Vì những ý nghĩ ấy cứ mãi ám ảnh trong tâm trí, bạn có thể đoán được rằng ảnh hưởng từ lời nói của Woodville chẳng kéo dài bao lâu; và dẫu tôi không còn trách anh ấy vô tình nữa, thì chẳng mấy chốc tôi lại chìm đắm trong nỗi bất hạnh như trước. Chẳng bao lâu sau biến cố đó, chúng tôi từ biệt nhau. Hay tin mẹ lâm bệnh, anh vội vã lên đường về với bà. Anh đến chào từ biệt tôi, và chúng tôi cùng dạo bước trên bãi hoang thêm một lần cuối. Anh hứa sẽ quay lại thăm tôi; đồng thời dặn dò tôi hãy vững lòng, nuôi dưỡng những suy nghĩ tươi vui chừng nào hay chừng ấy, cho đến khi thời gian và lòng kiên định chiến thắng nỗi đau khổ, để tôi có thể hòa nhập trở lại với cuộc đời.
– “Hơn hết thảy mọi lời khuyên nhủ từ anh,” anh nói, “hãy khắc ghi và tuân theo điều này: đừng bao giờ tuyệt vọng. Đó là cái vực thẳm nguy hiểm nhất mà em cứ chông chênh đứng ở bờm mép; nhưng em phải vững bước trở lại, và hãy để hi vọng dẫn đường cho em. Hãy hi vọng, và những vết thương của em sẽ vơi đi một nửa: nhưng nếu em cứ cố chấp chìm đắm trong tuyệt vọng, sẽ chẳng bao giờ còn lại sự an nào cho em nữa. Tin anh đi, người bạn thân thiết nhất của tôi ơi, rằng sẽ có một ngày em cảm nhận được niềm vui mà ánh mặt trời, mặt đất cùng tất cả vẻ đẹp nơi đây có thể ban tặng. Niềm hạnh phúc dịu mát của Tình yêu sẽ lại ghé thăm trái tim em, cởi bỏ bùa chú đang trói buộc em vào nỗi buồn đau, cho đến khi em phải tự hỏi vì sao đôi mắt mình lại từng khép kín trong đêm dài đằng đẵng đang đè nặng lên em. Anh không dám mong mình đã khơi gợi được ở em sự quan tâm đủ lớn để ý nghĩ về anh, và tình cảm mà anh mãi dành cho em, có thể làm dịu bớt nỗi u sầu cùng những giọt nước mắt đắng cay. Nhưng nếu tình bạn của anh có thể giúp em nhìn cuộc đời với ít sự chán ghét hơn, hãy cẩn trọng chớ để sự nghi kỵ làm tổn hại đến nó. Tình yêu là một linh hồn mong manh và dễ bị tổn thương bởi sự ghen tuông thô lỗ. Anh cầu xin em hãy gìn giữ một niềm tin vững chắc vào sự chân thành của anh tận sâu thẳm trái tim, ngoài tầm với của những cơn gió thoảng qua có thể làm xao động bề mặt của nó. Tính khí em đã trở nên bất định vì đau khổ, và nhịp điệu tâm hồn em, anh e rằng, đôi khi bị lung lay bởi những nguyên nhân không đáng; nhưng hãy để lòng tin của em vào sự đồng cảm và tình yêu của anh trở nên sâu sắc hơn nhiều, và không thể bị chạm đến bởi những xáo trộn đến rồi đi ấy – miễn là chúng không đụng đến tình cảm của em, chúng sẽ để lại cho em sự nguyên vẹn.”
