Mã Vị Đô Thuyết Thu Thập · Ngọc Khí Thiên

Lượt đọc: 135 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bài Giảng Thứ Mười: Lễ Chế Văn Vật, Sức Mạnh Tinh Thần – Sưu Tầm Ngọc Khí

❊ ❊ ❊

Tiêu chuẩn của ngọc là gì? Người xưa đã đúc kết lại rằng ngọc có năm đức: nhân, nghĩa, trí, dũng, khiết. Đây là tiêu chuẩn cơ bản nhất của ngọc, và tiêu chuẩn này vẫn ảnh hưởng cho đến tận ngày nay.

Thế nào gọi là nhân, nghĩa, trí, dũng, khiết? Phải hiểu như thế nào? Cảm giác có vẻ khá trừu tượng. Vậy, mặt cụ thể của ngọc là gì? Đó chính là những gì biểu thị rõ nhất bên ngoài của ngọc mà chúng ta có thể nhìn thấy, thứ nhất chính là màu sắc.

Người xưa ghi chép về màu sắc của ngọc khá nhiều, có đỏ, vàng, xanh lá, xanh lam, đen, trắng. Nghĩ lại ngày nay, ngọc hình như không có những màu này. Ai từng nhìn thấy ngọc đỏ, ngọc xanh lam bao giờ chưa? Thực ra, điều người xưa ám chỉ có thể có chút khác biệt so với ngày nay, khái niệm về ngọc lúc bấy giờ khá rộng rãi. Ví dụ, "hồng ngọc" mà người xưa nói có thể là mã não đỏ, "lục ngọc" có thể là ngọc turquoise (ngọc lam), "lam ngọc" có thể là đá lưu ly (lapis lazuli). Ngày nay khi nói đến màu sắc của ngọc, tương đối mà nói đều được giới hạn trong một phạm vi nhất định, đứng đầu là bạch ngọc, thanh ngọc, hoàng ngọc, bao gồm cả thanh bạch ngọc, chính là nằm giữa màu xanh và màu trắng; tiếp theo là bích ngọc, mặc ngọc (ngọc đen); ngoài ra còn có hoa ngọc, tức là trên một miếng ngọc có nhiều màu sắc khác nhau.

Tiêu chuẩn của ngọc

Khi nhìn thấy ngọc thật sự có đủ loại màu sắc, tiêu chuẩn đánh giá của chúng ta nằm ở đâu? Tiêu chuẩn này chưa từng có ai định ra cả, chính là cảm giác, điều này đâm ra lại mơ hồ. Lấy bạch ngọc làm ví dụ, trắng thế nào mới gọi là trắng? Giới hạn này đặt ở đâu? Đối với người mới bắt đầu tiếp cận thì vô cùng khó khăn, vậy chúng ta đành phải dùng những lĩnh vực quen thuộc trong cuộc sống để so sánh.

Lại ví dụ như mặc ngọc, vẫn là vấn đề đó, đen thế nào mới gọi là đen? Vật đen nhất chắc chắn là than đá, đen đặc một cục. Nhưng mặc ngọc thực sự, dưới ánh sáng mạnh có thể thấu sâu vào một độ nhất định, nó không phải là một cục đen đặc. Ngọc cần chính là cái cảm giác này, đòi hỏi người tiếp xúc với ngọc phải từ từ, từng chút một mà cảm nhận lấy.

Tôi từng gặp rất nhiều người có cảm nhận mạnh mẽ nhất đối với bạch ngọc. Để mua được những món đồ hoặc nguyên liệu bạch ngọc thượng hạng, họ luôn mang theo một vật chuẩn bên mình để so sánh. Nhưng xét từ bản thân việc sưu tầm ngọc khí mà nói, điều tối kỵ là so sánh. Xưa có câu nói "người so với người phải chết, hàng so với hàng phải vứt", chính là vì nguyên nhân này.

Nếu trong tay có một miếng bạch ngọc chuẩn, rồi đem so sánh với miếng khác, chắc chắn sẽ không sâu thì nông, rất khó tìm được hai miếng giống hệt nhau. Một miếng nguyên liệu thượng hạng, thường sẽ làm cho phần lớn ngọc khác bị lu mờ. Có lúc bạn cảm thấy một miếng ngọc thực sự rất đẹp, rất trắng và nhuận, nhưng khi lấy một miếng khác ra so sánh, màu sắc của miếng này lập tức sẽ có vẻ xám xịt, màu sắc liền trở nên kém đẹp. Bạn vừa dao động, có lẽ đã bỏ lỡ một cơ hội.

Trước kia, các thương gia có một số thủ đoạn kỹ thuật có thể làm cho ngọc trông trắng hơn. Ví dụ, họ sẽ bỏ công sức vào lớp lót bên dưới ngọc. Nếu dùng lụa trắng, sa trắng làm lớp lót, thì độ trắng của ngọc sẽ không nổi bật lên được; nhất định phải dùng lớp lót màu đen. Lớp lót màu đen có rất nhiều loại, dùng chất liệu gì cũng có sự cầu kỳ riêng. Nhất định phải dùng chất liệu có thể hút sáng, không phản quang, sẽ khiến cho bạch ngọc trông vô cùng đẹp.

Trước kia có người không hiểu, dùng nhung kim tuyến màu đen, loại chất liệu này có tính phản quang dưới ánh sáng, khi đem so sánh, bạch ngọc sẽ trông không đẹp bằng khi đặt trên nhung đen.

