Đó là sáu tháng sau cái kết cục thảm hại của những hy vọng mà tôi đã ấp ủ bấy lâu, khi lần đầu tiên tôi nhìn thấy chàng. Chàng đã lui về một miền quê hông tiếng tăm để có thể yên bình đắm chìm trong nỗi buồn đau. Đối với chàng, từ khi Elinor dấu yêu qua đời, toàn bộ thế giới đã đổi thay; và chàng không thể tiếp tục ở lại bất cứ chốn nào từng chứng kiến hình bóng nàng, hay nơi mà hình ảnh nàng quyện lẫn với những hy vọng từng rực rỡ nhất từng thắp sáng vạn vật bằng thứ ánh sáng của niềm vui—thứ ánh sáng giờ đây đã biến thành bóng tối đen đặc hơn cả nửa đêm, kể từ khi nàng, vầng thái dương của đời chàng, đã lặn vĩnh viễn.
Một thời gian dài, chàng sống mà không thèm ngước nhìn ánh sáng thiên đàng, tự giấu đôi mắt trong màn đêm vĩnh cửu, cách xa mọi thứ có thể gợi nhắc về con người trước kia của mình; nhưng rồi khi thời gian làm dịu bớt nỗi đau, như một người con thực thụ của Tự nhiên, chàng tìm kiếm chốn thiên nhiên tươi đẹp để nguôi ngoai nỗi bất hạnh. Chàng đến một vùng quê hoàn toàn xa lạ, nơi giữa chốn thâm sơn cùng cốc, chàng chỉ có thể trò chuyện với chính tâm can mình. Chàng tìm thấy sự giải tỏa cho nỗi đau đớn câm lặng trong những làn gió trời, trong tiếng suối chảy và tiếng rừng reo. Chàng đâm ra thích cưỡi ngựa; môn thể thao này giúp tâm trí chàng khuây khỏa và vực dậy tinh thần. Trên lưng một con chiến mã phi nhanh, chớp mắt chàng có thể thoát khỏi hình bóng vẫn luôn đeo bám mình: Elinor trên giường bệnh, những nét thanh tú đã đổi thay, và linh hồn dịu dàng từng thổi bùng sức sống ở nàng nay đang lụi tàn dần vào cõi hư vô. Suốt nhiều tháng trời, Woodville đã cố gắng vứt bỏ ký ức kinh hoàng ấy nhưng vô ích; nó vẫn cứ bám riết lấy chàng cho đến khi trí nhớ trở thành một gánh nặng quá sức chịu đựng đối với tâm hồn trĩu nặng của chàng. Thế nhưng, khi ở trên yên ngựa, thứ bùa chú dường như trói buộc chàng vào ý nghĩ đó bỗng chốc tan vỡ; để rồi khi nghĩ về người vợ chưa cưới đã mất, chàng hình dung nàng rạng rỡ nét đẹp kiều diễm; chàng có thể nghe thấy tiếng nói của nàng, và tưởng tượng nàng như “một Nữ thợ săn chốnâm u bên cạnh mình”, trong khi đôi mắt chàng sáng bừng lên vì tưởng chừng như đang ngắm nhìn dáng hình thân thương ấy. Tôi đã vài lần trông thấy chàng phóng ngựa qua cánh đồng hoang và cảm thấy khó chịu vì sự cô tịch của mình bị quấy rầy. Đã lâu lắm rồi tôi không trò chuyện với ai ngoài những người nông dân, nên tôi mang cảm giác bất an khôn tả khi bị một kẻ thuộc tầng lớp quý phái dòm ngó. Tôi cũng sợ rằng đó có thể là ai đó từng gặp tôi trước kia: tôi có thể bị nhận diện, những màn giả mạo của tôi sẽ bị phơi bày, và tôi sẽ bị lôi cổ trở lại một cuộc đời còn đầy đọa hơn cả những gì tôi từng gánh chịu. Đó là những nỗi sợ hãi khủng khiếp, thậm chí chúng còn ám ảnh cả những giấc mơ của tôi.
