Hồi Ký Về Jane Austen

Lượt đọc: 157 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Hội Thứ Nhất.

❊ ❊ ❊

Màn I.—Một khu vườn.

Corydon bước vào.

Corydon. Nhưng khẽ chứ: Ta bị ngắt lời rồi. [Corydon đi ra.]

Lão Humbug và con trai bước vào, vừa đi vừa trò chuyện.

Lão Hum. Chính vì lý do đó mà ta muốn con hãy nghe theo lời khuyên của ta. Con đã thấy điều đó là phải lẽ chưa?

Young Hum. Thưa cha, con đã rõ, và chắc chắn sẽ hành xử theo đúng những gì cha đã chỉ vẽ.

Lão Hum. Vậy chúng ta hãy quay về nhà thôi. [Cả hai đi ra.]

MÀN II.—Một phòng khách trong nhà Humbug. Bà Humbug và Fanny đang ngồi làm việc.

Bà Hum. Con hiểu ý mẹ chứ, cục cưng của mẹ?

Fanny. Thưa mẹ, hoàn toàn hiểu ạ: xin mẹ cứ tiếp tục câu chuyện.

Bà Hum. Than ôi! cũng sắp hết rồi; vì ta chẳng còn gì để nói thêm về đề tài này nữa.

Fanny. A! kìa Daphne đến.

Daphne bước vào.

Daphne. Chị Humbug thân mến, chị khỏe không? Ồ! Fanny, mọi chuyện tiêu tùng hết cả rồi.

Fanny. Thế cơ á!

Bà Hum. Ta rất lấy làm tiếc khi nghe điều đó.

Fanny. Hóa ra tôi đã mất công vô ích khi—

Daphne. Hoàn toàn vô ích trên đời này.

Bà Hum. Thế rồi số phận của—sẽ ra sao?

Daphne. Ồ! mọi chuyện đã được định đoạt cả rồi. (Thì thầm với bà Humbug.)

Fanny. Và quyết định ra sao thế?

Daphne. Để tôi nói cho mà nghe. (Thì thầm với Fanny.)

Bà Hum. Thế còn anh ta có—không?

Daphne. Tôi sẽ kể cho hai người mọi điều tôi biết về chuyện này. (Thì thầm với bà Humbug và Fanny.)

Fanny. Thôi được, giờ thì tôi đã biết tỏng mọi chuyện rồi, tôi đi đây.

Bà Hum. và Daphne. Tôi cũng đi đây. [Cả hai đi ra.]

MÀN III.—Tấm màn kéo lên, lộ ra ngài Edward Spangle đang ngả mình trong một tư thế tao nhã trên chiếc ghế sô-pha và ngủ say như chết.

Đại tá Elliott bước vào.

Đại tá E. Con gái ta không có ở đây, xem ra là vậy. Kìa ngài Edward đang nằm đó. Ta có nên kể cho ngài ấy nghe bí mật này không? Không, chắc chắn ngài ấy sẽ bép xép ngay. Nhưng ngài ấy đang ngủ, và sẽ chẳng nghe thấy ta đâu;—thôi thì ta cứ liều một phen xem sao. (Tiến lại gần NGÀI EDWARD, thì thầm vào tai ông, rồi đi ra.)

HẾT HỘI THỨ NHẤT.

HẾT.

Chính quan điểm chín muồi của bà về sự cần thiết của một thói quen sáng tác từ sớm như vậy đã được thể hiện qua lời kể sau đây của một người cháu gái:

‘Khi tôi lớn lên, dì tôi thường trò chuyện với tôi nghiêm túc hơn về việc đọc sách và những trò giải trí của tôi. Tôi đã bắt đầu làm thơ và viết truyện từ rất sớm, và tôi lấy làm tiếc khi nghĩ lại xem mình đã làm phiền dì biết bao nhiêu khi bắt dì đọc chúng. Dì rất tử tế về chuyện đó, và lúc nào cũng có những lời khen ngợi dành cho tôi, nhưng cuối cùng dì đã cảnh cáo tôi không nên dành quá nhiều thời gian cho chúng. Dì nói—tôi nhớ rõ làm sao!—rằng dì biết việc viết truyện là một niềm giải trí lớn, và dì nghĩ nó vô hại, mặc dù dì biết nhiều người nghĩ khác; nhưng ở tuổi của tôi, việc quá bận tâm đến những sáng tác của chính mình sẽ không có lợi. Muộn hơn nữa—lúc ấy dì đã chuyển đến Winchester—dì nhắn nhủ tôi điều này, rằng nếu nghe theo lời khuyên của dì thì tôi nên ngưng viết cho đến khi tròn mười tuổi; rằng bản thân dì cũng từng nhiều lần ao ước mình đã đọc nhiều hơn và viết ít đi trong những năm tháng tương ứng của cuộc đời mình.’ Vì người cháu gái này mới chỉ mười tuổi vào thời điểm người dì qua đời, những lời này dường như hàm ý rằng những câu chuyện thời thơ ấu mà tôi vừa nhắc tới, ít nhất là một vài câu, đã được viết ra từ thuở nhỏ.

Nhưng giữa những sáng tác bộc phát thời thơ ấu ấy và quá trình sáng tác những tác phẩm để đời của bà, còn xen kẽ một chặng đường phát triển khác, trong đó bà đã cho ra đời một số câu chuyện không phải là không có giá trị, nhưng chưa bao giờ được bà coi là xứng đáng để xuất bản. Trong giai đoạn chuẩn bị này, tâm trí bà dường như hoạt động theo một hướng hoàn toàn khác với bến đỗ cuối cùng của nó. Thay vì đưa ra những bức tranh trung thực về tự nhiên, những câu chuyện này thường mang tính chất trào phúng, chế nhạo những sự kiện phi lý và tình cảm phóng đại mà bà từng bắt gặp trong đủ loại tiểu thuyết nhảm nhí. Đâu đó nét tưởng tượng này vẫn được tìm thấy trong ‘Northanger Abbey,’ nhưng rồi bà sớm bỏ lại nó phía sau trong chặng đường tiếp theo. Có cảm giác như thể ban đầu bà đang ghi nhận lại tất cả những lỗi lầm cần tránh, và chăm chú suy ngẫm về việc mình không nên viết như thế nào trước khi dốc toàn lực đi theo đúng hướng. Gia đình nghĩ rằng, và tôi cho là đúng, đã từ chối cho xuất bản những tác phẩm đầu tay này. Ông Shortreed từng nhận xét rất súc tích về những cuộc dạo chơi thuở trẻ của Walter Scott ở vùng biên giới rằng, ‘Cậu ấy tự mài giũa bản thân trong suốt thời gian đó; nhưng có lẽ cậu ấy chẳng biết mình đang làm gì cho đến khi nhiều năm trôi qua. Lúc đầu, tôi dám cá là cậu ấy chẳng nghĩ gì nhiều ngoài sự kỳ quặc và niềm vui thú.’ Và cứ thế, theo một cách khiêm nhường hơn, Jane Austen đang ‘tự mài giũa bản thân,’ chẳng màng tới danh ở tương lai mà chỉ quan tâm đến ‘sự kỳ quặc và niềm vui thú;’ và việc phơi bày quá trình chập chững ban đầu ấy ra trước thế giới cũng bất công chẳng khác nào vén màn sân khấu để trưng bày mọi thứ diễn ra đằng sau trước khi vở kịch được kéo lên.

