Mã Vị Đô Thuyết Thu Thập · Ngọc Khí Thiên

Lượt đọc: 135 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bài Sáu: Phong Tình Thế Tục, Ôn Cố Tri Tân — Ngọc Khí Nhà Tống

❊ ❊ ❊

Thủ công mỹ nghệ cổ đại Trung Quốc đại khái hễ đến thời Tống thì đều sẽ phát sinh một sự thay đổi rõ rệt. Sự thay đổi này do nguyên nhân bên trong thúc đẩy, phản ánh lên chính các món đồ thủ công, trở nên vô cùng thực tế, hoàn toàn trái ngược với sự trương dương và lãng mạn trước thời Đường, mà trở nên thu liễm và hàm súc.

Cục mịch kiện (Đồ ngọc khối cục mịch)

Từ thời Tống, có một loại ngọc khí bắt đầu âm thầm thịnh hành, chính là thứ mà chúng ta thường gọi là ngọc trụy (mặt dây chuyền ngọc). Ngọc trụy là gì? Chính là một khối ngọc cục mịch, đục một cái lỗ, có thể nắm gọn trong lòng bàn tay, dân gian thường gọi là cục mịch kiện. Ngày trước trong giới đồ cổ thường hay nói: "Ở kia có một cục mịch kiện", ý chỉ chính là ngọc trụy. Thông thường, ngọc trụy đều được chạm khắc từ ngọc tử liệu (ngọc cuội), nó nương theo hình dáng tự nhiên. Cho dù chạm khắc động vật hay thực vật, nhìn qua thì cũng chỉ là một khối ngọc cục mịch. Cũng có những nguyên liệu cực kỳ tốt, hoàn toàn không chạm khắc, mà chỉ là một khối ngọc, đúng như câu "ngọc tốt không cần chạm trổ".

Trong bộ phim điện ảnh "Dạ yến", vị hoàng đế do Cát Ưu thủ vai, ngay từ đầu đã cầm trên tay một khối ngọc cục mịch. Món ngọc khí này là một đạo cụ rất quan trọng, xuất hiện lặp đi lặp lại trong phim, bao gồm cả chi tiết miêu tả chiếc ngọc trụy rơi khỏi tay hoàng đế sau khi ông phát hiện mình bị hạ độc. Trong phim còn có tình tiết thế này, hoàng đế cầm ngọc trụy massage cho hoàng hậu, ẩn dụ một sự mờ ám mang tính sắc dục. Trong lịch sử Trung Quốc quả thực từng sử dụng ngọc khí trong việc massage, ví dụ như một số dụng cụ massage thời Càn Long được làm bằng ngọc khí. Ngọc khí trong trạng thái được làm ấm trước, chẳng hạn như bạn dùng tay nắm lấy một lúc, cảm giác tiếp xúc của nó với cơ thể rất thoải mái. Cho nên đạo cụ ngọc trụy xét về mặt công năng massage thì không có vấn đề gì cả. Vấn đề là chiếc ngọc trụy trong phim xuất hiện quá sớm. Như đã nói ở phần trước, thời Tống mới bắt đầu có ngọc trụy. Còn bối cảnh thời gian mà "Dạ yến" miêu tả có chút hỗn loạn, nhưng đại khái là thời kỳ Ngũ Đại, thời gian sớm hơn một chút. Chúng ta đương nhiên không thể nói thời Ngũ Đại sớm hơn thời Tống một chút thì thời đó chắc chắn không có ngọc trụy. Nhưng ngặt một nỗi, chiếc ngọc trụy mà hoàng đế cầm trong tay lại là một hiện vật điển hình của thời Minh, thế thì mốc thời gian này sai lệch đi quá nhiều. Cho nên tôi cho rằng các tác phẩm văn học, cũng như các tác phẩm nghệ thuật, nên chú trọng hơn đến một số kiến thức thường thức cơ bản về lịch sử. Về mặt chuyên môn mà không có sai sót thì tác phẩm sẽ càng thu hút hơn.

