Nghe thấy tiếng “cạch” một tiếng khi chìa khóa xoay trong ổ sắt, cô như bị điện giật, hoảng hốt bật dậy khỏi tấm chiếu cỏ đang ngồi, tín hiệu đầu tiên hiện lên trong tâm trí chính là: Xong đời rồi! Cô trân trân nhìn cánh cửa gỗ của hang đá bị đẩy ra, ánh trăng mờ ảo đổ vào từ cửa hang đang mở, tiếp đó là hai chiến sĩ Hồng quân loáng thoáng hiện ra, hét lớn với cô, gọi cô ra ngoài.
Cô dựa lưng vào vách hang, hai tay để ra sau, muốn tìm thứ gì đó có thể bám vào trên tường, nhưng vách hang trơn nhẵn chẳng có lấy một cái chốt gỗ. Dù tin chắc chắn rằng họ lôi mình ra ngoài là để bắn hoặc chôn sống, cô vẫn không kìm được mà hỏi: “Ra ngoài làm gì? Mang tôi ra ngoài làm gì? Tôi không đi...” Họ trả lời rằng đội trưởng muốn nói chuyện với cô. Cô không tin, muốn nói chuyện thì để đến ngày mai. Trước đó đã có hơn mười người bị lôi ra ngoài vào giữa đêm như thế này rồi bị bắn hoặc chôn sống.
Hai chiến sĩ Hồng quân xông tới lôi cô ra ngoài. Cô gào thét, la hét, cô muốn hét lên để những chiến sĩ Hồng quân ở các hang đá gần đó đều biết, cô bị bắn chết, ngay trong đêm nay. Hai tay bị trói ra sau, một miếng giẻ rách nhét chặt miệng, cô bị lôi ra khỏi hang đá.
Ra khỏi hang, hai chiến sĩ Hồng quân kia không nói một lời, một người nhặt cái xẻng sắt dưới đất, một người cầm chiếc thuổng sắt, vác lên vai, áp giải cô bước về phía trước. Lúc này cô càng khẳng định thêm, mình sắp bị chôn sống. Những chiếc xẻng và thuổng vác trên vai họ, vừa là vũ khí áp giải cô, vừa là công cụ đào hố. Khi họ đến hang đá giam giữ cô, từ lâu đã chuẩn bị sẵn cả rồi.
Họ vẫy tay với người chiến sĩ trẻ đang canh giữ hang tù, người chiến sĩ trẻ ấy vác súng đi về một lối rẽ khác. Từ đêm khuya ba ngày trước khi bị ném vào cái hang tù này, cô đã quen biết người chiến sĩ trẻ canh giữ mình. Cậu ta đưa cho cô một bát nước hoặc hai cái bánh ngô. Cô hỏi chuyện, cậu ta chỉ lắc đầu xua tay, trong mắt thoáng qua tia nhìn sợ hãi, giống như sợ bị lây dịch bệnh vậy. Dù sao cũng đã qua ba ngày, ít nhiều cũng đã quen mặt, cậu ta nói với cô, hang đá này và một hang đá khác cách đó 50 mét đã giam giữ mười bảy, mười tám người rồi, hang kia không được "trong sạch" lắm, hang cô đang ở giam giữ chín người, cô là người thứ chín, cũng là người phụ nữ duy nhất. Tất cả đều bị nhốt vào ban đêm, bị gọi ra vào ban đêm, ra đi là không bao giờ trở lại nữa. Chín người, tính cả cô, đều là người từ Tây An đến, nghe giọng là biết rõ, không có người miền núi. Cô thầm tin vào một lời đồn đại: Những chiến sĩ Hồng quân từ Tây An đến gia nhập đội du kích đều bị thẩm tra, phàm là người đã qua thẩm tra đều biến mất không dấu vết... Cô không nhịn được mà liếc nhìn người chiến sĩ trẻ đang biến mất trong ánh trăng, biết ơn vì cậu ta đã kể cho cô tình hình đó, để cô có thể chết mà hiểu rõ nguyên nhân; cô gửi gắm hy vọng duy nhất vào cái bóng lưng sắp biến mất kia, rằng cậu đừng bao giờ hy sinh, hãy sống đến ngày thắng lợi, kể lại cho nhân dân về cô và những chiến sĩ Hồng quân từ Tây An đến đã bị thẩm tra đến mức biến mất không dấu vết kia...
Ánh trăng mờ ảo. Dưới ánh trăng mờ ảo, những dãy núi đất vàng mất đi vẻ hoang vu mà trở nên quyến rũ lạ thường. Sao trời lấp lánh, không nghe tiếng chó sủa, không thấy ánh đèn. Những ngọn núi trọc liên miên kéo dài vào bóng đêm. Cô biết phía bên kia ngọn núi này nổi tiếng thế giới vì chôn cất thủy tổ của dân tộc Trung Hoa là Hoàng Đế. Còn phía bên này núi đã trải dài từ Thiểm Tây đến phía đông Cam Túc, giờ cũng nổi tiếng thế giới, đó là vì nơi đây có một đội quân Hồng quân hoạt động, là con cháu Hoàng Đế không cam chịu kiếp nô lệ. Đây là căn cứ địa của Hồng quân Thiểm - Cam, "Sào huyệt đỏ!" Đây là mùa cuối thu đầu đông năm 1935, trong sào huyệt đỏ này đang tự tàn sát một cách điên cuồng. Chỉ vì một đặc vụ Quốc dân đảng lẻn vào căn cứ địa từ Tây An, những nhà lãnh đạo phái "tả" đã thanh trừng tất cả những chiến sĩ Hồng quân từ Tây An đến tham gia cách mạng. Lúc này, Hồng quân Trung ương do Mao Trạch Đông lãnh đạo đã hoàn thành Vạn lý Trường chinh, tiến vào Thiểm Bắc. Khi cô đang đi theo hai chiến sĩ Hồng quân vác thuổng và xẻng kia tiến về phía cái chết, vẫn chưa biết rằng ngày mai hoặc ngày kia, trễ nhất là ngày kia nữa, việc tự tàn sát này sẽ chấm dứt, Chu Ân Lai đã phẫn nộ ngăn chặn "biện pháp cách mạng" tàn nhẫn đến ngu xuẩn của phái "tả".
Tuy nhiên, cô không thể đợi được nữa.
Đêm nay cô sẽ tiến vào nơi sâu thẳm của đại địa.
Cô phẫn nộ, cô không phẫn nộ. Cô đau buồn, cô không đau buồn. Cô hối hận, cô không hối hận. Cô đau đớn, cô không đau đớn. Cô muốn khóc, cô không khóc nổi. Cô muốn hét, cô không hét lên được gì. Cô muốn chửi, cô không biết phải chửi ai. Cô tuyệt vọng, cô không tuyệt vọng. Cô sợ hãi, cô không sợ hãi. Cô muốn sống, cô không thể sống được nữa. Cô không muốn chết, cô không thể không chết. Cô không đáng chết, cô không đáng chết cũng phải chết... Cô chỉ cảm thấy uất ức!
Cô liều mạng từ Tây An chạy đến cái vùng núi hẻo lánh đói không được ăn no, rét không có áo bông, ốm không được chữa trị này để làm cộng sản, tư tưởng chuẩn bị duy nhất chỉ là cùng lắm thì chết. Cô từng nghĩ đến việc hy sinh trong chiến đấu hoặc bị kẻ thù bắt rồi xử tử, duy chỉ không ngờ lại bị chính người của mình chôn sống! Vì không có chút chuẩn bị tinh thần nào, khi cô đi theo những đồng đội muốn chôn sống mình tiến về cái hố đất nơi mình sẽ chết, trong đầu lúc này chỉ còn lại một cảm giác uất ức.
Cô chưa từng uất ức bao giờ, cô vốn là người không bao giờ chịu đựng được dù chỉ một chút uất ức...
Một vùng cao nguyên cổ xưa bằng phẳng như đá mài. Phía đông cao nguyên, giáp một con sông lớn, qua sông là vào Tần Lĩnh. Hơn ba mươi năm sau khi cô chết, các nhà khảo cổ học Bắc Kinh đã tìm thấy hài cốt vượn người ở đó. Phía tây cao nguyên, nhìn xuống bình nguyên Vị Hà rộng lớn vô tận, đứng trên mép cao nguyên, vào những ngày trời quang đãng có thể trông thấy đỉnh vàng của tháp chuông ngay trung tâm thành phố Tây An. Hai mươi năm sau khi cô chết, những công nhân thi công cho kế hoạch 5 năm lần thứ nhất đã đào ra "Di chỉ Bán Pha" ở đây. Phía bắc cao nguyên, vẫn là một con sông, phong cảnh trong sông tươi đẹp, với vẻ đẹp của liễu khiến bao thế hệ người tiễn đưa phải say đắm. Chỉ có phía nam dựa vào dãy Tần Lĩnh hùng vĩ, nếu ở gần biển thì đó hẳn là một bán đảo. Cô sinh ra trên cao nguyên này, gần phía đông, trong một gia đình nông dân cổ xưa ở một ngôi làng cổ xưa, một gia đình mà khi cô còn sống thì được gọi là phú ông, còn sau khi cô chết hơn mười năm thì bị gọi là địa chủ.
Ngay từ khi mới sinh ra, cô đã trở thành hòn ngọc quý trên tay của phú ông già. Phú ông già áp đặt nền giáo dục gia đình nghiêm khắc với ba người con trai ra đời trước cô, nhẹ thì trừng mắt quát mắng, nặng thì dùng thước đánh vào lòng bàn tay, quyết không tha thứ, nhưng lại độc sủng cô con gái duy nhất này. Cô lớn đến năm sáu tuổi, phú ông già vẫn không nhịn được mà bế cô lên, hôn và cắn vào má đỏ hồng của cô, cắn đau đến mức cô la hét, khóc nhè, cáu lên thì giật bộ râu rậm rạp và mái tóc thưa thớt của ông, ông cũng không quản, lại đặt cô lên cổ rồi chạy nhảy khắp sân, ngay cả mẹ cô cũng thấy không vừa mắt. Mẹ cô bó chân cho cô, một dải vải trắng dài hơn trượng, bó đến mức cô lăn lộn dưới đất, mẹ cô vẫn không buông tha. Phú ông già về, đẩy mẹ cô ngã ngửa, tức tối cởi dải băng bó chân, ném vào dưới bếp lửa đốt, ôm lấy đôi chân đau rát của cô con gái, dùng tay xoa bóp, dùng hơi ấm thổi vào, nói ai còn dám bó chân con gái cưng của ông nữa thì ông sẽ chặt tay người đó! Mẹ nói, lớn lên có đôi chân to xấu xí thì đừng hòng tìm được nhà chồng. Phú ông già nói, chân tự nhiên, chân trời ban, chân thần thánh không được thay đổi! Không chỉ vì là con gái độc nhất, phú ông già là một tín đồ Cơ Đốc sùng đạo, không tin thần đất mà tin thần ngoại, một vị truyền giáo người Mỹ không ngại xa xôi, năm mươi năm trước đã dừng chân tại cao nguyên này truyền đạo, cấm thuốc phiện, bỏ bó chân, làm việc thiện. Phú ông già thực hành thân giáo, trước hết là xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ trong chính gia đình mình, nâng cao quyền phụ nữ, đề xướng chân tự nhiên. Cô là người đầu tiên vào trường học của thôn.
Phú ông già nắm tay con gái đưa cô vào trường làng, trong ngõ thôn chen chúc những người nông dân già trẻ gái trai, nhìn như xem cảnh lạ xem cô gái này làm thế nào bước vào thế giới của nam nhi — trường học của thôn. Cô nhảy chân sáo, cứ thế tung tăng bước vào trường. Phú ông già bằng uy nghiêm của mình giao con gái cho người thầy giáo già bảo thủ cứng nhắc nhưng lại nhát gan siêng năng kia, sắp xếp việc học hành và đãi ngộ của cô, nhưng lại bỏ quên một chuyện cấp bách như nước với lửa, đó là vấn đề đi đại tiểu tiện của con gái, từ đó gây ra chuyện cười.
Ông thầy già dạy học không phân biệt thời gian lên lớp hay tan học, chỉ có giờ đi học và giờ về nhà. Khi thầy không giảng bài, học sinh có thể tự do ra nhà xí. Cô buồn tiểu, liền chạy ra khỏi lớp, nhìn thấy các nam sinh ra vào cái nhà xí nhỏ kia, không biết mình nên đi đâu. Vì trước đó không có nữ sinh, nên nhà xí cũng không cần phân nam nữ. Cô gấp quá, nhịn không nổi, nhìn thấy một góc khác của sân nhỏ có một nhà xí nhỏ hơn, không có người ra vào, liền chạy tới. Vừa vào cửa đã cởi thắt lưng quần, ngồi xuống tiểu. Không ngờ ông thầy già đang ngồi bên trong, sợ đến mức vội kéo quần lên rồi vội vã bỏ đi. Cô nhìn thấy vẻ mặt lúng túng, dáng vẻ hoảng hốt mất thần của thầy, cười khanh khách đầy vui vẻ. Người trong thôn thổi phồng chuyện này lên, nói ông thầy già chưa kịp ị xong một nửa cục phân, trong lúc vội vàng đã làm ra quần... Cô lại bị mang một biệt danh không hay, con nhỏ điên.
Con nhỏ điên lớn đến mười bốn, mười lăm tuổi, dưới gối của thầy giáo già, thuộc lòng cả đống cổ vật như "Trung Dung", "Đại Học", đặc biệt là luyện được một nét chữ đẹp, thầy giáo già bày tỏ với phú ông già rằng, tài nữ đã học hết kiến thức của ông rồi, chữ viết thậm chí còn vượt qua trình độ của ông, nên đến trường học ở huyện, thầy của ông đang dạy ở đó. Phú ông già vô cùng đắc ý với tư chất và tài năng của con gái. Đúng dịp Tết, ông gọi con gái đến trước bàn đọc sách, đích thân mài mực, đích thân cắt giấy, đặt bút lông vào tay con gái, bảo cô viết câu đối giấy đỏ, dán lên khung cửa hai bên cửa phố. Phú ông già tay cầm điếu cày, đứng một bên thưởng thức đánh giá, khung chữ như liễu, nét bút tựa Âu, có khí phách dương cương của Liễu, lại có phong cách mềm dẻo của Âu, thưởng thức kỹ thì không phải Liễu cũng chẳng phải Âu, một phong thái tự nhiên tiêu sái bay lượn trong từng nét bút, thực sự có khí phách trượng phu cương nhu kết hợp. Sau năm mới, ông không nghe theo lời của thầy giáo già muốn ông gửi con gái đến chỗ người thầy già lão làng đang dạy học ở huyện thành, mà dựa vào sự chỉ điểm của vị giáo sĩ người Mỹ kia, gửi con gái đến trường trung học nữ ở Tây An...
Sắp leo qua một sườn núi, miệng bị bịt chặt, không thể thở nổi; hai tay bị trói, đi đường không có sức; tim cô đập dồn dập như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực, mồ hôi đầm đìa; hai chân như hai khúc gỗ không nghe theo sự điều khiển của ý chí, dưới chân loạng choạng, cuối cùng không lên được đỉnh dốc mà ngã xuống. Ngã thẳng tưng như thế, cô lại không cảm thấy đau đớn, trên người như được bọc một lớp đệm bông dày; cánh tay bị dây thừng trói đến tê dại, cô không còn cảm giác về sự tồn tại của cánh tay và đôi bàn tay, chim bị chặt mất đôi cánh chắc cũng chỉ có cảm giác như thế này. Miếng giẻ rách nhét trong miệng dần dần cứng lại, cứng đến mức không còn cảm giác của vải mà có cảm giác như đá hay sắt gỉ, sau đó đến cả cảm giác gì cũng không còn, cô không còn cảm thấy sự tồn tại của miệng mình nữa. Má cũng tê dại không còn tri giác, cô không còn mặt mũi nữa. Đầu óc cũng tê dại, tê dại đến mức dường như chỉ còn một sợi dây thần kinh nhỏ xíu còn sống, giúp cô ý thức được mình vẫn còn sống. Nếu bây giờ đào một cái hố ở đây, chôn cô xuống, hoặc kéo cô lên đỉnh dốc, đẩy xuống vực núi, thì còn gì bằng. Cơ thể tê dại và trái tim tê dại của cô đều sẽ không cảm thấy uất ức và đau đớn nữa.
Cô nằm trên sườn dốc, nhắm mắt, không còn sức để mở ra. Bỗng nhiên cánh tay phải của cô bị châm một kim, hay là một nhát dao? Đau đến mức cô đột ngột ngồi dậy, rồi lại ngã xuống theo đó, cánh tay trái cũng đau nhói một cái như vậy. Nhưng không ngồi dậy nổi nữa, tiếp theo đó, trên hai cánh tay như có hàng vạn mũi kim châm chích, trên má cũng bị châm một cái, rồi lại một cái, từng cái từng cái như vô số mũi kim châm lên châm xuống luân phiên. Cơn đau như kim châm lan xuống sống lưng, xuống ngực bụng, xuống đùi, cẳng chân và bàn chân, giống như hàng vạn lưỡi lửa của ngọn lửa dữ đang liếm láp khắp cơ thể. Cô hú hét như thú hoang, lăn lộn. Tiếp đó mọi thứ đều biến mất, kim châm được rút ra, lưỡi lửa cũng bay đi, chỉ để lại một cơn đau bỏng rát mơ hồ ổn định, cô đột nhiên ngồi dậy, á! Có cánh tay rồi, có bàn tay rồi, có miệng và cả má nữa. Cô nhìn sang hai bên, hai chiến sĩ Hồng quân đứng hai bên nhìn cô, cô mới phát hiện ra, họ đã cởi bỏ dây thừng trên cánh tay cô, rút miếng giẻ rách trong miệng cô ra, cơn đau nhói như kim châm lửa đốt đó là kết quả của việc máu bị tắc nghẽn nay được tự do điên cuồng tuôn chảy. Cô nghiêng đầu, trái tim vừa khôi phục khả năng tư duy từ trạng thái tê dại, liền ý thức được cái ý nghĩa nặng nề vô cùng của cái chết, nói với hai người chiến sĩ trẻ kia: "Hai cậu nhất định phải chôn sống tôi sao?"
"Đây là mệnh lệnh! Mệnh lệnh của lãnh đạo cấp trên!"
"Mệnh lệnh này nếu sai thì sao?"
"Không thể nào!"
"Vậy cậu tin chắc tôi là đặc vụ chó săn?"
"Cái đó không thể sai!"
"Sao cậu biết không thể sai chứ?"
"Sao cô từ Tây An chạy đến đây? Không phải Đảng phái cô đến, cũng không phải giống như hai đứa tôi, chịu áp bức không nổi nữa mới đến tạo phản! Cô không phải không có cơm ăn không có áo mặc, lại biết chữ, cô chạy đến cái hẻm núi này làm cách mạng gì cơ chứ! Học sinh ngoại quốc..."
Cô thất thần nhắm mắt lại. Cô không thể giải thích rõ ràng tại sao mình lại gia nhập căn cứ địa. Họ có thể là những đứa trẻ nghèo ở một ngọn núi nào đó tại Thiểm Bắc hoặc Lũng Đông, không cơm ăn không áo mặc, bị ác bá ức hiếp, trong sự phẫn nộ không thể chịu đựng thêm nữa mà gia nhập Hồng quân để báo thù. Cô đến vì cái gì? Cô nói ra họ có tin không? Cô đau đớn lắc đầu, nhớ đến chuyện tổ thanh trừng (túc phản) nói chuyện với cô.
Đây là lần nói chuyện duy nhất trong ba ngày cô bị ném vào hang tù, hay nói đúng hơn là thẩm tra. Vị cán bộ túc phản đeo kính cận đó, nhìn cô từ trên xuống dưới, đôi mắt lạnh lùng tỏa ra hơi lạnh thấu xương, bắt cô khai báo. Cô kể lại quá trình gia nhập cách mạng ngắn ngủi của mình.
"Cô xuất thân từ một gia đình phú ông, đúng không?"
"Vâng."
"Cô trước nhận giáo dục phong kiến sau nhận lễ rửa tội của Cơ Đốc giáo, là một tài nữ biết viết chữ đẹp, là tiểu thư cành vàng lá ngọc của phú ông, rồi cô bỗng chốc biến thành đảng viên Cộng sản, chiến sĩ Hồng quân? Trò của cô thay đổi quá vụng về, sơ hở đầy rẫy mà cô vẫn tiếp tục lừa dối!"
"Đây là trải nghiệm thực tế của tôi, ông hỏi thì tôi thành thật nói ra."
"Nếu xã hội phản động do giai cấp phản động chủ quản này có thể thỏa mãn cô hưởng lạc, cung cấp cho cô đủ mọi cơ hội được giáo dục, tại sao cô lại muốn đối kháng với giai cấp phản động mà cô thuộc về?"
"Trong lúc đọc sách ngoài giờ, tôi tiếp xúc với những ấn phẩm tiến bộ..."
"Nếu một hai cuốn ấn phẩm tiến bộ có thể ảnh hưởng một tiểu thư nhà giàu thành chiến sĩ Hồng quân, vậy thì tất cả chúng tôi vứt bỏ súng ống đi in ấn phẩm tiến bộ để gây ảnh hưởng đến quân đội, cảnh sát, đặc vụ của giai cấp phản động chẳng phải nhẹ nhàng hơn sao!"
"Cái này..."
"Cách nói này nếu là ảo tưởng đẹp đẽ, thì việc kết nối gia đình và sự giáo dục, ảnh hưởng mà cô nhận được với một tay sai của giai cấp phản động — đặc vụ chó săn của Quốc dân đảng — lại càng phù hợp với quy luật và hợp lý hơn! Tôi không có thời gian để xem thêm những thủ đoạn đặc vụ còn chưa chín muồi của cô đâu..."
Cô lại bị tống vào hang tù.
Cô nhìn gương mặt của hai chiến sĩ trẻ kia, đây là hai khuôn mặt khá tuấn tú. Một người béo hơn, một người gầy hơn, so sánh ra thì người gầy trông tuấn tú hơn người béo, dưới ánh trăng lại càng lộ vẻ thanh tú. Chắc chắn họ đều không biết chữ, nhiều lắm là sau khi gia nhập Hồng quân mới nhận được vài chữ, chắc chắn vẫn chưa chạm tay vào kho sách tri thức đồ sộ của nhân loại. Động cơ gia nhập Hồng quân của họ trước hết là để sống sót. Để họ hiểu lý do tại sao người như cô có thể sống sót mà vẫn muốn liều mạng làm cách mạng cùng với những người không thể sống nổi như họ, còn cần thêm một thời gian, ít nhất không phải chuyện đêm nay có thể hiểu được. Họ tin chắc cô là đặc vụ chó săn, khiến cô tuy đau đớn nhưng không thể thù hận hai chiến sĩ đồng đội đáng yêu này. Ngay cả với sự ngu xuẩn, hạn hẹp và cố chấp nực cười của vị cán bộ thẩm vấn mình, cô cũng không thể thù ghét, cô vẫn cảm thấy ông ấy là vị lãnh đạo đáng kính của mình, chỉ là vì bị đặc vụ từ Tây An lẻn vào trận doanh làm cho mất phương hướng mà thôi...
Hai chiến sĩ đứng dậy, vác lại công cụ của họ, thuổng và xẻng, nói: "Đi —"
Cô đứng dậy, đi theo họ lên đỉnh dốc. Sắp xuống dốc rồi, con mương dưới dốc kia, có lẽ chính là nơi chôn thân của cô. Cô nói: "Trói tay tôi lại, bịt miệng tôi lại!"
Hai chiến sĩ khựng lại, nói: "Xuống dốc mà trói tay thì không đi được! Chỉ cần cô không chạy lung tung, không cần trói đâu."
Cô hét: "Không! Tôi muốn các cậu trói tay, bịt miệng như cũ, không đi được thì tôi lăn xuống!"
"Cô điên rồi à?"
"Tôi muốn tê dại!"
Họ nhìn nhau một cái, rồi nắm lấy cánh tay cô, đi xuống phía sau sườn dốc...
Cô không có được sự tê dại, cô đang tỉnh táo. Cô lại cảm thấy uất ức...
Những nữ giáo viên trong trường trung học nữ do nhà thờ điều hành, hình như đúc ra từ một khuôn, một khuôn mặt, một giọng điệu, tất cả đều chửi rủa chủ nghĩa cộng sản là tà thuyết. Sự điên rồ của "con nhỏ điên" cuối cùng không kìm nén được: "Thưa cô, tốt nhất hãy đưa cho em một cuốn sách tuyên truyền Cộng sản, xem rốt cuộc nó bậy bạ đến mức nào!" Cô giáo kinh hãi: "Em muốn chết à?" Cô càng thấy kỳ lạ, càng bí ẩn, càng muốn tìm mọi cách để tìm được cuốn sách hay tờ báo như thế... Quả nhiên, cô trở thành người theo đuổi và thực hành cuồng nhiệt học thuyết cộng sản. Người cho cô mượn cuốn sách như thế để đọc sau đó trở thành chồng cô, họ từng sinh một bé trai, khi hai người gia nhập Hồng quân đã gửi con trai vào nhà nội của người chồng. Anh ta và cô là đồng hương, anh ta cũng là con trai của một phú ông trên cao nguyên. Khuôn mặt anh đen sạm, vô cùng cường tráng lại vô cùng tuấn tú. Anh ở trường trung học Trung Sơn, là thủ lĩnh tổ chức bí mật của học sinh. Cô yêu anh một cách nồng nhiệt và điên cuồng. Anh đã hy sinh nửa năm trước rồi, người đàn ông mặt đen ấy. Không biết tổ túc phản còn thẩm tra anh ấy không?
Ba năm trước, Bộ trưởng Giáo dục Quốc dân đảng Đái Quý Đào đến Tây An thị sát, muốn huấn thị cho đại biểu học sinh. Cô lấy được giấy nghe huấn thị, vội vã chạy đến lễ đường Dân Nhạc Viên. Dân Nhạc Viên là một địa điểm giải trí, ngõ hẻm như ruột gà, chằng chịt, trong những ngõ nhỏ là đủ các cửa hiệu mặt tiền nhỏ, quán ăn nhỏ, quán trà nhỏ, trò chơi nhỏ, kỹ viện nhỏ, ở đây có thể xem diễn trò, kể chuyện, hát thanh nhạc, biểu diễn trò khỉ, cũng có thể ăn đủ loại hương vị thức ăn ngọt, cay, chua, mặn, chay, nóng, lạnh, còn có kỹ nữ cao cấp và kỹ nữ hạng thấp cũng như loại kỹ nữ hạng bét chỉ cần một cái bánh vừng là ngủ một giấc để các loại khách làng chơi lựa chọn. Các quan chức hành chính của Tây An vì kế hoạch vạn toàn, bất ngờ chọn địa điểm giải trí bình dân không được thanh nhã này để Bộ trưởng Đái hạ mình lộ diện.
Bộ trưởng Đái vừa có phong thái vừa có tài ăn nói, từ lý thuyết và các góc độ đạo đức giải thích tôn chỉ học sinh của Ủy viên trưởng nên chuyên tâm đọc sách kháng Nhật, việc đó do chính phủ quản lý. Ông không ngờ rằng trong thính giả lại có những học sinh Đảng Đỏ có ý đồ phá hoại tôn chỉ của Ủy viên trưởng, họ chuyên đến để chọc gậy bánh xe, gây khó dễ, đổ thêm dầu vào lửa, tạt nước vào mặt Bộ trưởng Đái. Giảng chưa được mấy câu, từng tờ giấy nhỏ từ dưới lên trên như mũi tên truyền đến bục giảng, người chủ trì hội nghị lấp liếm rằng, đợi giảng xong sẽ trả lời câu hỏi. Thế là giấy không truyền nữa, có người đứng dậy đặt câu hỏi, câu hỏi lại biến thành chất vấn hỗn loạn: Xin hỏi Bộ trưởng Đái, thấy máy bay Nhật sắp bay vào Đồng Quan, học sinh làm sao đọc sách? Xin hỏi Bộ trưởng, không thấy ông nói một câu kháng Nhật, câu nào cũng không rời khỏi phòng Cộng, hiện nay là Cộng sản chiếm đất của Trung Quốc nhiều hay tiểu Nhật xâm lược đất của nước ta nhiều? Tiễu Cộng gấp hay đuổi giặc Oa (giặc Nhật) gấp? Ủy viên trưởng rốt cuộc mắc bệnh gì? Mặt Bộ trưởng Đái càng dài ra, cà lăm ấp úng, tức đến mức hộc máu, nói câu hỏi học sinh đưa ra chính là ngôn luận xích hóa. Lúc này trong lễ đường cười ồ lên, một tiếng hét sắc nhọn vang khắp lễ đường: "Đánh tên chó săn của tiểu Nhật Oa!" Mọi người giật mình, nửa viên gạch bay qua, nhắm thẳng vào trán Đái Quý Đào mà ném tới. Tiếp theo là đá, chai rượu, gậy gỗ bay múa. Bộ trưởng Đái chui xuống gầm bàn, bò đến cửa sổ, nhảy ra ngoài, hốt hoảng bỏ chạy. Bộ trưởng Đái hồn xiêu phách lạc, chỉ nói cố đô Tây An vốn là thánh địa của các triều đại, vùng đất lễ nghi với dân phong thuần hậu, không ngờ lại là nơi toàn gạch đá, đúng với câu nói đùa "Quan Trung nhiều người tính nóng".
Từ góc bẩn thỉu nhất của Tây An lan truyền khắp thành phố một câu chuyện cười kinh ngạc, vị Bộ trưởng Giáo dục đường hoàng ở Dân Nhạc Viên bị học sinh ném gạch, nhảy cửa sổ bỏ chạy mất dép! Người vung viên gạch đầu tiên lại còn hô to kêu đánh lại là một nữ sinh! Truyền thuyết nói nữ sinh này là một tay súng thần của Hồng quân từ Thiểm Bắc đến vân vân. Thực ra thì sao? Cô là con gái cưng của một phú ông già trên cao nguyên, là học sinh của trường học giáo hội Cơ Đốc...
Cô hoàn toàn bị lộ. Cô và người chồng mặt đen của mình giao đứa con trai vừa mới lọt lòng cho bà nội của đứa trẻ nuôi dưỡng, rồi gia nhập đội du kích Hồng quân. Họ trước hết cải trang thành một đôi công tử nhà giàu thành thị, rời khỏi Tây An, sau đó lại cải trang thành một đôi ăn xin đi ăn mày, cuối cùng bước vào căn cứ địa của đội du kích...
Một con mương hẹp giữa hai sườn núi. Leo qua sườn núi đó, xuống con mương, không đợi phân bua, họ trói chặt tay chân cô lại, rồi quay lưng đi, chọn đại một mảnh đất hoang, đào hố.
Cô nhìn hai người họ vung xẻng múa thuổng, đào cho cô huyệt mộ, trước mắt tối sầm lại, suýt nữa ngã xuống, cô chỉ có thể uất ức.
Họ đào xong hố đất, bước tới, lôi cô về phía hố đất, cởi dây trói chân tay cho cô, đứng lại trước hố đất: "Cô còn gì muốn nói không?"
Cô nhìn người gầy kia, lại nhìn người béo một chút kia, nói: "Hai cậu... gọi tôi một tiếng... đồng chí đi?"
"Đặc vụ!"
Toàn thân cô run lên, ngay sau đó ngã xuống hố, hét lên như điên: "Các cậu rồi sẽ hiểu thôi! Về chuyển lời cho tên đeo kính ở tổ túc phản kia, ông ta sẽ hối hận..."
Năm 1950, khi ngày Quốc khánh đầu tiên của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đến, cô được truy tặng là liệt sĩ. Cô tên là Trương Cảnh Văn, khi uất ức đến chết, mới chỉ hai mươi bốn tuổi.
Đông 1987