Đó chính là hình thu nhỏ của cả xứ sở, hoặc có thể xem là hòn đảo thu nhỏ của Đại Anh. Hơn thế nữa, đây còn là bản đồ của cả thế giới mà bạn có thể nhận ra qua sự chuyển động hoàn hảo, xô đẩy và xoay vần của nó. Nơi đây là một đống lộn xộn gồm đá và người, với vô vàn thứ ngôn ngữ hỗn độn; và nếu ngọn tháp không được thánh hiến, thì chẳng có nơi nào giống tháp Ba-bên hơn thế. Tiếng ồn ở đây tựa như tiếng ong mật, một thứ âm thanh vo ve lạ lùng pha trộn giữa tiếng bước chân và tiếng trò chuyện râm ran: đó là một thứ tiếng gầm âm thầm hoặc tiếng thì thầm lớn. Đây là trung tâm trao đổi lớn của mọi câu chuyện, và chẳng có công việc nào là không cựa quậy và hiện hữu ở nơi này. Đây là hội đồng của mọi cái đầu mưu lược, được kề vai sát cánh ở tư thế nghiêm trang nhất, và họ còn bận rộn hơn cả các nghị sĩ. Nơi đây là cảnh tượng hỗn độn nối đuôi nhau, lưng giáp lưng, và nếu cần mặt nạ thì chẳng cần tìm đâu xa ngoài chính những bộ mặt. Đây là chợ của những giảng sư trẻ, những kẻ mà bạn có thể ngả giá đủ mọi kích cỡ và mức độ. Đây là xưởng đúc chung của mọi lời nói dối nổi tiếng, nơi những lời ấy cũng tựa như các huyền thoại theo đạo Giáo hoàng, được đúc kết và dập dấu ngay trong nhà thờ. Mọi phát minh đều trút cả vào đây, và không ít túi tiền cũng vậy. Dấu hiệu rõ nhất cho thấy đây là một ngôi đền chính là việc nó là chốn dung thân cho kẻ gian, những kẻ cướp bóc an toàn hơn giữa đám đông so với nơi hoang dã, khi mà mỗi kẻ lùng sục lại chính là một bụi cây che giấu chúng.

Nơi đây là điểm dừng chân tiêu khiển tiếp theo trong ngày, sau kịch nghệ, quán rượu và nhà thổ; và đàn ông vẫn còn sót lại vài lời thề để thốt lên ở chốn này. Đây là nhà thổ của đôi tai, thỏa mãn mọi ham muốn và ngứa ngáy của chúng. Khách lui tới đều là đàn ông không ngoại lệ, nhưng cư dân và chủ nhân chính là những hiệp sĩ và đại úy đã mãn triều thần hoặc thất nghiệp; những kẻ mang gươm dài và quần thụng, rốt cuộc đều biến thành thương gia ở chốn này và buôn bán tin tức. Một số người xem nơi đây như khúc dạo đầu cho bữa tối để rảo bước lấy cảm giác thèm ăn; nhưng những kẻ tiết kiệm hơn lại coi đây là quán trọ quen thuộc và ăn uống rất rẻ tại chốn này. Trong số tất cả những chốn như thế, nơi đây ít bị quỷ ám nhất, bởi vì nếu một hồn ma có muốn tha thẩn thêm nữa, thì cũng chẳng tài nào chen chân nổi.

Chú thích

[64] Nhà thờ lớn St. Paul dưới thời trị vì của Nữ hoàng Elizabeth và Vua James từng là một dạng sàn giao dịch kiêm nơi dạo chơi công cộng, là chốn các thương gia giao thương và giới thượng lưu thời bấy giờ tụ tập phô trương. Bạn đọc có thể tìm thấy nhiều chi tiết ám chỉ tập tục này trong bộ chú giải tổng hợp vở kịch Henry IV, Phần 2 của Shakespeare. Trong tác phẩm Traditional Memoires on the Reigns of Elizabeth and James (bản 12mo, xuất bản năm 1658), Osborne viết rằng: "Vào thời đó (dưới triều James I) và kéo dài cho đến tận giai đoạn tiếp theo (thời kỳ cộng hòa gián đoạn), giới quý tộc hàng đầu, các vị lãnh chúa, triều thần và người thuộc mọi ngành nghề trừ thợ thủ công bình dân, vẫn thường tề tựu tại nhà thờ St. Paul lúc mười một giờ để dạo bước ở gian giữa cho đến mười hai giờ, rồi sau bữa trưa lại tiếp tục từ ba giờ đến sáu giờ chiều; trong khoảng thời gian đó, người thì bàn chuyện làm ăn, kẻ thì trao đổi tin tức." Weever cũng từng phàn nàn về tập quán này và bày tỏ rằng: "Ước gì việc đi lại trong gian giữa nhà thờ Paul có thể tạm dừng trong giờ làm lễ." (Ancient Funeral Monuments, 1631, trang 373).

[65] Trong danh sách nhân vật của vở kịch Every Man in his Humour do Ben Jonson sáng tác, nhân vật Bobadil được gọi là một người của nhà thờ Paul; và Falstaff cũng cho biết ông đã mua Bardolph tại nhà thờ Paul trong vở Henry IV, Phần 2.

[66]

——Ngươi sẽ chẳng xử sự

Giống người cha keo kiệt của ngươi, kẻ từng quen

Dạo bước cho tiêu bữa trưa ở thánh đường Paul.

Mayne's City Match, 1658.

[106]