Từ khoảnh khắc tôi đeo chìa khóa kho công ty bách hóa huyện vào thắt lưng, tôi đã mơ mộng, hay nói đúng hơn là có dự cảm rằng mình sẽ trở thành một nhân vật có trọng lượng trong thị trấn nhỏ bé, sát vách sông Vị Hà, mang đậm bầu không khí văn minh hiện đại nhưng vẫn giữ nguyên nét cổ kính này. Giấc mơ hay dự cảm ấy quả thực đã được chứng thực, hôm nay tôi đã chính thức được bổ nhiệm làm Phó Trưởng ban Tuyên giáo Huyện ủy.
Đây là một khoảnh khắc trang nghiêm. Sau hội nghị tổng kết công tác chỉnh đốn Đảng của toàn huyện, Bí thư Huyện ủy đã long trọng đọc quyết định bổ nhiệm và miễn nhiệm một loạt cán bộ, quyết định này do Địa ủy ban hành. Đại sảnh đường im phăng phắc, giọng nói mang âm điệu Quan Trung của Bí thư Huyện ủy chầm chậm mà toát lên vẻ trang nghiêm. Hàng trăm ánh mắt bị chi phối bởi giọng nói chậm rãi trang nghiêm ấy, đồng loạt hướng về phía tôi. Tôi không kìm được mà cúi đầu, cảm thấy có chút mất tự nhiên, nhưng trong lòng lại dâng lên một niềm vui sướng vô song vì được người ta coi trọng và ngưỡng mộ.
Ngay khoảnh khắc tôi cúi đầu ấy, tôi chợt nhớ lại cảnh tượng nhận chùm chìa khóa năm xưa.
Tôi từ quân ngũ phục viên trở về với một bụng đầy uất ức. Tôi làm lính trên cao nguyên Thanh Hải tròn bảy năm, những ngày tháng phục viên quá hạn trong mấy năm cuối, ngày nào cũng có khả năng tôi được thăng chức làm cán bộ thông tin. Báo cáo đề bạt tôi làm cán bộ của đại đội đã sớm được trình lên cấp trên, chỉ chờ chỉ thị từ tuyến trên xuống. Sự chờ đợi như thế thực sự rất khó chịu. Tôi đã chờ đợi trọn vẹn bốn lần ba trăm sáu mươi lăm ngày đêm, để rồi chỉ nhận được một tờ thông báo phục viên về quê. Lý do chính đáng là chiến sĩ không được phép yêu đương trong và ngoài đơn vị đồn trú, lý do không công khai là một tham mưu trẻ trong tiểu đội đang theo đuổi cô ấy. Đây chỉ là phỏng đoán của tôi, không thể kiểm chứng.
Tôi đã trở về quê hương. Tôi không thể chịu đựng nổi sự cô đơn và tịch mịch khó lòng dứt bỏ. Từ sáng đến tối là nhữngμ lao động không dấy tận cùng, ruộng đất vừa được chia về cho các hộ nông dân, ai nấy đều như phát cuồng đổ mồ hôi xuống mảnh đất. Điều khó khăn nhất là những bữa ăn nhạt nhẽo chỉ có muối chứ hiếm khi thấy dính chút mỡ, thường khiến tôi vô cùng hối hận vì hành vi đổ đi những món thức ăn thừa ngấy mỡ hồi ở trong quân đội. Tôi khao khát người cha trở về hơn cả hồi nhỏ. Ông là nhân viên bán hàng tại quầy hàng thổ sản tạp hóa của công ty bách hóa huyện, thứ Bảy lại đẩy xe đạp leo lên triền dốc Đông Nguyên dài mười dặm để về nhà đoàn tụ với cả nhà lớn nhỏ, trên khung xe lúc nào cũng đèo theo hai cây bắp cải hoặc một bó hành, thỉnh thoảng còn có cả một dải thịt lợn khiến người ta nhìn đến ngây cả mắt. Sự cô đơn về đêm càng khiến con người ta không tài nào khuây khỏa, chiếc đài nhỏ tôi mang từ quân đội về phát ra những tin tức lớn nhỏ, tin tức và giai thoại xảy ra ở mọi ngóc ngách trên thế giới và Trung Quốc, càng khiến tôi cảm thấy sự ngăn cách giữa ngôi làng của chúng tôi với thế giới bên ngoài.
Cha lại về. Ông lấy từ yên sau chiếc xe đạp ra một bó ngọn tỏi, tháo chiếc túi xách tay bằng nhựa màu đen ở đầu xe – dù dây kéo đã rỉ sét nhưng vẫn có thể nhìn thấy chữ "Thưởng" – giao cho mẹ, nhận lấy cốc nước mẹ vừa rót, cười nói: "Chủ nhiệm đồng ý rồi."
Cả tôi và mẹ đều hiểu, chủ nhiệm ở đây là chỉ Trưởng phòng Trương của công ty bách hóa huyện, cùng với nội dung kích thích lòng người được bao hàm trong hai chữ "đồng ý". Thứ Hai, tôi đã đến công ty bách hóa huyện, mặc một bộ quân phục màu xanh lục hoàn toàn mới, tự cảm thấy vô cùng phong độ. Trưởng phòng Trương liền giao chùm chìa khóa kêu lủng lẳng ấy vào tay tôi.
Tôi nhanh chóng quen thuộc với nghiệp vụ, hàng hóa nhập kho và xuất kho đều nắm rõ trong lòng bàn tay, kho hàng được dọn dẹp ngăn nắp đâu ra đấy. Tôi thường giúp nhân viên bán hàng chuyển hàng hóa đã lĩnh từ kho ra quầy hàng, lại giúp tổ thu mua chuyển từng tấn hàng nhập từ xe tải vào trong kho. Trưởng phòng Trương rất hài lòng, các cán bộ và nhân viên bán hàng trong công ty cũng hài lòng, mọi người đều đồng thanh khen ngợi tôi quả không hổ danh là người con ưu tú được huấn luyện từ cái lò luyện lớn Quân Giải phóng, quả không hổ danh là con trai của một con bò già kiểu mẫu. Trưởng phòng Trương vừa qua thời gian thử việc ba tháng của tôi, liền chỉ định người ký cho tôi một hợp đồng lao động thời hạn năm năm, và phá lệ nâng cho tôi một bậc lương.
Trong lòng tôi lại có một dự cảm, tôi sẽ không làm việc đủ năm năm trong cái kho hàng có cánh cửa lớn và cửa sổ cực nhỏ này, thậm chí ba năm cũng không, dường như có một nơi chốn sáng sủa và tươm tất hơn kho hàng này đang chờ đợi tôi. Tôi không muốn giống như cha mình, cả đời chỉ biết bán thổ sản tạp hóa, càng không muốn làm một con bò già suốt đời. Tuổi của tôi là tuổi Ngọ.
Một chuyện nằm ngoài dự đoán của Trưởng phòng Trương và toàn thể nhân viên công ty bách hóa huyện đã xảy ra. Một bài báo tường thuật do tôi viết đã được đăng trên báo tỉnh, ca ngợi việc Trưởng phòng Trương đích thân đưa hàng đến công trường hồ chứa nước miền núi. Những cô nhân viên bán hàng kiêu kỳ ấy đều dùng một ánh mắt kỳ lạ và không thiếu phần dịu dàng để nhìn tôi. Trưởng phòng Trương lần đầu tiên trong đời được lên báo, ngược lại còn làm ra vẻ không kiêu không ném để kìm nén sự phấn khích trong lòng. Ông nói riêng với cha tôi rằng: Không ngờ thằng con nhà anh lại lắm chữ đến thế!