Tuy nhiên, chính tại Steventon mới là nơi những nền tảng thực sự cho danh tiếng của bà được đặt móng. Tại đó, một số sáng tác thành công nhất của bà đã ra đời ở một độ tuổi sớm đến mức khiến người ta ngạc nhiên rằng một phụ nữ trẻ tuổi nhường ấy lại có thể thấu hiểu nhân tâm và quan sát phong tục tinh tế đến vậy. ‘Pride and Prejudice,’ tác phẩm mà một số người coi là xuất sắc nhất trong số các tiểu thuyết của bà, là cuốn được hoàn thành đầu tiên, nếu không muốn nói là được bắt đầu viết đầu tiên. Bà bắt đầu viết nó vào tháng 10 năm 1796, khi chưa tròn hai mươi mốt tuổi, và hoàn thành trong khoảng mười tháng, vào tháng 8 năm 1797. Tựa đề ban đầu dự định đặt cho nó là ‘First Impressions.’ ‘Sense and Sensibility’ được bắt đầu viết theo hình thức hiện tại ngay sau khi cuốn trước hoàn thành, vào tháng 11 năm 1797, nhưng một tác phẩm có nội dung và nhân vật tương tự đã được viết từ trước đó với tựa đề ‘Elinor and Marianne;’ và nếu như, điều này rất có thể xảy ra, một phần lớn của tác phẩm đầu kỳ ấy được giữ lại, thì nó hẳn là bản thảo sáng tác sớm nhất của bà được công bố trước thế giới. ‘Northanger Abbey,’ dù chưa được chuẩn bị để đem in cho đến năm 1803, nhưng chắc chắn đã được sáng tác lần đầu vào năm 1798.

Nằm trong số những người hàng xóm quý giá nhất của gia đình Austen là ông bà Lefroy cùng các con. Ông là linh mục của giáo xứ lân cận Ashe; bà là chị gái của ngài Egerton Brydges—người mà chúng ta mang ơn vì đã lưu lại ghi chép sớm nhất hiện tồn về Jane Austen. Trong cuốn tự truyện của mình, khi nhắc đến những chuyến viếng thăm tại Ashe, ông viết thế này: ‘Những người hàng xóm gần nhất của nhà Lefroy là gia đình Austen ở Steventon. Tôi nhớ Jane Austen, nữ tiểu thuyết gia, khi còn là một đứa trẻ. Bà rất thân thiết với bà Lefroy, và được bà ấy khích lệ rất nhiều. Mẹ bà là nhũ danh Leigh, có bà nội phía cha là chị gái của Công tước xứ Chandos đầu tiên. Ông Austen xuất thân từ một gia đình ở hạt Kent, trong đó có một số nhánh đã định cư tại vùng Weald thuộc Kent, và một số người vẫn còn ở lại đó cho đến nay. Khi tôi quen biết Jane Austen, tôi chưa từng ngờ rằng bà là một nữ nhà văn; nhưng đôi mắt đã mách bảo tôi rằng bà trắng trẻo và xinh đẹp, mảnh mai và tao nhã, chỉ có điều đôi má hơi phúng phính một chút.’ Người ta có thể ước gì ngài Egerton chịu dừng lại lâu hơn một chút ở chủ đề hồi ký này, thay vì bị cuốn đi bởi tình yêu quá mức dành cho gia phả đến tận cụ bà cố và tổ tiên của bà. Tuy nhiên, vị cụ bà cố ấy vẫn sống trong sử sách gia đình với cái tên Mary Brydges, một ái nữ của Lãnh chúa Chandos, kết hôn tại Tu viện Westminster với Theophilus Leigh xứ Addlestrop vào năm 1698. Khi còn là một thiếu nữ, bà từng nhận được một bức thư khuyên răn và quở trách kỳ lạ do chính mẹ bà viết từ Constantinople. Mary, hay gọi là ‘Poll,’ đang ở lại nước Anh cùng bà nội là Phu nhân Bernard, người dường như rất giàu có và có xu hướng quá ư chiều chuộng cháu gái mình. Bức thư này được trích dẫn dưới đây. Bất kỳ tài liệu đích thực nào như thế này, cách đây hai trăm năm, đề cập đến những chi tiết sinh hoạt gia đình, ắt hẳn phải mang lại một sự hấp dẫn nhất định. Điều này rất đáng chú ý, không chỉ vì nó là một mẫu mực của thứ ngôn ngữ bình dị mà các quý bà quyền quý thời bấy giờ dùng để bày tỏ lòng mình, mà còn bởi sự khôn ngoan mộc mạc chứa đựng trong đó. Hình thức diễn đạt có thể đổi thay, nhưng sự khôn ngoan lành mạnh và những nguyên tắc đúng đắn thì vẫn thế ở thế kỷ mười chín cũng như ở thế kỷ mười bảy.

