Trong số tất cả các tiểu thuyết và truyện ngắn mà Mary Wollstonecraft Shelley để lại dưới dạng bản thảo, chỉ có duy nhất một tiểu thuyết ngắn mang tên Mathilda là hoàn chỉnh. Tác phẩm này hiện vẫn còn lưu giữ cả bản phác thảo lẫn bản thảo sạch. Giống như mọi sáng tác khác của Mary Shelley, tác phẩm này phảng phất rất nhiều nét tự truyện; thật khó có thể tìm thấy một công trình văn học nào mang tính phơi bày nội tâm sâu sắc hơn thế. Để thấu hiểu tính cách của Mary, đặc biệt là cách cô tự nhìn nhận bản thân, cũng như thái độ của cô đối với Shelley và Godwin vào năm 1819, thiên truyện này là một tài liệu vô cùng quan trọng. Mặc dù cốt truyện chính — xoay quanh tình yêu loạn lu luận của người cha dành cho con gái, cái vụ tự tử của ông, và việc Mathilda vì thế mà lánh mình khỏi xã hội để đến sống trên một vùng hoang mạc cô quạnh — không mang tính tự truyện theo bất kỳ nghĩa thực tế nào, nhưng nhiều yếu tố trong đó lại được rút tỉa từ đời thực. Ba nhân vật chính rõ ràng chính là bản thân Mary, Godwin và Shelley, và các mối quan hệ giữa họ có thể dễ dàng được sắp xếp lại để tương ứng với hoàn cảnh thực tế ngoài đời.
Dù mang tính cá nhân sâu sắc, Mary Shelley vẫn hy vọng tác phẩm sẽ được xuất bản, rõ ràng cô tin rằng các nhân vật và hoàn cảnh trong truyện đã được ngụy trang đầy đủ. Vào tháng 5 năm 1820, cô gửi tác phẩm về nước Anh qua đường của vợ chồng người bạn Gisborne, kèm theo lời thỉnh cầu cha mình sẽ đứng ra lo việc xuất bản. Thế nhưng, Mathilda, cùng với bản phác thảo mang tựa đề The Fields of Fancy, vẫn nằm lại trong số các tài liệu của gia đình Shelley mà không hề được ấn hành. Mặc dù những nhắc nhở của Mary về tác phẩm trong các bức thư và nhật ký từng làm dấy lên sự tò mò nhất định trong giới học thuật, nó vẫn không hề được nghiên cứu hay xem xét cho đến tận những năm gần đây.
Sự thờ ơ tưởng chừng như phớt lờ này một phần xuất phát từ những hoàn cảnh xoay quanh việc phân chia gia phả và tài liệu sau khi Sir Percy và Lady Shelley qua đời. Một phần tài liệu được chuyển đến Thư viện Bodleian để trở thành một bộ sưu tập lưu trữ đặc biệt, mà theo các điều khoản trong di chúc của Lady Shelley, chỉ mở cửa cho giới học giả nghiên cứu dưới những giới hạn ngặt nghèo. Một phần khác thuộc về người cháu gái của Lady Shelley, rồi sau đó chuyển giao cho những người thừa kế của bà, những người trong suốt một thời gian dài đã không công bố các bản thảo để phục vụ cho công tác nghiên cứu. Phần thứ ba rơi vào tay Sir John Shelley-Rolls, cháu chắt của nhà thơ, người đã công bố rất nhiều tư liệu quan trọng về Shelley, nhưng lại bỏ sót không ít các bản thảo còn tản mác khác. Trong lần chia tách này, hai cuốn sổ tay chứa bản thảo hoàn chỉnh của Mathilda và một phần của The Fields of Fancy đã về tay Lord Abinger; cuốn sổ tay chứa phần còn lại của bản phác thảo được chuyển cho Thư viện Bodleian; và một số tờ giấy rời ghi các phần bổ sung cùng bản thảo sửa đổi lại thuộc về Sir John Shelley-Rolls. Thật may mắn là giờ đây, toàn bộ các bản thảo ấy đều đã rộng mở cho giới nghiên cứu, tạo điều kiện cho việc ấn hành toàn văn tác phẩm Mathilda cùng những phần bổ sung mang ý nghĩa thiết thực trích từ The Fields of Fancy.