Học Điền ngọc

Muốn có sự hiểu biết về ngọc, trước tiên phải biết rõ về nơi sản xuất ngọc. Trung Quốc có bao nhiêu nơi sản xuất ngọc? Hiện nay, những nơi có căn cứ xác thực sản xuất ngọc ở Trung Quốc có ít nhất vài trăm, thậm chí hàng nghìn nơi. Chúng ta hãy tìm hiểu vài nơi quan trọng nhất.

Đứng đầu là Hoà Điền, Tân Cương. Ngọc Hoà Điền Tân Cương là loại ngọc có cấp bậc cao nhất. Ngọc trong cung đình thời kỳ Càn Long phần lớn đều xuất phát từ vùng Hoà Điền. Trong lịch sử, rất nhiều ngọc thời Chiến Quốc, ngọc thời Hán cũng như rất nhiều chủng loại ngọc ưu tú thời Đường,Tống, Nguyên, Minh, Thanh đều xuất phát từ nơi này.

Vị trí địa lý của ngọc Hoà Điền Tân Cương nằm ở độ cao trên năm nghìn mét so với mực nước biển, điều kiện khí hậu khắc nghiệt, tuyết phủ quanh năm. Thời gian có thể khai thác trong một năm chỉ vỏn vẹn ba bốn tháng, là một khoảng thời gian vô cùng ngắn ngủi. Cách đây không lâu, tôi còn xem phóng sự truyền hình chuyên nói về cách khai thác ngọc Hoà Điền.

Ngọc Hoà Điền có hai nguồn gốc, một là cái gọi là sơn liệu (ngọc núi), hai là cái gọi là tử liệu (ngọc cuội). "Tử" là một cách gọi thông tục, chính là hạt đá. Tử liệu mà chúng ta thường tiếp xúc tương đối mà nói đều tương đối nhỏ, kỳ thực cũng có loại rất lớn, cũng được gọi là tử liệu.

Bản thân tử liệu ban đầu thực chất chính là sơn liệu, do sự biến đổi của vỏ trái đất hoặc một số tai họa địa chất, khiến cho sơn liệu bị sạt lở rơi xuống lòng sông, trải qua hàng ức năm dòng nước cọ rửa, đã mài mòn đi tất cả các góc cạnh. Bởi vì nước có tác dụng nuôi dưỡng, tử liệu thường đều ôn nhuận tròn trịa, sáng ngời rực rỡ. Những nguyên liệu ngọc được khai thác trực tiếp từ các mỏ trong núi chính là sơn liệu.

Sơn liệu có thể khai thác ra những nguyên liệu kích thước lớn, ví dụ như Độc Sơn đại ngọc hải (vại ngọc lớn núi Độc) đại diện cho ngọc khí nhà Nguyên, hay Đại Vũ trị thủy ngọc sơn tử (núi ngọc Đại Vũ trị thủy) thời nhà Thanh, đều được điêu khắc từ hai khối ngọc Hoà Điền Tân Cương khổng lồ.

Cấp bậc cao nhất của ngọc Hoà Điền, ngày nay chúng ta gọi là "dương chi ngọc" (ngọc mỡ cừu). Nhắc đến dương chi ngọc, mọi người có thể tưởng tượng, mỡ cừu chính là mỡ cừu. Cơ hội chúng ta nhìn thấy mỡ cừu ngày nay không còn nhiều lắm, mọi người đã không còn ăn mỡ động vật nữa. Một đặc điểm điển hình của dương chi ngọc là nó vô cùng mỡ màng, nhuận bóng. Cảm giác này bắt buộc bạn phải tự mình tìm kiếm.

Độ trắng trong dương chi ngọc cũng không phải cái nào cũng giống cái nào, mà cũng có từ màu trắng vô cùng trắng cho đến màu xanh tương đối nhạt.

Côn Lôn ngọc

Loại mỏ ngọc quy mô lớn thứ hai chính là cái gọi là "Côn Lôn ngọc". Rất nhiều học giả không công nhận cách gọi này, cho rằng nó không khoa học. Nói từ góc độ khoa học, nên gọi là thấu thiểm thạch (tremolite), hoặc dương khởi thạch (actinolite). Nhưng những tên gọi này đối với người dân bình thường mà nói thì nghe có vẻ khá kỳ lạ, cũng không cần thiết phải ghi nhớ.

Côn Lôn ngọc còn được gọi là Thanh Hải ngọc. Nó nằm ở đoạn ngọn chính của dãy núi Côn Lôn đi vào phần đất Thanh Hải, cho nên nó còn được gọi là "Thanh Hải ngọc". Ngọc được khảm trong huy chương vàng Olympic Bắc Kinh năm 2008 đều là Thanh Hải ngọc.

So sánh Thanh Hải ngọc với Hoà Điền ngọc, tương đối mà nói thì Thanh Hải ngọc "linh" hơn. "Linh" là một thuật ngữ vô cùng chuyên nghiệp. Linh, lanh lợi, suy rộng ra là thông thấu. Chúng ta nói một người rất lanh lợi, thực tế là nói tư duy của họ khá thông thấu. Vậy, Thanh Hải ngọc "linh" hơn Hoà Điền ngọc, ý chỉ nó tương đối thông thấu hơn. Nói một cách đơn giản, cùng một loại ngọc, dưới cùng một độ dày, tỷ lệ thấu quang của Thanh Hải ngọc lớn hơn Hoà Điền ngọc. Thực tế, Hoà Điền ngọc và Thanh Hải ngọc đều thuộc về ngọc của dãy núi Côn Lôn, một loại nằm ở phía bắc núi Côn Lôn, một loại nằm ở phía đông núi Côn Lôn.