‘Con Poll thân mến của mẹ,

‘Thư của con gửi qua anh họ Robbert Serle mãi đến ngày 27 tháng Tư mới tới nơi, dẫu vậy chúng vẫn được chúng tôi chào đón vô cùng nồng nhiệt, mang theo tin vui mà bấy lâu nay chúng ta hằng mong mỏi về sức khỏe tốt đẹp của người Mẹ kính yêu nhất cùng tất cả những người thân thích và bạn bè khác mà mẹ khẩn cầu Chúa phù hộ cho tất cả các con, và như mẹ nhận thấy trong thư con gửi cho chị Betty về lòng tốt phi thường của (mẹ có thể nói thực lòng là) người Mẹ và Bà nội tuyệt vời nhất trên đời khi bà phải thắt lưng buộc bụng để chưng diện cho các con, thế nên mẹ không thể không khâm phục tài quản gia vĩ đại của bà trong việc chu cấp cho con một khoản tiền tiêu vặt vô cùng hậu hĩnh mà vẫn có thể gia tăng quỹ tiết kiệm của mình theo mức mà mẹ nhận thấy; và mẹ nghĩ mình không bao giờ có thể nhắc nhở con cho đủ rằng việc con phải đáp đền lòng biết ơn đối với bà trong mọi hoàn cảnh bằng sự phục tùng và vâng lời khiêm nhường nhất đối với mọi mệnh lệnh của bà chừng nào con còn sống là bổn phận lớn lao đến nhường nào. Mẹ phải nói với con rằng chính nhờ lòng rộng lượng và sự chăm sóc của bà mà con mới có được một cuộc sống sung túc trên cõi đời này, và vì con không thể không ý thức rất rõ rằng con là một gánh nặng chi phí phi thường đối với bà nên đòi hỏi con phải hết sức chú tâm rằng trong suốt chặng đường đời của con, con phải đền đáp bà một niềm an ủi tương xứng, nhất là khi đó là cách tốt nhất mà con có thể hy vọng bù đắp cho bà theo những gì Chúa đòi hỏi ở tay con. Nhưng con Poll ơi! mẹ lấy làm buồn lòng đôi chút khi buộc phải lưu ý và quở trách con về một số lời lẽ hão huyền trong những bức thư con gửi cho chị con—con nói về khoản tiền tiêu vặt của mình rằng “con nhắm chừng xoay sở để chi tiêu vừa vặn với số tiền kiếm được” trong chuyện này mẹ không chê trách con, vì quả là hổ thẹn lớn nếu con để bản thân rơi vào cảnh nợ nần túng quẫn trong khi đã được chu cấp một khoản quá ư hào phóng cho việc sinh hoạt của con—nhưng lý do con đưa ra cho quyết tâm đó thì mẹ hoàn toàn không thể đồng tình vì con nói rằng “tiêu nhiều hơn thì con không thể” đó là bởi con không có mà tiêu, bằng không thì có vẻ như con vẫn sẽ tiêu. Thế sự khôn ngoan của Bà nội chứ không phải của con đã giữ con khỏi thói hoang phí, điều đó hiển hiện rõ ràng ở phần cuối câu của con, khi con nói rằng con nghĩ việc để dành ra từ số tiền của mình là hà tiện bần tiện nhưng theo ý kiến của mẹ nếu con ném hết tiền lên lưng thì đó là tội lỗi và sự hổ thẹn lớn gấp mười lần so với việc để dành một chút từ khoản tiền tiêu vặt lớn lao như thế vào túi để giúp con lúc ngặt nghèo. Con ơi, chúng ta đều biết điểm khởi đầu của mình, nhưng nào ai biết được đoạn kết? Điều tốt nhất có thể làm khi trời yên biển lặng là chuẩn bị sẵn sàng cho giông bão, và việc một người phụ nữ trẻ sớm tỏ ra là người khôn ngoan tề gia và tiết kiệm là một sự khôn ngoan lớn và không phải không đáng khen ngợi. Mẹ con dù là thời con gái hay khi đã làm vợ chưa từng bao giờ chi quá bốn mươi bảng một năm cho bản thân mà dẫu cho con không bao giờ rơi vào một tiếng tăm nào tồi tệ hơn trên đời này mà bà (mẹ tạ ơn Chúa vì điều đó) cho đến nay đã gánh chịu, thì con chẳng cần phải phiền lòng về điều đó, và con không thể không biết sự khác biệt giữa gia tài của mẹ và những gì con sắp trông đợi. Con cũng nên cân nhắc rằng con có đến bảy người anh chị em và tất cả các con đều là con của cùng một người cha và do đó thật là vô lý khi một người lại mong đợi được ưu ái trong chuyện yêm y phục vượt lên trên tất cả những người khác vì thật là bất khả thi nếu con lại hiểu lầm tình cảnh của cha con đến mức tưởng tượng rằng ông có khả năng chu cấp cho mỗi người các con bốn mươi bảng một năm, vì khoản chu cấp như thế tính thêm cả gánh nặng tiền ăn uống sẽ ngốn ít nhất là năm trăm bảng một năm, một số tiền mà người cha tội nghiệp của con khó lòng kham nổi, bên cạnh đó con hãy thử nghĩ xem sẽ thật nực cười thế nào khi bà nội và con đến chỗ chúng ta mà lại có không dưới bảy nữ tì hầu hạ trong một ngôi nhà, vì con có thể đưa ra lý do gì để giải thích việc mỗi người trong số các chị em con lại không có riêng cho mình một người hầu gái cũng như con, và dẫu cho con có thể tằn tiện trả lương người hầu từ khoản tiền tiêu vặt của con đi nữa thì con lại chẳng màng đến khoản chi phí vô ích mà con trút lên đầu cha con trong việc làm gia tăng số miệng ăn trong nhà, trong khi nếu đó không phải là một sự kiêu ngạo khi mang cái tiếng nuôi người hầu gái thì người hầu của bà nội con hoàn toàn có thể làm, như con biết trước đây bà từng làm, tất cả những công việc mà con cần đến người hầu gái trừ phi càng lớn tuổi con càng trở nên ngu ngốc hơn mà Chúa chớ để điều đó xảy ra!