Đó là một trong những bài học cuối cùng của Woodville. Tôi nghẹn ngào lắng nghe; và sau cái ôm từ biệt đầy lưu luyến, tôi dõi theo bóng anh khuất dần cho đến khi tầm mắt không còn bắt gặp người an ủi duy nhất của tôi trên cõi đời này nữa. Tôi đã khăng khăng đòi đi tiễn anh băng qua bãi hoang hướng về thị trấn nơi anh ở: mặt trời hãy còn treo cao khi anh rời đi, và tôi quay bước trở về ngôi nhà nhỏ của mình. Lúc đó là những ngày cuối tháng Chín khi màn đêm bắt đầu se lạnh. Nhưng thời tiết thật yên ả, và khi bước đi, tôi thả hồn vào những hoài niệm chẳng chút buồn phiền. Tôi nghĩ về Woodville bằng tất cả lòng biết ơn và sự tử tế, chẳng hiểu sao, tôi không hề cảm thấy tiếc nuối sự ra đi của anh với bất kỳ sự cay đắng nào. Dường như sau một cú sốc lớn, mọi đổi thay khác đối với tôi đều trở nên tầm thường; và tôi cứ thế bước đi, tự hỏi khi nào thì thời điểm ấy sẽ đến – thời điểm tất cả bốn người chúng tôi, khi người cha thân yêu nhất được trả về bên tôi, sẽ hội ngộ trong một Thiên đàng ngọt ngào nào đó. Tôi mường tượng ra một dòng sông thơ mộng giống như dòng sông mà bên bờ của nó, Dante miêu tả Mathilda đang hái những đóa hoa, dòng sông vẫn luôn tuôn chảy
—— bruna, bruna,
Sotto l’ombra perpetua, che mai
Raggiar non lascia sole ivi, nè Luna.
Và rồi tôi tự lẩm bẩm đọc lại toàn bộ đoạn thơ tuyệt diệu kể về việc Dante bước vào Thiên đàng hạ giới; và nghĩ rằng thật ngọt ngào biết bao khi tôi lang thang bên những bờ sông thơ mộng ấy để thấy cỗ xe ánh sáng hạ xuống cùng người thân yêu đã mất lâu ngày được trao trả lại cho tôi. Khi tôi đứng đó chờ đợi khoảnh khắc ấy trong niềm hân hoan mong mỏi, tôi nghĩ về việc mình sẽ kết những đóa hoa tươi thắm mọc nơi đó thành một vòng hoa để đội lên đầu vì vui sướng; tôi sẽ cất tiếng hát bài sul margine d’un rio, khúc ca yêu thích của cha tôi, và tiếng hát của tôi lướt qua bầu không khí phẳng lặng sẽ báo hiệu cho người, dù người đang ngồi ở tàn lá búp nào ngóng chờ giây phút đoàn tụ của chúng ta, rằng đứa con gái của người đã đến. Khi ấy, dấu vết của muộn phiền sẽ phai mờ trên vầng trán tôi, và tôi sẽ ngẩng cao đầu không chút sợ hãi để bắt gặp ánh mắt người, ánh mắt vẫn luôn tỏa rạng thứ ánh sáng dịu dàng của tình yêu ngây thơ. Khi ngẫm nghĩ về ánh nhìn kỳ diệu từ đôi mắt sâu thẳm ấy, tôi bật khóc, nhưng thật khẽ khàng, sợ rằng tiếng nức nở của mình sẽ làm xáo trộn khung cảnh huyền diệu.
Tôi chìm đắm hoàn toàn vào cõi mơ màng ấy đến nỗi cứ thế bước đi, chẳng màng đến đường đi nước bước cho đến khi tôi thực sự cúi xuống để hái một đóa hoa cho vòng hoa của mình trên cánh đồng hoang vu ấy – nơi chẳng có đóa hoa nào mọc, để rồi tôi bừng tỉnh khỏi giấc mơ ban ngày và nhận ra mình đang ở một nơi chẳng rõ phương hướng.
Mặt trời đã lặn và sắc hồng mà những đám mây vớt vát được từ ngài trong lúc hạ sơn đã hầu như phai nhạt. Một cơn gió quét qua cánh đồng, tôi ngó quanh và chẳng thấy vật thể nào cho tôi biết mình đang ở đâu; tôi đã lạc đường, và mọi nỗ lực tìm lại lối đi đều trở thành vô vọng. Tôi lang thang bước tiếp, và màn đêm đang buông xuống khiến mọi dấu vết có thể dẫn đường cho tôi trở nên mờ mịt. Cuối cùng, vạn vật bị che phủ trong lớp tối đen như mực của đêm sâu; tôi mệt lử, và biết rằng người hầu gái của tôi tối nay sẽ ngủ lại ở ngôi làng bên cạnh, thế nên sự vắng mặt của tôi sẽ chẳng làm ai lo lắng; lại thêm việc tôi được an toàn trước mọi kẻ tẻn tẻn đột nhập ở chốn hoang vu này, tôi quyết định sẽ qua đêm ngay tại nơi mình đang đứng. Quả thực tôi đã quá mệt mỏi để có thể bước thêm: không khí lạnh buốt nhưng tôi chẳng màng đến sự bất tiện của thể xác, và tôi nghĩ rằng mình đã quen chịu đựng thời tiết khắc nghiệt trong suốt hai năm sống cô độc, khi mà chẳng sự thay đổi nào của các mùa có thể ngăn cản những bước chân lang thang không dứt của tôi.