Thanh Hải ngọc có trữ lượng lớn, thể tích lớn, màu sắc tương đối đồng đều. Tại sao lại lấy Thanh Hải ngọc để làm huy chương Olympic? Quan trọng nhất là chất lượng của huy chương có thể đảm bảo đồng đều giống nhau. Không thể nói, tôi đạt một huy chương vàng, anh cũng đạt một huy chương vàng, hai chúng ta đứng đây so sánh, ồ, hai miếng bạch ngọc này trắng không giống nhau, có sự khác biệt. Vậy chắc chắn sẽ có một người không vui, phải không?

Tôi vừa nói rồi, ngọc sợ nhất là so sánh.

Tú Nham ngọc và Nga Lược tư ngọc

Loại có sản lượng lớn thứ ba là Tú Nham ngọc, ở vùng Liêu Ninh, tên khoa học là "xà văn nhuyễn ngọc" (ngọc mềm vân rắn). Tú Nham ngọc có điểm khác biệt rõ rệt với Hoà Điền ngọc và Thanh Hải ngọc đã nhắc đến ở trên. Thứ nhất, độ cứng của nó tương đối thấp, so với hai loại ngọc trước thì chất ngọc mềm hơn rõ rệt. Thứ hai, màu sắc của nó vô cùng phong phú, đạt tới hơn chục loại, nhưng chủ yếu lấy màu xanh đậm làm chủ đạo. Thứ ba, tỷ lệ thấu quang của nó thấp hơn rõ rệt so với Hoà Điền ngọc và Thanh Hải ngọc.

Ngọc khí của văn hóa Hồng Sơn nổi tiếng, phần lớn đều là Tú Nham ngọc. Cho dù là C hình long (rồng hình chữ C), ngọc trư long (rồng heo ngọc), hay là một số món nhỏ, đều xuất phát từ Tú Nham ngọc Liêu Ninh, màu sắc vô cùng phong phú.

Còn có một loại ngọc trước kia không có, ngày nay mới xuất hiện với số lượng lớn trên thị trường, được gọi là "Nga Lược tư ngọc" (ngọc Nga). Chúng ta không biết rõ lắm về nơi sản xuất của nó, đoán rằng có người mới phát hiện ra mỏ ngọc, để bảo mật nên không công bố ra bên ngoài, cho đến nay vẫn chưa ai rõ.

Trước kia chưa từng thấy ngọc Nga, sự phát hiện ra loại ngọc này có tác động rất lớn đến thị trường. So sánh với ngọc Hoà Điền và ngọc Thanh Hải vốn có của Trung Quốc, vấn đề lớn nhất của nó chính là quá linh. "Linh" cũng có độ chừng của nó, nếu quá mức thì sẽ không tốt.

Chúng ta đôi khi nói đứa trẻ này rất lanh lợi, đó là một câu khen ngợi, nếu nói đứa trẻ này quá lanh lợi, hơi ranh ma, thì đó không phải là lời hay. Việc gì cũng có một mức độ, một khi vượt qua mức độ đó, ý nghĩa sẽ hoàn toàn thay đổi. Sự "linh" của ngọc Nga không được coi là một từ hay. Cái gọi là quá linh, chính là nói tất cả các đặc điểm của ngọc Nga đều vượt quá giới hạn, ví dụ như ngọc vốn nên có chút thấu quang, thì ngọc Nga lại đặc biệt thấu quang, bạn cầm miếng ngọc này, suýt chút nữa là bằng mắt thường có thể nhìn xuyên thấu vào bên trong. Như vậy thì không còn cảm giác của mỡ cừu nữa, mà nhìn vào lại giống như một miếng kính mờ.

Lưu ly bích

Trong lịch sử có tiền lệ dùng thủy tinh thay thế cho ngọc. Thủy tinh xuất hiện ở Trung Quốc từ rất sớm, khi ngọc khí trong lịch sử không đủ, đã từng dùng thủy tinh để thay thế, lúc bấy giờ gọi thủy tinh là lưu ly.

Thủy tinh và lưu ly về mặt khoa học là cùng một thứ, chỉ là cách gọi khác nhau. Các ngôi mộ thời Hán đã khai quật ra một số lượng lớn lưu ly bích (vòng ngọc bằng thủy tinh). Trong thời nhà Hán, ngọc bích được dùng để thể hiện sự giàu có, trong các ngôi mộ lớn chắc chắn sẽ xuất hiện số lượng lớn ngọc bích. Nhưng khi kinh tế xã hội xuất hiện sự trượt dốc, hoặc khi thân phận của chủ nhân ngôi mộ chưa đủ cao, có lẽ sẽ dùng lưu ly bích để thay thế ngọc bích.

Tào Chiêu người triều Minh trong cuốn "Cách cổ diロン" có ghi chép thế này: "Quán tử ngọc hệ phương bắc dụng dược vu quán tử nội thiêu thành giả. Nhược vô khí nhãn giả, dữ chân ngọc tương tự, đán bỉ chân ngọc tắc vi hữu dằng cước, hựu viễn bất nhuận, thả thúy thậm."

Quán tử ngọc chính là ngọc làm giả bằng thủy tinh, nó được chế tạo bằng cách bỏ dược liệu vào trong vạc rồi nung thành. Nhiệt độ nóng chảy của thủy tinh không cao lắm, dễ nóng chảy hơn kim loại, ấn tượng của tôi là lò đốt than tổ ong đều có thể nung chảy thủy tinh. Cái gọi là "quán tử ngọc", chính là thủy tinh được mô phỏng nung thành hình dáng của ngọc trong vạc.