Có một hôm, tôi đang ngồi bên rìa đám cây thông thì Woodville phi ngựa ngang qua. Vừa nhìn thấy chàng, tôi liền đứng phắt dậy để lẩn trốn tầm mắt chàng bằng cách bước vào giữa lùm cây. Động tác đứng dậy của tôi khiến con ngựa hoảng sợ; nó lồng lên, chồm hổm rồi hất văng người kỵ mã xuống đất. Con ngựa liền phi nước đại qua cánh đồng hoang, còn người lạ mặt thì nằm bất động dưới đất vì cú ngã. Chàng không bị thương nặng lắm, chỉ một ít nước mát đã sớm làm chàng tỉnh lại. Tôi vô cùng sửng sốt trước vẻ đẹp xuất chúng của chàng, và khi chàng cất lời cảm ơn, âm điệu ngọt ngào nhưng đượm buồn trong giọng nói ấy đã khiến dòng lệ ứa ra trong mắt tôi.
Chúng tôi có một cuộc trò chuyện ngắn ngủi, nhưng ngày hôm sau chàng lại ghé qua túp lều của tôi, và dần dần giữa chúng tôi nảy sinh sự thân thiết. Thật kỳ lạ đối với chàng khi chứng kiến một thiếu nữ ở độ tuổi xuân thì rực rỡ—tôi khi ấy chưa tròn hai mươi—rõ ràng thuộc tầng lớp thượng lưu và sở hữu mọi tài nghệ mà một nền giáo dục ưu tú có thể ban tặng, lại sống một mình trên đồng hoang cô tịch—một người mà trên trán in hằn dấu ấn sâu đậm của nỗi đau, và qua lời nói lẫn cử động, có thể thấy tâm trí cô không hề đi theo chúng mà bận tâm đến những ý tưởng hoàn toàn khác; những nỗi khổ đau cay đắng và ngập tràn. Tôi cũng khoác lên mình bộ trang phục kỳ quặc tựa nữ tu, cho thấy tôi tìm đến chốn cô tịch không phải vì hoàn cảnh xô đẩy, mà để đắm mình trong sự xa hoa của nỗi sầu muộn và chốn ẩn dật mộng mơ.
Chàng sớm dành sự quan tâm lớn cho tôi, và đôi khi quên đi nỗi buồn của chính mình để ngồi bên tôi, tìm cách vực dậy tinh thần cho tôi. Chàng có sức hút không thể chối từ, ngay cả với một kẻ đã tự cách ly khỏi cả thế giới, kẻ mà hy vọng duy nhất là cái chết và chỉ sống cùng những người đã khuất. Vẻ đẹp ngoại hình của chàng; cuộc trò chuyện rực rỡ ánh sáng của trí tưởng tượng và sự nhạy cảm; những vần thơ như đọng lại trên đôi môi chàng và khiến bầu không khí phải lặng ngắt để lắng nghe—đó là những nét quyến rũ không ai có thể cưỡng lại. Chàng trẻ tuổi hơn, ít mệt mỏi hơn, ít vướng bận đam mê hơn cha tôi, và hoàn toàn không gợi cho tôi nhớ về ông. Chàng đang oằn mình chịu đựng nỗi đau hiện hữu, thế nhưng sức ảnh hưởng dịu dàng của nó, thay vì khơi dậy những cảm xúc vốn đang ngủ quên, dường như chỉ nhẹ nhàng che phủ đi thứ ánh sáng vốn dĩ đã quá chói chang đối với tôi. Khi chúng tôi ở bên nhau, tôi ít nói nhưng tâm trí ích kỷ của tôi đôi khi bị cuốn đi bởi dòng suy nghĩ cuồn cuộn của chàng; tôi ngước đôi mắt lên với ánh chớp rực rỡ thoáng qua, cho đến khi những ký ức không bao giờ tàn phế và hiếm khi ngủ yên ùa về, khiến giọt lệ làm mờ đi ánh nhìn.