Cả ba cuốn sổ tay đều có hình thức tương đồng nhau. Một trong những cuốn sổ của Lord Abinger chứa đựng phần đầu của The Fields of Fancy, kéo dài từ Chương 1 cho đến phần đầu Chương 10, gồm 116 trang. Phần kết luận chiếm năm mươi bốn trang đầu của cuốn sổ tay thuộc Thư viện Bodleian. Tiếp sau đó là một trang giấy trắng, rồi đến ba trang rưỡi bị gạch bỏ, dường như là một bản biến thể cho phần cuối của Chương 1 và phần đầu của Chương 2. Kế tiếp là một phiên bản đã được sửa đổi và mở rộng từ phần đầu câu chuyện của Mathilda (Chương 2 và phần đầu Chương 3), có một khoảng ngắt quãng giữa đoạn kể về thời niên thiếu của cô ở Scotland và đoạn miêu tả ngắn gọn về người cha sau khi ông trở về. Cuối cùng là bốn trang phác thảo cho một phần mở đầu mới, vốn đã được sử dụng trong Mathilda. Đây là một bản nháp cực kỳ thô sơ: các dấu câu hầu như chỉ giới hạn ở dấu gạch ngang, đồng thời chi chít những chỗ sửa chữa và thay đổi. Các mảnh bản thảo thuộc bộ Shelley-Rolls, gồm hai mươi lăm tờ giấy hoặc mẩu giấy nhỏ, thường là các phần viết thêm hoặc sửa đổi cho The Fields of Fancy: nhiều trang trong số đó có đánh số thứ tự, và một vài trang được chú thích chéo vào bản thảo trong sổ tay của Lord Abinger. Hầu hết các thay đổi này đã được đưa vào Mathilda.
Cuốn sổ tay thứ hai của Abinger chứa đựng bản thảo hoàn chỉnh và cuối cùng của Mathilda, dài 226 trang. Nhìn chung, đây là một bản chép sạch. Văn bản đã được chấm câu tương đối đầy đủ và có rất ít chỗ phải sửa chữa, hầu hết những chỗ sửa ấy – dường như là kết quả của lần đọc duyệt cuối cùng – được thực hiện nhằm tránh lặp từ. Một vài đoạn bổ sung được viết nguệch ngoạc bên lề. Trên một số trang, những mảnh giấy nhỏ chứa các nội dung sửa đổi rõ ràng (rất có thể ban đầu nằm trong nhóm bản thảo Shelley-Rolls) đã được dán đè lên những dòng tương ứng của văn bản gốc. Thỉnh thoảng có một đoạn bị gạch chéo, và một vài từ ngữ cùng cụm từ bị xoá bỏ để nhường chỗ cho bản sửa. Tiếp sau trang 216, bốn tờ giấy chứa đoạn kết của câu chuyện đã bị cắt khỏi cuốn sổ tay. Chúng xuất hiện trở lại trong nhóm mảnh bản thảo Shelley-Rolls, với số trang từ 217 đến 223. Một phiên bản đã được sửa đổi, từ trang 217 đến 226, nằm ngay sau phần bị cắt.
Phương thức kể chuyện trong bản thảo cuối cùng khác biệt một trời một vực so với bản phác thảo thô sơ. Trong The Fields of Fancy, câu chuyện của Mathilda được đặt trong một khung cảnh mang màu sắc thần tiên. Tác giả được nàng tiên Fantasia đưa đến Vườn Địa Đàng Elysium, nơi cô lắng nghe lời trò chuyện của Diotima và gặp gỡ Mathilda. Mathilda kể lại câu chuyện đời mình, và kết thúc bằng cái chết của chính cô. Đến bản thảo cuối cùng, cái khung phi thực tế và hầu như chẳng mấy liên quan này đã bị loại bỏ hoàn toàn: Mathilda, khi cái chết đang đến gần, viết ra cho người bạn Woodville toàn bộ chi tiết về quá khứ bi kịch của cô – những điều mà trước đây cô chưa từng đủ dũng khí để trực tiếp thổ lộ cùng chàng.