Tào Chiêu nói: Nếu không có lỗ bọt khí thì rất giống ngọc thật. Nhưng thủy tinh có một vấn đề, đó là nó có bọt khí, người ta có thể nhìn ra nó không phải là ngọc. Ngọc thì trong đó làm gì có bọt khí cơ chứ? Cho nên, quán tử ngọc vẫn kém hơn ngọc thật một bậc. Đây là ghi chép tỉ mỉ vào đầu nhà Minh về việc dùng thủy tinh làm giả ngọc.

Triều Thanh cũng dùng số lượng lớn thủy tinh trắng để mô phỏng chế tác ngọc khí. Cái gọi là "thủy tinh trắng", chỉ loại thủy tinh không trong suốt, có màu trắng. Ngọc giả được mô phỏng chế tác bằng thủy tinh trắng, đặc biệt giống ngọc Nga. Nói cách khác, ngọc Nga đặc biệt giống ngọc làm giả bằng thủy tinh.

Sách về ngọc

Về sách viết về ngọc, những cuốn được xuất bản trong lịch sử không nhiều lắm. Mặc dù văn hóa ngọc đã ảnh hưởng đến người Trung Quốc mấy nghìn năm, nhưng nghiên cứu của chúng ta đối với ngọc lại vô cùng yếu kém, đều là truyền miệng từ người này sang người khác. Kiến thức về ngọc, phần lớn đều là nghe ngóng đồn đại, có lẽ nghe Triệu Tam thì là một cách nói, nghe Lý Tứ lại là một cách nói khác.

Kỳ thực, ngày nay vẫn như vậy, nghiên cứu của chúng ta đối với ngọc vẫn còn thua kém rất nhiều.

Vậy, từ đời Tống đến đời Thanh, những cuốn sách viết về ngọc có kèm theo hình ảnh, đại khái chỉ có bốn bộ.

Bộ thứ nhất là cuốn "Khảo cổ đồ" của Lã Đại Lâm được xuất bản vào những năm Bắc Tống. "Khảo cổ đồ" tôi đã giảng qua rất nhiều lần, nó có mười quyển, trong đó có một quyển bàn về ngọc khí.

Bộ thứ hai là cuốn "Cổ ngọc đồ" vào năm Chí Chính thứ nhất thời Nguyên, ban đầu vốn là một cuốn tranh cuộn, sau triều đại nhà Minh thì được khắc in thành sách. Tranh cuộn là một phương thức đóng ốp vô cùng đặc biệt chỉ Trung Quốc mới có, đồng thời cũng là một phương thức thưởng thức chữ hoành thư họa. Nó là một trục dài, mở ra xem từng chút một.

Các văn nhân xưa trải nó lên chiếc bàn gỗ hoàng hoa lê, ngồi trên ghế vòng để thưởng thức, đó là một việc vô cùng tao nhã.

Vào năm Càn Long thứ 44 (năm 1779 Công nguyên) từng xuất bản một cuốn sách như vậy, vô cùng thú vị. Bộ sách này tên là "Cổ ngọc đồ phổ", có một trăm quyển, vô cùng đồ sộ, nhưng nó lại được công nhận là một cuốn sách giả.

Tác giả tuyên bố những thứ được thu thập trong sách đều là đồ sưu tầm của Tống Hiếu Tông, đều là ngọc khí thời Tống. Người xuất bản cuốn sách giả này tên là Giang Xuân, ông ta tự viết lời tựa, và bỏ tiền ra khắc in cuốn sách này.

Chúng ta đều biết, thị thế nhất định phải tu đản (chỉnh lý điển tịch), bộ điển tịch quan trọng nhất được biên soạn thời kỳ Càn Long chính là "Tứ khố toàn thư". Lúc bấy giờ tổng biên soạn của "Tứ khố toàn thư" là Kỷ Hiểu Lam, ông ta cũng đã nhìn thấy cuốn sách này.

Nhưng Kỷ Hiểu Lam ngưu cỡ nào chứ, lật ba trang, liền ném cuốn sách này ra ngoài, định loại nó là ngụy tác, ngọc khí trong sách đều là đồ giả. Cuốn "Cổ ngọc đồ phổ" này từ đó không được đưa vào "Tứ khố toàn thư".

Vậy, thời Càn Long đã tuyên bố cuốn sách này là ngụy tác, đến sau thời Dân quốc lại bị người ta đem ra khắc in lại một lần nữa, tại sao vậy? Bởi vì có nhiều hình ảnh. Lúc đó mọi người cũng không phân biệt được thật giả, nhà xuất bản vì chút lợi nhuận cỏn con mà xuất bản nó.

Không những tái bản, mà còn cho in kèm hình ảnh màu. Ngành in ấn cuối đời Thanh bắt đầu phát triển, có thể in kèm hình ảnh màu, thế là bộ sách giả này được in kèm hình ảnh màu rồi tung ra thêm một lần nữa, hại người không nông nổi.

Phần lớn mọi người khi bắt đầu sưu tầm, đều dễ có kiến thức nửa vời, cho nên những cuốn sách nửa vời, mơ hồ như thế này lại vô cùng được ưa chuộng. Ngày nay cũng vậy.

Mỗi lần tôi đi sân bay, trên các kệ bán sách ở sân bay đều có thể phát hiện ra rất nhiều loại sách thế này, tôi gọi chúng là sách giả, chúng có số ISBN, không phải sách lậu, nhưng kiến thức trong sách nhìn là biết không chân thật.

Sách thì ngược lại được in ấn rất tinh xảo, nhưng những thứ bên trong toàn là giả, thật uổng phí cho kỹ thuật in ấn và giấy tờ đó. Cho nên, khi chúng ta mua sách thì phải đặc biệt chú ý phân biệt loại sách nào là sách hay, loại sách nào là sách giả.