Woodville không ngừng dẫn dắt tôi hướng tới việc chiêm ngưỡng những điều tươi đẹp và hạnh phúc trên cõi đời này. Bản chất tâm trí chàng từ lâu đã luôn hướng về niềm tin vào cái thiện nhiều hơn cái ác, và cảm giác ấy—vốn dĩ phải thắp lên niềm hân hoan cho cả những kẻ tuyệt vọng nhất—luôn tỏa rạng trong từng lời nói của chàng. Chàng hay nói về những năng lực kỳ diệu của con người, về hiện tại và những niềm hy vọng của họ: về những gì họ từng là và những gì họ đang là; và khi lý trí không còn đủ sức dẫn đường, trí tưởng tượng của chàng, tựa như được ơn trên soi rọi, liền chiếu rọi thứ ánh sáng vào màn sương mù che khuất quá khứ lẫn tương lai. Chàng thích đắm chìm trong suy nghĩ về trạng thái của trái đất trước khi con người xuất hiện trên đó, và cách con người lần đầu vươn lên rồi dần trở thành sinh vật kỳ lạ, phức tạp nhưng—như chàng vẫn nói—vẻ vang như hiện tại. Con người phủ lấp mặt đất bằng những sáng tạo của chính họ, và bằng sức mạnh tâm trí, tạo ra một thế giới khác còn tươi đẹp hơn cả khung cảnh hữu hình vạn vật, chính là toàn bộ thế giới mà chúng ta tìm thấy trong những trước tác của họ. Một sáng tạo tuyệt đẹp, chàng thường nói, có quyền tự hào vượt trội hơn cả nguyên mẫu của nó ở điểm: thiện và ác được tách bạch dễ dàng hơn; cái thiện được đền đáp theo đúng cách chúng mong muốn; cái ác bị trừng phạt như mọi thứ ác độc đáng phải chịu, không phải bằng nỗi đau vốn khiến mọi lòng nhân ái phải ghê sợ, mà bằng sự lãng quên tĩnh lặng—thứ đơn giản tước đi những bản chất tai hại của chúng; cớ sao phải giết con rắn khi bạn đã nhổ bỏ nọc độc của nó chứ?
Chất thơ trong ngôn từ và tư tưởng của chàng—dù qua lời tôi diễn tả lại trở nên nghèo nàn—đã trói buộc tôi vào những bài thuyết giảng ấy. Được lắng nghe những lời lẽ đầy cảm hứng của chàng là một niềm vui buồn lẫn lộn; được chớp lấy ánh sáng trong mắt chàng khoảnh khắc nào; được cảm nhận sự đồng cảm thoáng qua rồi bừng tỉnh khỏi ảo ảnh, để lại nhận ra rằng tất cả những điều này chỉ là hư không—một giấc mơ, một chiếc bóng—rằng không có thực tại nào dành cho tôi; cha tôi đã vĩnh viễn bỏ rơi tôi, chỉ để lại cho tôi những ký dựng dựng nên bức tường thành vĩnh cửu giữa tôi và đồng loại. Quả thực, tôi chẳng thuộc về ai cả. Chàng—Woodville, than khóc cho sự mất mát người vợ chưa cưới; những người khác khóc thương cho đủ mọi hình thái khốn khổ giáng xuống đời họ; thế nhưng sự ô nhục và tội lỗi lại hòa quyện trong phần đời của tôi; thứ đam mê sai trái và đáng nguyền rủa đã rót nọc độc vào tai tôi, làm biến chất toàn bộ dòng máu trong tôi, khiến nó không còn là dòng suối hiền hòa nuôi dưỡng sự sống mà hóa thành mạch nước lạnh ngắt của sự cay đắng, bị vẩn đục ngay từ chính nguồn cội của nó. Phải chăng là sự điên cuồng tột độ mới có thể khiến tôi tưởng tượng rằng mình có thể trở thành một thứ gì đó khác ngoài một kẻ đơn độc; bị bứt đứt khỏi nhân loại; chẳng có chút họ hàng thân tộc nào với nam hay nữ; một sinh vật khốn nạn mà Tự nhiên đã giáng cho án phạt.