Ngọc trụy và ngọc bội

Tôi có một người bạn là một người dẫn chương trình nổi tiếng, anh ấy rất thích ngọc khí. Có một lần, anh ấy cầm một món ngọc khí đến tìm tôi, nhờ tôi giám định giúp. Anh ấy nói trong điện thoại rằng: "Thầy Mã, tôi vừa mua một miếng ngọc bội. Ngày mai mang đến cho thầy xem." Vừa đến nơi, tôi liền hỏi: "Ngọc bội của anh đâu?" Cậu ấy liền lấy ra cho tôi xem. Tôi bảo cậu ấy rằng: "Cái này của anh không phải ngọc bội, mà là một chiếc ngọc trụy." Cậu ấy nói: "Sao lại không phải ngọc bội chứ? Trên này có một cái lỗ, có thể xỏ dây qua, treo trên người, thế này chẳng phải là ngọc bội sao?" Tôi bảo: Đây là một khối ngọc tròn, ngày xưa chưa chắc đã dùng để đeo trên người, có lúc là cầm trong tay, nắm trong lòng bàn tay, trọng lượng tương đối nặng. Chữ "trụy" trong ngọc trụy, vốn có ý nghĩa là rơi xuống, kéo trĩu xuống.

Ngọc bội chúng ta mang theo bên mình, đặc biệt là loại đeo trước ngực, thường yêu cầu trọng lượng càng nhẹ càng tốt, thể tích càng nhỏ càng tốt, hình dáng càng mỏng càng tốt, thì mới có thể đeo sát người được. Nếu bạn thử nghĩ xem một khối ngọc cục mịch tròn vo trước ngực, nó cứ gồ lên một cục thế này. Người khác đi qua lớp áo mà không biết, còn tưởng là trên người bạn mọc ra khối u gì cơ chứ. Cho nên thông thường ngọc trụy không treo trên người, dẫu có đeo trên người đi nữa, thì đều đặt ở thắt lưng, treo lủng lẳng ở phía ngoài thắt lưng, hoặc giắt ở phía bên trong thắt lưng.

Ngọc trụy và ngọc bội có sự khác biệt. Sự khác biệt thứ nhất chính là hình dáng. Ngọc trụy có hình tròn hoặc hình thù kỳ lạ, nhất định phải là một hình tượng có tính lập thể tương đối. Ngọc bội nhất định phải là hình tượng dạng phiến mỏng dẹt. Thứ hai, ngọc trụy chủ yếu dùng làm đồ chơi ngắm nghía trong tay, chứ không phải đồ vật treo. Ngọc bội chắc chắn là dùng để treo. Thứ ba, ngọc trụy bắt đầu xuất hiện từ thời Tống, còn ngọc bội thì có từ rất sớm, từ thời Chiến Quốc đến nhà Hán đã có rất nhiều bộ ngọc bội (tổ bội) đeo lủng lẳng trên người. Đến sau đời Thanh, ngọc bội đơn lẻ cực kỳ thịnh hành.

Tại sao thời Tống lại bắt đầu thịnh hành loại ngọc trụy này? Có chút tương đồng với ngày nay, chính là phong trào sưu tầm vô cùng thịnh đại. Phong trào sưu tầm hưng thịnh không chỉ thể hiện ở việc trong nhà bạn có thêm một món đồ bày trí. Rất nhiều khi, trong lúc đi dạo, trong lúc giao du kết bạn sẽ cầm món đồ này lên cho người ta xem. Thế thì, ngọc trụy lại vô cùng thích hợp để mang ra cho người khác xem. Tôi nắm trong tay một món đồ, nói: "Thầy Mã, tôi mua được món đồ này ở đây, ngài xem giúp cho." Lấy ra xem, một mặt là có sự khoe khoang, sự thỏa mãn trong lòng. Mặt khác là có sự giao lưu. Cho nên vào thời Tống, ngọc trụy bắt đầu thịnh hành. Sau đời Tống, những thứ mang tính thế tục bắt đầu gia tăng. Những thứ mang tính thế tục gọi là gì? Chính là cầm chiếc ngọc trụy này bắt đầu khoe khoang, anh xem chất ngọc của tôi tốt thế nào này, tay nghề chạm khắc của tôi tinh xảo nhường nào này. Giống y như ngày nay vậy.