Sau khi tôi cho đăng năm, sáu bài báo cáo tường thuật về hợp tác xã cung tiêu, Trưởng phòng Trương đã tính toán điều động tôi ra khỏi kho hàng, vào công ty làm cán bộ tuyên truyền. Ý định của ông còn chưa kịp thực hiện thì Cục trưởng Cục Thương nghiệp huyện đã kéo phắt tôi ra khỏi kho hàng, sắp xếp cho tôi ở căn phòng làm việc ngay bên cạnh phòng của ông ấy, chuyên viết các báo cáo tường thuật, phản ánh về những gương việc tốt của hệ thống thương nghiệp toàn huyện lên tòa soạn báo. Thế nhưng, thời gian trôi qua hơi lâu một chút, tôi đã trở thành một cán bộ đa năng, từ những bản báo cáo tổng công tác gửi Huyện ủy hoặc Sở Thương nghiệp tỉnh, cho đến bài phát biểu của Cục trưởng Mạnh, đều do một tay tôi viết. Cục trưởng Mạnh đặc biệt thích bài phát biểu do tôi soạn thảo, tôi tự nhiên được sủng ái. Cục trưởng Mạnh xuống cơ sở kiểm tra công tác, lúc nào cũng thích dẫn tôi đi cùng ông ấy.
Tôi rất kính trọng Cục trưởng Mạnh. Ông là người huyện Tự Đễ thuộc Thiểm Bắc – nơi nổi tiếng sản sinh ra những nam thanh nữ tú: "Gái Mễ Chi, trai Tự Đễ". Tính cách ông rất tốt, học thức không cao, đại khái cũng xuất thân từ người đi làm thuê hoặc cậu bé chăn cừu rồi sau đó tham gia du kích đội Thiểm Bắc. Ông có một khí chất vừa mâu thuẫn vừa hài hòa giữa sự phác thảo và ranh mãnh đặc trưng của người Thiểm Bắc, khí chất ấy thường mang lại cho người ta ấn tượng cực kỳ tốt về sự khoáng đạt lại gần gũi. Mọi người vừa tôn kính ông vừa thích gần gũi ông, thậm chí có thể trực tiếp kể câu chuyện ông ăn sống bánh trôi tàu. Đó là sau khi giải phóng, Cục trưởng Mạnh vào Tây An, cảm thán câu đầu tiên là: Mẹ kiếp cái thành Tây An này rộng thế không biết! Ông nhìn thấy rất nhiều người đang chen chúc trước cửa một quán ăn nhỏ để mua bánh trôi tàu. Ông cũng mua một hộp, đi ra đường, thọc tay lấy một viên nhét ngay vào miệng, càng nhai càng tanh, nuốt thế nào cũng không trôi, cuối cùng đành phải nhổ ra. Trở về đơn vị, gặp ai ông cũng chửi: Người Tây An đúng là khó hiểu quái lạ, bánh trôi tàu khó nuốt thế mà vẫn tranh nhau mua, cho không tao cũng chẳng thèm!
Cục trưởng Mạnh còn có một tiêu chuẩn dùng người khác thường: Phải xinh đẹp, ít nhất cũng phải ngũ quan đoan chính. Điều này tôi biết được từ những câu chuyện phiếm của các đồng chí. Tôi được tuyển chọn, tự thấy vô cùng may mắn. Có một lần xuống nông thôn, tôi cùng Cục trưởng Mạnh ngồi xe jeep đến một hợp tác xã cung tiêu ở sâu trong núi Tần Lĩnh để kiểm tra công tác, đường dài xe chạy nên có chút tẻ nhạt. Tôi hỏi Cục trưởng Mạnh chuyện dùng người có phải có tiêu chuẩn "xinh đẹp" hay không. Ông cười ha hả, xua tay phủ nhận, nói đó là do các cán bộ nói nhảm, bịa ra trò cười cho ông. Thế nhưng cười xong, ông lại nói một cách dửng dưng: "Người làm việc dưới tay tôi mà có dăm ba kẻ mũi lệch răng vểnh thì tôi sẽ thấy vô cùng khó chịu."
Dù Cục trưởng Mạnh thừa nhận hay phủ nhận lời đồn đại này, nhưng hơn hai mươi cán bộ nam nữ đủ mọi lứa tuổi, đủ mọi chức vụ ở Cục Thương nghiệp mà tôi tận mắt nhìn thấy quả thực không có một ai mặt mày méo mó xấu xí, toàn bộ đều có diện mạo coi được, hoặc gầy gò mà tuấn tú, hoặc vạm vỡ mà không thô kệch. Người xinh đẹp nhất phải kể đến cô nhân viên đánh máy đó. Ngay từ ngày đầu tiên bước chân vào đại viện Cục Thương nghiệp, tôi đã phát hiện ra mỹ nhân xuất chúng này, không những hơn hẳn hơn hai mươi con người vốn dĩ diện mạo đã ưa nhìn ở Cục Thương nghiệp, mà trong số hơn một ngàn nhân viên toàn hệ thống thương nghiệp cũng chẳng tìm được một cô gái nào có thể sánh kịp, nói cô ấy là bông hoa của cả huyện thành thì tuyệt đối không phải là phóng đại.
Phòng đánh máy của cô ấy nằm ở căn phòng tận cùng phía tây ở dãy nhà phía sau. Căn phòng ấy hẻo lánh nhất, chắc hẳn là để âm thanh lách cách đơn điệu của máy đánh máy không làm ảnh hưởng đến công việc của cán bộ ở các phòng khác. Thế nhưng căn phòng ấy lại náo nhiệt nhất, xét về mặt khách quan thì nó nằm gần nhà bếp nhất, cứ mỗi độ đến bữa ăn là rất nhiều người lại bưng bát cơm và đĩa thức ăn la cà đến phòng đánh máy của cô ấy để dùng bữa, vừa ăn vừa trò chuyện, phần lớn các chủ đề đều nhằm vào việc trêu chọc, ghẹo gan cô ấy.
Cục trưởng Mạnh cũng thích trêu ghẹo cười đùa với cô ấy, đó vừa là vẻ thân thiết của bề trên đối với vãn bối, lại vừa là giọng điệu siêu nhiên của cục trưởng đối với cấp dưới, càng mang đậm nét phác thảo và hài hước đặc trưng của người Thiểm Bắc: "Tiểu Phượng, để ta ngắm cho con một tấm chồng thật tốt."
Cô ấy cười đáp: "Cục trưởng ngắm cho cháu Trư Bát Giới ấy ạ."
Mạnh cục trưởng cười ha hả: "Ta thực sự ngắm cho con một người rất tốt đấy, người Thiểm Bắc chúng ta cơ mà."
"Thiểm Bắc toàn sản sinh ra Trư Bát Giới thôi!"
"Cái con bé này! Hán tử Thiểm Bắc đứa nào đứa nấy đều sánh ngang Lữ Bố, con gái thì tựa Điêu Thuyền..."
Tôi chưa từng tỏ ra ân cần với Tiểu Phượng, càng không có hứng thú trêu ghẹo cô ấy. Khi rất nhiều người bưng cơm canh đến phòng đánh máy để ăn uống tìm vui, tôi vẫn một mực bưng bát cơm và đĩa thức ăn bước thẳng vào phòng làm việc của mình. Tôi vô cùng phản cảm với những lời trêu chọc vắt óc suy nghĩ ra ấy, cảm thấy vừa nhạt nhẽo vừa vô vị, hoàn toàn không đáng để cười, thậm chí còn cảm thấy bọn họ hoàn toàn là cười vì... cười. Mặc dù ở điểm này tôi không được hòa đồng cho lắm, nhưng sự tiếp xúc với Tiểu Phượng vẫn ngày một nhiều lên, và tất cả đều thuần túy mang tính chất công việc.
Tôi viết xong tài liệu báo cáo, tổng kết công tác hoặc thông báo hội nghị, một khi đã được cục trưởng hoặc lãnh đạo các phòng ban liên quan ký duyệt và đưa trả lại tay tôi, tôi lại mang những văn bản đó vào phòng đánh máy đưa cho cô ấy, nói rõ số bản cần đánh và thời hạn hoàn thành. Cô ấy không nhìn tôi, theo thói quen sắp xếp lại các trang giấy, rồi ngẩng khuôn mặt lên, nghiêm túc gật đầu một cái tỏ ý đã tiếp nhận. Tôi liền nói một câu "Được", rồi bước ra ngoài.