‘Poll con ơi, con đang sống ở một nơi mà con chứng kiến sự sung túc và tráng lệ lớn lao nhưng chớ để những quyến rũ của chốn bồng lai tiên cảnh trần thế cám dỗ khiến con quên đi hoặc xao lãng bổn phận của một Ki-tô hữu tốt trong việc chăm chút cho phần cao quý hơn của con chính là linh hồn con, sao cho đẹp lòng Chúa nhất. Mẹ không phản đối việc con ăn mặc tề chỉnh và ngăn nắp cho xứng danh là con gái của cha con nhưng việc chưng diện giàu sang và đâm đầu vào mọi mốt áo quần loè loẹt thì chẳng bao giờ phù hợp với hoàn cảnh của con và thay vì đem lại cho con uy tín và giúp con kiếm được một tấm chồng xứng đáng thì đó lại là con đường ngắn nhất để con xua đuổi tất cả những người đàn ông đàng hoàng khỏi ý định kết duyên với những người phụ nữ sống vượt quá khả năng tài chính của mình, và con hãy tự phán xét xem đó có phải là cách tiêu tiền khôn ngoan hay không! Và hơn thế nữa, con hãy thử ngẫm xem sẽ kỳ cục làm sao đối với một người lạ đến nhà chúng ta khi nhìn thấy Bà nội, Mẹ con và tất cả các chị em con trong trang phục giản dị còn một mình con thì lại diện đồ sặc sỡ như một con búp bê hội chợ Bartholomew—con thừa biết những kẻ nào là loại người không thể chịu đựng nổi cảnh khá giả mà cứ phải tru tréo lên đòi ăn thịt quay giờ đây con có thể tưởng tượng rằng việc con viết thư cho các chị em mình với một giọng điệu trịch thượng như thế sẽ mang lại kết quả gì ngoài việc hoặc xúi giục họ ghen tị với con hoặc lẩm bẩm oán trách chúng ta. Mẹ phải nói với con rằng chưa một ai trong số các chị em con từng nhận được khoản tiền tiêu vặt hai mươi bảng một năm từ chúng ta cho đến nay, thế mà trang phục của họ chẳng hề làm họ hay chúng ta mất mặt chút nào và không hề vấp phải sự quở trách vì tội hà tiện bần tiện, họ vẫn có được một khoản để khoe từ số tiền tiết kiệm của mình mang lại uy tín cho họ và mẹ mong rằng con, người chị cả của họ, nên làm gương cho các em bằng những hành động tương tự thay vì cám dỗ các em đi lệch khỏi bước chân của người Bà nội nhân hậu và người Mẹ tội nghiệp của mình. Đây chưa phải là một nửa những gì có thể nói trong dịp này nhưng vì tin con là một đứa trẻ ngoan ngoãn và biết điều, mẹ sẽ coi đó là quá nhiều nếu như không phải vì trên đường đến đây mẹ đã trải qua biết bao hiểm nguy cùng cực khiến mẹ không thể không suy nghĩ và chuẩn bị sẵn sàng cho mọi biến cố, và do đó không biết Chúa sẽ định đoạt số phận chúng ta ra sao, mẹ kết luận rằng đó là bổn phận của mẹ đối với Chúa và đối với con, đứa con gái thân yêu của mẹ, là phải tâm sự thẳng thắn với con hết mức có thể, bảo đảm với con rằng những lời cầu nguyện hằng ngày của mẹ vẫn và sẽ luôn hướng về con để Chúa ban ơn cho con luôn ghi nhớ và áp dụng đúng đắn những lời khuyên thực lòng ái ngại này từ người Mẹ tội nghiệp của con. Và dẫu cho mẹ có dùng thứ tiếng Anh mộc mạc thẳng thừng nhất để nói với con thì mẹ vẫn muốn con chớ hoài nghi rằng mẹ yêu thương con tha thiết chẳng kém gì bất kỳ đứa con nào tôi có và nếu con phụng sự Chúa và đi theo con đường ngay nẻo chính, mẹ hứa với con rằng tình cảm mẹ dành cho con sẽ đúng như lòng con mong ước, vì con có thể chắc chắn rằng mẹ chẳng nhắm đến điều gì trong những dòng mẹ viết lúc này ngoài lợi ích thực sự của con, việc thúc đẩy điều đó sẽ là mối bận tâm và chăm lo ngày đêm của

‘Đứa con gái Poll thân yêu của mẹ,

‘Người Mẹ hết lòng thương yêu của con,

‘Eliza Chandos.’

‘Pera thuộc Galata, Ngày 6 tháng 5 năm 1686.’

‘Tái bút.—Cha con và mẹ gửi đến con lời chúc phúc, cùng tất cả các anh chị em gửi lời thăm hỏi. Lời thăm hỏi chân thành và thân thiết nhất của chúng ta gửi tới anh chị Childe và tất cả những người anh em họ thân mến của mẹ. Khi con gặp Phu nhân Worster và người anh em họ Howlands, xin vui lòng chuyển đến họ lời chào kính trọng nhất của mẹ.’

Bức thư này cho thấy rằng sự giàu có tích lũy được từ thương nghiệp lúc bấy giờ đã bắt đầu tự bộc lộ, tương phản rõ rệt với hoàn cảnh túng thiếu của một số tầng lớp quý tộc. ‘Người cha tội nghiệp’ của Mary Brydges, người mà trong gia đình phải thực hành tiết kiệm, chính là đại sứ của Vua nước Anh tại Constantinople; còn người bà, người sống trong ‘sung túc và tráng lệ lớn lao,’ lại là góa phụ của một thương gia buôn bán với Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng hồi đó cũng như bây giờ, có lẽ tước vị vẫn có quyền năng thu hút và thâu tóm sự giàu sang.

Cũng tại Ashe, Jane đã làm quen với một thành viên trong gia đình Lefroy, người vẫn còn đang sống khi tôi bắt đầu viết cuốn hồi ký này vài tháng trước; đó là Nghị sĩ danh dự Thomas Lefroy, cựu Chánh án Ireland. Người ta phải nhìn lại hơn bảy mươi năm về trước để chạm tới khoảng thời gian khi hai bạn trẻ rực rỡ ấy trong một khoảnh khắc ngắn ngủi đã thân thiết gắn bó với nhau, rồi sau đó rẽ theo những con đường riêng của mình, chẳng bao giờ gặp lại; cả hai đều định mệnh gặt hái được một số thành tựu nổi bật theo những cách khác nhau, một người sống lâu hơn người kia hơn nửa thế kỷ, thế nhưng cho đến tận tuổi xế chiều vẫn nhớ và nhắc nhở, như ông đôi khi vẫn làm, về người bạn cũ của mình như một người rất đáng ngưỡng mộ, và không dễ bị lãng quên bởi bất cứ ai từng quen biết bà.

Bản thân bà Lefroy là một nhân vật phi thường. Những ân huệ hiếm có của bà về đức hạnh, tài năng, dung mạo duyên dáng và phong thái cuốn hút, đủ để đảm bảo cho bà một vị trí nổi bật trong bất kỳ xã hội nào mà bà đặt chân tới; trong khi bản tính hăng hái đầy nhiệt huyết lại khiến bà trở nên vô cùng hấp dẫn đối với một thiếu nữ thông minh và hoạt bát. Bà đã qua đời do ngã ngựa vào đúng sinh nhật của Jane, ngày 16 tháng 12 năm 1804. Những vần thơ tưởng nhớ bà dưới đây được Jane viết bốn năm sau đó, khi bà đã bước sang tuổi ba mươi mốt. Chúng được trích dẫn không phải vì giá trị thơ ca, mà để cho thấy ấn tượng sâu sắc và lâu dài nhường nào mà người bạn lớn tuổi đã để lại trong tâm trí người bạn trẻ:

Tưởng nhớ bà Lefroy.

