 giờ đêm: đúng là phải nằm trên ghế sofa, nhưng tôi đã có thể ăn uống cùng dì Cassandra một cách bình thường, có thể tự làm việc và đi lại từ phòng này sang phòng khác. Ông Lyford bảo ông sẽ chữa khỏi bệnh cho tôi, và nếu ông ấy thất bại, tôi sẽ soạn một bản tấu trình đệ trình lên Giám mục đoàn và Trưởng tu viện, và tôi chẳng mảy nghi ngờ về việc sẽ tìm được công lý từ cái hội đồng sùng đạo, uyên bác và vô tư ấy đâu. Nơi ở của chúng tôi rất thoải mái. Chúng tôi có một phòng khách nhỏ gọn xinh xắn với cửa sổ lồi nhìn thẳng ra khu vườn của Tiến sĩ Gabell. Nhờ lòng tốt của cha mẹ em đã gửi xe ngựa cho tôi, hành trình đến đây vào thứ Bảy của tôi diễn ra với rất ít mệt mỏi, và giả sử hôm đó là một ngày trời đẹp, tôi nghĩ mình sẽ chẳng cảm thấy mệt mỏi chút nào; nhưng điều khiến tôi đau lòng là phải chứng kiến chú Henry và Wm. Knight — những người đã ân cần hộ tống chúng tôi trên lưng ngựa — phải dầm mưa cưỡi ngựa gần như suốt cả chặng đường. Chúng tôi mong đợi chuyến ghé thăm của họ vào ngày mai, và hy vọng họ sẽ ở lại qua đêm; và vào thứ Năm tới, vốn là ngày làm lễ Thêm sức và cũng là ngày nghỉ học, chúng tôi sẽ lôi kéo Charles ra ăn sáng cùng. Chúng tôi mới chỉ gặp chú ấy có một lần, tội nghiệp anh chàng, vì chú ấy phải ở trong phòng bệnh, nhưng chú ấy hy vọng sẽ được ra ngoài vào tối nay. Chúng tôi gặp bà Heathcote mỗi ngày, và William sẽ sớm đến ghé thăm chúng tôi thôi.

Chúa phù hộ em, E. thân mến của tôi. Nếu có lúc nào đó lâm bệnh, cầu mong em cũng sẽ được chăm sóc ân cần như tôi đã từng. Cầu mong những sự xoa dịu đầy hồng phúc từ những người bạn đồng cảm, lo lắng sẽ thuộc về em; và cầu mong em sẽ sở hữu được — như tôi cả gan tin rằng em sẽ thế — phước lành lớn lao nhất trong tất cả, đó là sự nhận thức rằng bản thân mình không hề bất xứng với tình yêu thương của họ. Tôi thì chẳng thể cảm nhận được điều đó.

‘Dì vô cùng yêu quý của em,

‘J. A.’

Đoạn trích sau đây được lấy từ một bức thư từng được ấn hành trước đó, viết không lâu sau bức thư trước, tiếp tục thấu tỏa tinh thần khiêm nhường và biết ơn sâu sắc:

‘Tôi chỉ xin nói thêm rằng người chị yêu dấu nhất của tôi, người y tá tận tụy, cảnh giác và không mệt mỏi của tôi, đã không hề ngã bệnh vì những nỗ lực lao tâm khổ tứ ấy. Đối với những gì tôi nợ chị ấy, cùng tình cảm lo lắng của tất cả những người thân yêu trong gia đình tôi trong dịp này, tôi chỉ biết khóc nức nở và cầu xin Thượng đế ban phúc cho họ ngày càng nhiều hơn.’