Đang lúc tôi ngồi trong phòng đọc tài liệu hoặc soạn thảo văn bản, chợt nghe thấy tiếng gõ cửa, cô ấy bước vào, cũng không ngồi, đứng ngay trước bàn làm việc của tôi, trải rộng bản tài liệu cần đánh máy mà tôi vừa đưa cho cô ấy lúc nãy ra, lật từng trang từng trang một, tìm ra những chữ bị gạch ngang, hỏi tôi đó là chữ gì. Tôi bảo cô ấy ngồi xuống. Cô ấy bảo cô ấy ngồi đánh máy cả ngày rồi, ngược lại thích đứng hơn. Tôi viết lại thật rõ ràng những chữ thảo đó, cô ấy "ồ ồ ồ" gật đầu, tiện tay cầm lấy tài liệu bước ra khỏi cửa. Chỉ một lát sau, căn phòng đánh máy ở góc phía tây dãy nhà sau lại vang lên tiếng máy đánh máy lách cách.
Trải qua những ngày tháng như thế, sự giao du giữa tôi và Tiểu Phượng ngày càng nhiều, giao du nhiều thì thành quen, thành quen thì tự nhiên và phóng túng hơn một chút. Lúc cô ấy bước vào phòng tôi không còn gõ cửa chào hỏi nữa, đẩy cửa bước vào, vội vã tiến đến, miệng hờn dỗi trách móc: "Ái chà chà Khang tú tài, chữ của anh viết ngày càng đẹp rồi, đẹp đến mức em ngày càng không nhận ra nổi nữa đây này!" Tôi rất thích nghe điệu bộ ấy, đó là một thứ điệu bộ thể hiện sự tin tưởng đối với người khác, âm thanh ấy vô cùng êm tai. Theo lệ thường, tôi lại viết lên bên cạnh những chữ bị cô ấy gạch bằng bút chì đỏ những nét chữ chân phương ngay ngắn, thậm chí còn cố tình châm chọc cô ấy quá ngốc, ngay cả những chữ thảo thông thường thế này mà cũng không nhận ra. Cô ấy cũng không giận, tự nhận mình ngốc, nếu không ngốc thì đã ngồi vào vị trí tú tài chứ ngày nào cũng đi bấm bàn phím máy đánh máy làm gì.
Cũng có lúc khi tôi viết lách đến hoa mắt chóng mặt, cổ tay mỏi nhừ, tôi lại tản bộ ra khỏi phòng, la cà sang phòng đánh máy. Ban đầu còn viện cớ là muốn sửa một câu hay một chữ, sau đó thì chẳng cần cái lớp vỏ bọc ngụy trang ấy nữa, thuần túy là sang ngồi chơi với cô ấy một lát. Thế nhưng cô ấy không hề dừng tay để trò chuyện phiếm với tôi. Sau khi rót cho tôi một chén trà, cô ấy lại ngồi xuống trước máy đánh máy, tay phải ấn phím ép của máy đánh máy, mắt dán vào bản thảo, đẩy trước dịch sau, kéo trái lật phải đầu máy đánh máy trên bàn phím chữ, phát ra tiếng lách cách đều đặn, trên khuôn mặt cô ấy là một vẻ bình thản mà lại kiều mị. Vẻ bình thản ấy là để đánh máy, còn vẻ kiều mị ấy là để lắng nghe tôi nói chuyện.
Cô ấy cứ bận rộn đánh máy không ngừng tay như thế, ngược lại lại tạo cho tôi cơ hội tập trung ngắm nhìn cô ấy. Tôi có thể nhìn chằm chằm không rời mắt vào gò má nghiêng nghiêng của cô ấy quay về phía tôi trong một thời gian dài, lại có thể vô tư thưởng thức những động tác khéo léo của đôi ngón tay thon dài ấy. Nếu tôi biết vẽ tranh, tôi nhất định sẽ dựa theo thần thái của cô ấy để vẽ một bức tranh sơn dầu tuyệt mỹ, đó chắc chắn là một bức... Venus đang bấm máy đánh máy. Mặc dù tôi rất ghét việc những kẻ nông cạn dùng Venus làm phép ẩn dụ trong những cuốn tiểu thuyết tình yêu nhạt nhẽo đến mức bốc mùi hôi thối, nhưng giờ đây tôi thực sự không thể tìm được một phép ẩn dụ nào tốt đẹp hơn nữa. Thật đấy, đôi ngón tay đang bấm máy đánh máy ấy giống như một tác phẩm thủ công tinh xảo, trong đôi mắt ấy dường như có hai giọt sương mai trong suốt không bao giờ khô cạn đang lăn trên ngọn cỏ buổi sớm mai mùa xuân, gò má quay nghiêng về phía tôi ấy không biết có sức hút lớn nhường nào. Tôi chỉ cảm thấy, nếu cho phép tôi ngồi đây từ sáng đến tối, tôi sẽ chẳng màng đến bất kỳ điều gì thú vị hơn bên ngoài căn phòng này nữa.
Tiếng máy đánh máy lách cách vang lên từ khung cửa sổ để ngỏ của căn phòng ở góc phía tây dãy nhà sau, giống như tiếng suối chảy róc rách trong khe núi gõ nhịp vào trái tim tôi, lại giống như một khúc độc tấu vĩ cầm nhẹ nhàng thư thái, tấu lên khúc ca xao xuyến của tuổi trẻ. Tôi mở tung cửa sổ, để âm thanh làm rung động lòng người ấy trút hết vào căn phòng của mình.
Cô ấy không chỉ đến phòng tôi khi có chữ muốn hỏi, mà những lúc đánh máy mệt mỏi, cô ấy cũng sang phòng tôi ngồi chơi một lát. Lúc bước vào cửa, thường là dùng tay trái xoa bóp những ngón tay bên phải, không nghi ngờ gì nữa là đang muốn ra hiệu cho tôi thấy các ngón tay của cô ấy đã mỏi nhừ lắm rồi. Cô ấy bước đến trước bàn làm việc của tôi, ngây thơ hỏi: "Anh đang đọc sách gì thế? Dày thế này cơ à!"
"Spartacus. Mới xuất bản đấy."
"Viết về cái gì thế? Có hay không?"
"Hay tuyệt! Một sử thi vĩ đại!" Tôi đang bị cốt truyện hoành tráng cuồn cuộn trong sách kích thích đến mức không biết xả đi đâu, đang cần giao lưu với ai đó, thì cô ấy lại đến thật đúng lúc.Spartacus, một anh hùng khởi nghĩa nô lệ, đã lật đổ chế độ nô lệ ở đại lục châu Âu. Anh ấy vĩ đại hơn một trăm vị vua chúa thần thánh gấp một nghìn lần, bởi vì anh ấy đã đẩy lịch sử vượt qua một cột mốc. Thế nhưng anh ấy lại là một nô lệ, một người khổng lồ nô lệ vĩ đại!"
Tôi chợt nhìn thấy, cô ấy ngồi ngay ngắn, một tay chống má trái, đó là một vẻ tập trung lắng nghe những lời bàn tán nhảm nhí tôi tiện miệng thốt ra. Ngược lại, tôi không dám nói tiếp nữa, bởi vì cô ấy quá mức tập trung rồi.
"Anh nói tiếp đi chứ, nói nữa đi xem nào."
Tôi ngượng ngùng không muốn nói nữa, nói nữa hóa ra lại là khoe khoang mất sao.
"Anh đọc nhiều sách lắm à?"
"Không nhiều lắm," tôi nói. "Sách hay đều bị cấm tiệt cả rồi. Bây giờ giới xuất bản vừa mới nới lỏng lệnh cấm, cuốn sách này chính là đợt ấn phẩm đầu tiên được mở cửa. Ừm, hôm kia anh vừa đọc Ruồi Trâu xong."
"Có phải cuốn Ruồi Trâu mà Lưu Tâm Vũ từng nhắc đến trong Chủ nhiệm lớp không?"
"Chỉ có một cuốn Ruồi Trâu duy nhất thôi."
"Ở chỗ anh có không?"
"Có."
"Cho em mượn đọc với."
Tôi lục trong ngăn kéo lấy cuốn tiểu thuyết dài Ruồi Trâu đưa cho cô ấy.