Tựa đề của bản nháp thô, The Fields of Fancy, cùng bối cảnh và khung sườn của nó chắc chắn bắt nguồn từ câu chuyện dở dang The Cave of Fancy của Mary Wollstonecraft. Trong đó, một linh hồn bị giam cầm nơi tâm địa Trái Đất nhằm gột rửa bản thân khỏi những cặn bã của cõi trần đã kể cho Sagesta nghe (người có thể xem là tương đương với nhân vật Diotima) nghe về mối tình bất hạnh của cô với một người đàn ông mà cô hy vọng sẽ đoàn tụ sau khi hoàn tất quá trình thanh tẩy. Mary hoàn toàn quen thuộc với các tác phẩm của người mẹ kính yêu. Nhan đề này, dĩ nhiên, đã bị vứt bỏ khi cái khung truyện bị dẹp bỏ, và cái tên của nữ anh hùng được đưa vào thay thế. Dù cũng đáng lưu ý khi Mary chọn một cái tên có chữ cái đầu giống hệt tên mình, nhưng rất có thể nó được lấy cảm hứng từ Dante. Trong truyện có một vài lần nhắc đến các khúc ca trong tác phẩm Purgatorio, nơi nhân vật Mathilda xuất hiện. Người cha của Mathilda không hề được đặt tên, và họ của Mathilda cũng không được nhắc đến. Cái tên của người nam chính đã trải qua vài lần thay đổi: từ Welford, Lovel, Herbert, và cuối cùng dừng lại ở Woodville.
Bằng chứng để xác định thời gian sáng tác Mathilda vào cuối mùa hè và mùa thu năm 1819 một phần đến từ chính bản thảo, phần khác từ cuốn nhật ký của Mary. Nằm trên các trang giấy tiếp nối phần nội dung của The Fields of Fancy trong cuốn sổ tay ở Thư viện Bodleian là một số bản phác thảo thơ và văn xuôi của Shelley, bao gồm các phần của Prometheus Unbound và Epipsychidion (cả hai đều viết bằng tiếng Ý), phần lời tựa bằng tiếng Anh cho tác phẩm sau, một số đoạn văn xuôi, cùng những đoạn trích kéo dài thuộc Defence of Poetry. Được viết ngược từ phía bìa bên kia của cuốn sách là các bài thơ Ode to Naples và The Witch of Atlas. Vì tất cả những sáng tác này đều thuộc về giai đoạn 1819, 1820 và 1821, rất có thể Mary đã hoàn thành bản phác thảo của mình vào khoảng năm 1819, và khi cô đã chép xong câu chuyện, Shelley liền tiếp quản cuốn sổ tay ấy. Chương 1 của Mathilda trong cuốn sổ của Lord Abinger được đề tựa: “Florence Ngày 9 tháng 11 năm 1819.” Do toàn bộ câu chuyện của Mathilda diễn ra ở Anh và Scotland, niên đại đó chắc chắn là ngày tháng của bản thảo. Vào thời điểm ấy, Mary đang ở Florence.
Những mốc thời gian này được củng cố bởi các ghi chép trong nhật ký của Mary, cho thấy cô bắt đầu viết Mathilda vào đầu tháng 8, trong khoảng thời gian gia đình Shelley sống tại Villa Valosano, gần Leghorn. Ngày 4 tháng 8 năm 1819, sau quãng gián đoạn kéo dài hai tháng kể từ cái chết của đứa con trai nhỏ, cô tiếp tục viết nhật ký. Gần như mỗi ngày sau đó suốt một tháng trời, cô đều ghi lại dòng chữ: “Viết”, và đến ngày 4 tháng 9, cô ghi: “Chép bản thảo”. Ngày 12 tháng 9, cô viết: “Hoàn thành việc chép lại Truyện của tôi.” Dòng ghi chép tiếp theo cho thấy hoạt động văn chương là từ đơn lẻ: “viết”, vào ngày 8 tháng 11. Vào ngày 12, bé Percy Florence chào đời, và Mary không còn viết lách gì thêm cho đến tận tháng 3, thời điểm cô bắt tay vào thực hiện Valperga. Do đó, rất có thể Mary đã viết và chép lại Mathilda trong khoảng thời gian từ ngày 5 tháng 8 đến ngày 12 tháng 9 năm 1819, tiến hành một vài chỉnh sửa vào ngày 8 tháng 11 và cuối cùng đề ngày cho bản thảo là 9 tháng 11.