Đôi khi Woodville kể cho tôi nghe về chính mình. Chàng thuật lại câu chuyện cuộc đời mình ngắn ngủi trong hạnh phúc lẫn đớn đau, và say sưa đắm chìm trong tình yêu đôi lứa giữa chàng và Elinor. “Nàng là,” chàng nói, “tấm bích họa rực rỡ nhất từng đặt chân lên mặt đất: có điều gì đó trong gương mặt thẳng thắn, trong giọng nói, và trong từng chuyển động của dáng hình yểu điệu ấy đã áp đảo tôi, tựa như thể một sinh vật thiên thai đang rủ lòng giao thiệp với tôi bằng thứ sự ân ái ngọt ngào hơn bất cứ thứ gì nhân loại từng thụ hưởng trước đó. Nỗi buồn tan biến trước bóng dáng nàng; và nụ cười của nàng dường như mang một sức mạnh tựa ánh sáng, soi rọi mọi u tối trong tâm trí. Những nụ cười dịu dàng ấy đến rồi đi không giống vẻ đẹp phàm trần; mà tựa như một tia nắng trên mặt hồ, lúc rạng rỡ lúc lu mờ, lướt qua trước mắt khi bạn cố gắng với lấy và ôm trọn nó vào tim mãi mãi. Tôi đã chứng kiến nụ cười ấy lụi tàn vĩnh viễn. Than ôi! Tôi sẽ chẳng bao giờ có thể tin rằng đó thực sự là Elinor đã chết, nếu như có một lần, khi tôi cất lời, nàng không ngước đôi mắt đã ngập chìm trong bóng tối lên, và dẫu chỉ trong một khoảnh khắc—chẳng giống bất cứ thứ gì trên đời, rực rỡ hơn tia nắng, thanh mảnh hơn, nhanh nhẹn hơn chiếc lông vũ đang rập rờn trên cánh chim, chói lóa như tia chớp và cũng như tia chớp mang ánh sáng đến cho đêm dài, dẫu dịu dàng và mong manh nhường ấy—nụ cười đó đã hiện diện; rồi nó vụt tắt, và từ đó chấm dứt mọi niềm vui đối với tôi.”
Cứ thế, những nỗi đau của chính chàng, hoặc những hình thái mô phỏng từ tự nhiên ngự trị trong tâm trí chàng với vẻ đẹp vượt xa nguyên bản, đã lấp đầy những cuộc trò chuyện của chúng tôi, trong khi tôi vẫn cẩn trọng che giấu nỗi đau đớn của riêng mình trong sự kín bưng. Nếu có khoảnh khắc nào chàng thể hiện sự tò mò, đôi mắt tôi liền cụp xuống, giọng nói tắt lựng, và vẻ thống khổ rành rành của tôi khiến chàng nhanh chóng tìm cách xua đi những ý nghĩ mà chàng vừa khơi gợi; thế nhưng chàng vẫn luôn lồng ghép những lời an ủi vào câu chuyện, tìm cách làm dịu bớt sự tuyệt vọng của tôi bằng những biểu hiện của lòng đồng cảm và trắc ẩn sâu sắc. “Cả hai chúng ta đều bất hạnh—” chàng thường nói với tôi; “Tôi đã kể cho cô nghe câu chuyện đượm buồn của mình, và chúng ta đã cùng rơi lệ tiếc thương cho linh hồn xinh đẹp đã nhẫn tâm bỏ rơi tôi ấy; nhưng cô lại che giấu nỗi buồn của mình: tôi không bắt cô phải thổ lộ chúng, nhưng hãy nói cho tôi biết liệu tôi có thể an ủi cô chăng. Thật là một cuộc phiêu lưu kỳ lạ khi giữa chốn hoang mạc này lại tìm thấy một người cô độc như cô: cô còn trẻ và xinh đẹp; phong thái của cô tao nhã và cuốn hút; thế nhưng đằng sau sự u sầu tĩnh lặng ấy, và có điều gì đó—tôi chẳng biết gọi tên là gì—trong ánh mắt biểu cảm của cô, dường như tách biệt cô khỏi đồng loại: cô đang rùng mình; xin hãy tha thứ cho tôi, tôi khẩn khoản cầu xin cô, nhưng ít nhất lần này tôi không thể kìm nén việc bày tỏ sự quan tâm sâu sắc đối với định mệnh của cô.