1.

Ngày lại trở về, ngày sinh nhật tôi;

Biết bao cảm xúc dâng trào trong tâm trí!

Người bạn dấu yêu; bốn năm đã trôi qua

Từ khi bóng hình khuất xa tầm mắt chúng ta.

2.

Ngày kỷ niệm ngày tôi chào đời,

Ban tặng sự sống, ánh sáng và hy vọng cho tôi,

Mang trở lại khoảnh khắc cuối cùng của bà trên trần thế.

Ôi! Niềm đau đớn nhói buốt của ký ức giày vò!

3.

Người phụ nữ tựa thiên thần! Sức tôi nào dám ngợi ca

Bằng ngôn từ xứng đáng với tài năng, tính nợ, tâm hồn,

Với giá trị vững bền, vẻ duyên dáng hút hồn,

Người bạn và niềm kiêu hãnh của nhân loại.

4.

Nhưng hãy đến, Trí tưởng tượng mộng mơ, quyền năng khoan dung;

Hy vọng đối với người thật chán nản, lạnh lùng, khắc nghiệt:

Xin hãy ban phước cho khoảng khắc ngắn ngủi này;

Cho tôi được ngắm nhìn bà như thuở nào.

5.

Tôi nhìn thấy bà ở đây với những nụ cười hiền hậu,

Ánh mắt đong đầy yêu thương, giọng nói ngọt ngào,

Giọng nói và dung mạo tựa như thần thánh,

Sự biểu cảm, hòa hợp, trọn vẹn xiết bao.

6.

Hãy lắng nghe! Không chỉ là âm thanh, mà là ý nghĩa,

Là thiên tài, gu thẩm mỹ và sự dịu dàng của tâm hồn:

Là sự nồng ấm chân thành từ trái tim không giả dối,

Và sự trong trắng của tâm hồn làm nên tất cả.

7.

Bà đang nói! Đó là sự hùng biện, nét duyên của lời ăn tiếng nói,

Hiếm hoi, đáng yêu biết mấy, chẳng bao giờ bị lạm dụng

Bởi bà, để che đậy thói hư tật xấu, hay bao che điều sai trái:

Bà cất lời và tranh luận chỉ vì lẽ phải mà thôi.

8.

Năng lượng trong bà là năng lượng của một tâm hồn chân thật;

Tinh thần Ki-tô giáo, nào biết đến giả vờ,

Chỉ tìm cách an ủi, chữa lành, soi sáng, động viên,

Ban ơn phước hay ngăn ngừa nỗi đau đớn.

9.

Liệu có gì làm tôn lên thêm sự tốt lành ấy? Có chứ, đối với tôi

Sự ưu ái thiên vị của bà từ những năm tháng thơ ấu

Đã hoàn thiện tất cả: ôi! Chỉ xin cho tôi được thấy

Nụ cười yêu thương của bà! Ảo ảnh vụt tan biến.

10.

Đã qua và đi mất. Chúng ta không còn gặp lại ở cõi trần,

Trò lừa phỉnh của Trí tưởng tượng trước nấm mồ thật ngắn ngủi.

Ồ! Giá tôi có thể hy vọng đi đến niềm hạnh phúc tương đương,

Để gặp lại người, hỡi thiên thần, trong ngôi nhà tương lai.

11.

Tôi tha thiết muốn cảm nhận sự gắn kết với số phận của người:

Tôi tha thiết muốn tìm kiếm một điềm lành

Từ mối liên kết này trong niên lịch trần gian của chúng ta.

Xin hãy dung thứ cho sự yếu đuối vô hại này. Hỡi Lý trí, hãy rủ lòng thương.

Việc mất đi ngôi nhà đầu tiên thường để lại nỗi đau buồn lớn đối với những người trẻ tuổi có cảm xúc mạnh mẽ và trí tưởng tượng phong phú; và Jane đã vô cùng đau khổ khi được thông báo rằng cha cô, lúc này đã ở tuổi bảy mươi, đã quyết định nhường lại các công việc xứ đạo cho người con trai trưởng—người sẽ kế vị ông trong chức Linh mục xứ Steventon—và cùng vợ cùng các con gái chuyển đến Bath. Jane đang vắng nhà khi quyết định này được đưa ra; và vì cha cô luôn nhanh chóng trong cả việc đưa ra quyết định lẫn hành động, cô có rất ít thời gian để tự hoà giải với sự thay đổi đó.

Đôi khi người ta bày tỏ mong muốn rằng một số bức thư của Jane Austen nên được xuất bản. Một số bức thư nguyên vẹn, và rất nhiều đoạn trích, sẽ được đưa vào cuốn hồi ký này; nhưng độc giả phải được cảnh báo trước là đừng kỳ vọng quá nhiều ở chúng. Về mặt sự chính xác của ngôn ngữ quả thực từng từ một có thể được in ra mà không cần chỉnh sửa bất kỳ điều gì. Văn phong luôn trong sáng, và thường sinh động, trong khi một mạch ngầm hài hước liên tục lấp lánh xuyên suốt toàn bộ; nhưng chất liệu có phần kém hơn phần thể hiện, bởi chúng chỉ bàn về những chi tiết của đời sống gia đình. Trong đó không có một chút đả động nào về chính trị hay các sự kiện công cộng; hầu như chẳng có cuộc tranh luận nào về văn học hay các chủ đề có tính chất quan tâm chung. Người ta có thể nói chúng giống như chiếc tổ mà một chú chim nhỏ xây nên từ những vật liệu gần gũi nhất, từ những nhành cây và đám rêu được cung cấp bởi cái cây mà nó đang đậu; được cấu trúc một cách kỳ lạ từ những điều đơn giản nhất.

Những bức thư của bà rất hiếm khi đề ngày năm, hay ký tên thánh đầy đủ; nhưng việc xác định niên đại của chúng lại rất dễ dàng, hoặc từ con dấu bưu điện, hoặc từ nội dung bên trong.

Hai bức thư sau đây là những bức sớm nhất mà tôi từng thấy. Cả hai đều được viết vào tháng 11 năm 1800; trước khi gia đình rời khỏi Steventon. Một số hoàn cảnh giống nhau được đề cập đến trong cả hai bức.