Lịch sử tiếp theo của bản thảo được ghi chép lại qua các bức thư và trang nhật ký. Khi vợ chồng nhà Gisborne lên đường sang Anh vào ngày 2 tháng 12 năm 1820, họ mang theo Mathilda bên mình; họ đã đọc nó trong suốt chuyến đi và ghi lại sự ngưỡng mộ của mình dành cho tác phẩm trong nhật ký cá nhân. Họ dự định sẽ đưa nó cho Godwin xem và xin ý kiến của ông về việc xuất bản. Mặc dù Medwin từng nghe kể về câu chuyện này khi ông sống cùng gia đình Shelley vào năm 1820, và Mary từng đọc nó – có lẽ là đọc từ bản phác thảo – cho Edward cùng Jane Williams nghe vào mùa hè năm 1821, bản thảo này rốt cuộc vẫn nằm trong tay Godwin. Rõ ràng ông không hề chung nỗi nhiệt thành với vợ chồng Gisborne: sựán định của ông mang tính dè dặt. Ông đánh giá cao một số phần nhất định của tác phẩm, nhưng lại ít hào hứng hơn với các phần khác; và ông coi đề tài này là “ghê tởm và đáng ghét”, đồng thời cho rằng câu chuyện sẽ cần phải có một lời tựa để ngăn không cho độc giả “phải dằn vặt bởi nỗi lo sợ... về sự sa ngã của nữ anh hùng”, – nghĩa là, nếu như nó được xuất bản. Thế nhưng, hoàn toàn không có ghi chép nào cho thấy ông từng nỗ lực đưa tác phẩm ra mắt công chúng. Từ ngày 18 tháng 1 năm 1822 cho đến ngày 2 tháng 6 năm 1822, Mary liên tục nài nỉ bà Gisborne tìm lại bản thảo và cho người chép lại giúp cô, nhưng bà Gisborne lần nào cũng báo cáo về sự bất thành của mình. Những dòng nhắc nhở cuối cùng về tác phẩm xuất hiện sau cái chết của Shelley, nằm trong một trang nhật ký chưa từng được công bố và hai bức thư của Mary. Trong trang nhật ký ngày 27 tháng 10 năm 1822, cô kể về sự khuây khỏa cho nỗi đau đớn mà cô từng tìm thấy trong việc sáng tác Mathilda. Trong một bức thư gửi bà Gisborne, cô so sánh chuyến hành trình của cô và Jane đến Pisa cùng Leghorn để dò la tin tức về Shelley và Williams với hành trình của Mathilda đi tìm người cha, “lao đi – (như Matilda), hướng về phía biển để tìm hiểu xem liệu chúng tôi có phải chịu muôn đời đọa đày trong cay đắng hay không.” Và vào ngày 6 tháng 5 năm 1823, cô viết: “Matilda tiên tri chính xác đến từng chi tiết nhỏ nhặt nhất – và toàn bộ tác phẩm chính là một đài tưởng niệm cho những gì hiện hữu lúc này.”
Những sự thật này không chỉ giúp xác định niên đại của bản thảo mà còn cho thấy cảm giác gắn kết cá nhân sâu sắc của Mary đối với câu chuyện. Dựa vào các sự kiện diễn ra trong giai đoạn 1818-1819, người ta hoàn toàn có thể tìm ra nền tảng cho thiên truyện bệnh hoạn này và từ đó đánh giá đúng đắn ý nghĩa tiểu sử của nó.