Khi bạn phải dựa vào sách để học tập, nếu thông tin sách cung cấp là sai lầm, thì tổn thương mà bạn phải chịu sẽ vô cùng lớn.

Bộ sách thứ tư vô cùng quan trọng, tên là "Cổ ngọc đồ khảo", chia thành thượng hạ quyển, tác giả là học giả nổi tiếng Ngô Đại Trưng, được khắc in vào năm Quang Tự thứ 15 (năm 1889 Công nguyên). "Cổ ngọc đồ khảo" có ảnh hưởng lớn nhất trong giới nghiên cứu ngọc khí, trong sách có rất nhiều khảo chứng.

Tôi đã giảng qua rất nhiều lần, chúng ta tìm hiểu lịch sử, trong sự so sánh giữa văn vật và văn hiến, lực lượng chứng cứ mạnh mẽ nhất trước tiên chính là văn vật, nó là chứng cứ của lịch sử; tầm quan trọng của văn hiến cũng không thể coi nhẹ.

Bốn cuốn sách vừa nhắc đến đều có hình ảnh, vô cùng quý hiếm. Nghe nói ngày nay bước vào thời đại đọc hình ảnh, giới trẻ không có hình ảnh thì không xem sách, liền không thích xem những cuốn sách toàn là chữ. Còn tôi khi đọc sách, ngược lại không thích xem những cuốn sách có quá nhiều hình ảnh, cảm thấy vô cùng làm nhiễu loạn tầm nhìn.

Nhưng những cuốn sách có hình ảnh trong lịch sử Trung Quốc vô cùng ít ỏi, lúc bấy giờ muốn in rõ ràng hình ảnh lên trên là điều vô cùng khó khăn. Tại sao ngày trước lại có bản dập (thác phiến)? Chính là vì thiếu hình ảnh.

Những cuốn sách về ngọc khí hay trong lịch sử đều phải có bản dập, dập một cách rõ mồn một, để bạn nhìn thấy được hoa văn trang trí của nó.

Chu Mật giám định

Thông qua những cuốn sách này, chúng ta có thể hiểu được mấy lần làm giả trong lịch sử. Trước tiên là triều Tống. Làm giả triều Tống đứng đầu là đồ đồng, tiếp theo chính là ngọc khí.

Triều Tống có một học giả tên là Chu Mật, ông từng viết một cuốn "Vân yên quá nhãn lục", trên đó có đoạn ghi chép thế này: "Lưu Giết Tảo Bá Ích sở tạng thương ngọc phù, trường khả nhất xích khoát tam thốn, hậu dĩ bán thốn hứa. Lưỡng bàng tác song khi ma, trung niễn thất triện tự vân: Huyền tôn tự văn trị thủy thánh. Bỉ dĩ vi Vũ trị thủy phù thậm trân chi. Dư tắc dĩ vi ngụy vật dã…… Thả tam đại đương tác chung đỉnh văn nãi tác tiểu triện, khắc diệc bất công, bất túc kỳ dã."

Kể về một câu chuyện: Có một người tên là Lưu Bá Ích, ông ta sưu tầm được một chiếc thương ngọc phù. Thương chính là màu đen, một chiếc phù bằng ngọc màu đen, dài một xích, rộng ba thốn, độ dày khoảng nửa thốn. Điêu khắc hai con rồng khi bò ở trên, ở giữa khắc bảy chữ "Huyền tôn tự văn trị thủy thánh".

Lúc bấy giờ ai cũng biết lịch sử có truyền thuyết: Đại Vũ trị thủy có công, được ban thưởng ngọc phù. Có người liền dựa vào ghi chép này để làm giả, làm ra một chiếc ngọc phù màu đen.

Văn nhân Nam Tống Lưu Bá Ích vô cùng ngây thơ, ông ta tin vào truyền thuyết, cho rằng mình có được một miếng cổ ngọc thời nhà Hạ, chính là phù trị thủy năm xưa của Đại Vũ, nói thẳng ra chính là tờ giấy khen năm xưa của Đại Vũ, một món đồ không thể coi thường.

Chu Mật là một học giả, ông vừa nhìn miếng ngọc này, liền nói đây là đồ làm giả, hơn nữa còn là loại làm giả không có điểm dừng, quá mức đơn giản. Tại sao lại nói vậy?

Bảy chữ được khắc trên ngọc là chữ tiểu triện, mãi sau thời Tần mới xuất hiện. Thời nhà Hạ vẫn dùng chữ chung đỉnh văn, chưa từng thấy chữ tiểu triện, huống chi là còn khắc lên trên đó.

Ngày nay chúng ta gọi đây là văn vật bịa đặt. Tôi đã xem hàng nghìn hàng vạn lần loại văn vật bịa đặt này, đều không có căn cứ xác thực. Làm giả trước tiên là phải có căn cứ, phải dựa vào lịch sử, dựa vào sự thật.

Vậy thì hiện nay rất nhiều người nghĩ: Những thứ tôi dựa vào đều là trong sách, lật sách ra là có trong sách, thế là bạn sẽ biết đây là đồ giả của tôi. Chi bằng thế này, tôi tự mình bịa ra một cái, thì các bạn không tra ra được nữa.

Tôi đã giảng rất nhiều lần, lịch sử có sự hạn chế, vấn đề là nên biết đường ranh giới của sự hạn chế đó vạch ở đâu. Phần lớn mọi người đều không rõ. Chỉ có sử gia, những học giả chuyên nghiệp mới biết trong lịch sử đều có từng ranh giới một, những ranh giới này không thể vượt qua.

