Đã gần một năm trôi qua kể từ ngày cha tôi trở về, và vòng quay của các mùa cũng sắp hoàn tất—giờ đây đã là cuối tháng Năm; những khu rừng khoác lên mình tấm áo xanh tươi mới nhất, và hương thơm ngọt ngào của cỏ mới cắt thoang thoảng khắp các cánh đồng. Tôi thầm nghĩ rằng bầu không khí êm ả và vẻ đẹp hữu tình của Thiên nhiên có thể giúp tôi khơi gợi ở ông những cảm xúc ôn hòa, mang lại cho ông sự bình yên và dịu ngọt của tình yêu, như sự chuẩn bị trước cho lời giãi bày mà tôi quyết tâm dốc lòng đón nhận từ ông.
Vì thế, tôi đã chọn buổi chiều của một ngày như thế để thực hiện ý định của mình. Tôi mời ông đi dạo cùng tôi, dẫn ông đến một khu rừng dẻ gai gần đó, nơi bóng râm dịu nhẹ che chở chúng tôi khỏi những tia nắng xéo và chói chang của buổi chiều tà. Sau một hồi lặng lẽ bước đi, tôi ngồi xuống cùng ông trên một gò đất phủ đầy rêu—Thật kỳ lạ nhưng ngay cả lúc này đây, tôi dường như vẫn thấy lại chốn ấy—nhiều thân cây thon mảnh và nhẵn nhụi được quấn quanh bởi những dây tầm gửi, với tán lá bóng lộn màu xanh sẫm tương phản với lớp vỏ trắng cùng những chiếc lá non của các chồi dẻ gai mọc lên từ thân cây mẹ; lớp cỏ ngắn lẫn lộn với rêu và phần nào bị che phủ bởi những chiếc lá khô từ mùa thu trước, bị gió thổi tạt tụ lại thành từng gò nhỏ đây đó; xung quanh có vài gốc cây bám đầy rêu. Những chiếc lá khẽ lay động trong làn gió nhẹ, và xuyên qua tán lá xanh tươi ấy, người ta có thể nhìn thấy bầu trời xanh ngắt rực rỡ. Khi chiều buông xuống, những thân cây ở xa hắt lên sắc đỏ của ánh mặt trời, gió ngừng thổi hoàn toàn trong khi vài chú chim bay sạt qua chúng tôi để tìm chốn nghỉ ngơi buổi chiều.
Vâng, chính tại nơi này, chúng tôi đã ngồi bên nhau; và khi bạn nghe toàn bộ những gì đã xảy ra—tất cả những nỗi kinh hoàng đã xé nát tâm can chúng tôi ngay cả ở chốn bình yên này, nơi mà nếu không vì những cảm xúc kỳ quái thì đã có thể là một thiên đường đối với chúng tôi—bạn sẽ không lấy làm lạ tại sao tôi vẫn nhớ mãi khoảnh khắc tôi ngắm nhìn nó, ước chi sự tĩnh lặng ấy có thể mang lại cho tôi sự bình tâm, truyền cho tôi không chỉ lòng dũng cảm mà cả những lời lẽ đầy sức thuyết phục. Tôi đã thu nhận tất cả những cảnh tượng ấy và ghi nhớ chúng một cách vô thức trong tâm trí trong khi cố gắng sắp xếp lại suy nghĩ thật trật tự cho cuộc trò chuyện sắp tới. Tim tôi đập loạn nhịp khi tôi tự thúc giục mình lên tiếng với ông, bởi tôi đã quyết tâm không để bị từ chối nhưng cũng run rẩy khi tưởng tượng ra tác động mà lời nói của mình có thể gây ra cho ông; cuối cùng, sau rất nhiều do dự, tôi cất lời:
“Sự tử tế của cha dành cho con, người cha vô cùng yêu dấu của con, và tình cảm—tình cảm dạt dào—mà cha dành cho con khi mới trở về, hy vọng sẽ là lý do để cha tha thứ cho con vì đã cả gan trò chuyện cùng cha; dẫu mang tình cảm dịu dàng của một người con gái, nhưng con cũng xin được nói với sự cởi mở của một người bạn và kẻ ngang hàng. Xin cha hãy tha lỗi cho con, con nài xin cha và hãy lắng nghe con: đừng quay lưng đi; đừng tỏ ra thiếu kiên nhẫn; cha có thể dễ dàng khiến con sợ hãi đến mức phải im lặng, nhưng lòng con đang vỡ oà, và con không thể sẵn lòng chịu đựng thêm dù chỉ một khoảnh khắc nào nữa sự cay đắng của nỗi hoài nghi đã đeo bám con suốt bốn tháng qua.”