Tôi nằm xuống thảm cỏ giữa muôn bề tối tăm chẳng một tia sáng nhỏ nhoi nào len lỏi nổi – Chẳng một âm thanh nào vang lên bởi đêm sâu đã ru ngủ các loài côn trùng, những sinh vật duy nhất sống trên chốn hoang vắng nơi chẳng có cây cối hay bụi rậm nào có thể che chở cho bất kỳ thứ gì khác – Có một sự tĩnh lặng kỳ diệu bao trùm bầu không khí khiến các giác quan tôi dịu lại nhưng đồng thời lại đánh thức tâm hồn tôi, tâm trí tôi lao vút từ hình ảnh này sang hình ảnh khác và dường như đang nắm bắt lấy cõi vĩnh hằng. Mọi thứ trong lòng tôi thật mờ ảo nhưng bình yên, cho đến khi ý nghĩ rối bời và cuối cùng lịm tắt vào giấc ngủ.
Khi tôi tỉnh dậy trời đang mưa: người tôi đã ướt sũng, các cơ bắp cứng đờ và đầu óc quay cuồng vì cái lạnh ban đêm. Đó là một trận mưa phùn rả rích, ngấm ngầm; khi mái tóc ẩm ướt dính bết vào cổ và che khuất một phần khuôn mặt, tôi hầu như chẳng đủ sức để dùng các ngón tay hất những lọn tóc dài thẳng thớm đang rũ xuống trước mắt ra. Bóng tối đã vơi bớt rất nhiều và ở phía đông, nơi mây bớt dày đặc nhất, vầng trăng ẩn hiện đằng sau lớp mây xám mỏng manh –
The moon is behind, and at the full
And yet she looks both small and dull.
Sự hiện diện của vầng trăng thắp lên trong tôi niềm hy vọng rằng nhờ nó tôi có thể tìm được đường về nhà. Nhưng tôi rũ rượi và phải mất nhiều giờ đồng hồ lê những bước chân chậm chạp, thường xuyên phải dừng lại khuỵu xuống nền đất ẩm ướt vì chẳng thể bước tiếp nổi, tôi mới về đến ngôi nhà nhỏ.
Tôi ghi nhớ đặc biệt đêm hôm đó, bởi chính nó đã đẩy nhanh hồi kết cho bi kịch đời tôi, nếu không có lẽ nó đã kéo dài lê thê qua những năm tháng đau buồn mỏi mệt. Khi về đến nơi tôi rất mệt và hoàn toàn không đủ sức để cởi bỏ bộ quần áo ướt sũng đang bám chặt lấy người. Sáng hôm sau, khi quay trở lại, người hầu phát hiện tôi nằm sõng soài trên sàn phòng, gần như bất tỉnh trong cơn sốt cao hừng hực.
Tôi đã lâm trọng bệnh suốt một thời gian dài, và khi vượt qua được nguy hiểm trước mắt của cơn sốt, mọi triệu chứng của căn bệnh lao phổi tiến triển nhanh chóng bắt đầu lộ rõ. Lúc đầu tôi không hay biết điều này và cứ nghĩ sự suy nhược tột độ của mình là hậu quả từ trận sốt; nhưng sức lực của tôi cứ cạn kiệt dần; khi mùa đông đến thì tôi bắt đầu ho; và đôi gò má trũng sâu, vốn đã nhợt nhạt nay lại hừng hực ngọn lửa sốt của bệnh lao. Từng chút một, những triệu chứng ấy giáng xuống đời tôi; và tôi trở nên đinh ninh rằng khoảnh khắc mà tôi từng khao khát bấy lâu sắp sửa đến nơi và tôi đang chết dần chết mòn. Tôi đang ngồi bên lò sưởi, người bác sĩ vẫn chăm sóc tôi từ hồi bị sốt vừa mới rời đi, và tôi lướt xem đơn thuốc của ông với vị trí chủ đạo là thuốc ráng hoa chuông (digitalis). “Vâng,” tôi tự nhủ, “tôi hiểu sự tình ra sao rồi, thật kỳ lạ khi tôi lại tự lừa dối mình lâu đến thế; tôi sắp sửa chết một cái chết thanh bạch, và nó thậm chí còn ngọt ngào hơn cả thứ mà chất phiến thạch từng hứa hẹn.”
Tôi đứng dậy và chậm rãi bước tới bên cửa sổ; cánh đồng hoang rộng lớn bị phủ một lớp tuyết trắng lấp lánh dưới những tia nắng chiếu rọi rực rỡ qua bầu không khí trong lành, lạnh giá: vài chú chim đang mổ những mẩu vụn bánh mì dưới bệ cửa sổ của tôi. Tôi mỉm cười trong niềm vui thanh thản; và trong tâm trí, vốn đã quen thuộc với việc tự động kết nối các suy nghĩ thành một mạch duy nhất như thể tôi đang cất thành lời, tôi cất tiếng ngâm nga với khung cảnh trước mắt:
“Chào mi nhé, Mặt trời tươi đẹp, và chào mi, Đất mẹ trắng tinh, vừa đẹp đẽ lại lạnh lùng! Có lẽ ta sẽ chẳng bao giờ còn được nhìn thấy mi phủ đầy sắc xanh nữa, và những đóa hoa ngọt ngào của mùa xuân sắp tới sẽ nở rộ trên nấm mồ ta. Ta sắp sửa rời xa mi; chẳng bao lâu nữa linh hồn đang sống này, vốn luôn bận rộn với những hình hài và ý nghĩ kỳ lạ chẳng thuộc về mi, chẳng bao lâu nữa nó sẽ bay đến những miền đất khác và thể xác héo mòn này sẽ nằm bất động trên bầu ngực mi
“Xoay vần trong vòng quay ngày đêm của đất trời
Cùng đá sỏi, núi non và cây cối.
“Bởi mi cũng sẽ thế thôi, hỡi kẻ được gọi là Mẹ của muôn loài, khi ta đã ra đi. Ta đã yêu mi; và trong những ngày tháng hạnh phúc lẫn buồn đau, ta đã lấp đầy những chốn hoang vắng của các người bằng những tưởng tượng hoang dã do chính ta tạo nên. Rừng cây, hồ nước và núi non mà ta yêu dấu, đối với các người mang ngàn vạn sự liên tưởng; và mi nữa, ôi Mặt trời! mi đã mỉm cười, và đóng vai trò của mình trong biết bao ảo ảnh từng bùng nổ sự sống trong tâm hồn cô độc của ta, rồi sẽ chết đi cùng với ta. Những chốn hoang vắng của mi, hỡi miền đất ngọt ngào, cây cối và dòng nước của mi vẫn sẽ tồn tại, lay động bởi những cơn gió của mi, hay tĩnh lặng dưới ánh mắt của buổi trưa hè, dẫu cho những gì ta từng cảm nhận về các người, và tất cả những giấc mơ của ta – thứ từng biến dạng các người một cách kỳ lạ – sẽ chết cùng ta. Mi sẽ tồn tại để phản chiếu những hình ảnh khác trong những tâm trí khác, và sẽ mãi mãi vẹn nguyên, dẫu cho hình bóng phản chiếu của mi biến đổi ngàn hình vạn trạng, dễ thay đổi như trái tim của những kẻ ngắm nhìn mi. Một trong những chiếc gương mong manh ấy, kẻ từng tôn thờ hình bóng mi, sắp sửa vỡ tan, vỡ vụn thành cát bụi. Nhưng Thiên nhiên với muôn đời sung mãn sẽ tạo ra chiếc gương này đến chiếc gương khác, và mi sẽ chẳng hề mất mát gì qua sự hủy diệt của ta.