Bức thứ nhất gửi cho người chị Cassandra, lúc bấy giờ đang ở cùng người anh Edward tại Công viên Godmersham, hạt Kent:

‘Steventon, tối thứ Bảy, ngày 8 tháng 11.

‘Cassandra thân mến của em,

‘Em cảm ơn chị vì đã hồi âm nhanh chóng cho hai bức thư trước của em, và đặc biệt cảm ơn chị về giai thoại của Charlotte Graham cùng người em họ Harriet Bailey của cô ấy, điều đã mang lại rất nhiều tiếng cười cho cả mẹ lẫn em. Nếu chị có thể tìm hiểu thêm bất kỳ điều gì về câu chuyện thú vị đó, em mong chị hãy nhắc đến nó. Em có hai lời nhắn; để em giải quyết chúng xong xuôi cái đã, rồi tờ giấy này sẽ hoàn toàn thuộc về em. Mary hoàn toàn có ý định viết thư cho chị qua lá thư miễn cước của ông Chute, và chỉ tình cờ quên bẵng đi mất, nhưng sẽ viết sớm thôi; và cha muốn Edward gửi cho ông một mẩu giấy ghi giá hoa bia. Mấy chiếc bàn đã về tới nơi, và làm mọi người vô cùng hài lòng. Em đã không ngờ rằng chúng lại hoàn toàn hợp gu của cả ba chúng ta đến thế, hay việc chúng ta lại có thể đồng lòng đến vậy trong việc sắp xếp chúng; nhưng chẳng có gì ngoài bề mặt của chính chúng có thể mịn màng hơn thế. Hai đầu ghép lại tạo thành một chiếc bàn liền mạch cho mọi thứ, còn chiếc bàn ở giữa đứng cực kỳ vững chãi dưới tấm kính, và bày biện được rất nhiều đồ một cách vô cùng tiện lợi, mà trông lại không hề vướng víu cục mịch. Cả hai đều được bọc nỉ xanh, và gửi lời yêu thương thắm thiết nhất tới chị. Chiếc bàn Pembroke đã tìm được chỗ đứng cạnh tủ đựng bát đĩa, và mẹ rất vui sướng khi được khóa cẩn thận tiền bạc và giấy tờ của mình. Chiếc bàn nhỏ trước đây từng đứng ở đó đã rất đúng lúc tự tót vào phòng ngủ chính; và giờ chúng ta chỉ còn thiếu chiếc tủ nhỏ đựng đồ, thứ mà vẫn chưa hoàn thiện hay được chuyển tới. Thế là xong chủ đề đó; giờ em chuyển sang một chủ đề khác, mang tính chất hoàn toàn khác biệt, như các chủ đề khác vẫn hay thế. Earle Harwood lại một lần nữa gây ra nỗi bất an cho gia đình và tạo chủ đề bàn tán cho chòm xóm; tuy nhiên, trong trường hợp lần này, anh ấy chỉ là kẻ bất hạnh chứ không có lỗi.

‘Khoảng mười ngày trước, khi đang lên đạn khẩu súng lục ở phòng cảnh vệ tại Marcau, anh ấy đã vô tình tự bắn xuyên qua đùi mình. Hai bác sĩ phẫu thuật trẻ người Scotland trên đảo rất nhã ý đề nghị cắt bỏ phần đùi ngay lập tức, nhưng anh ấy nhất quyết không đồngยิน; và theo đó trong tình trạng bị thương đã được đưa lên một chiếc thuyền cutter và chuyển đến Bệnh viện Haslar ở Gosport, nơi viên đạn đã được gắp ra, và giờ đây em hy vọng anh ấy đang trên đà bình phục thuận lợi. Bác sĩ phẫu thuật của bệnh viện đã viết thư cho gia đình nhân sự việc này, và John Harwood đã lập tức xuống đó, có James đi cùng, với mục đích là để mang về những tin tức sớm nhất cho ông bà Harwood, những người đang trải qua nỗi đau đớn lo lắng, đặc biệt là người mẹ, dĩ nhiên là vô cùng khủng khiếp. Họ đã xuống đó vào thứ Ba, và James trở về vào ngày hôm sau, mang theo những tin tức khả quan đến mức làm giảm bớt phần nào nỗi đau buồn của gia đình ở Deane, dẫu cho có lẽ sẽ phải mất một thời gian dài nữa bà Harwood mới có thể thực sự yên lòng. Tuy nhiên, họ có được một niềm an ủi lớn nhất; đó là sự bảo đảm rằng đây thực sự là một vết thương do tai nạn, điều không chỉ được chính Earle khẳng định chắc nịch mà còn được chứng thực bởi hướng đi cụ thể của viên đạn. Một vết thương như thế không thể nào phải nhận trong một cuộc đấu tay đôi. Hiện tại anh ấy vẫn đang tiến triển rất tốt, nhưng bác sĩ phẫu thuật vẫn chưa dám khẳng định anh ấy đã hoàn toàn thoát khỏi nguy hiểm. Ngài Heathcote vừa gặp một tai nạn nhỏ nhã nhặn vào hôm nọ khi đi săn. Anh ấy xuống ngựa để dắt con ngựa vượt qua một hàng rào, hoặc một ngôi nhà, hay thứ gì đại loại thế, và con ngựa trong lúc vội vã đã dẫm lên chân anh ấy, hay đúng hơn là mắt cá chân thì phải, em tin là vậy, và vẫn chưa chắc liệu xương nhỏ có bị gãy hay không. Martha đã nhận lời mời của Mary tham dự vũ hội của Lãnh chúa Portsmouth. Ngài ấy vẫn chưa gửi thiệp mời của riêng mình, nhưng điều đó chẳng hề gì; Martha sẽ đến, và vũ hội thì chắc chắn sẽ diễn ra. Em nghĩ rằng việc em vắng mặt lúc mẹ chưa về là quá sớm để em có thể quay lại cùng cô ấy.