“Xin hãy lắng nghe con, người bạn thân yêu nhất, và cho phép con chiếm trọn lòng tin của cha. Phải chăng những ngày tháng hạnh phúc của tình yêu thương gắn bó đã qua nay chỉ còn là một giấc mơ không bao giờ trở lại? Hỡi ôi! Cha đang mang một nỗi buồn thầm kín đang tàn phá cả hai chúng ta; nhưng cha phải cho phép con gỡ bỏ nỗi niềm bí mật ấy khỏi lòng cha. Xin hãy nói cho con hay, chẳng lẽ con không thể làm gì được sao? Cha thừa biết rằng trên cõi đời này chẳng có sự hy sinh nào mà con không muốn đánh đổi, chẳng có nhọc nhằn nào mà con từ nang với một chút hy vọng mong manh rằng mình có thể mang lại cho cha sự thanh thản. Nhưng nếu mọi nỗ lực từ phía con chẳng thể góp phần vào hạnh phúc của cha, thì xin ít nhất hãy để con được biết nỗi buồn của cha; chắc chắn tình yêu thiết tha và sự đồng cảm sâu sắc của con sẽ xoa dịu nỗi tuyệt vọng trong cha.”
“Con sợ rằng mình đang cất lời một cách gượng gạo; lòng con đang tràn ngập khát khao mãnh liệt muốn mang lại sự bình yên một lần nữa cho suy nghĩ và ánh mắt của cha; nhưng con sợ sẽ làm trầm trọng thêm nỗi đau của cha, hay khơi dậy ở cha thứ vốn là cái chết đối với con—sự giận dữ và chán ghét. Vậy xin cha đừng mãi đăm đăm nhìn xuống mặt đất; hãy ngước nhìn con, bởi con có thể đọc được tâm hồn cha qua đôi mắt ấy; hãy nói với con, và xin hãy tha thứ cho sự mạo muội của con. Hỡi ôi, con quả là một sinh linh bất hạnh làm sao!”
Tôi nghẹn ngào trong xúc cảm và dừng lại, dán đôi mắt đầy khẩn khoản vào cha sau khi gạt đi những giọt nước mắt vô duyên làm mờ tầm nhìn. Ông không ngước mắt lên, nhưng sau một thoáng im lặng, ông cất giọng trầm buồn đáp lời tôi: “Con quả thật rất mạo muội, Mathilda ạ, mạo muội và vô cùng liều lĩnh. Trong cõi lòng của một kẻ như ta đang có những suy nghĩ thầm kín và những nỗi thống khổ tột cùng mà con không nên tìm cách khám phá. Ta không biết nói gì hơn để bày tỏ rằng ta đau đớn biết bao khi biết mình là nguyên nhân khiến con bất an; nhưng chuyện này rồi sẽ qua đi, và ta hy vọng chẳng mấy chốc chúng ta sẽ lại như những tháng trước đây. Hãy kìm nén sự thiếu kiên nhẫn lại, kẻo con sẽ làm hỏng những gì con đang cố xoa dịu. Đừng bao giờ nói với ta theo giọng điệu này nữa; thay vào đó, hãy kiên nhẫn chờ đợi kết quả của những gì đang diễn ra quanh mình.”
“Ồ, vâng!” Tôi tha thiết đáp, “Con sẽ rất kiên nhẫn; con sẽ không liều lĩnh hay mạo muội nữa: con sẽ chứng kiến những đớn đau, nước mắt và sự tuyệt vọng của cha, người bạn duy nhất, niềm hy vọng, chốn nương thân của con, con sẽ nhìn tất cả với hai tay khoanh lại và đôi mắt cụp xuống. Cha không hề đối xử chân thành với con; những gì cha nói không phải là sự thật; chuyện này sẽ không sớm qua đi đâu, nó sẽ kéo dài mãi mãi nếu cha khinh miết không thèm trò chuyện với con, không để con được an ủi cha.”
“Cha yêu dấu, cha yêu dấu của con ơi, xin hãy thương xót và tha thứ cho con: con cầu xin cha đừng đẩy con vào bước đường cùng; quả thật con không thể bị từ chối; có một điều dù việc biết nó có thể dằn vặt con đến nhường nào, nhưng cha vẫn phải nói cho con hay. Con đòi hỏi, và một cách vô cùng trang nghiêm, con đòi hỏi xem có phải vì bất kỳ lý do gì mà con chính là nguyên nhân tạo nên bất hạnh cho cha không. Cha không nhìn thấy những giọt nước mắt mà con đang vô ích kìm ném sao—Cha nghe thấy giọng nói đứt quãng vì tiếng nấc của con mà vẫn dửng dưng—Hãy cảm nhận xem tay con đang run rẩy nhường nào: cả trái tim con đặt vào từng lời con nói và cha không được phép tìm cách buộc con phải im lặng bằng những lời lẽ trống rỗng vô nghĩa; sự giằng xé của nỗi nghi kỵ đang thúc giục con tiến lên, và cha phải trả lời. Con khẩn cầu cha; vì tình yêu thuở trước giờ đã mất, con nài xin cha hãy trả lời một câu hỏi duy nhất ấy. Có phải con là nguyên nhân gây ra nỗi buồn của cha không?”