Vào ngày 24 tháng 9 năm 1818, cô con gái Clara Everina của nhà Shelley, khi ấy vừa tròn một tuổi, đã qua đời ở Venice. Mary và các con đã rời Bagni di Lucca đến Este để đoàn tụ với Shelley tại biệt thự của Lord Byron. Sức khỏe của bé Clara vốn không tốt khi họ khởi hành, và tình trạng ấy càng tồi tệ hơn trong suốt chuyến đi. Từ Este, Shelley và Mary đưa bé đến Venice để thăm khám bác sĩ, một chuyến đi trắc trở với vô vàn sự chậm trễ và khó khăn. Bé trút hơi thở cuối cùng gần như ngay khi họ vừa đặt chân đến nơi. Theo Newman Ivey White, trong nỗi đau đớn quằn quại và mù quáng của mình, Mary đãổ lỗi cho Shelley về cái chết của đứa trẻ, và trong một khoảng thời gian, cô cảm thấy một sự kháng cự mãnh liệt về mặt thể xác đối với ông, để rồi sau đó chìm dần vào sự thờ ơ lạnh nhạt và xa cách về mặt tâm hồn. Tâm trạng u ám của Mary khiến cuộc sống chung trở nên ngột ngạt, và chính bản thân Shelley cũng rơi vào nỗi tuyệt vọng khôn cùng. Ông bày tỏ cảm giác cách biệt của họ qua một số bài thơ trữ tình sáng tác năm 1818 – “tất cả những vần thơ buồn đau nhất của tôi.” Đơn cử như trong một đoạn thơ ngắn, ông từng than thở rằng Mary đã bỏ rơi ông “đơn độc giữa thế gian hoang lạnh này.”
Dấp dáng nàng thực đây – một dáng hình kiều diễm –
Nhưng nàng đã bay đi, xuôi theo nẻo đường hoang vắng,
Dẫn tới chốn thâm u nhất của muộn phiền.
Nàng ngồi bên lò sưởi của nỗi tuyệt vọng tái tê,
Nơi mà
Vì chính nàng, anh chẳng thể bước theo sau.
Giáo sư White tin rằng Shelley chỉ ghi lại sự cách biệt ấy “qua những lớp ngôn từ che đậy” trong Julian and Maddalo hoặc trong những bài thơ mà ông không cho Mary xem, và rằng Mary chỉ thừa nhận điều đó sau khi Shelley qua đời, thông qua bài thơ “The Choice” cùng những ghi chú biên tập của cô về các sáng tác trong năm đó của ông. Thế nhưng, câu chuyện chưa từng được công bố này, được viết ra sau cái chết của đứa con trai thứ William, chắc chắn vẫn chứa đựng – dẫu cũng ẩn giấu dưới những lớp vỏ bọc – sự thừa nhận trực diện và niềm ân hận tột cùng của Mary. Tôi tin rằng Mary thừa hiểu những gì mình đang gây ra cho Shelley. Trong nỗ lực gột rửa cảm xúc của bản thân và thú nhận lỗi lầm, cô đã trút hết nỗi đau khổ cùng sự cô độc, niềm cay đắng và sự dằn vặt bản thân của những tháng ngày qua vào từng trang giấy của Mathilda.
Các yếu tố tiểu sử hiện lên vô cùng rõ ràng: Mathilda chính xác là bản thân Mary; người cha của Mathilda là hiện thân của Godwin; còn Woodville lại là một hình ảnh lý tưởng hóa về Shelley.
Giống như Mathilda, Mary là một người phụ nữ với những tình cảm và đam mê mãnh liệt, thứ mà cô thường che giấu sau một vẻ bề ngoài điềm tĩnh. Giống như Mathilda, người mẹ của Mary cũng qua đời chỉ vài ngày sau khi hạ sinh cô. Giống như Mathilda, cô từng trải qua một khoảng thời gian tuổi trẻ ở Scotland. Giống như Mathilda, cô gặp gỡ và đem lòng yêu một nhà thơ “đẹp đẽ vô ngần”, và – cũng giống như Mathilda – trong năm tháng buồn đau ấy, cô đã đối xử tệ bạc với chàng, trở nên “hay bắt bẻ và vô lý” trong nỗi sầu muộn của mình. Sự cô độc, nỗi đau thương và niềm ân hận của Mathilda hoàn toàn có thể tìm thấy những nét tương đồng trong cuốn nhật ký sau này của Mary cũng như trong tác phẩm “The Choice”. Thiên truyện này chính là chiếc van xả cảm xúc của cô trong năm 1819.