“Cô chẳng bao giờ mỉm cười: giọng cô thấp khàn, và cô thốt lên từng chữ như thể sợ hãi âm thanh nhỏ nhoi mà chúng tạo ra; biểu cảm của nỗi buồn tột cùng và sâu sắc không hề phai mờ khỏi gương mặt cô dù chỉ một khoảnh khắc. Tôi đã vĩnh viễn mất đi người bạn đồng hành tuyệt vời nhất mà bất kỳ người đàn ông nào có thể có được—một người dường như là một linh hồn cao cả do sự tình cờ kỳ lạ nào đó lạc bước giữa chúng ta, những sinh vật phàm trần, hơn là thuộc về giống loài của chúng ta. Thế nhưng tôi vẫn mỉm cười, và đôi khi tôi cất lời gần như quên mất sự đổi thay mà mình đã gánh chịu. Còn vẻ sầu muộn của cô thì chẳng bao giờ thay đổi; lồng ngực cô vẫn phập phồng và cô vẫn đang hít thở, nhưng cô dường như đã thuộc về một thế giới khác; và đôi khi—xin hãy tha thứ cho những suy nghĩ vẩn vơ của tôi—khi cô chạm vào tay tôi, tôi lại bất ngờ nhận ra bàn tay cô vẫn ấm áp trong khi toàn bộ ngọn lửa sự sống dường như đã lụi tàn bên trong cô.
“Khi tôi nhìn ngắm cô, những giọt lệ cô rơi, ánh mắt dịu dàng mang ý phản đối mà cô dùng để né tránh sự gặng hỏi; sự đồng cảm sâu sắc mà giọng cô truyền tải khi tôi kể về những nỗi buồn nhỏ nhặt của mình—tất cả chỉ càng làm tăng thêm sự quan tâm của tôi dành cho cô. Cô đứng đây không một tấc sắt che thân. Cô đã tự quăng mình khỏi cộng đồng chúng ta và đangéo mòn trên cánh đồng hoang vu này trong cảnh bơ vơ, bất lực: một thảm kịch khủng khiếp nào đó chắc hẳn đã giáng xuống đời cô. Xin đừng quay lưng đi; tôi không bắt cô phải vén màn bí mật đó; tôi chỉ khẩn khoản xin cô hãy lắng nghe tôi và làm quen với âm thanh của sự an ủi và lòng nhân hậu. Nếu lòng trắc ẩn, sự ngưỡng mộ và tình cảm dịu dàng có thể kéo cô ra khỏi vũng lầy tuyệt vọng, hãy để tôi thử làm điều đó. Tôi không thể nhìn vẻ đau đớn tột cùng của cô mà không cố gắng đưa cô trở lại với những cảm xúc tươi vui hơn. Hãy giãn hàng chân mày ấy ra; buông bỏ nét u sầu lạnh lùng trong ánh nhìn của cô; hãy cho phép một người bạn—một người bạn chân thành, trìu mang, tôi xin đảm nhận vai trò ấy—đem đến chút sự giải thoát, chút khoảng lặng dẫu ngắn ngủi cho những khổ đau của cô.
“Đừng nghĩ rằng tôi muốn xâm phạm vào sự tín nhiệm của cô; tôi chỉ xin sự kiên nhẫn từ cô. Đừng mãi mang vẻ mặt sầu muộn mà chẳng hé nửa lời; hãy thốt lên một lời oán thán cay đắng, tôi sẽ dùng những lời khuyên nhủ dịu dàng để khuyên răn cô và xức dầu thơm của lòng trắc ẩn lên người cô. Cô không được phép ngăn cản mọi sự giao thiệp giữa tôi và cô; đừng kể cho tôi nghe lý do vì sao cô đau khổ, mà chỉ cần thốt lên câu nói: ‘Tôi bất hạnh,’ và cô sẽ cảm thấy nhẹ nhõm như thể sau một thời gian dài bị cắt đứt khỏi mọi mối giao tình bởi một phép thuật nào đó, cô bỗng nhiên được bước trở lại vào vòng tay của sự đồng cảm nhân loại. Tôi khẩn khoản mong cô tin tưởng vào những lời gan ruột nhất của tôi và đối xử với tôi như một người bạn lâu năm, đã qua thử thách: hãy hứa với tôi không bao giờ quên tôi, không bao giờ vô cớ xua đuổi tôi; mà hãy cố gắng yêu thương tôi như một kẻ sẵn sàng dốc cạn mọi sinh lực để mang lại hạnh phúc cho cô. Hãy ban cho tôi danh phận người bạn; tôi sẽ làm tròn bổn phận của nó; và nếu có khoảnh khắc nào những lời oán thán và nỗi buồn hình thành nên câu chữ, xin hãy để tôi ở bên để thì thầm sự bình yên cho tâm hồn đang dằn vặt của cô.”