Ông ngước mắt khỏi mặt đất, nhưng vẫn quay mặt đi chỗ khác, cất lời: “Bởi lời khẩn cầu tha thiết ấy, ta sẽ trả lời câu hỏi liều lĩnh của con. Phải, con chính là nguyên nhân duy nhất, gây đau đớn tột cùng cho mọi nỗi thống khổ của ta, cho tất cả những gì ta phải gánh chịu cho đến khi chết. Giờ thì, hãy cẩn thận! Hãy im lặng! Đừng ép ta đến bước đường hủy diệt của con. Ta đã bị bão tố quật ngã, bật gốc, tàn phá hoang hoải; nhưng con có thể đứng vững trước giông bão; con còn trẻ và những xúc cảm trong con đang yên bình. Ta có thể thốt ra một lời để rồi con sẽ bị cuốn vào sự hủy diệt của ta; thế nhưng lời ấy cứ chực chờ trên môi ta. Ồ! Có một vực sâu đáng sợ; nhưng ta khẩn cầu con hãy cảnh giác!”
“A, người bạn thân yêu!” Tôi kêu lên, “xin đừng sợ hãi! Hãy thốt lên lời đó đi; nó sẽ mang lại sự bình yên, chứ không phải cái chết. Nếu có một vực sâu thì tình yêu đôi bên sẽ cho chúng ta đôi cánh để vượt qua, và chúng ta sẽ tìm thấy những đóa hoa, thảm cỏ xanh tươi cùng niềm hạnh phúc ở phía bên kia.” Tôi quỳ sụp dưới chân ông, nắm lấy tay ông, “Vâng, xin hãy nói đi, rồi chúng ta sẽ hạnh phúc; sẽ không còn hoài nghi, không còn sự bất định đáng sợ nào nữa; hãy tin tưởng con, tình cảm của con sẽ xoa dịu nỗi buồn của cha; hãy thốt lên lời đó để mọi hiểm nguy qua đi, và chúng ta sẽ yêu nhau như trước, mãi mãi về sau.”
Ông giật phắt tay khỏi tôi, đứng phắt dậy trong cơn chấn động dữ dội: “Con có ý gì? Con chẳng hiểu mình đang nói gì đâu. Sao con lại dắt ta ra đây, rồi tra tấn ta, cám dỗ ta, và giết chết ta—Sẽ hạnh phúc hơn rất nhiều cho cả con lẫn ta nếu trong sự tò mò cuồng loạn của mình, con móc trái tim ra khỏi ngực ta và tìm cách đọc những bí mật bên trong khi dòng máu nóng của sự sống đang nhỏ giọt từ đó. Bằng cách đó con có thể an ủi ta khi biến ta thành hư vô—chứ những lời nói của con thì ta không tài nào chịu đựng nổi; chẳng mấy chốc chúng sẽ khiến ta phát điên, phát điên thực sự, và rồi ta sẽ thốt ra những lời kỳ quái, rồi con sẽ tin chúng, để rồi cả hai chúng ta sẽ mất nhau mãi mãi. Ta nói cho con hay, ta đang đứng bên bờ vực của sự điên loạn; hỡi cô gái tàn nhẫn, sao con cứ đẩy ta tiến lên: con sẽ phải hối hận và ta sẽ chết.”
Khi nhắc lại những lời của ông, tôi tự ngạc nhiên trước sự u mê ngoan cố của chính mình; tôi hầu như chẳng biết thứ cảm xúc nào đã cưỡng lại được mà thúc giục tôi. Tôi tin rằng đó là vì khi bước ra với quyết tâm không chịu bị từ chối, tôi cứ thế lao thẳng đến mục tiêu của mình mà không màng cân nhắc những lời đáp của ông; tôi bị chi phối bởi cảm xúc và đã lôi kéo ông với sự bất cẩn cuồng nhiệt vào cái vực sâu mà ông hằng kinh hoàng né tránh—Tôi đáp lại những lời đầy kinh hãi của ông: “Quả thật cha đang khiến con khiếp sợ, người cha thân yêu, nhưng cha chỉ càng củng cố thêm quyết tâm chấm dứt tình trạng hoài nghi này mà thôi. Con sẽ không chịu buông xuôi như thế đâu: cha nghĩ con có thể sống trong nỗi sợ hãi từ ngày này qua ngày khác thế này sao—lưỡi gươm kề ngực mà chỉ cách vết thương chí mạng có một sợi tóc—một lời!—Con đòi hỏi cái lời lẽ kinh khủng ấy; dẫu nó có tựa như tia chớp giáng xuống tiêu diệt con, xin hãy nói ra.”