Khoảng ba bốn ngày sau, cô ấy mang Ruồi Trâu trả lại cho tôi, nhân tiện mượn luôn Spartacus. Cô ấy cùng tôi thảo luận sôi nổi về Ruồi Trâu. Mặc dù có thể nhận thấy cô ấy quá vô tri về lịch sử thế giới, thế nhưng việc cô ấy yêu thích nhân vật Ruồi Trâu là điều không có gì phải nghi ngờ. Hình tượng nhà cách mạng này đã bị cuộc náo loạn nổi lên vào thập niên sáu mươi ở Trung Quốc cách ly hơn mười năm, một khi được dỡ bỏ lệnh cấm, lại một lần nữa chiếu rọi thế hệ thanh niên tiếp theo bằng thứ ánh sáng mãnh liệt của nó. Cả tôi và Tiểu Phượng đều là thế hệ vừa học viết chữ Hán đã đeo khăn quàng đỏ, thế nhưng hình ảnh Ruồi Trâu vẫn khơi gợi nên những âm vang mãnh liệt trong lòng chúng tôi, không tài nào cưỡng lại được.
"Em thấy anh... có chút giống Ruồi Trâu đấy."
"Sao anh có thể so sánh với Ruồi Trâu được chứ! Anh chẳng khác nào một kẻ vô tích sự!"
Từ đó về sau, cô ấy đến phòng tôi, không còn gọi tôi là lão Khang nữa, mà bạo dạn gọi tôi là Ruồi Trâu, giống như đang đùa giỡn, và tôi cũng chẳng tiện phản đối. Lại một thời gian sau, cô ấy lại gọi tôi là Arthur, vẫn với vẻ đùa cợt ấy. Mặc dù chỉ là đùa, nhưng tôi nhận thấy trong thần thái của cô ấy có một điều gì đó khác thường, khiến trái tim tôi cứ nảy thình thịch.
Quả thực tôi đã dự cảm thấy một thứ gì đó vừa có vẻ rõ ràng lại vừa có vẻ mơ hồ đang tiến sát lại gần mình, chỉ cần giơ tay ra là có thể nắm bắt chính xác không trật đi đâu được thứ mà trong lòng đang nhiệt tình mong mỏi, thế nhưng đồng thời lại mang đầy rẫy những nỗi lo âu trắc trở. Tôi không thể không tự nhắc nhở bản thân bất cứ lúc nào rằng: Tôi chỉ là một nhân công hợp đồng, một kẻ mang hộ khẩu nông thôn. Bất cứ lúc nào tôi cũng có nguy cơ bị sa thải, chuyện đó đơn giản đến mức chỉ cần cục trưởng phất tay một cái, nhếch khóe môi một cái là tôi phải vác tay nải cuốn gói trở về cái ngôi làng nhỏ bé nghèo nàn, ngột ngạt và thiếu sinh khí ở Đông Nguyên ấy. Nhớ lại bài học yêu đương với cô y tá đáng yêu hồi ở trong quân đội, tôi vô cùng bình tĩnh kìm hãm tâm triều có thể buông thả bất cứ lúc nào của mình.
"Arthur, chữ của anh viết thảo khó nhận ra quá đấy."
"Arthur, đến giờ ăn cơm rồi."
"Arthur..."
Cô ấy gọi tôi là Arthur như thế, thực ra chỉ là lúc chỉ có cô ấy và tôi ở bên nhau, một khi có người thứ ba xuất hiện, chưa bao giờ cô ấy quên gọi tôi là lão Khang. Tôi càng cảm nhận rõ ràng hơn rằng giữa tôi và cô ấy tồn tại một số bí mật cần phải tránh né mọi người, một thứ bí mật vừa khiến tim đập chân tay run vừa mang lại cảm giác ngọt ngào.
Tiểu viện cơ quan Cục Thương nghiệp dẫu sao cũng chẳng thể so sánh được với đại viện cơ quan Huyện ủy vừa thâm trầm vừa nghiêm cấm, nhưng đó cũng không phải là chốn có thể dung thân cho tôi và Tiểu Phượng lãng mạn. Cán bộ nam và cán bộ nữ, đặc biệt là những cán bộ đã có tuổi, dường như tỏ ra vô cùng nhạy cảm đối với tôi và Tiểu Phượng, mọi thứ hoàn toàn không thể che giấu đôi mắt tinh tường của họ. Tôi đã lờ mờ nhận ra điều đó, thế nhưng mùa xuân là thứ có mặt ở khắp mọi nơi. Sắc xuân vẫn nhuộm xanh tiểu viện u tĩnh này, những tán liễu ngoài cửa sổ đã hồi sinh, cành lá chi chít búp vàng uốn lượn thướt tha, trên thảm cỏ trong sân nhô lên một vệt xanh non, nụ hoa trên hai cây đào cũng đã phúng phính căng mọng. Tôi mở tung cửa sổ, ngọn gió xuân thơm ngát mang theo chút hơi lạnh ùa vào khung cửa sổ, tiếng lách cách của phòng đánh máy ở góc phía tây dãy nhà sau cùng với gió xuân ùa rợp cả vào phòng tôi.
Hơn hai mươi cán bộ trong cục xuất toàn lực kéo đi, tỏa ra các ngả hướng về hai mươi mốt công xã trực thuộc huyện, hệ thống thương nghiệp của huyện sắp sửa tổ chức đại hội tổng kết biểu dương. Tôi ở lại làm công tác chuẩn bị nội vụ, Tiểu Phượng cũng ở lại để gấp rút in ấn tài liệu hội nghị.
Tôi có cảm giác như mình hoàn toàn tự do.
Sau khi anh nuôi nấu bữa sáng cho mọi người xong, liền khóa cửa đi dạo phố, lúc đi còn dặn với tôi rằng bữa trưa tự túc. Tiểu viện vô cùng yên tĩnh, tiếng bước chân tôi múc nước thậm chí còn gây ra tiếng vang dội vào vách tường. Tôi lấy xuống một chồng giấy đỏ, chuẩn bị viết băng rôn dùng cho đại hội, Tiểu Phượng ôm một chồng tài liệu đã in xρω bước vào.
"Arthur! Mau giúp một tay nào, chúng ta sắp xếp đống tài liệu này thành từng phần rồi đóng thành tập đi." Giọng nói của Tiểu Phượng nghe tựa tiếng chim hót.
Tôi tạm gác lại tờ giấy đỏ, giúp cô ấy sắp xếp và đóng ghim tài liệu.
Đôi tay cô ấy rất khéo léo, động tác nhặt giấy từ những chồng tài liệu vô cùng nhanh nhẹn, ngược lại tôi thì vụng về chậm chạp. Tay tôi va phải tay cô ấy, tay cô ấy cũng chạm vào tay tôi, tất cả đều là sự va chạm vô tình. Tôi dấy lên một cảm giác khác lạ, đó là một thứ cảm giác kỳ lạ chạm vào một cái là khó lòng quên được lại vừa khơi gợi sự cám dỗ muốn được chạm thêm lần nữa. Cô ấy tiếp tục nhặt các trang giấy, dường như chẳng mảy may để ý. Tôi cũng thản nhiên xem như không có chuyện gì, có vẻ như chỉ là sự va chạm không thể tránh khỏi do động tác khẩn trương mang lại.
"Anh cũng giúp em một việc đi."
"Làm gì thế?"
"Viết đại tự."
"Anh thì chịu khoản viết chữ Hán lớn này rồi."
Tôi muốn viết băng rôn, viết khẩu hiệu, cần có người chặn góc giấy, thông thường tôi vẫn dùng đồ vật để đè lên, nhưng lúc này tôi lại muốn cô ấy làm việc đó.
Cô ấy vui vẻ nhận lời, dùng dao rà cắt giấy.
Tôi pha mực xong, cầm lấy chiếc bút lông lớn, vừa đặt bút xuống là rồng bay phượng múa, phát huy vượt cả mức bình thường. Hứng thú viết chữ của tôi dâng cao tột độ.
Cô ấy rất tận tụy với nhiệm vụ, hai tay đè chặt lấy hai góc giấy, đè lên một cách vô cùng nghiêm túc. Khi tôi viết xong hai chữ, cô ấy trầm trồ khen ngợi: "Chữ bút lông của anh viết đẹp thật đấy. Có phải anh luyện từ bé không? Bây giờ lớp trẻ chúng em, ngay cả chữ viết bút bi cũng chẳng có mấy người viết cho nên hồn, nói gì đến bút lông thì lại càng chẳng có ai cầm nổi lên nữa."
Tôi kể cho cô ấy nghe, tôi mới vừa học hết năm cấp hai thì phong trào "cách mạng" càn quét Trung Quốc ấy đã bắt đầu. Tôi muốn làm cách mạng, nhưng lại đứng sai hàng ngũ, lúc đầu thì đi phê phán người khác, sau đó lại bị người khác phê phán. Chẳng vớ bở được chút lợi lộc gì, tôi bèn ăn trộm một bọc sách từ thư viện, lại ăn trộm thêm một bọc giấy trắng viết đại tự, rồi trốn về nhà. Vừa đọc những cuốn sách mang tính "phong, tư, tu" ấy, tôi vừa dùng số giấy trắng trộm về để luyện viết đại tự. Tròn trĩnh hai ba năm trời, những tác phẩm "phong, tư, tu" mà tôi từng phê phán ấy tôi đã đọc không biết bao nhiêu lần, năng lực viết lách nhờ thế mà được nâng cao, chữ bút lông cũng luyện ra được chút công phu. Vừa tòng quân một cái là trình độ văn hóa của tôi liền nổi bật hẳn lên.
Cô ấy lắng nghe, gật đầu, vô cùng khâm phục nghị lực của tôi. Cô ấy cẩn trọng bưng tấm giấy đỏ mực vẫn chưa khô bày xuống đất, chờ cho khô hẳn. Cảm xúc trong lòng tôi dâng trào cuồn cuộn, bèn châm một điếu thuốc lá để hút, hút thuốc có thể giúp ổn định lại cảm xúc một chút. Khi cô ấy hào hứng quay trở lại bàn, trải ra một tờ giấy đỏ khác, tôi lại ra vẻ ta đây nhấc bút lông lên.
Lúc tôi nhấc bút chấm mực trong nghiên mực, vô tình nhìn thấy cổ áo của cô ấy. Cô ấy hơi ngả người về phía trước, hai tay đè lên hai góc trên của tờ giấy, cổ áo vì thế mà hé mở ra, lộ ra một khoảng da thịt trần trụi hình tam giác, làn da ấy vô cùng mịn màng và trắng trẻo, từ phần cổ áo ấy tỏa ra một thứ hương thơm lạ lùng. Tôi có chút thất thần, thế là viết sai chữ. Tôi nói: "Vứt đi, viết lại."
Viết xong băng rôn và khẩu hiệu, cô ấy liền dọn dẹp những tờ giấy đỏ viết sai bị vứt lơ lửng dưới đất, vo thành một cục ném vào giọt rác. Mực chưa khô trên giấy bôi lem luốc đầy lòng bàn tay cô ấy. Cô ấy xòe các ngón tay ra, nói: "Anh xem này, tay em bẩn thế này cơ chứ!"
Tôi bảo: "Đi rửa đi."
Cô ấy đáp: "Anh rửa hộ em đi."
Tim tôi bỗng đập thót một cái, tưởng chừng vang lên những tiếng rền vang. Tôi cười nói: "Chuyện nhỏ ấy mà, có tốn sức gì đâu."
Cô ấy đã múc nước lạnh vào chậu rửa mặt, lại rót thêm nước nóng từ phích nước ra, nói: "Anh cũng qua đây rửa đi."
Tôi và cô ấy cùng rửa tay chung một chậu nước. Tôi nắm lấy những ngón tay cô ấy, vờ như không có chuyện gì xảy ra mà nói: "Để anh rửa cho!" Cô ấy giãy giụa hai cái, tôi nắm chặt hơn, thế là cô ấy không động đậy nữa. Tôi nhìn thấy vành tai cô ấy ửng lên một vệt hồng hào. Tôi dùng làn nước ấm áp xoa bóp lòng bàn tay và các ngón tay cô ấy. Bây giờ tôi mới có thể đường đường chính chính thưởng thức đôi tay ấy, những ngón tay thon dài như cọng hành nước non mềm, mềm mại không xương. Cô ấy mặc cho tôi kì cọ những vết mực, liếc nhìn tôi bằng thứ ánh mắt nửa hờn nửa trách, nhưng tuyệt nhiên không hề khiến người ta cảm thấy cô ấy đang hờn giận thật lòng. Được đà lấn tới, tôi vòng tay ôm chầm lấy cổ cô ấy.
Một nụ hôn không lời. Gò má tôi áp sát gò má cô ấy. Mọi sự kiêng dè trong tôi đều bay biến hết, tôi đã bị ngọn lửa hừng hực thiêu đốt đến mức quay cuồng đầu óc. Khoảng khắc đôi môi tôi và đôi môi cô ấy lâu ngày kề sát, tôi gần như hoàn toàn tan chảy.
Cuối cùng cô ấy cũng đẩy tôi ra, vội vã lau mặt rồi chạy biến đi.
Tôi ngồi ngẩn người trên ghế, châm một điếu thuốc lá. Nhất thời tôi không tài nào phản ứng kịp, chuyện vừa rồi rốt cuộc là thế gì, đã thực sự xảy ra rồi sao? Tôi chỉ cảm thấy căn phòng này quá ư trống trải, trống trải đến mức không thể ở lại thêm dù chỉ một giây. Tôi muốn từng phút từng giây đều được ở bên cạnh cô ấy, không rời nửa bước. Tôi bước về phía phòng đánh máy.
Đẩy cửa phòng đánh máy bước vào. Cô ấy úp mặt xuống bàn, hai tay đè dưới trán, cho đến khi tôi bước đến sát bên cạnh rồi mà cô ấy vẫn không ngẩng đầu lên. Cô ấy hối hận rồi ư? Cô ấy oán hận tôi rồi sao? Đang lúc tôi có chút lúng túng không biết phải làm sao, cô ấy bỗng chốc chồm dậy nhào vào lòng tôi, hai vòng tay ôm chặt lấy cổ tôi, siết đến mức suýt chút nữa tôi không thở nổi...
Không có ánh trăng, sao trời chi chít, bãi sông loang lổ ánh sao mờ ảo. Tôi ngồi bên bờ sông, hút thuốc, chờ đợi. Cô ấy đã đến. Cô ấy mặc chiếc áo sơ mi cắn ngắn tay và váy, gió đêm thổi mái tóc xõa tung của cô ấy bay lất phất, tôi đứng bật dậy, vứt tàn thuốc đi, lao đến bên cô ấy, ôm chầm lấy đôi vai cô ấy. Cô ấy nhìn thấy tôi chạy tới, cũng dang rộng hai tay lao về phía tôi. Cả hai ngã nhào xuống bãi cát. Bóng đêm càng lúc càng khiến con người ta trở nên gan lì bạo dạn, cả tôi và cô ấy đều buông thả và tự nhiên hơn. Cô ấy nép vào khuỷu tay tôi, lẩm bẩm nói: "Cứ nằm thế này mãi thôi, đừng bao giờ tỉnh lại nữa, cứ để dòng nước cuốn trôi chúng ta ra biển lớn, em cũng không hối hận đâu."
Chuyến tàu đêm chạy trên tuyến đường sắt Long Hải ầm ầm lao qua thị trấn cổ kính, không dừng lại, cũng chẳng giảm tốc độ, chỉ cất lên một tiếng hú dài rồi lại lao vút đi mất. Tôi cảm nhận được sự rung chuyển của mặt đất.
Tôi ôm lấy đôi vai cô ấy, cô ấy vòng tay ôm lấy eo tôi, cứ thế nương theo bãi cát mà lang thang không mục đích. Con thỏ rừng ngủ đêm dưới cụm cỏ dại bị đánh động, "vút" một tiếng đầy hoảng sợ vọt qua dưới chân Tiểu Phượng. Cô ấy sợ hãi kêu lên một tiếng "á giời", ôm chặt lấy tôi. Tôi nhận ra sự phụ thuộc của cô ấy vào tôi lại tự nhiên đến thế.
Trên một bãi bồi nhô cao hơn mặt cát ở ven sông, có một cái lán tranh được dựng tạm bợ bằng cành cây và thân cây ngô ngay tại chỗ. Nhìn về phía xa xa, những cái lán tranh tương tự mọc lên la liệt như nấm mọc sau mưa trên bãi cỏ. Đó là những chiếc lều tạm trú của những người dân miền núi đến đây khai thác cát sỏi. Sau vụ thu hoạch mùa thu, nước sông ngày một cạn dần, nông dân miền núi nhàn rỗi mùa đông bèn kết nhóm mang theo tay nải kéo nhau ra bãi cát, dùng cành cây và thân cây ngô do nông dân địa phương vứt bỏ để dựng lên những cái lán che mưa tránh gió như thế, đêm đến lại co ro chui vào trong đó. Có người đến từ vùng núi Thương Lạc, có người đến từ vùng núi Tần Ba, cũng có cả những người nông dân ở Đông Nguyên chúng tôi. Họ đào bới cát sỏi, bán cho các nhà máy đang mọc lên san sát, kiếm lấy những đồng tiền công mồ hôi nước mắt khó nhọc lắm mới kiếm được. Cho đến đầu mùa hè năm sau khi mùa lũ tràn về, họ lại tản đi như loài chim di trú, trở về nhà để chuẩn bị gặt lúa mì, đợi đến qua mùa thu lại quay trở lại.
Trong lòng tôi xẹt qua một bóng tối u ám. Mùa đông năm tôi vừa phục viên về quê, mấy thanh niên trong làng rủ rê tôi ra bãi sông khai thác cát sỏi, tôi đã không đi. Thế nhưng giờ đây tôi lại cùng một cô gái tâm sự tản bộ ở chốn này, ngắm nghía nó tựa như thưởng thức những dấu tích sinh hoạt do người xưa để lại ở di chỉ Bán Pha, trong khi kỳ thực tôi hoàn toàn có khả năng trở thành chủ nhân của cái lán chó nào đó ở đây. Bóng tối u ám trong lòng tôi mãi không tan đi, làm ảnh hưởng đến tâm trạng say đắm của tôi. Tôi buông tay khỏi vai cô ấy, châm một điếu thuốc lá, ngồi xuống một hòn đá. Ánh sáng từ que diêm vừa quẹt lóe lên, soi rõ ba hòn đá bị khói lửa huân thành màu đen, đó chính là cái bếp lò nhóm lửa nấu nước hoặc nấu cơm của chủ nhân nơi này, quả thực còn thô sơ hơn cả bếp lò của người tiền sử Bán Pha.
Cô ấy ngồi xuống bên cạnh tôi, đầu tựa vào vai tôi, tôi có thể ngửi thấy mùi hương say đắm tỏa ra từ mái tóc của cô ấy. Tôi vừa hút thuốc vừa ngắm nhìn dòng sông lấp lánh ánh sao. Nếu cha tôi không phải là nhân viên công ty bách hóa huyện, tôi đã chẳng thể bước vào cái kho hàng đó, lại càng không thể đặt chân vào đại viện Cục Thương nghiệp, chiếm giữ một phòng làm việc sáng sủa, chữ bút lông thâm hậu của tôi và những tài liệu văn bản mà Cục trưởng Mạnh yêu thích sẽ chẳng có cơ hội được ai đó coi trọng. Tôi sẽ phải co ro trong cái lán tranh này, nhóm một chiếc nồi sắt trên ba hòn đá để nấu cháo ngô, đào bới cát sỏi trong giá lạnh cắt da cắt thịt của tuyết địa để kiếm chút tiền, rồi lại đi định đoạt một cô vợ, sau đó sinh con đẻ cái...
Tiểu Phượng lay lay người tôi: "Sao anh không nói gì thế?"
Tôi đáp: "Anh đang nhớ lại một cuốn tiểu thuyết mà mình từng đọc..."
Tiểu Phượng vội vã hỏi: "Tiểu thuyết gì thế? Có hay không?"
Tôi đáp: "Một cuốn tiểu thuyết viết về thanh niên trí thức về nông thôn. Anh rất phản cảm. Anh đã xé nó ra để chùi đít rồi."
Tiểu Phượng bật cười: "Ái chà, một cuốn tiểu thuyết mà cũng đáng để anh tức giận đến thế cơ à?"
Tôi nói: "Tiểu thuyết chó má gì chứ, viết chuyện thanh niên trí thức về nông thôn cứ chẳng khác nào đi xuống địa ngục vậy. Thế thì, những kẻ đời đời kiếp kiếp ở nông thôn như bọn anh phải tính sao đây? Cả đời phải sống trong địa ngục ư? Ai sẽ kêu khổ kêu oan thay cho anh chứ? Cho nên mà nói, anh căm hận nhất chính là những kẻ ăn lương thương nghiệp một cách an nhiên tự tại mà vẫn quay sang mắng nhiếc những người nông dân như chúng ta."
Tiểu Phượng hờn dỗi hỏi: "Ái chà chà, thế thì anh cũng căm hận cả em rồi sao?"
Lúc bấy giờ tôi mới sực nhớ ra cô ấy là cư dân huyện thành, cũng là hộ khẩu thành phố ăn lương thương nghiệp. Tôi cười nói: "Em... là trường hợp ngoại lệ."
Tôi cố sức gạt bỏ bóng tối u ám trong lòng, không muốn để nó phá hỏng buổi tối hiếm hoi này. Tôi lại choàng tay ôm lấy tay cô ấy, lang thang thong thả giữa những chiếc lán tranh, những cái ôm hôn nồng cháy khiến mồ hôi trên người tôi rịn ra một lớp, vô cùng khó chịu. Tôi tung người nhảy õm xuống dòng nước sông, cảm giác dễ chịu vô cùng. Cô ấy cũng cẩn thận bước xuống nước. Tôi ôm chầm lấy cô ấy. Đôi ngón tay mềm mại của cô ấy khẽ kỳ cọ trên đôi vai tôi. Lần đầu tiên tôi bạo dạn đưa tay đặt lên trước ngực cô ấy. Cô ấy khẽ kêu lên một tiếng "á chà", rồi ngả rạp vào lòng tôi, những ngón tay bấu chặt đến mức khiến vai tôi đau nhói. Tôi bồng cô ấy lên, bước ra khỏi làn nước, băng qua bãi cát, bước vào trong lán tranh...
Tôi và cô ấy nằm trên lớp rạ lúa mì, cứ thế lặng lẽ nằm đó. Cô ấy không chút do dự dâng hiến thứ tình cảm trân quý nhất của mình cho tôi, tôi cũng không chút do dự dâng hiến thứ tình cảm trân quý nhất của mình cho cô ấy. Tôi châm một điếu thuốc, nằm ngậm hút, xuyên qua những khe hở của lán tranh, có thể nhìn thấy những vì sao trên bầu trời đang nhấp nháy. Tôi là Adam, còn cô ấy là Eva. Tôi là người dân miền núi khai thác cát sỏi, tôi là người tiền sử sống lại từ di chỉ Bán Pha, còn cô ấy là cô thôn nữ Bán Pha ôm vò gốm lấy nước. Tôi là người hạnh phúc nhất trên thế giới này.
Những khi phải soạn thảo một bản tài liệu văn bản trong thời hạn giới hạn, tôi đều đóng sập cửa sổ lại, không để tiếng máy đánh máy của cô ấy lọt vào phòng, âm thanh ấy khiến tâm trí tôi không sao tĩnh lại được. Chỉ khi nào đặt dấu chấm hết cuối cùng, tôi mới lập tức buông bút, mở tung cửa sổ, để âm thanh lách cách lay động lòng người ấy tuôn trào ùa vào.
Mọi thứ trong tiểu viện Cục Thương nghiệp vẫn diễn ra như thường lệ. Mọi người vẫn xách bát đĩa đi ra từ nhà bếp, đến phòng đánh máy trêu ghẹo trò chuyện với Tiểu Phượng, còn tôi thì vẫn bưng bát cơm đĩa thức ăn bước trở về phòng mình. Chỉ vào những đêm đã hẹn, tôi và cô ấy mới đúng giờ chui vào cái lán tranh bên bãi sông.