Tôi thuật lại những lời khuyên nhủ của chàng bằng những từ ngữ nhạt nhòa và không thể truyền tải hết tông giọng cùng cử chỉ đã thổi hồn vào chúng. Tựa như cơn mưa rào tưới mát mảnh đất khô cằn, chúng hồi sinh tôi, và dẫu tôi vẫn giữ kín nguyên nhân của chúng, chàng đã dẫn dắt tôi trút bỏ những lời oán hận cay đắng và khoác cho nỗi đau của mình thứ ngôn từ đượm mùi mật đắng và lửa đỏ. Với toàn bộ năng lượng của nỗi tuyệt vọng cùng cực, tôi kể cho chàng nghe về việc mình đã rơi từ đỉnh cao hạnh phúc xuống vực sâu thảm họa ra sao; rằng đối với tôi chẳng còn niềm vui, chẳng còn hy vọng nào nữa; rằng cái chết, dẫu cay đắng nhường nào, vẫn sẽ là dấu ấn chào mừng cho mọi đớn đau của tôi; cái chết—gã bộ xương khô—sẽ đẹp đẽ tựa tình yêu. Tôi chẳng hiểu vì sao nhưng tôi lại thấy ngọt ngào khi thốt ra những lời đó trước tai một con người; và dẫu tôi chế giễu mọi sự an ủi, tôi vẫn lấy làm vui sướng khi thấy chúng được trao đi với sự dịu dàng và tử tế. Tôi lặng lẽ lắng nghe, và khi chàng ngừng lời, tôi lại trút bỏ nỗi khốn cùng của mình bằng những biểu hiện cho thấy vết thương của tôi đã quá sâu để có thể chữa lành.
Nhưng giờ đây tôi cũng bắt đầu gặt hái những trái ngọt từ sự cô độc tuyệt đối của mình. Tôi đã trở nên không còn phù hợp với bất kỳ mối giao thiệp nào, ngay cả với Woodville—sinh vật dịu dàng và đầy đồng cảm nhất trên đời. Tôi đâm ra hay bắt bẻ và vô lý; tính khí tôi hoàn toàn bị phá hỏng. Tôi gọi chàng là bạn của mình nhưng lại nhìn nhận mọi việc chàng làm bằng đôi mắt đầy đố kỵ. Nếu chàng không đến thăm tôi vào giờ hẹn, tôi liền nổi giận, giận dữ khôn nguôi, và bảo rằng nếu quả thực chàng có quan tâm đến tôi thì đó cũng là thứ tình cảm lạnh lùng, chẳng đời nào vừa vặn với tôi—một sinh vật tội nghiệp, tàn tạ, kẻ mà nỗi bất hạnh sâu sắc đòi hỏi nhiều hơn những gì trái tim phàm tục của chàng có thể ban phát. Khi có khoảnh khắc tôi tưởng tượng thái độ của chàng thật lạnh lùng, tôi lại bực dọc cất lời với chàng:—“Tôi từng có sự bình yên trước khi anh đặt chân đến đây; cớ sao anh lại đến quấy rầy tôi? Anh đã trao cho tôi những nhu cầu mới mẻ, và giờ đây anh đùa giỡn với tôi như thể trái tim tôi còn nguyên vẹn như anh, như thể tôi không thực sự là một con cừu bị xén lông bị vứt ra sườn đồi hoang vu, chịu đựng đòn roi của mọi cơn cuồng phong. Tôi chẳng mong cầu một người bạn nào, chẳng cần sự đồng cảm nào cả; tôi đã tránh mặt anh, anh thừa biết điều đó, nhưng chính anh đã ép buộc bản thân áp đặt lên tôi và trao cho tôi những nhu cầu đó—thứ mà anh nhìn thấy với vẻ đắc thắng đang trao cho anh quyền thống trị tôi. Ôi, cái quyền lực hào hùng của cơn gió bắc buốt giá đóng băng cả những giọt lệ mà chính nó gây ra! Nhưng tôi sẽ không chịu đựng điều này nữa; hãy đi đi: mặt trời vẫn sẽ mọc và lặn như trước khi anh đến, còn tôi sẽ ngồi giữa hàng thông hoặc lang thang trên đồng hoang khóc lóc và oán thán mà chẳng cần anh phải lắng nghe. Anh thật tàn nhẫn, quá đỗi tàn nhẫn khi đối xử với một kẻ đang rỉ máu ở từng thớ thịt theo cái cách thô lỗ này.”