“Hỡi ôi! Hỡi ôi! Con đã trở thành cái gì thế này? Mới vài tháng trước con còn tin rằng mình là tất cả thế giới đối với cha; rằng chẳng có niềm vui hay nỗi buồn nào trên cõi đời này mà Mathilda của cha—đứa con của cha—lại không cùng chia sẻ: quãng thời gian hạnh phúc ấy nay không còn nữa, và điều con hằng sợ hãi nhất trên đời này đã giáng xuống đầu con. Trong sự tuyệt vọng của lòng mình, con nhìn thấy điều cha không thể che giấu: cha không còn yêu con nữa. Con khẩn cầu cha, thưa cha, phải chăng một niềm đam mê trái tự nhiên đã chiếm đoạt lấy trái tim cha? Phải chăng con là con sâu cái kiến khốn khổ nhất đang bò trườn? Chẳng lẽ con đang ôm lấy đôi chân cha, để rồi bị cha phũ phàng đẩy ra sao? Con biết điều đó—con thấy rõ—cha căm ghét con!”
Tôi bị cuốn đi bởi cảm xúc dữ dội, và vùng đứng dậy khỏi đôi chân ông—nơi tôi vừa quỳ sụp, tựa lưng vào một thân cây, ngước đôi mắt hoang dại lên bầu trời. Ông bắt đầu cất lời với vẻ cuồng nộ: “Đúng, đúng, ta căm ghét con! Con là tai họa, là độc dược, là nỗi gớm ghiếc của ta! Ồ! Không[!]” Và rồi thái độ của ông thay đổi, đăm đăm nhìn tôi với một biểu cảm khiến mọi dây thần kinh và cơ bắp trên cơ thể tôi quặn thắt—“con chẳng phải là bất cứ thứ gì trong số đó; con là ánh sáng, là duy nhất, là cuộc sống của ta.—Con gái ta, ta yêu con!” Những lời cuối chìm dần trong một tiếng thì thầm khàn đợt, nhưng tôi vẫn nghe thấy và ngã sụp xuống đất, hai tay che mặt gần như chết lịm đi bởi cơn choáng váng và sợ hãi tột cùng: một lớp mồ hôi lạnh phủ kín trán và toàn thân tôi run lẩy bẩy—Nhưng ông vẫn tiếp tục, đôi tay đan chặt vào nhau với điệu bộ cuồng loạn:
“Giờ thì ta đã lao từ đỉnh vách đá xuống tận đáy! Giờ thì ta đã tự vẫn mình lao xuống vực sâu đáng sợ! Hiểm nguy qua rồi; con bé vẫn sống! Ồ, Mathilda, hãy ngước đôi mắt thân thương ấy lên trong ánh sáng mà ta đang sống. Hãy để ta được nghe âm điệu ngọt ngào từ giọng nói yêu kiều của con trong sự bình yên và tĩnh lặng. Dù ta là một con quái vật, con vẫn cứ là, như từ trước đến nay, đáng yêu, đẹp đẽ đến không thể diễn tả. Giờ đây ta đã biến thành kẻ thế nào từ khoảnh khắc cuối cùng này, ta chẳng thể hay biết; có lẽ dung mạo của ta đã thay đổi tựa vị tổng lãnh thiên thần sa ngã. Ta thực sự tin là thế, bởi trong lồng ngực ta chắc chắn mang một tâm hồn mới, và dòng máu đang cuồn cuộn chảy trong huyết quản: ta đang bị cơn sốt thiêu đốt. Nhưng đây là những khoảnh khắc quý giá; dù ta đã trở thành ác quỷ, thì trước mặt ta vẫn là Mathilda của ta, người mà ta yêu thương như chưa từng có ai được yêu đến thế; và giờ đây con bé đã biết; con bé đang lắng nghe những lời mà ta từng ngốc nghếch nghĩ rằng sẽ giết chết cô bé ngay tức khắc. Nào, nào, điều tồi tệ nhất đã qua; không còn đau khổ, nước mắt hay tuyệt vọng nữa; chẳng phải đó là những lời con vừa thốt ra sao?—Chúng ta đã nhảy qua vực sâu mà ta từng nói với con, và giờ đây, hãy chú ý nghe ta, Mathilda, chúng ta sẽ tìm thấy hoa thơm, thảm cỏ xanh tươi cùng niềm hạnh phúc, hay đó chính là địa ngục, lửa đỏ và những cực hình? Ồ! