[Về cơ bản, hắn sở hữu tầm vóc và cấu trúc tư duy chẳng khác gì mấy gã hề, chỉ có điều sự dốt nát của hắn tỏ ra lịch thiệp và kiểu cách hơn đôi chút, và hắn ngu ngốc khinh miệt gã hề chẳng kém gì sự ngu ngốc mà gã hề dành để ngưỡng mộ hắn. Nền nếp chốn thị thành đã ban cho hắn một vỏ bọc tươm tất hơn về y phục và ngôn từ, thứ mà hắn tận dụng triệt để để rồi càng trở nên nực cười hơn nữa. Học vấn lớn nhất của hắn chính là những lần tiếp khách tại cửa tiệm của mình; nơi mà nếu có các bậc vương tôn công tử hay các quý bà đài các lui tới, hắn sẽ bị nhiễm thêm ngần ấy sự hoa mỹ, và nếu chộp được dăm từ ngữ khác thường nào, hắn sẽ nhai đi nhai lại mãi mãi. Thỉnh thoảng, bạn sẽ nghe hắn thốt ra những lời tán tỉnh ngọng ngịu vốn chưa bao giờ sinh ra dành cho hắn; và chẳng có kẻ nào phải trả giá đắt hơn hắn cho những lời hay ý đẹp—bởi hắn thường được trả công chính bằng những thứ ấy. Y phục của hắn diện theo lối diêm dúa hơn là hợp thời trang, và trên người hắn lúc nào cũng có điều gì đó phân biệt hắn với một bậc tao nhân mặc khách, dẫu chiếc áo chẽn của hắn có đắt tiền hơn đi chăng nữa; nhất là vào những ngày Chủ nhật, ra dáng một chú rể, khi hắn mang cái oai phong của một kẻ vô cùng nghiêm nghị, giữ chỗ ngồi trong nhà thờ như thể giữ cửa tiệm của mình; và việcết thiết đãi vị mục sư chu đáo chiếm một phần lớn trong lòng sùng đạo của hắn. Nhưng vị khách quý giá nhất của hắn lại chính là một thượng đế, mối quan hệ lớn nhất mà hắn thừa nhận, nhất là khi bạn là một quý ông chân chính, nghĩa là để mặc hắn lừa gạt bạn cho thỏa thuê. Những mối thâm tình của hắn tựa như thứ tình cảm trà dư tửu hậu, và thường loanh quanh trong vòng tròn buôn bán của hắn, nơi mà hắn đặc biệt cẩn trọng tránh né hai điều: đó là kẻ nghèo khó và việc đứng ra bảo lãnh nợ nần. Hắn là kẻ sẵn sàng tiêu sáu xu dẫu mang tiếng thị phi, và chẳng ai biết tận hưởng một vại rượu vang cho ra ngô ra khoai hơn hắn. Hắn là kẻ mang một thứ tình cảm ngờ nghệch đáng yêu dành cho giới học giả, đặc biệt là xứ Cambridge vì mối duyên với hội chợ Sturbridge; và trong mắt hắn, tất cả những ai không phải là nhà thuyết giáo đều là những kẻ trốn học, trong đó kẻ nào lớn giọng nhất là kẻ giỏi nhất; và hắn vô cùng ngây ngất trước thứ âm thanh của một cái lưỡi dẻo quẹo. Hắn thích nghe những bài luận bàn vượt quá tầm hiểu biết của mình, và càng ít hiểu bao nhiêu thì hắn lại càng cảm thấy thích thú bấy nhiêu, điều đó được hắn thể hiện qua một nụ cười trừ và vài lời cam đoan ngốc nghếch. Một kẻ chẳng làm việc gì mà không có sự đồng thuận của "cục cưng" nhà hắn, tức là người vợ, người mà hắn cứ quấn quýt thủ thỉ mãi như một kẻ đồng lõa, nàng càng lẳng lơ bao nhiêu thì càng nắm quyền uy trên kẻ đó bấy nhiêu; và dẫu nàng có hạ mình xuống mức nào sau lưng hắn đi nữa, thì nàng vẫn là người phụ nữ duy nhất có bước chuyển mình từ một góa phụ sang thời con gái còn khéo hơn cả người thật. Trong việc giáo dục con cái, chẳng có kẻ nào tỏ ra sợ hãi hơn hắn, và hiểm họa mà hắn khiếp sợ chính là một ông thầy giáo nghiêm khắc, người mà hắn cứ luôn miệng giãi bày về sự non nớt của thằng bé, đồng thời cống hiến những khoản phạt hậu hí cho lòng nhân từ của thầy. Trận đòn roi đầu tiên tống cổ nó đến trường đại học, rồi từ đó lại tống cổ nó đi lần nữa vì sợ chết đói, và điều tốt đẹp nhất mà hắn tạo ra từ nó chính là một gã khờ mặc áo nhung. Hắn là kẻ thích nghe kể về những chiến tích lẫy lừng của tầng lớp thị dân, trong đó việc dát vàng cây thánh giá được hắn coi là vinh quang của thời đại này, và bốn gã học việc ở London còn vĩ đại hơn cả chín vị anh hùng kiệt xuất. Hắn tự vơ vét cho mình mọi công trạng của phường hội, dù là trường học, bệnh viện hay các quỹ học bổng, nơi hắn là một đồng ân nhân, dẫu cho chúng có từ bốn trăm năm trước, và hắn đay nghiến những kẻ khác còn tệ hơn cả những người đã hiến tặng chúng: thế nhưng với ngần ấy sự ngu muội, hắn vẫn đủ sự khôn ngoan để vơ vét của cải, và ở phương diện đó, hắn là kẻ tháo vát hơn cả những kẻ khôn ngoan hơn hắn.]

Chú thích

[87] Từ "imputation" ở đây phải được hiểu là hệ quả; tuy nhiên, tôi không thể tìm ra dẫn chứng nào khác cho cách dùng này.

[88] Hội chợ Sturbridge từng là trung tâm giao thương lớn và là nơi vui chơi giải trí vào thời Giám mục Earle. Nó được nhắc đến trong vở kịch The Conceited Pedlar của Randolph, bản in khổ quarto năm 1630.

"Tôi là kẻ bán hàng rong, và tôi bày bán món hàng này

Tại hội chợ Saint Barthol. hoặc hội chợ Sturbridge hào hoa."

Edward Ward, tác giả trào phúng của bộ The London Spy, đã kể lại một chuyến đi đầy kỳ thú đến Sturbridge trong tập hai của các tác phẩm do ông sáng tác.

[89] Thuật ngữ âu yếm ngốc nghếch này dường như bắt nguồn từ từ "chick" (gà con), hoặc "my chicken". Shakespeare đã sử dụng nó trong vở Macbeth, Hồi iii, Cảnh 2.

"Hãy cứ ngây thơ trước điều đó, cục cưng dấu yêu của ta."

[90] Cây thánh giá lớn ở West Cheap ban đầu được dựng lên vào năm 1290 bởi vua Edward I để tưởng nhớ cái chết của hoàng hậu Ellinor, người có thi hài từng được quàn tại đó trên hành trình từ Herdeby ở Lincolnshire đến Westminster để mai táng. Nó được xây dựng lại vào năm 1441 và một lần nữa vào năm 1484. Vào năm 1581, các bức tượng và đồ trang trí đã bị đám đông phá hủy; và đến năm 1599, phần đỉnh của cây thánh giá phải tháo xuống do phần gỗ bên trong lớp vỏ chì đã mục nát và người ta lo ngại về độ an toàn của nó. Theo lệnh của nữ hoàng Elizabeth cùng hội đồng cơ mật, nó được trùng tu vào năm 1600, khi đó, theo lời Stow, "một cây thánh giá bằng gỗ đã được dựng khung, lắp đặt, bọc chì và mạ vàng," v.v. Sách Stow's Survey of London, do Strype biên soạn, quyển iii, tr. 35. Bản in khổ lớn, London, 1720.

[91] Điều này chắc hẳn ám chỉ vở kịch do Heywood viết mang tựa đề sau: The Foure Prentises of London. With the Conquest of Ierusalem. As it hath bene diuerse times acted at the Red Bull, by the Queene's Maiesties Seruants. Khổ quarto, London, 1615. Trong tác phẩm kịch này, bốn người thợ học việc là Godfrey, Grey, Charles và Eustace, những người con trai của vị Bá tước già xứ Bullen. Vì mất đi lãnh địa do phò tá William Kẻ chinh phạt trong cuộc viễn chinh xâm chiếm nước Anh, ông buộc phải sống như một thường dân ở London và cho các con trai đi làm học việc cho một thợ buôn vải, một thợ kim hoàn, một người bán hàng xén và một chủ tiệm tạp hóa. Tuy nhiên, bốn người thợ học việc lại thích đời sống binh nghiệp hơn là nghề buôn bán, nên họ đã rời bỏ các ông chủ của mình để đi theo Robert xứ Normandy đến vùng đất thánh, nơi họ lập nên những chiến công hiển hách đến kinh ngạc và cuối cùng hoàn thành việc chinh phục Jerusalem. Toàn bộ vở kịch ngập tràn những lời lẽ hoa hòe khoa trương cùng những điều hoang đường phi lý, và xét về mặt nghệ thuật biên soạn, nó không đáng để bận tâm hay nhớ đến.

[92] The History of the Nine Worthies of the World; bao gồm ba vị anh hùng ngoại giáo: 1. Hector, con trai của Priamus, vua thành Troy. 2. Alexander Đại đế, vua xứ Macedonia và kẻ chinh phục thế giới. 3. Julius Caesar, hoàng đế đầu tiên của La Mã. Ba vị người Do Thái: 4. Joshua, đại tướng quân và người dẫn dắt dân tộc Israel vào đất hứa Canaan. 5. David, vua của Israel. 6. Judas Maccabeus, một vị tướng tài ba của người Do Thái chống lại ách bạo tàn của Antiochus. Ba vị Cơ Đốc giáo: 7. Arthur, vua xứ Britain, người đã dũng cảm bảo vệ đất nước chống lại người Saxon. 8. Charlemagne, vua nước Pháp và hoàng đế nước Đức. 9. Godfrey xứ Bullen, vua Jerusalem. Tác phẩm kể về cuộc đời hào hùng, những hành động cao đẹp, các chiến thắng lừng lẫy và cái chết của họ. Khổ 12mo. Không đề năm xuất bản.