“Mi sẽ mãi mãi vẹn nguyên. Vậy xin hãy nhận lấy lời chào từ biệt đầy biết ơn từ một chiếc bóng phù du sắp sửa biến mất, kẻ hân hoan rời xa mi, nhưng vẫn mang theo cái nhìn cuối cùng đượm vẻ biết ơn đầy âu yếm. Tạm biệt! Bầu trời, đồng ruộng và rừng cây; những đóa hoa tươi thắm mọc trên mi; những ngọn núi và dòng sông của mi; đến bầu không khí ngọt lành và ngọn gió mạnh mẽ từ phương bắc, tất cả, xin gửi lời chào tạm biệt cuối cùng. Ta sẽ chẳng còn phải rơi giọt nước mắt nào nữa bởi nhiệm vụ của ta đã gần hoàn tất, và ta sắp được đền đáp cho quãng thời gian đau khổ dài đằng đẵng và nặng nề nhất. Hãy ban phúc cho đứa con của mi dẫu ngay trong cái chết, hỡi mi, như ta đang ban phúc cho mi; và hãy để ta được ngủ yên trong nấm mồ tĩnh lặng của mình.”
Tôi cảm nhận cái chết đang đến gần và lòng tôi bình thản. Tôi không còn tuyệt vọng, mà nhìn mọi thứ xung quanh bằng sự trìu mến phẳng lặng. Tôi thấy ngọt ngào khi dõi theo quá trình tàn lụi dần của sức lực, và tự nhủ lòng mình, thêm một ngày nữa rồi lại thêm một ngày nữa, nhưng tôi sẽ chẳng còn thấy lại những chiếc lá đỏ của mùa thu; trước thời điểm đó tôi sẽ được ở bên cha rồi. Tôi mừng vì Woodville không ở bên tôi, bởi có lẽ anh ấy sẽ đau buồn, và tôi chỉ muốn nhìn thấy những nụ cười trong màn kịch cuối cùng của cuộc đời; khi viết thư cho anh lần cuối, tôi đã kể về tình trạng sức khỏe tồi tệ của mình nhưng không nói về xu hướng đoản mệnh của nó, sợ rằng anh ấy sẽ nghĩ việc đến bên tôi là bổn phận, bởi tôi sợ những giọt nước mắt của tình bạn sẽ phá hủy sự bình yên thiêng liêng trong tâm hồn mình. Tôi cảm thấy thích thú khi sắp xếp mọi chi tiết nhỏ nhặt sẽ diễn ra khi tôi không còn nữa. Thật lòng tôi đang say đắm cái chết; chẳng có thiếu nữ nào lại cảm thấy sung sướng khi ngắm nhìn bộ xiêm y cô dâu của mình hơn tôi lúc mường tượng ra các cơ bắp đang được quấn chặt trong lớp vải liệm: chẳng phải đó là bộ y phục kết hôn của mình sao? Chỉ có nó mới hợp nhất tôi với cha, khi trong sự hòa hợp vĩnh cửu về mặt tâm hồn, chúng tôi sẽ chẳng bao giờ phải chia lìa.
Tôi sẽ không nán lại với những đổi thay cuối cùng mà tôi cảm nhận được trong sự tàn tạ tận cùng của tự nhiên. Nó diễn ra nhanh chóng nhưng không đau đớn: tôi cảm thấy một niềm vui kỳ lạ trong đó. Suốt bao năm dài, đây là những ngày bình yên đầu tiên ghé thăm tôi. Tôi không còn vắt kiệt trái tim khốn khổ của mình bằng những giọt nước mắt cay đắng và những lời oán thán cuồng dại; tôi không còn trách cứ mặt trời, mặt đất, không khí vì những đau đớn và khốn cùng nữa. Tôi chờ đợi trong sự mong mỏi yên bình những giờ phút cuối của một cuộc đời vốn đã vô cùng ngọt ngào và cay đắng đối với tôi. Tôi chết đi mà không phải chưa từng tận hưởng cuộc sống; tôi đã hạnh phúc suốt mười sáu năm: trong những tháng đầu tiên khi cha trở về, tôi đã tận hưởng cả thời đại khoái lạc: còn bây giờ quả thực tôi đã già đi trong đau khổ; những bước chân tôi yếu ớt tựa người già; tôi trở nênu sầu quạu quã và chẳng còn thích hợp với cuộc đời; thế nên sau khi trải qua hơn hai mươi năm ngắn ngủi trên cõi đời này, tôi lại thấy mình thích hợp với nấm mồ chật hẹp hơn nhiều người khi họ đạt đến tuổi thọ tự nhiên của cuộc đời.