Cục trưởng Mạnh gọi tôi vào phòng làm việc của ông, rót nước, đưa thuốc lá cho tôi, nhìn qua sắc mặt thì có vẻ không giống như đang bàn chuyện công việc. Sau khi tôi ngồi xuống, trong lòng có chút thấp thỏm bất an, chẳng lẽ chuyện giữa tôi và Tiểu Phượng đã bị lộ rồi sao? Nào ngờ câu nói đầu tiên của ông vừa thốt ra đã đẩy tôi rơi vào vung vẩy đau khổ. Ôi trời ạ, nhận lời ủy thác của Trưởng ban Tổ chức Huyện ủy, ông đến làm mai mối cho tôi, giới thiệu Hàn Hiểu Anh – con gái thứ hai của Trưởng ban Hàn. Hàn Hiểu Anh tôi đã quen biết từ lâu, cô ấy làm nhân viên thu ngân ở công ty bách hóa huyện. Cục trưởng Mạnh nói, hồi tôi còn quản lý kho hàng ở công ty bách hóa huyện, Hiểu Anh đã chấm trúng tôi rồi, thấy tôi chịu khó, làm việc có trách nhiệm, con người lại thật thà, vóc dáng lại vạm vỡ vân vân. Thế nhưng tôi chưa từng cảm thấy cô ấy có ý gì với mình, chỉ nhớ cô ấy ăn mặc rất giản dị, trên cánh tay đeo một đôi ống tay áo màu nâu, trên khuôn mặt trắng trẻo đeo một cặp kính gọng tím tròng trắng, dáng vẻ ấy vô cùng câu nệ, lại có phần già dặn chững chạc hơn những cô gái cùng trang lứa, rất ít khi cùng ai cười đùa, càng không giống như những nhân viên bán hàng bình thường cứ cười cợt ầm ĩ. Mỗi khi nhìn thấy cô ấy, tôi chẳng bao giờ dám mở lời buột miệng nói năng tùy tiện. Vừa nhìn thấy cô ấy là trong đầu tôi lập tức phản chiếu ngay gương mặt nghiêm nghị của Trưởng ban Tổ chức, thực ra lúc đó tôi vẫn chưa diện kiến tôn nhan của Trưởng ban Tổ chức, cho đến tận sau này khi gặp rồi mới thấy buồn cười, Trưởng ban Hàn hóa ra lại là một vị phật mặt tròn hiền từ tươi cười.
Nhìn thần thái thành tâm thành ý của Cục trưởng Mạnh, tôi bèn nói: "Cháu sợ mình không xứng... Cháu vẫn chỉ là một nhân công hợp đồng..."
"Chuyện này không cần phải lo lắng, Trưởng ban Hàn không để tâm đâu, Hiểu Anh cũng chẳng bận tâm. Nếu chê nhân công hợp đồng thì ông ấy đã chẳng nhờ ta đến làm mai mối." Cục trưởng Mạnh nói một cách thản nhiên, đoạn đứng phắt dậy khỏi ghế ngồi, bước đến trước mặt tôi, tâm sự chân tình: "Cậu có ông nhạc già là Trưởng ban Hàn rồi thì còn lo không được làm nhân công hợp đồng lâu dài nữa sao? Chỉ tiêu danh hiệu tuyển dụng công nhân cán bộ toàn huyện đều qua tay Trưởng ban Hàn cả, cậu còn phải lo không được chuyển thành cán bộ chính thức chắc?" Ông lại hiện lên cái thần sắc vừa hào sảng vừa ranh mãnh đặc trưng của người Thiểm Bắc.
Tôi rơi vào vực sâu đau khổ. Hàn Hiểu Anh và Vu Tiểu Phượng, suốt ngày quay cuồng trong đầu óc tôi, cặp tròng kính và đôi ống tay áo màu nâu, tiếng máy đánh máy lách cách và cái lán tranh mang phong cách di chỉ Bán Pha đầy mê hoặc ấy. Đầu óc tôi gần như muốn nổ tung. Ba năm sau, người cha con bò già của tôi đến tìm tôi, nói là trưa hôm nay Cục trưởng Mạnh đến công ty bách hóa kiểm tra công tác đã nói chuyện làm mai mối cho tôi với ông ấy. Cha con bò già thụ sủng nhược kinh, trong lòng không kìm nén nổi tin vui từ trên trời giáng xuống này, liền đến bàn bạc với tôi xem nên lo liệu công việc thế nào. Ông đại khái nhìn ra sự chần chừ của tôi, bèn giận dữ mắng mỏ tôi: "Thằng ranh con mày đừng có mà tính toán sai lầm! Mối nhân duyên này mà thành, mày lập tức có thể chuyển thành cán bộ chính thức. Mày mà tính toán sai lầm, cái huyện thành này còn có chỗ cho mày đứng chân nữa không?"
Tôi không muốn nghe những lời trèo cao bám víu trần trụi ấy của ông. Thực ra thiệt hơn trong số này, tôi sớm đã suy nghĩ từ ngàn vạn lần rồi. Những lời của ông chỉ lặp lại những yếu tố khiến tôi đau khổ nhất trong những gì tôi đang cân nhắc.
Tối hôm đó, tôi và Tiểu Phượng hẹn hò lại đến trước cái lán tranh, cô ấy sốt ruột hỏi: "Dạo này sao lúc nào anh cũng cau mày thế, có chuyện gì không vừa lòng à?"
Tôi không dám nói thẳng, viện cớ thức khuya, ngủ không đủ giấc, tinh thần không tốt. Nào ngờ cô ấy lại tin thật, những lời tôi nói cô ấy đều tin cả.
Cô ấy nép vào lòng tôi. Tôi dùng giọng điệu đùa cợt để dò la cô ấy: "Tiểu Phượng, nếu có một ngày anh đắc tội với vị lãnh đạo nào đó, người ta sa thải anh, anh đành phải cuốn gói trở về Đông Nguyên, nếu tình huống đó xảy ra, chúng ta phải làm sao đây?"
Tiểu Phượng tiện miệng đáp: "Em về Đông Nguyên cùng anh."
Tôi nói: "Mùa đông anh phải xuống bãi sông khai thác cát sỏi kiếm tiền, chui lán tranh, sống cuộc sống nguyên thủy."
Tiểu Phượng bảo: "Em cùng anh chui lán tranh, nấu cơm cho anh ăn."
Tôi muốn khóc, đến nửa lời cũng không thốt ra nổi.
Tiểu Phượng lại nghiêm túc nói: "Em sớm đã nghĩ qua rồi, nhân công hợp đồng có khả năng bị sa thải. Nếu anh thực sự bị sa thải, cũng chẳng cần phải về Đông Nguyên, càng không cần phải chui lán tranh khai thác cát sỏi, chúng ta mở một quán ăn nhỏ ở huyện thành, hoặc mở một tiệm tạp hóa, hai chúng ta cùng kinh doanh, em cũng chẳng thèm làm nhân công đánh máy nữa. Anh có muốn làm không?"
Tôi cười khổ đáp: "Ừm, em chu đáo quá nhỉ..."
Đến ngày hôm sau khi gặp Cục trưởng Mạnh, ông thông báo cho tôi biết, Trưởng ban Hàn hẹn tôi tối nay đến nhà ông ấy ngồi chơi. Đương nhiên tôi hiểu nội dung của hai chữ "ngồi chơi" này là gì, đây quả thực là một sự lựa chọn vừa đau khổ lại vừa khó khăn. Tôi nhớ đến tác phẩm Suối nước nóng của Maupassant. Tôi từng căm hận và khinh bỉ gã đàn ông vớ vở được di sản mà vứt bỏ tình yêu chân thành ấy, và tôi phát hiện ra nỗi thống khổ mà gã đàn ông đáng khinh và đáng hận khi đứng giữa sự lựa chọn di sản và tình yêu ấy đang diễn ra trong chính tâm can tôi. Dù sự lựa chọn này có đau đớn đến đâu chăng nữa, thì thời hạn cũng chính là tối nay. Tôi cùng Cục trưởng Mạnh đi đến đó.