Xuyên suốt quãng thời gian lâm bệnh, bà được chăm sóc tận tình bởi người chị gái, thường xuyên có sự trợ giúp từ người chị dâu — cũng là thân mẫu của tôi. Cả hai đều túc trực bên cạnh khi bà trút hơi thở cuối cùng. Hai người anh trai của bà, vốn là các mục sư, sinh sống đủ gần Winchester để có thể thường xuyên ghé thăm và làm các nghi thức phù hợp cho giờ phút cáo chung của một tín đồ Ki-tô giáo. Trong khi bà vẫn dùng ngôn từ đầy hy vọng để trao đổi với bạn bè qua thư từ, bản thân bà hoàn toàn ý thức được mối nguy hiểm cận kề, dù không hề tỏ ra hoảng sợ. Quả thực có rất nhiều điều níu giữ bà lại với cuộc đời. Bà hạnh phúc trong mái ấm gia đình; bà chỉ vừa mới bắt đầu cảm nhận được sự tự tin vào thành công của chính mình; và không còn nghi ngờ gì nữa, việc phát huy tài năng lớn lao vốn có tự bản thân nó đã là một niềm vui sướng tột cùng. Chúng ta hoàn toàn có thể tin rằng bà hẳn sẽ rất mong được sống lâu hơn nữa; nhưng bà đã được ban ơn để chuẩn bị cho cái chết mà chẳng hề mang chút hoang mang hay oán thán nào. Bà là một tín đồ Ki-tô giáo khiêm nhường và đầy đức tin. Cuộc đời bà trôi qua trong việc chu toàn các bổn phận gia đình, vun đắp cho những tình cảm ruột thịt, hoàn toàn không màng danh lợi hay khát khao sự tung hô. Bà luôn tìm kiếm — tựa như một bản năng — cách mang lại hạnh phúc cho tất cả những ai bước vào tầm ảnh hưởng của mình, và chắc chắn bà đã nhận được phần thưởng xứng đáng là sự bình an trong tâm hồn được ban phước cho những ngày cuối đời. Tính khí ôn hòa của bà chưa từng mai một. Bà luôn chu đáo và biết ơn những ai chăm sóc mình. Thỉnh thoảng, khi cảm thấy khỏe hơn đôi chút, tinh thần nghịch ngợm của bà lại trỗi dậy, và bà thậm chí còn pha trò mua vui cho họ ngay cả trong nỗi buồn đau. Có lần, khi nghĩ rằng mình đã gần đất xa trời, bà đã thốt ra những lời mà cô tưởng tượng có thể là trăn trối với những người xung quanh, đặc biệt gửi lời cảm ơn người chị dâu vì đã ở bên cạnh mình, và nói rằng: “Mary, em vẫn luôn là một người chị tốt của tôi.” Khi thời khắc cuối cùng thực sự điểm, bà lịm đi rất nhanh, và khi được những người túc trực hỏi xem có muốn thứ gì nữa không, câu trả lời của bà là: “Chẳng cần gì ngoài cái chết.” Đó là những lời cuối cùng của bà. Trong sự tĩnh lặng và bình yên, bà đã trút hơi thở cuối cùng vào buổi sáng ngày 18 tháng 7 năm 1817.

Vào ngày 24 tháng ấy, bà được an táng tại Nhà thờ lớn Winchester, gần phần trung tâm của giannguyên phía bắc, nằm gần như đối diện với ngôi mộ chantry tuyệt đẹp của William of Wykeham. Một phiến đá hoa cương đen lớn lát trên nền nhà đánh dấu vị trí ấy. Chỉ có gia đình ruột thịt của bà đến tham dự tang lễ. Người chị gái trở về ngôi nhà lạnh lẽo quạnh hiu, để rồi hiến dâng trọn vẹn mười năm trời ở đó nhằm chăm sóc người mẹ già lú lẫn; và sống chìm đắm trong ký ức về người em gái đã mất, cho đến khi được gọi về để đoàn tụ nhiều năm sau đó. Các người anh trai trở về trong nỗi tiếc thương với những mái ấm riêng của mình. Họ vô cùng yêu thương và tự hào về bà. Họ gắn bó với bà bởi tài năng, đức hạnh cùng phong thái cuốn hút; và sau này, mỗi người đều thích thú tưởng tượng ra nét tương phản hay sự giống nhau nơi một người cháu gái hay chính con gái của mình với người em gái Jane thân yêu — dẫu trong thâm tâm, họ biết chẳng bao giờ mong đợi tìm thấy một người hoàn hảo như thế lần thứ hai.

❀ ❀ ❀

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.