Hết lần này đến lần khác, tôi hoài niệm lại những phân đoạn khác nhau trong cuộc đời ngắn ngủi của mình: nếu thế giới này là một sân khấu và tôi chỉ là một diễn viên trên đó thì vai diễn của tôi thật kỳ lạ, và hỡi ôi, đầy bi kịch! Gần như từ thuở ấu thơ, tôi đã bị tước đoạt mọi minh chứng về tình cảm mà trẻ em thường nhận được; tôi bị ném hoàn toàn vào những nguồn lực của chính mình, và tôi tận hưởng thứ mà tôi có thể gọi là những niềm vui trái tự nhiên, bởi chúng chỉ là những giấc mơ chứ không phải hiện thực. Trái đất đối với tôi là một chiếc đèn ma thuật còn tôi là kẻ ngắm nhìn, một thính giả nhưng chẳng phải diễn viên; thế nhưng rồi khoảnh khắc cuồng nhiệt và hồi sinh tâm hồn trong sự tồn tại của tôi đã đến: cha tôi trở về và tôi có thể trút bỏ những tình cảm nồng nhiệt của mình lên một trái tim con người; một mặt trời mới và một mặt đất mới đã được tạo ra cho tôi; dòng suối của sự tồn tại sủi bọt lấp lánh: niềm vui! niềm vui! nhưng hỡi ôi, biết bao nỗi sầu! Hạnh phúc của tôi trôi qua nhanh hơn vệt nắng trên sườn núi, vốn chỉ hé lộ những thảm cỏ và cánh rừng rồi để lại nơi đó một màu tối tăm lạnh lẽo; tiếp nối niềm hạnh phúc của tôi là sự điên loạn và đớn đau, khép lại bằng nỗi tuyệt vọng.
Đó là vở kịch cuộc đời tôi mà giờ đây tôi đã phác họa lại trên giấy. Trong suốt ba tháng, tôi đã cặm cụi với nhiệm vụ này. Ký ức về nỗi buồn mang theo những giọt nước mắt; ký ức về niềm hạnh phúc thắp lên ngọn lửa ấm áp – cái bóng sống động của niềm vui ấy. Giờ đây những giọt nước mắt của tôi đã cạn; ánh hào quang đã phai nhạt trên đôi má, và với vài lời từ biệt gửi đến anh, Woodville, tôi khép lại tác phẩm của mình: tác phẩm cuối cùng mà tôi thực hiện.
Tạm biệt, người bạn duy nhất còn sống của tôi; anh là mối dây duy nhất trói buộc tôi với sự tồn tại này, và giờ đây tôi cắt đứt nó. Việc rời xa anh chẳng mang lại cho tôi nỗi đau nào; và sự chia ly của chúng ta cũng chẳng thể làm anh đau đớn là bao. Anh chưa bao giờ coi tôi là một người thuộc về thế giới này, mà đúng hơn là một sinh vì hình phạt nào đó mà bị đày xuống từ Vương quốc của Bóng tối; và nàng đã trải qua vài ngày khóc than trên trần gian và khao khát được trở về mảnh đất quê hương. Anh sẽ khóc nhưng đó sẽ là những giọt nước mắt dịu dàng. Tôi muốn, nếu nghĩ rằng điều đó có thể làm vơi bớt sự tiếc nuối của anh, bảo anh hãy mỉm cười và chúc mừng tôi vì đã rời khỏi chốn khổ đau mà anh từng thấy tôi phải chịu đựng. Tôi muốn nói rằng: Woodville, hãy vui mừng cùng người bạn của anh đi, giờ đây tôi đã chiến thắng và vô cùng hạnh phúc. Nhưng tôi kìm nén những lời ấy; chúng có lẽ chẳng phải là nguồn an ủi đối với những kẻ còn sống; họ khóc vì nỗi khốn khổ của chính họ, chứ không phải vì nỗi đau của sinh mệnh mà họ đã mất. Không; hãy rơi vài giọt nước mắt tự nhiên dành cho ký ức về tôi; và nếu có khi nào anh ghé thăm nấm mồ tôi, hãy ngắt một đóa hoa từ nơi đó, và áp nó vào ngực anh; bởi trái tim anh là ngôi mộ duy nhất mà ký ức về tôi được an táng.