Ngọc trụy có một đặc điểm, chính là khi nắm trong tay nó sẽ khiến bạn cảm thấy yên tâm. Rất nhiều người sẽ bỏ qua sự an ủi ở tầng diện tinh thần này. Khi chúng ta hoảng loạn bất an, thường rất dễ dùng tay bám víu vào thứ gì đó, điều đó rất bình thường. Khi bạn sợ hãi, hoảng loạn, trong lòng có sự bất an, xét từ góc độ tâm lý học, con người này nhất định sẽ với tay vớ lấy một vật gì đó. Cho dù chỉ là cầm lấy một cây bút, anh ta cũng phải túm lấy một thứ gì đó. Thế thì khi nắm chặt một chiếc ngọc trụy trong tay, phần lớn sẽ mang lại cho nội tâm bạn một cảm giác an định.

Phong cách tả thực

Vào thời Tống, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của họ có rất nhiều khi xu hướng đồng nhất với nhau. Khi chúng ta có sự hiểu biết nhất định về hội họa thì có thể nhận ra, tranh vẽ thời Tống tương đối mang tính tả thực. Tranh hoa điểu của Tống Huy Tông, chúng ta đều đã xem qua, thứ đó vẽ chân thực giống hệt như một bức ảnh vậy. Thế thì ngọc khí cũng theo đuổi sự tả thực này, ví dụ như ở Bảo tàng Cố cung Đài Bắc có một con vịt ngọc, vô cùng tả thực, giống như vịt thật vậy. Tất cả các chi tiết cũng như sự thể hiện cơ bắp đều vô cùng sống động.

Vì nhà Tống là một triều đại thực tế, nó là một triều đại vô cùng thực tế, cho nên nó theo đuổi sự tả thực này. Thời Đường là một triều đại tương đối hư ảo, nó chú trọng đến một loại tinh thần bay bổng, không chú trọng đến thứ mang tính tả thực rõ nét này. Cho nên chúng ta nhìn thấy các tác phẩm nghệ thuật thời Đường, hình tượng Phi Thiên tương đối nhiều, mang tính hư ảo nhiều hơn, con người chúng ta kỳ thực là không thể bay lên được. Cho nên mặt trương dương trong các tác phẩm nghệ thuật thời Đường, bất kể là ngọc khí hay các thứ khác thì đều có sự thể hiện nhất định. Mặt thu liễm hơn của nhà Tống, bất luận là ngọc khí hay các thứ khác thì cũng đều có sự thể hiện đó.

Tôi từng mua một con vịt ngọc, con vịt này có sự tương đồng kỳ diệu với con vịt ở Bảo tàng Cố cung Đài Bắc. Con vịt ở Bảo tàng Cố cung Đài Bắc là tư thế đang đứng, đầu vịt hướng về phía trước. Con vịt mà tôi mua là tư thế nằm quay đầu lại, nhưng tất cả sự thể hiện trên người nó cũng như chất ngọc đều cho thấy nó thuộc cùng một thời đại. Chúng ta suy luận ra sao? Giám định văn vật tối kỵ là cứ khăng khăng phải tìm được một món đồ tiêu chuẩn giống y đúc. Người xưa sẽ không theo yêu cầu của người thời nay mà sản xuất cho bạn thứ gọi là văn vật, phải không? Cảm nhận của mỗi người khi đó, cảm nhận của thợ thủ công, cảm nhận của người sử dụng, người thưởng ngoạn đều có sự khác biệt, cho nên điều đó đều được thể hiện trong vô vàn văn vật biến hóa khôn lường. Thế thì, điểm chung giữa hai con vịt của chúng ta là gì? Sự tả thực. Trạng thái thu liễm của con vịt đó, những điều này đều là sự thể hiện cụ thể ở tầng diện tinh thần của thời Tống.

Lúc đó tôi nhìn thấy con vịt nhỏ này, là ở một quầy hàng trong buổi giao lưu ngọc khí, rất nhiều ngọc khí chất đống ở đó. Vừa liếc mắt nhìn thấy món đồ này, tôi lập tức liên tưởng đến món đồ ở Bảo tàng Cố cung Đài Bắc. Nhưng người bán ngọc lại hoàn toàn không biết gì. Những năm gần đây bắt đầu thịnh hành ngọc có mang da ngọc (vỏ ngọc), nhưng mười năm trước, tất cả những loại ngọc có mang da ngọc đều bị mọi người cho là không có giá trị. Sưu tầm ngọc khí vốn là phong thủy luân hồi, lúc thì theo đuổi sự trắng muốt, lúc lại theo đuổi loại có mang da ngọc. Loại ngọc mang da ngọc như thế này vào mười năm trước là không có ai theo đuổi cả, cho nên tôi mua được với giá rất rẻ.

Ma Hầu La

Trong số các cục mịch kiện thời Tống, đề tài được thể hiện nhiều nhất chính là tượng người bằng ngọc nhỏ. Hình tượng xuất hiện nhiều nhất chính là đồng tử cầm hoa sen (chấp liên đồng tử). Thế nào gọi là chấp liên? Chính là trong tay cầm một bông hoa sen, hoặc cầm một chiếc lá sen, loại đồng tử cầm hoa sen này. Đây là sự thể hiện cụ thể của khuynh hướng thế tục. Tại sao lại phải tách riêng hình tượng chấp liên đồng tử ra để phổ biến? Chính là vì sự gia tăng dân số của nhà Tống. Xã hội tổng thể thời Tống thì chúng ta đều biết rồi, người thời Tống toàn dùng đất đai để đổi lấy hòa bình, họ không mong muốn chiến tranh, cho nên trong thời kỳ hòa bình này, ai nấy đều sẵn sàng sinh con đẻ cái. Sự gia tăng dân số là mục tiêu mà tất cả các quốc gia đều hướng tới. Ngày nay chúng ta thì không, ngày nay chúng ta bởi vì dân số tăng trưởng quá nhanh, vấn đề cơm áo đã được giải quyết, nên chúng ta phải thực hiện kế hoạch hóa gia đình. Thế nhưng trong lịch sử thì không phải vậy, tất cả các dân tộc trong lịch sử, không chỉ riêng dân tộc Trung Hoa đều đang theo đuổi sự gia tăng dân số. Tại sao? Trong cuộc cạnh tranh lịch sử tàn khốc, nguồn lực con người chính là nguồn lực số một của quốc gia, cho nên quốc gia nhất định hy vọng sinh đẻ thật nhiều con cái. Thế thì, tại sao trẻ em chạm ngọc đều cầm hoa sen hoặc lá sen? Vào thời Tống, phong trào dùng hoa sen, lá sen làm đồ chơi vô cùng thịnh đại, cực kỳ phổ biến.

Trong "Đông Kinh mộng hoa lục" có ghi chép rằng: "Trước thất tịch ba năm ngày, xe ngựa đầy chợ, lụa là ngập đường, tiện tay bẻ hoa sen chưa nở, người kinh thành thích giả dạng làm hoa sen kép (song đầu liên), chơi đùa trong chốc lát, mang theo cất về, người qua đường nhìn thấy thường trầm trồ yêu mến. Lại có trẻ nhỏ phải mua lá sen tươi cầm trên tay, ấy là bắt chước thói đời múa may Ma Hầu La." Trong "Vũ Lâm cựu sự" cũng có ghi chép như vậy: "Trai thanh gái lịch phần lớn mặc áo ngắn nửa tay hình lá sen, tay cầm lá sen, bắt chước Ma Hầu La." Chữ "Ma Hầu La" này dù viết thế nào đi nữa, thì nó cũng là một âm dịch từ tiếng Phạn. Có thuyết cho rằng Ma Hầu La chính là ý chỉ con Phật, hình tượng là đồng tử cầm hoa sen. Lại có một thuyết nữa, người thời Tống cho rằng Ma Hầu La là một đứa trẻ vô cùng lanh lợi khéo léo, được mệnh danh là đứa trẻ khéo léo nhất thiên hạ, thông minh lanh lợi biết mang lại niềm vui cho người khác. Thế thì, vào dịp lễ Thất tịch cầu khéo, để cho trẻ em hóa trang thành hình tượng Ma Hầu La, chính là mong cho con cái mình được lanh lợi khéo léo, cũng có hàm ý cầu mong vạn sự cát tường như ý.

Ma Hầu La không chỉ thịnh hành trong ngọc khí thời Tống, mà còn thịnh hành trong vô số món đồ chơi lúc bấy giờ. Đồ chơi bằng gốm, bằng đất sét đều có, nhưng ngọc khí được bảo lưu lại đến ngày nay là nhiều hơn cả. Tại sao vậy? Ngọc khí rất dễ bảo quản, đồ sứ rất dễ bị sứt mẻ, huống chi đây đều là đồ chơi của trẻ con, rơi xuống đất là vỡ nát, người ta cũng chẳng bận tâm nên vứt đi luôn. Tôi từng nhìn thấy loại Ma Hầu La bằng đồ sứ, cũng từng nhìn thấy bằng đồng thau. Tôi có một con Ma Hầu La bằng đồng thau, được chế tác thành hình dáng Tứ Hỷ oa (búp bê Tứ Hỷ). Búp bê Tứ Hỷ ý chỉ đầu và chân của những đứa trẻ kết nối lẫn nhau, tạo thành hình vòng tròn. Thoạt nhìn thì là hình tượng của hai người, nhưng dù bạn nhìn từ phía nào đi nữa, thì cũng đều là bốn người, thiết kế vô cùng kỳ diệu.

Mê tín mới

Hình tượng Ma Hầu La thịnh hành thời Tống, do tay cầm hoa sen, nên được ẩn dụ là "liên sinh quý tử" (sinh liền con quý). Hoa văn này kéo dài từ đời Tống sang Nguyên, Minh, Thanh. Thời Đời Thanh có rất nhiều hoa văn mang ý nghĩa "liên sinh quý tử", một bông hoa sen, một đứa trẻ. Ngụ ý này ngày nay rất nhiều người không biết. Cách nói mang tính thế tục ngày nay gọi nó là "tiểu nhân" (kẻ tiểu nhân). Tôi từng gặp rất nhiều người nói rằng: "Ngọc khí này không thể đeo trên người đâu, phạm tiểu nhân đấy, ai lại đeo một đứa trẻ nhỏ trên người thế, lúc nào cũng có một kẻ tiểu nhân bám theo ngươi." Cách nói này đã dung tục hóa văn hóa ngọc bích ngày xưa.

Hiện nay có rất nhiều sự mê tín mới không giống với ngày xưa. Ví dụ như ngày xưa vẽ hoa mai, hoa mai trên vách đá cheo leo, một nhành mai rủ từ trên xuống dưới. Kiểu tranh vẽ ngày nay như thế này thường rất khó bán, tại sao vậy? Người ta bảo đây là "đạo mai" (mai đi xuống, phát âm giống "đảo mây" - gặp vận đen), bảo rằng treo trong nhà sẽ gặp xui xẻo xém vận. Cho nên rất nhiều họa sĩ không hiểu nổi, tại sao nhành mai vốn dĩ rất đẹp ngày xưa, mà ngày nay lại không bán được? Chính là vì ngày nay xuất hiện một loại mê tín hiện đại mới.

Cơn sốt sùng cổ thời Tống

Ngọc phỏng cổ thời Tống vô cùng hưng thịnh, đánh dấu sự khởi đầu của phong trào mô phỏng cổ đại lần đầu tiên đối với ngọc khí, những món đồ được phỏng theo đều là ngọc khí từ thời Thương Chu cho đến nhà Hán. Nguyên nhân thứ nhất hiển nhiên là do nguyên nhân chính trị, được các bậc đế vương đề xướng. Trong cuốn "Tuyên Hòa bác cổ đồ" của Tống Huy Tông, có thể nhìn thấy rất rõ sở thích của nhà vua. Nội đình nhà Tống khi đó đã thiết lập Ngọc tác sở, chính là xưởng chuyên chế tạo ngọc khí. Nguyên nhân thứ hai là do văn hóa. Nghiên cứu văn vật lần đầu tiên hưng khởi vào thời Tống, có các học giả chuyên tiến hành nghiên cứu về lĩnh vực này. Bắc Tống có một người tên là Lữ Đại Lâm, ông đã biên soạn cuốn "Khảo cổ đồ", thời gian hoàn thành tác phẩm là năm Nguyên Hữu thứ 7 (năm 1092 Công nguyên), đây là tác phẩm sớm nhất ở Trung Quốc viết về nghiên cứu văn vật, tính đến nay đã hơn 900 năm lịch sử. Trong "Khảo cổ đồ", ông đã tiến hành khảo cứu rất nhiều đối với đồ đồng và ngọc khí.

Khảo cổ mà chúng ta nói ngày nay đều chỉ việc khai quật dưới lòng đất, dưới đáy nước, đây là một hành vi đặc biệt chỉ có nhà nước mới có thể tiến hành. Cá nhân mà nói tôi tự cầm một cái cuổng ra đồng ruộng để khảo cổ thì đó là phạm pháp, chỉ có nhà nước mới có quyền lực đó. Khảo cổ của chúng ta ngày nay đã trở nên vô cùng mang tính khoa học rồi. Ví dụ như có khảo cổ hàng không, khảo cổ dưới nước, khảo cổ điền dã truyền thống ngày trước, tức là ngành khảo cổ của chúng ta đã biến thành một môn khoa học vô cùng cẩn trọng, không phải là sức lực cá nhân có thể làm được. Nhưng thời cổ đại thì không có điều này. Thời kỳ cổ đại, đặc biệt là thời Tống thì đó chính là sở thích cá nhân của bạn. Nếu bạn có hứng thú, bạn có thể thông qua tư liệu văn bản, thông qua hiện vật, cũng có thể thông qua một lượng nhỏ hoạt động khai quật để khảo cứu giá trị lịch sử và giá trị khoa học của văn vật.

Nguyên nhân thứ ba chính là kinh tế. Giai đoạn hậu kỳ Bắc Tống xã hội tương đối ổn định, vật chất phong phú nhân dân no đủ, sự giàu có đã khiến cho rất nhiều tầng lớp sĩ đại phu có thời gian nhàn rỗi. Có thời gian, lại có tiền, cho nên mới theo đuổi loại văn hóa sưu tầm này. Chúng ta đều biết, tiền bạc nhất định là do bận rộn mà có được. Bạn muốn kiếm tiền, mà ngồi nhà chờ đợi thì chắc chắn là không được rồi. Nhưng văn hóa nhất định là do nhàn rỗi mà sinh ra, văn hóa nhất định là bạn phải có đủ thời gian để vun đắp cho nó, để yêu thích nó, để nghiên cứu nó, cho nên mối quan hệ biện chứng này chúng ta phải nhìn nhận cho thật rõ ràng. Ngày nay cũng vậy, mọi người đầu tắt mặt tối bôn ba khắp nơi, tại sao thế? Đều vì một chữ, tiền. Tôi từng gặp rất nhiều đại gia lắm tiền nhiều của, số tiền đó chắc chắn là cả đời họ tiêu không hết, đời con đời cháu họ, đời chắt đời chút của họ cũng tiêu không hết, thế nhưng ngày nào cũng bận rộn hơn bất kỳ ai, chẳng biết có thể thảnh thơi dành chút thời gian để thưởng thức nền văn hóa của chúng ta hay không. Cho nên chúng ta thưởng thức văn hóa nhất định phải có thời gian, phải dành thời gian cho văn hóa, đặc biệt là phải dành thời gian cho chính bản thân mình để thưởng thức văn hóa.

Ôn cố tri tân

Ngọc khí thời Tống thể hiện nhiều hơn ý nghĩa ôn cố tri tân (ôn lại cái cũ để hiểu biết cái mới), cốt lõi của tầng ý nghĩa văn hóa này chính là sự hoài cổ. Khi kinh tế phát triển rất nhanh, con người ta nhất định sẽ hoài niệm quá khứ. Thời Đường phát triển vô cùng nhanh chóng, hễ nhắc đến đại Đường, văn hóa và kinh tế Trung Quốc đều đạt đến thời kỳ đỉnh cao thịnh vượng, ai nấy đều giống như con người thời nay vậy, bận rộn tất bật. Sự phát triển diễn ra quá nhanh, mọi người bắt đầu hoài cổ, bắt đầu hoài niệm lối sống thong thả từ tốn của thời kỳ trước. Bản thân văn thể khi nhấn mạnh sự hoài cổ, kỳ thực lại là một sự tiến bộ, sự tiến bộ này vô cùng quan trọng. Nó khiến chúng ta nhận thức được tầm quan trọng của văn hóa, nhận thức được vai trò mà văn hóa phát huy trong nền kinh tế. Ngày nay người ta hay nói "ngành công nghiệp sáng tạo văn hóa", ngày xưa hoàn toàn không có thuật ngữ này. Sự theo đuổi đối với văn hóa truyền thống, nhìn từ ngày nay thì ở khắp nơi trên thế giới đều có điểm chung, hễ là những dân tộc có lịch sử văn hóa lâu đời, thì đều đang theo đuổi văn hóa truyền thống của chính họ.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.