‘Tối Chủ Nhật.—Chúng ta vừa trải qua một trận cuồng phong gió dữ dội vào đầu ngày hôm nay, gây ra biết bao thiệt hại tàn phá giữa những hàng cây của chúng ta. Em đang ngồi một mình trong phòng ăn thì một thứ tiếng đổ vỡ kỳ lạ làm em giật mình—chỉ một khoảnh khắc sau nó lại lặp lại. Em liền đi ra cửa sổ, kịp đến nơi để chứng kiến cảnh cây du quý giá cuối cùng trong hai cây của chúng ta đổ sụp xuống bãi cỏ theo hình vòng cung!!!! Cây kia, vốn đã ngã xuống, em đoán là trong tiếng đổ vỡ đầu tiên, và là cây nằm gần cái ao nhất, hướng về phía đông nhiều hơn, đã sụp xuống giữa bức tường chắn bằng hạt dẻ và linh sam của chúng ta, đánh gãy một cây linh sam trắng, làm đứt lìa ngọn của cây khác, và tước đi mấy cành lớn của hai cây hạt dẻ ở góc khi nó đổ xuống. Vẫn chưa hết đâu. Một cây du lớn trong số hai cây nằm bên trái khi bước vào lối đi mà em gọi là lối đi cây du, cũng đã bị gió thổi quật ngã; cây phong gắn chông gió bị gãy làm đôi, và điều khiến em tiếc nuối hơn tất cả những thứ còn lại là, cả ba cây du mọc ở đồng cỏ Hall, vốn tạo nên vẻ đẹp trang trọng cho nơi đó, đều đã biến mất; hai cây bị gió thổi ngã, và cây còn lại bị tàn phá nặng nề đến mức không thể đứng vững được nữa. Tuy nhiên, em rất vui khi được bổ sung thêm rằng, không có tai họa nào lớn hơn việc mất đi những cây xanh là hậu quả của cơn bão tại nơi này, hoặc ở vùng lân cận trực tiếp của chúng ta. Do đó, chúng ta đau buồn trong một sự an ủi nào đó.

‘Em của chị mãi mãi,

‘J. A.’

Bức thư tiếp theo, được viết sau bức trước đó bốn năm ngày, được gửi cho cô Lloyd, một người bạn thân thiết, người có em gái (mẹ tôi) đã kết hôn với người anh cả của Jane:

‘Steventon, tối thứ Tư, ngày 12 tháng 11.

‘Martha thân mến của tôi,

‘Tôi không nhận được mẩu giấy của bạn vào ngày hôm qua cho đến khi Charlotte đã rời khỏi Deane, bằng không tôi đã gửi câu trả lời qua cô ấy, thay vì phải trở thành nguyên nhân, như tôi giờ đây buộc phải làm, làm giảm bớt đi sự tao nhã trong bộ váy mới của bạn cho vũ hội Hurstbourne bằng giá trị của 3 xu. Bạn thật tốt bụng khi muốn gặp tôi ở Ibthorp sớm đến thế, và tôi cũng tốt bụng không kém khi muốn đến với bạn. Tôi tin rằng sự xứng đáng của chúng ta về mặt đó gần như tương đương nhau, sự tự chế của đôi bên mạnh mẽ như nhau. Sau khi đã dâng hiến nén hương ca ngợi này cho đức tính của cả hai, tôi từ đây xin chấm dứt những lời tán dương, và bước thẳng vào vấn đề thực tế khô khan. Trong khoảng nửa tháng nữa tôi hy vọng sẽ có mặt ở chỗ bạn. Tôi có hai lý do khiến không thể đến sớm hơn. Tôi muốn sắp xếp chuyến thăm của mình sao cho có thể dành ra vài ngày ở bên bạn sau khi mẹ bạn trở về. Trước hết là để tôi có được niềm vui gặp gỡ bà, và thứ hai là để tôi có thêm hy vọng rướm rẫm đưa bạn quay về cùng tôi. Lời hứa của bạn dành cho tôi không hẳn là tuyệt đối, nhưng nếu ý chí của bạn không ngoan cố, thì bạn và tôi sẽ làm mọi cách trong khả năng để vượt qua những sự cắn rứt lương tâm của bạn. Tôi hy vọng chúng ta sẽ gặp nhau vào tuần tới để bàn bạc tất cả những điều này, cho đến khi chúng ta cảm thấy mệt mỏi với chính ý nghĩ về chuyến thăm của tôi trước khi chuyến thăm ấy thực sự bắt đầu. Những tấm thiệp mời cho ngày 19 đã đến, và cách chúng được câu chữ thật là kỳ lạ. Mary chắc hẳn đã kể cho bạn nghe về tai nạn không may của tội nghiệp Earle vào ngày hôm qua rồi. Anh ấy có vẻ như không đang tiến triển tốt cho lắm. Hai hoặc ba chuyến bưu điện gần đây nhất mang lại những tin tức về anh ấy ngày càng ít khả quan hơn. John Harwood lại đến Gosport vào ngày hôm nay rồi. Chúng ta hiện có hai gia đình bạn bè đang ở trong một tâm trạng lo lắng tột cùng; vì dẫu cho qua một mẩu giấy từ Catherine sáng nay có vẻ như đang có một sự hồi sinh của hy vọng tại Manydown, sự kéo dài của nó vẫn có thể bị nghi ngờ một cách quá đáng. Tuy nhiên, ngài Heathcote, người vừa bị gãy phần xương nhỏ ở chân, lại rất ngoan ngoãn tiến triển vô cùng tốt đẹp. Sẽ thực sự là quá sức nếu phải bận tâm lo lắng cho tận ba người.

‘Bạn làm tôi phiền lòng một cách cay đắng với yêu cầu của bạn về sách vở. Tôi chẳng thể nghĩ ra cuốn nào để mang theo bên mình, và tôi cũng chẳng có ý định là chúng ta cần đến chúng. Tôi đến chỗ bạn để được trò chuyện, chứ không phải để đọc hay nghe đọc; tôi có thể làm điều đó ở nhà; và quả thực tôi hiện đang tích trữ một kho tàng thông tin để tuôn trào ra với bạn như phần đóng góp của tôi vào cuộc trò chuyện. Tôi đang đọc cuốn Lịch sử nước Anh của Henry, tôi sẽ thuật lại nó cho bạn theo bất kỳ hình thức nào bạn thích, hoặc là một dòng chảy lỏng lẻo, tản mạn, không mạch lạc, hoặc chia nhỏ lời kể của mình, đúng như cách nhà sử học tự phân chia, thành bảy phần:—Chính trị và Quân sự: Tôn giáo: Hiến pháp: Học thức và Bác học: Nghệ thuật và Khoa học: Thương mại, Tiền tệ và Tàu thuyền: cùng với Phong tục tập quán. Sao cho mỗi buổi tối trong tuần sẽ có một chủ đề khác nhau. Mần phần ngày Thứ Sáu—Thương mại, Tiền tệ và Tàu thuyền—bạn sẽ thấy là ít thú vị nhất; nhưng phần của buổi tối hôm sau sẽ bù đắp lại. Với sự chuẩn bị như thế từ phía tôi, nếu bạn làm tròn phần của mình bằng cách ôn tập Ngữ pháp tiếng Pháp, và thỉnh thoảng bà Stent thốt lên vài lời kinh ngạc về lũ gà trống gà mái, thì chúng ta còn thiếu thốn gì nữa chứ? Tạm biệt bạn trong chốc lát. Tất cả chúng tôi cùng gửi lời yêu thương thắm thiết nhất, và tôi là người vô cùng thân thiết của bạn

‘J. A.’