Cái chết của tôi đang đến rất nhanh và anh không có ở đây để dõi theo khoảnh khắc linh hồn tôi bay đi và vụt biến. Đừng tiếc nuối vì điều này; bởi cái chết là một thực thể quá khủng khiếp đối với người sống. Nó là một trong những nghịch cảnh làm tổn hại thay vì thanh lọc tâm bởi nó là một nỗi thống khổ quá đỗi mãnh liệt đến mức làm chai sạn và tê liệt cảm xúc. Dẫu khoảng thời gian khi tôi đuổi theo cha ra đến đại dương và chỉ tìm thấy cái xác lạnh ngắt của người kinh hoàng đến nhường nào; thế nhưng vì lợi ích của chính mình, tôi thà chọn cảnh đó còn hơn là phải ngồi nhìn từng chút một các giác quan của người phai mờ; mạch đập yếu dần – và như thể không màng giấc ngủ, nuốt chửng lấy sự sống của người bằng ánh nhìn đăm đăm. Nhìn thấy sự sống còn le lói trong các thớ thịt của người và biết rằng chẳng mấy chốc sự sống sẽ chẳng còn ở đó nữa; nhìn thấy hơi thở ấm áp thốt ra từ đôi môi người và biết rằng chúng sẽ sớm trở nên lạnh ngắt – tôi sẽ không tiếp tục vẽ lại bức tranh hãi hùng này nữa; anh đã từng chịu đựng sự tra tấn ấy một lần; tôi thì chưa bao giờ. Và ký ức ấy đôi khi lấp đầy trái tim anh bằng nỗi tuyệt vọng cay đắng trong khi lẽ ra cảm xúc của anh đã có thể tan chảy thành nỗi buồn mềm mại.
Cứ thế ngày qua ngày tôi càng thêm yếu ớt, và sự sống leo lét trong thân hình hao gầy của tôi, tựa như cây đèn sắp cạn kiệt thứ dầu nuôi dưỡng sự sống. Giờ đây tôi đang ngắm nhìn vầng mặt trời rực rỡ của tháng Năm. Mới tháng Năm, bốn năm về trước, là lần đầu tiên tôi nhìn thấy người cha dấu yêu; mới tháng Năm, ba năm về trước, là lúc sự dại dột của tôi đã hủy hoại sinh mệnh duy nhất mà tôi được định mệnh sai khiến phải yêu thương. Tháng Năm đã quay trở lại, và tôi chết. Ba ngày trước, kỷ niệm ngày chúng ta gặp nhau; và hỡi ôi, ngày chúng ta vĩnh biệt nhau, sau một ngày mang lại những cảm xúc đau đớn tột cùng, tôi đã sai người dìu mình ra để được ngắm nhìn gương mặt của thiên nhiên thêm một lần nữa. Tôi sai người khiêng mình đến những thảm cỏ cách ngôi nhà nhỏ vài dặm; cỏ đang được gác và có mùi hương cỏ khô thoảng qua trên đồng nội; cả mặt đất trông thật tươi mới và cư dân nơi đây thật hạnh phúc. Chiều tà buông xuống và tôi ngắm nhìn mặt trời lặn. Ba năm trước, cũng vào ngày giờ ấy, nó chiếu rọi qua những cành và lá của khu rừng sồi và những tia nắng của nó nhấp nháy trên gương mặt của người mà tôi nhìn thấy lần cuối cùng khi ấy. Giờ đây tôi lại nhìn thấy quả cầu thần thánh ấy, mạ vàng những đám mây với vẻ lộng lẫy chưa từng có, chìm dần xuống đường chân trời; nó biến mất khỏi một thế giới nơi kẻ mà tôi tìm kiếm không hề tồn tại; nó tiến đến một thế giới nơi người ấy cũng không tồn tại. Tại sao tôi lại khóc nức nở đến thế? Tại sao lồng ngực tôi lại phập phồng trong nỗ lực vô vọng nhằm xua đi nỗi thống khổ cay đắng đang bao phủ lấy nó “như nước phủ đầy biển khơi.” Tôi rời khỏi thế giới này nơi người không còn nữa và chẳng mấy chốc tôi sẽ được gặp lại người ở một thế giới khác.
Tạm biệt, Woodville, thảm cỏ sẽ sớm xanh rì trên nấm mồ tôi; và những đóa hoa violet sẽ nở rộ trên đó. Đó là hy vọng và sự mong mỏi của tôi; còn của anh thuộc về thế giới này; mong cho chúng sẽ được trọn vẹn.