Mọi chuyện sau đó tương đối đơn giản. Chẳng bao lâu sau, tôi được điều động về ban Tuyên giáo Huyện ủy làm cán bộ thông tin chuyên trách. Những bài báo cáo tường thuật về mọi mặt của huyện do tôi viết liên tục được đăng báo, Bí thư Huyện ủy và các vị huyện trưởng cùng các chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân đều vô cùng coi trọng tài năng và thái độ công tác của tôi. Cuối năm đó, tôi được chuyển thành cán bộ nhà nước chính thức, mối quan hệ với Hàn Hiểu Anh cũng chính thức công khai. Mùa xuân năm thứ hai, tôi được cử đi học tại trường Đảng địa khu. Các cán bộ mới cũ thậm chí cả các thông tin viên trong huyện đều hiểu việc đi học trường Đảng có ý nghĩa gì.
Hết thời gian học ở trường Đảng, tôi và Hàn Hiểu Anh kết hôn. Chúng tôi sống rất hòa hợp, chưa từng cãi vã bao giờ, tính cách của cô ấy rất tốt, tư duy vô cùng chu đáo, thu vén cả nội chính lẫn ngoại giao trong nhà vô cùng ngăn nắp đâu ra đấy, đại khái là từ nhỏ đã được tiếp nhận sự giáo dục gia đình tốt đẹp, đồng thời cũng liên quan không nhỏ đến việc cô ấy sớm tham gia công tác tài chính từ khi còn là một thiếu nữ. Cô ấy rất tôn trọng tôi, chăm sóc chu đáo đến từng chân tơ kẽ tóc, từ kiểu dáng trang phục cho đến bữa sáng hằng ngày, đều là những thứ đã qua cân nhắc kỹ lưỡng, thế nhưng chưa bao giờ cô ấy tỏ ra sự ưu việt của một ái nữ Trưởng ban. Ai nấy đều nói tôi có một người vợ hiền. Cha tôi thì hài lòng tột độ về cô con dâu này. Cục trưởng Mạnh trêu chọc: "Thế nào, Hiểu Anh là một người vợ tốt chứ gì? Gia giáo nghiêm mà. Mấy tên thị dân tiểu thị ở cái xơ cái mốc trong thành phố thường hay đua đòi lố lăng lắm..." Tôi thừa biết cái gọi là "thị dân tiểu thị trong thành phố" mà ông nhắc đến là chỉ ai, ánh mắt đưa tình đưa ý giữa tôi và Tiểu Phượng tuyệt đối không thể qua khỏi đôi mắt của những cán bộ Cục Thương nghiệp ấy, thế nhưng chẳng một ai nắm chắc hay bắt được một sự việc cụ thể nào về chuyện tình cảm của hai chúng tôi, chuyện chui lán tranh ở bãi sông lại càng không một ai hay biết. Chuyện này đã chẳng còn chút ảnh hưởng nào, Hiểu Anh chưa từng gặng hỏi tôi bất cứ điều gì, chứ đừng nói đến chuyện ghen tuông sinh chuyện lôi thôi. Thế nhưng tôi luôn cảm thấy thiếu vắng một thứ gì đó, không phải vì sự phụ bạc đối với Tiểu Phượng, mà là một khao khát nào đó trong tận tâm can mình. Khao khát điều gì cơ chứ? Sự điên cuồng mang tính nguyên thủy hoàn toàn quên mình đến mức tan chảy trong cái lán tranh ấy, chưa từng tái xuất hiện một lần nào nữa.
Tôi sinh ra đúng thời điểm, Huyện ủy trong công tác thực hiện "bốn hóa" cán bộ quả thực có chút gán ghép ép buộc. Vừa phải trẻ trung, vừa phải có kiến thức chuyên môn (cụ thể chính là văn bằng đại học cao đẳng), lại vừa phải có kinh nghiệm công tác. Tôi vừa vặn trúng cử. Tấm bằng tốt nghiệp trường Đảng địa khu ấy đã giúp cho hồ sơ thẩm tra của tôi thuận buồm xuôi gió vượt qua các cửa ải của các cấp ban tổ chức, tôi được cất nhắc lên làm Phó Trưởng ban Tuyên giáo Huyện ủy. Cục trưởng Mạnh lui về tuyến hai, trở thành nhân viên thanh tra của Cục Thương nghiệp, nhạc phụ của tôi là Trưởng ban Hàn cũng lui ra khỏi ban tổ chức, được thăng một cấp, trở thành phó chủ nhiệm nhân đại huyện, đúng là mỗi người được toại nguyện, ai nấy đều vui mừng khôn xiết, mặc cho người khác nói gì thì nói, bản thân tôi vẫn cảm thấy sự lựa chọn của mình không hề phạm phải "sai lầm về phương hướng", giả như lúc đó tôi kết hôn với Tiểu Phượng chứ không phải là Hiểu Anh, thì hiện tại rất có thể tôi đang ngồi bắc chảo nấu cháo ngô trên mấy hòn đá trước cửa lán tranh ở bãi sông, cùng lắm là cùng Tiểu Phượng bán quẩy sữa đậu nành ở một góc nào đó của huyện thành hoặc kinh doanh một tiệm tạp hóa nhỏ. Thế thì, liệu có ai nhìn ra tôi có đầy đủ đức và tài để làm một Trưởng ban Tuyên giáo Huyện ủy hay không?
Thế nhưng tôi lại không tài nào xua tan đi âm thanh lách cách của chiếc máy đánh máy ấy. Vào đêm cử hành hôn lễ giữa tôi và Hiểu Anh, âm thanh ấy chấn động khiến tâm hồn tôi bất an. Khi tôi ngồi trong Đại sảnh đường Huyện ủy mới khánh thành để lắng nghe Bí thư Huyện ủy long trọng tuyên bố quyết định bổ nhiệm của mình, âm thanh ấy lại vang lên trong lồng ngực tôi.
Tiểu Phượng sớm đã bay cao bay xa từ lâu. Nỗi đau khổ của cô ấy có thể tưởng tượng được. Cô ấy đã kết hôn với một công nhân tốt nghiệp trường kỹ nghệ, anh ta làm việc tại một nhà máy quốc phòng nào đó ở Hán Trung. Cô ấy theo anh ta đến Hán Trung, từ đó chẳng còn gặp lại nhau lần nào nữa.
Tối hôm được bổ nhiệm làm Phó Trưởng ban Tuyên giáo, Hiểu Anh đã đặc biệt chuẩn bị chu đáo cho tôi một bữa tối thịnh soạn, hơn nữa còn phá lệ mang ra một chai "Tây Phượng". Tôi uống hơi quá chén.
Nói say thì không hẳn là say, nói tỉnh thì không hẳn là tỉnh, trong đầu tôi chỉ còn lại một khoảng trống hoác. Tôi viện cớ muốn tản bộ, bèn bước ra khỏi tòa nhà gia thuộc, đi qua những con ngõ phố xá của huyện thành, một mình lặng lẽ chuồn ra bãi sông.
Lại là một buổi chiều tà mùa hè đầy nhiệt huyết. Ánh chiều tà nhuộm đỏ rực một khoảng không gian nơi trời nước giao hòa, dòng sông lững lờ trôi, ánh hồng lấp lánh. Tôi bước đến bãi cỏ hoang quen thuộc nhô cao hơn bãi cát, nhưng đã chẳng thể tìm thấy chiếc lán tranh quen thuộc ấy nữa. Lán tranh lâu ngày không có người ở, đã sụp đổ, tan tành, số còn nguyên vẹn đếm trên đầu ngón tay, chẳng còn cách nào tìm lại được cái lán tranh ấy nữa.
Tôi không tài nào tự đánh giá nổi bản thân mình.
Tôi ngậm điếu thuốc, lặng lẽ ngồi đó. Từ rặng liễu xanh ngát ấy, từ dòng sông lững lờ trôi ấy, từ chốn xa xăm nơi trời nước một màu đỏ rực ấy, âm thanh lách cách của chiếc máy đánh máy lại vang lên...
1986.12.11 tại Bạch Lộc Nguyên