Ví dụ như Chu Mật biết rằng, ranh giới chữ tiểu triện không thể vượt qua, đó là chuyện sau thời Tần, thời nhà Hạ tuyệt đối không thể xuất hiện. Ngày nay vẫn còn một số lượng lớn kẻ làm giả, đi theo con đường giống hệt với kẻ làm ngọc phù Đại Vũ thời nhà Tống, không rõ sự hạn chế của lịch sử, tự ý chế tạo ra văn vật.

Chi phí làm giả

Có một lần tôi đến nhà một ông chủ lớn nọ, ông ấy trưng ra cho tôi xem đủ loại cổ ngọc do chính mình sưu tầm, toàn bộ đều là văn vật bịa đặt. Tôi nói với ông ấy, ông ấy không tin.

Ông ấy nói: "Những thứ này rất rẻ đã đến tay tôi, làm ra loại đồ giả này chi phí rất cao. Bỏ ra chi phí lớn như vậy, có cần thiết không?". Ông ấy cứ hỏi tôi có cần thiết hay không, tôi lại cảm thấy vô cùng cần thiết, bạn bỏ tiền ra mua, đó chính là sự cần thiết của nó.

Đồ rẻ có thể có hai lý do. Thứ nhất, ông chủ này cứ lải nhải mãi về vấn đề chi phí, ông ta cho rằng việc thấp hơn chi phí thì không làm. Điểm này xét từ góc độ thương mại mà nói thì không sai, việc thấp hơn chi phí tuyệt đối không thể làm.

Kẻ làm giả cũng không thể bỏ ra chi phí ba mươi nghìn tệ để làm ra một món đồ, rồi bán đi với giá mười nghìn tệ, điều này là không thể. Nhưng vấn đề là chúng ta cho rằng chi phí của hắn là ba mươi nghìn tệ, còn bản thân hắn thì không nghĩ như vậy.

Lao động của chính hắn thì không tính chi phí, lúc hắn tự tay làm đồ giả, tiền công là số không. Nguyên liệu ngọc có lẽ cũng rẻ hơn bạn tưởng tượng, đây là một sự phán đoán sai lệch của bạn về mặt chi phí.

Lý do thứ hai, chính là có lẽ thực sự bán ra thấp hơn chi phí. Tôi đã thấy rất nhiều, không chỉ ngọc khí, bao gồm cả đồ sứ, đồ gỗ... v.v., đều có khả năng bán cho bạn thấp hơn chi phí.

Tại sao vậy? Bởi vì kẻ làm giả làm một lúc rất nhiều, ví dụ như đồng thời làm năm cái, tính trung bình một cái là một nghìn tệ chi phí. Hắn bán cái đầu tiên đã được năm nghìn tệ, đồng nghĩa với việc vốn liếng đã thu hồi đủ.

Vậy thì hắn hoàn toàn có thể bán bốn cái còn lại thấp hơn chi phí ở phía sau, điểm này chẳng có gì là mới mẻ cả. Cho nên rất nhiều người nói với tôi: "Không thể là giả được, sao lại bán rẻ cho tôi thế chứ?"

Tại sao lại rẻ? Chính là bởi vì những thứ hắn bán toàn là tiền lãi, vốn liếng từ lâu đã kiếm đủ từ trước rồi. Đã từng đi chợ nông sản mua rau chưa? Đống rau vét cuối cùng đều chẳng tính chi phí nữa.

Hơi ngọc (Tẩm sắc)

Phương pháp làm giả ngọc khí tương đối nhiều, phương pháp đơn giản đầu tiên chính là tạo tàn phá. Cho bạn một miếng ngọc vô cùng hoàn chỉnh, bạn cứ mãi không tin, sau khi làm xong liền đập cho mẻ một miếng rồi đưa cho bạn, có lẽ bạn sẽ tin.

Phương pháp phổ biến thứ hai là làm tẩm sắc (hơi ngọc/vết ngấm). Người chơi ngọc đều rất coi trọng tẩm sắc, trước kia nói huyết tẩm, thi tẩm, thổ tẩm, đủ loại tẩm sắc. Là vùi dưới đất rồi ngấm vào.

Cái gọi là huyết tẩm và thi tẩm đều là do ngọc khí đôi khi áp sát vào thân người, người xưa cho rằng nó hấp thụ khí huyết của con người, cho nên màu sắc của nó liền không giống nhau. Cho đến tận ngày nay rất nhiều người rất thích loại ngọc có sự biến đổi, mà tẩm sắc của một số miếng ngọc quả thực vô cùng đẹp.

Tẩm sắc là có thể làm nhân tạo được. Chúng ta hãy ghi nhớ điều này: Phàm là những thứ hình thành tự nhiên, con người nhất định có thể làm được. Không chỉ ngọc khí, đồ gỗ và các đồ thủ công mỹ nghệ khác làm đồ cổ giả đều như vậy.

Ví dụ như đá ngày xưa nói, để lâu năm sẽ có hiện tượng phong hóa. Hiện tượng phong hóa hơn một nghìn năm này, không làm ra được sao? Ngày nay rất dễ dàng, dùng máy khử gỉ của xưởng đóng tàu, máy phun cát để làm.

Công nhân cầm máy phun cát phun lên hòn đá đó, vừa hì hục phun, vừa nói: "Phun một tiếng là đến thời Minh rồi, thêm một tiếng nữa là đến thời Đường rồi, anh muốn triều đại nào thì mau nói đi, qua rồi là không quay về được đâu đấy!"

Nhìn có vẻ rất đơn giản, không phức tạp như tưởng tượng. Thế nhưng sự hình thành nhân tạo có lẽ sẽ có một sự khác biệt vi tế nào đó so với sự hình thành tự nhiên, điều này đòi hỏi bạn phải từ từ mà cảm nhận lấy.

Phương pháp làm tẩm sắc cho ngọc có rất nhiều, tôi chỉ có thể nói một cách đơn giản, không muốn nói quá phức tạp, kẻo đập bể chén cơm của người khác.

Làm giả muôn hình vạn trạng

Ngọc khí Lương Chử là loại mà kẻ làm giả vô cùng hứng thú, bởi vì người thích thì nhiều. Ngọc khí Lương Chử có nhiều nhất là ngọc "kê cốt bạch" (trắng xương gà), phương pháp làm giả đơn giản nhất chính là dùng lửa nung. Vật gì cũng không chịu nổi lửa nung, ngọc hễ nung lên là thành kê cốt bạch.

Nhưng nếu nung quá tay, ngọc sẽ trở nên vô cùng giòn, hễ bẻ là gãy.

Trước kia có một cách gọi, gọi là dương ngọc (ngọc cừu), cẩu ngọc (ngọc chó). Làm thế nào vậy? Vô cùng phi nhân tính.

Kẻ làm giả rạch một vết ở chân sau của cừu hoặc chó, nhét ngọc vào trong đó, kẹp lại khoảng một hoặc hai năm. Trong khoảng thời gian này đừng để cừu bị sói ăn thịt là được.

Cuối cùng lại lấy ngọc ra khỏi chân sau của động vật, bên trong nó liền chứa huyết tẩm.

Lại có một loại gọi là phong ngọc (ngọc gió), đem ngọc nấu trong nhiệt độ cao, sau khi nấu xong lấy ra ném phắt vào đống tuyết, bị gió lạnh thốc vào, trên mặt ngọc sẽ có những vết nứt nhỏ như lông tơ, nhìn vào giống như đã có từ rất lâu năm.

Lại ví dụ như trước kia tôi nghe các sư phụ lớn tuổi kể: Dầu tráo quỷ (yóu zhà guǐ), đem ngọc thả vào chảo dầu chiêu lên. Lại có những thủ đoạn đê tiện hơn nữa, ví dụ như đem ngọc ném vào hố phân... v.v., muôn hình vạn trạng, những gì bạn có thể nghĩ tới, bọn chúng đều có thể nghĩ ra hết.

Phương pháp làm giả rất nhiều, chúng ta làm sao để nhận biết nó đây? Tôi không có cách nào dùng một câu nói để dạy mọi người cách nhận biết cả. Nếu bạn muốn học kiến thức này, thì phải tự mình từ từ nghiền ngẫm, từ từ so sánh. Nếu bạn không muốn học, thì nghe xong rồi để đấy thôi.

Ai đem cổ ngọc đặt vào tay bạn, bạn liền tiến lên nói: "Dầu tráo quỷ phải không?" Hù dọa hắn trước đã.

Cải tạo

Làm giả ngọc khí còn có một thủ đoạn nữa: Cải tạo. Trước tiên là lấy lớn đổi nhỏ.

Trong lịch sử đằng đẵng, ngọc khí rất dễ bị va đập, hoặc rơi xuống đất làm mẻ một góc, tìm được thì có thể dán lại. Không tìm được thì phải làm sao? Dứt khoát lấy lớn đổi nhỏ.

Đối với những món ngọc khí lấy lớn đổi nhỏ, nói chung, phải chú ý đến hoa văn trang trí của nó, chú ý đến quy thức cơ bản của nó. Bạn phải có sự hiểu biết nhất định đối với ngọc khí cổ, thì mới có thể nhìn ra điểm bất thường.

Thứ hai, thêm chữ. Một miếng ngọc vốn là tố khí (ngọc trơn), ngọc trơn làm sao có giá trị bằng ngọc có khắc chữ chứ! Liền khắc thêm chữ lên trên, thêm đủ loại từ ngữ tưởng tượng vào.

Việc thêm chữ thường sẽ lộ ra sơ hở ở sự tiến hóa của thư pháp Trung Quốc, lịch sử văn tự và nội dung văn tự.

Thứ ba, gia tăng hoa văn trang trí. Thấy ngọc bích trơn không đẹp, lần này không thêm chữ nữa, đổi thành mài lên đó một đóa hoa tây phiên lân. Thế là mài hỏng mất, hoa tây phiên lân là hoa văn trang trí sau thời Minh Thanh. Mài thế nào thì cũng phải là cốc văn bích (ngọc bích hoa văn hạt gạo), ngọa tằm văn (ngọc bích hoa văn tằm nằm), bạn phải mài ra được hoa văn trang trí của những năm tháng đó.

Bởi vì ngọc trơn không có giá trị bằng ngọc có hoa văn trang trí, cho nên trong thương mại, rất nhiều người sẽ dùng thủ đoạn này để lừa đời gạt người.

Lại có việc làm sâu thêm hoa văn trang trí, trong lịch sử có hoa văn trang trí bị mờ đi, không rõ ràng nữa, thợ thủ công liền dựa theo đường lối của nó mà khắc sâu thêm một chút, loại này cực kỳ khó phân biệt. Bởi vì nó là khắc sâu thêm một chút dựa trên nền tảng vốn có.

Đề du (Bôi dầu)

Thủ đoạn làm giả ngày nay so với những thủ đoạn kể trên, lại gia tăng thêm một số phương pháp hóa học mà người xưa không có.

Tôi từng thấy nhà của kẻ làm giả giống như một xưởng hóa chất vậy, toàn là đủ loại thuốc thử. Lại có áp suất cao, kể từ khi có nồi áp suất, chúng ta đều biết áp suất cao thực sự lợi hại.

Bình thường hầm gà phải mất một tiếng, nồi áp suất thì 20 phút là thịt gà đã nhừ rồi. Dưới áp suất cao, có thể rất dễ dàng làm giả.

Ví dụ như màu sắc có thể nhanh chóng ngấm sâu vào bên trong ngọc.

Chúng ta thường nghe thấy một thuật ngữ trong giới ngọc khí gọi là "đề du". Chỉ việc tạo ra màu da của ngọc. Khái niệm về màu da ngọc, đối với người bình thường mà nói thì vô cùng mãnh liệt.

Màu da ngọc có đen, nâu, đỏ, vàng... v.v. Sự theo đuổi màu da, trong lịch sử là từng giai đoạn một.

Ví dụ như đầu thời kỳ Càn Long, xã hội không theo đuổi màu da; đến cuối thời kỳ Càn Long, bắt đầu theo đuổi màu da. Sưu tầm ngày nay cũng vậy, vào những năm thập niên chín mươi thế kỷ trước, đều theo đuổi bạch ngọc; bước sang sau năm 2000, mọi người bắt đầu biết được vẻ đẹp của màu da này, bắt đầu theo đuổi màu da.

Trong ngọc khí rất chú trọng việc giữ lại một phần màu da, còn đề du chính là muốn gia tăng màu sắc này. Cũng có những miếng ngọc bản thân vốn có một khoảnh màu da nhỏ, kẻ làm giả liền phóng to khoảng màu sắc này lên, để thu về lợi ích lớn hơn nữa.

Bàng môn tà đạo

Giám ngả (phân biệt đồ giả) là một kiến thức vô cùng chuyên nghiệp, không đòi hỏi ai cũng phải học được. Nhưng tôi từng gặp rất nhiều người đi theo bàng môn tà đạo.

Ví dụ như rất lâu trước kia, tôi từng gặp một người Đài Loan, ông ta cực kỳ yêu thích ngọc khí, mỗi lần mua ngọc khí xong là trực tiếp chạy thẳng đến khách sạn, kéo tôi đến xem.

Có một lần tôi cùng vào phòng với ông ta. Vừa vào phòng là ông ta đun nước sôi, tôi nói: "Anh làm gì thế?"

Ông ta nói: "Tôi giám định miếng ngọc này của tôi."

Sau khi đun nước sôi lên, ông ta liền thả miếng ngọc này vào trong cốc thủy tinh, nước sôi "ào" một tiếng rót xuống, làm tôi giật mình thon thót.

Rồi ông ta nói: "Đợi một lát, vớt ra, lấy răng cắn thử xem, nếu cắn mẻ được, thì đây là đồ thật."

Tôi thì không tin, ông ta hoàn toàn dựa vào cảm giác, tôi nói: "Thứ này làm sao mà cắn mẻ được chứ?"

Ông ta nói: "Cậu cắn một miếng là biết ngay, nó có cảm giác đấy."

Những thứ này toàn là bàng môn tà đạo.

Lại có người lấy ngọc ra, chà xát thật mạnh trên tấm lụa, chà xong liền dùng mũi ngửi. Những thứ này đều không thuộc về kỹ thuật chuyên nghiệp, hoàn toàn chỉ là một loại cảm giác.

Những chiêu trò này có hữu dụng hay không? Dưới một thứ ám thị tâm lý nào đó, có lẽ sẽ hữu ích đối với việc giám định.

Ví dụ như bạn cứ chà xát ở đó một hồi, người bán hàng ở bên cạnh nói: "Anh đừng làm thế nữa, làm thế nữa là tôi không bán cho anh nữa đấy." Thế thì tâm lý của hắn chắc chắn biết là thật hay giả, chột dạ rồi. Bạn có lẽ dùng cách này để hù dọa hắn là có khả năng xảy ra, nhưng đây không phải là phương pháp bắt buộc phải học trong giám định.

Tổng kết toàn bài

Dân tộc Trung Hoa là một dân tộc tràn đầy lòng kính trọng đối với ngọc khí, ngọc khí trong lịch sử liên tục không đứt đoạn, chính là minh chứng cho tâm lý này của dân tộc chúng ta, chúng ta kính trọng nó.

Thứ nhất là về mặt tinh thần. Người xưa từ mấy nghìn năm trước đã phát hiện ra, một viên đá đẹp, cho dù là nắm chặt trong tay, hay là đục một lỗ đeo trên người, đi kèm theo đó chính là một thứ sức mạnh tinh thần.

Thứ hai là về mặt đạo đức, nâng ngọc lên một tầm cao mới. Chúng ta nói ngọc có năm đức, nhân, nghĩa, trí, dũng, khiết, đi sâu vào lòng người, ngàn đời không đổi, cho đến ngày nay vẫn là tiêu chuẩn này.

Thành ngữ có câu "thà làm ngọc vỡ chứ không làm ngói lành", nói về phẩm cách của con người, phẩm cách ở cấp bậc cao nhất.

Văn hóa ngọc của Trung Quốc, là một nền văn hóa độc hữu của người Trung Quốc. Văn nhân dốc hết tâm huyết, thợ thủ công vắt kiệt tài nghệ khéo léo. Văn nhân đem suy nghĩ của mình đẩy lên đến cực hạn, thợ thủ công đem tay nghề của mình đẩy lên đến cực hạn, khiến cho ngọc – một thứ mang bản chất vật chất thoát khỏi thuộc tính vật chất, chuyển hóa thành một thứ sức mạnh tinh thần, mà thứ sức mạnh tinh thần này cuối cùng đã trở thành một khối tài sản của dân tộc Trung Hoa.

Cho nên,

Người xưa ân cần răn dạy:

Quân tử không có việc gì đặc biệt,

Thì ngọc không rời thân.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.