Woodville, nhà thơ ấy, gần như hoàn hảo về mọi mặt, “rực rỡ kể từ thưở thiếu thời”, tựa như “một thiên thần với đôi chân có cánh” – toàn bích về nhan sắc, toàn thiện về bản tính, và tràn ngập sự dịu dàng. Chàng cũng đạt được những thành công rực rỡ trên văn đàn, khi tập thơ được viết ra năm hai mươi ba tuổi của chàng từng được ca tụng khắp chốn. Dù có châm chước cho sự phóng đại và những ước vọng viển vông của Mary, chúng ta vẫn dễ dàng nhận ra bóng hình của Shelley: Woodville mang trong mình những lý tưởng thơ ca, sức hút từ lời ăn tiếng nói, những phẩm chất đạo đức cao đẹp, cùng ý thức tận hiến và trách nhiệm đối với những người chàng yêu thương cũng như với toàn thể nhân loại. Chàng chính là bức chân dung đầu tiên mà Mary vẽ về người chồng của mình, được phác họa trong một năm mà cô đang từng bước quay trở về bên ông từ “lò sưởi của nỗi tuyệt vọng tái tê.”
Hoàn cảnh thuở nhỏ và nền tảng giáo dục của Godwin và người cha trong Mathilda vốn dĩ khác nhau. Thế nhưng chúng lại tôi luyện nên những con người có nét tương đồng: ai nấy đều ngông cuồng, hào phóng, kiêu ngạo và độc đoán. Có rất nhiều bóng hình của Godwin trong câu chuyện này, vượt lên trên cả bức tranh về một vĩ nhân bị hủy hoại bởi tính cách và hoàn cảnh. Mối quan hệ giữa cha và con gái, trước khi bị tàn phá bởi thứ đam mê trái với luân thường đạo lý của người cha, mang nhiều nét tương đồng với mối quan hệ giữa Godwin và Mary. Chính cô từng gọi tình yêu mình dành cho ông là “quá đỗi nồng nhiệt và lãng mạn”. Rất có thể, qua nỗi buồn của Mathilda khi bị cách ly khỏi người cha và sự mất mát ông vĩnh viễn qua cái chết, cô đang ghi lại nỗi đau đớn của chính mình trước sự chia rẽ về mặt tinh thần với Godwin – điều mà trong mắt cô chỉ có thể xem là sự thiếu vắng lòng trắc ẩn đến nhẫn tâm từ phía ông. Ông từng buộc tội cô là kẻ hèn nhát và giả tạo trong nỗi đau thương trước cái chết của bé Clara, và sau đó lại tỏ ra xem nhẹ sự mất mát khi bé William qua đời. Ông cũng từng gọi Shelley là “một kẻ đồi bại và trơ trẽn” vì Shelley từ chối gửi thêm tiền cho ông. Chẳng có gì lạ nếu Mary cảm thấy rằng, giống như Mathilda, cô đã mất đi một người cha dẫu vô cùng yêu thương nhưng lại vô cùng tàn nhẫn.
Bằng cách đó, Mary ôm trọn mọi lỗi lầm về phần mình trong rạn nứt với Shelley, đồng thời chuyển hóa sự xa cách về thể xác thành sự đứt gãy trong sự đồng điệu với Godwin. Việc cô biến những sự thật này thành một câu chuyện về tội loạn luân chắc chắn xuất phát từ sự quan tâm mà cô và Shelley dành cho đề tài ấy vào thời điểm đó. Họ xem đó là một chủ đề đầy kịch tính và mang lại hiệu quả nghệ thuật cao. Vào tháng 8 năm 1819, Shelley hoàn thành tác phẩm The Cenci. Trong suốt quá trình sáng tác, ông đã bàn bạc với Mary về việc sắp xếp các phân cảnh; thậm chí ngay từ đầu, ông còn gợi ý chính cô nên tự mình viết vở bi kịch ấy. Và khoảng một năm trước đó, ông từng liên tục thúc giục cô dịch tác phẩm Myrrha của Alfieri. Thật vậy, Thomas Medwin cho rằng câu chuyện mà cô đang viết vào năm 1819 được xây dựng dựa trên nguyên mẫu Myrrha. Việc cô vẫn vương vấn vở bi kịch đó trong lúc chấp bút viết Mathilda được thể hiện rõ qua cách cô vận dụng nó một cách xuất sắc tại một trong những nút thắt cao trào của câu chuyện. Và có lẽ cô vẫn đang nhớ đến cách mình xử lý chủ đề ấy khi viết bài tiểu luận tiểu sử về Alfieri cho bộ Lardner’s Cabinet Cyclopaedia gần hai mươi năm sau. Khi ấy, cô đã bàn về những khó khăn vốn có trong một đề tài như thế, rằng “sự chênh lệch tuổi tác càng làm gia tăng tội loạn luân trái với tự nhiên. Để thổi hồn và tạo nên sức hấp dẫn cho một mối gắn kết như vậy, nhà biên kịch cần phải tô điểm cho người cha những nét trẻ trung hoàn toàn không trái với quy luật xác suất.” Đó là điều mà cô đã nỗ lực thực hiện trong Mathilda (tất nhiên là nhờ có sự hỗ trợ từ thực tế rằng hoàn cảnh ở đây ngược lại với trong Myrrha). Người cha của Mathilda còn trẻ tuổi: ông kết hôn trước khi bước sang tuổi hai mươi. Khi trở về bên Mathilda, ông vẫn thể hiện “sự nhiệt thành và nét tươi mới trong cảm xúc vốn có của tuổi trẻ.” Ông sống trong quá khứ và nhìn thấy người vợ quá cố của mình đang hồi sinh trong hình hài cô con gái. Bằng cách ấy, Mary đã cố gắng hợp thức hóa hoàn cảnh và khiến nó “không hề trái với quy luật xác suất.”