Và rồi, khi đáp lại những lời giận hờn dỗi hẫng của mình, tôi nhìn thấy gương mặt chàng cúi xuống với nỗi xót thương sống động dành cho tôi, khi tôi nhìn thấy chàng
Đôi mắt hướng về tôi với nét mặt ấy,
Mà một người mẹ dành cho đứa con trai mê sảng,
Paradiso. C. 1.
Tôi bật khóc và cất lời: “Ôi, xin hãy tha thứ cho tôi! Anh thật tốt bụng và nhân hậu, nhưng tôi nào có thích hợp với cuộc sống này. Cớ sao tôi cứ phải sống mãi thế này? Để lê lết qua từng giờ từng phút, để nhìn những cành cây thao thiết quằn quại, để cảm nhận bầu không khí, và để quằn quại trong nỗi đau đớn buốt nhói nhất của mọi cảm giác. Khung xương tôi vững chắc, nhưng tâm hồn tôi lại gục ngã dưới sức nặng của sự tồn tại đày đọa này. Cái chết là đích đến mà tôi muốn vươn tới, nhưng than ôi, tôi thậm chí còn chẳng thấy nổi điểm cuối của chặng đua. Liệu anh, người bạn đầy trắc ẩn của tôi, có thể chỉ cho tôi cách chết đi một cách bình yên và vô tội hay không, tôi sẽ mang ơn anh biết mấy: tất cả những gì tôi—một kẻ khốn nạn—khao khát chỉ là một cái chết không đau đớn.”
Nhưng những lời của Woodville luôn ẩn chứa thứ phép thuật kỳ diệu, khi bắt đầu bằng sự xót xa ngọt ngào nhất, chàng từng bước nâng tôi vực dậy khỏi chính mình và những nỗi sầu muộn cho đến khi tôi phải ngạc nhiên trước sự ích kỷ của bản thân; thế rồi chàng rời đi và sự tuyệt vọng lại quay về; công cuộc an ủi hóa ra lúc nào cũng phải bắt đầu lại từ đầu. Tôi thường ao ước chàng vắng bóng hoàn toàn; bởi tôi nhận ra mình đã trở nên lạc lõng với nhịp sống thường nhật, và rằng qua quãng thời gian dài sống ẩn dật, dẫu tôi vẫn có thể chịu đựng nỗi buồn quen thuộc và uống cạn chén đắng mỗi ngày với một chút kiên nhẫn nhất định, thì tôi đã hoàn toàn không còn chịu nổi dù chỉ là một thoáng gợn sóng cảm xúc mới mẻ. Sự kỳ vọng, niềm hy vọng và tình cảm—tất cả đều quá sức chịu đựng đối với tôi. Tôi thừa nhận điều đó, nhưng có những lúc khác, tôi lại trở nên vô lý và trút cơn giận lên người vô tội nhất, bực bội nghĩ rằng giá như linh hồn dịu dàng của chàng còn dịu dàng hơn nữa, giá như sự đồng cảm mãnh liệt của chàng còn mãnh liệt hơn nữa, thì chàng đã có thể xua đuổi con ác quỷ ra khỏi tâm hồn tôi và khiến tôi trở nên giống con người hơn. Tôi tự nhủ, mình chẳng khác nào một vở bi kịch; một nhân vật được dựng lên để chàng đến thưởng thức: thỉnh thoảng chàng lại nhắc tuồng cho tôi để tôi có thể thốt lên một câu thoại đúng với dụng ý của chàng: biết đâu chàng đã bắt tay vào việc lên ý tưởng cho một bài thơ mà trong đó tôi chính là nhân vật chính. Tôi đối với chàng chỉ là một gánh hài kịch, nhưng đối với tôi, tất cả những điều này lại là hiện thực phũ phàng: chàng hốt trọn mọi lợi lộc còn tôi gánh chịu mọi đòn roi đè nặng.