Hai bức thư tiếp theo hẳn đã được viết vào đầu năm 1801, sau khi việc rời khỏi Steventon đã được quyết định, nhưng trước khi nó thực sự diễn ra. Chúng đề cập đến hai người anh em đang ở trên biển, và mang lại một phần hình dung về những loại lo âu và bất định mà các cô chị em hiếm khi phải gánh chịu trong thời đại hòa bình, tàu hơi nước và điện tín này. Vào thời điểm đó, các tàu thuyền thường bị kẹt gió hoặc đứng yên không di chuyển, hoặc bị đẩy đi lệch xa khỏi điểm đến; và thỉnh thoảng họ lại nhận được lệnh thay đổi hải trình cho một nhiệm vụ bí mật nào đó; chưa kể đến khả năng xảy ra xung đột với một chiến thuyền có sức mạnh vượt trội—một sự kiện không hề khó xảy ra trước trận chiến Trafalgar. Thông tin về những người họ hàng ở trên các chiến hạm vô cùng khan hiếm và ít ỏi, thường được nhặt nhạnh qua lời đồn đại hoặc những cơ hội tình cờ; và mọi mẩu tin tức đều có giá trị tương xứng:

‘Cassandra thân mến của em,

‘Em đã chẳng nghĩ là mình cần thiết phải viết thư cho chị sớm đến thế, nếu không có sự xuất hiện của một bức thư từ Charles gửi cho chính em. Nó được viết vào thứ Bảy tuần trước từ ngoài khơi Start, và được chuyển đến Popham Lane bởi Đại úy Boyle, trên đường ông ấy đến Midgham. Ông ấy đi từ Lisbon trên chiến thuyền “Endymion.” Em sẽ chép lại đoạn tường thuật của Charles về những phỏng đoán của anh ấy về Frank: “Anh ấy không gặp em trai tôi gần đây, và cũng không mong đợi sẽ tìm thấy nó đã đến nơi, vì anh ấy đã gặp Đại úy Inglis ở Rhodes, đang đi lên để nhận quyền chỉ huy chiến thuyền ‘Petrel,’ khi anh ấy đang đi xuống; nhưng đoán rằng nó sẽ đến nơi trong vòng chưa đầy nửa tháng kể từ thời điểm này, trên một chiến thuyền nào đó dự kiến sẽ cập bến nước Anh vào khoảng thời gian đó mang theo các công văn từ ngài Sir Ralph Abercrombie.” Sự kiện sẽ cho thấy Đại úy Boyle là một nhà tiên tri cỡ nào. Chiến thuyền “Endymion” không phải chịu thêm bất kỳ phiền toái nào về các chiến lợi phẩm nữa. Charles đã trải qua ba ngày thú vị ở Lisbon.

‘Họ vô cùng hài lòng với vị hành khách hoàng gia của mình, người mà họ thấy vui vẻ và niềm nở, hay nhắc đến Phu nhân Augusta như vợ của mình, và có vẻ rất gắn bó với bà ấy.

‘Khi bức thư này được viết, chiến thuyền “Endymion” đang bị kẹt gió đứng yên, nhưng Charles hy vọng sẽ tới được Portsmouth vào thứ Hai hoặc thứ Ba. Anh ấy đã nhận được bức thư của em, thông báo về các kế hoạch của chúng ta, trước khi rời nước Anh; dĩ nhiên là vô cùng ngạc nhiên, nhưng hoàn toàn hòa giải với chúng, và có ý định đến Steventon thêm một lần nữa khi Steventon vẫn còn là của chúng ta.’

Trích từ một bức thư được viết muộn hơn trong cùng năm đó:

‘Charles đã nhận được 30 bảng cho phần chia của mình từ chiếc tàu cướp biển tư nhân, và mong đợi sẽ nhận thêm 10 bảng nữa; nhưng có ích gì đâu khi vớt vát chiến lợi phẩm nếu anh ấy lại nướng sạch thành quả vào những món quà tặng cho các chị em của mình chứ? Anh ấy đã mua dây chuyền vàng và thánh giá đá topaz cho chúng ta. Anh ấy phải bị mắng cho một trận thật ra trò. Chiến thuyền “Endymion” đã nhận được lệnh đưa quân đội đến Ai Cập, điều mà em hoàn toàn không thích chút nào nếu như em không tin rằng Charles sẽ được chuyển đi khỏi đó bằng cách nào đó trước khi tàu nhổ neo. Anh ấy chẳng biết gì về điểm đến của chính mình cả, anh ấy nói thế, nhưng giục em viết thư ngay lập tức, vì chiến thuyền “Endymion” có lẽ sẽ nhổ neo trong vòng ba hoặc bốn ngày nữa. Anh ấy sẽ nhận được bức thư ngày hôm qua của em, và em sẽ viết thư lại bằng chuyến bưu điện này để vừa cảm ơn vừa trách móc anh ấy. Chúng ta sẽ diện đẹp không chịu nổi cho mà xem.’

{62} James, người anh cả của tác giả.

{63} Chiếc chân đã được cứu giữ.

{65} Lời mời, chiếc váy dự vũ hội, và một số thứ khác trong bức thư này và bức thư trước đề cập đến một buổi vũ hội được tổ chức hàng năm tại Công viên Hurstbourne, vào dịp kỷ niệm ngày cưới của Lãnh chúa Portsmouth với người vợ đầu của ông. Ông chính là vị Lãnh chúa Portsmouth mà những sự kỳ quặc về sau trở nên khét tiếng, và các lời mời, cũng như các sự sắp xếp khác về những buổi vũ hội này, mang một nét đặc thù kỳ lạ.

{68} Công tước xứ Sussex, con trai của George III, kết hôn mà không có sự đồng ý của hoàng gia với Phu nhân Augusta Murray.

❀ ❀ ❀

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.