Mathilda đem đến một ví dụ điển hình về phương pháp sửa bản thảo của Mary Shelley. Nghiên cứu bản thảo cho thấy cô là một người thợ cẩn trọng, và khi gọt giũa câu chuyện kỳ quái này, cô luôn nhất quán theo đuổi mục tiêu tạo ra tính đáng tin cậy và hiện thực cao hơn, cách trình bày sự kiện mang tính kịch tính hơn (dù đôi khi hơi đẫm chất kịch méo mó), động cơ hành động hợp lý hơn, sự cô đọng, và việc loại bỏ những đoạn văn hoa mỹ sướt mướt. Trong quá trình sửa đổi và viết lại, rất nhiều chi tiết đã được thêm vào, khiến cho Mathilda có độ dài đáng kể hơn so với The Fields of Fancy. Thế nhưng những phần bổ sung ấy thường là những cải thiện đắt giá: một bức tranh hoàn chỉnh hơn rất nhiều về cha mẹ của Mathilda cũng như cuộc hôn nhân của họ, biến họ thành những con người có hồn chứ không chỉ là những hình nộm vô tri, qua đó phần nào giải thích cho tấn bi kịch; sự phát triển nhân vật Người quản gia, thoạt đầu chỉ đơn thuần là kẻ hầu đi cùng Mathilda trong hành trình tìm kiếm người cha, nay đã trở thành một người tri kỷ đầy thấu cảm, với những phản ứng góp phần làm nổi bật kịch tính của tình huống; hay một từ hoặc một cụm từ ngắn được thêm vào đánh dấu sự thấu thị của Mary Shelley đối với động cơ và hành động của cả Mathilda lẫn người cha. Chính vì thế, Mathilda không hề mang lại cho người đọc cảm giác dài dòng hơn The Fields of Fancy, bởi nó duy trì sự lôi cuốn tốt hơn nhiều. Và song hành với tất cả những phần bổ sung ấy là việc khéo léo cắt bỏ những điều hiển nhiên, rườm rà và sự trau chuốt một cách gượng gạo.
Bản thảo hoàn chỉnh Mathilda vẫn bộc lộ những nhược điểm của Mary Shelley trong tư cách một nhà văn: sự lan man, cốt truyện lỏng lẻo, và cách xây dựng nhân vật đôi khi còn rập khuôn, phóng đại. Người đọc ắt phải kiên nhẫn trước những tiếng than khóc ngập tràn của nữ anh hùng. Suy cho cùng, nàng vẫn đứng trong dòng vĩ đại của các nữ anh hùng lãng mạn: nàng tự so sánh những giọt nước mắt của chính mình với nỗi đoạn trường của Ghismonda trong tác phẩm của Boccaccio khi ôm lấy trái tim của Guiscardo. Nếu người đọc có thể chấp nhận Mathilda theo những chuẩn mực của riêng nàng, họ sẽ tìm thấy không chỉ giá trị tiểu sử ẩn chứa trong câu chuyện mà còn cả những giá trị nội tại đích thực: một cảm nhận tinh tế về nhân vật và hoàn cảnh cùng lối hành văn thường xuyên mạnh mẽ và chuẩn xác.
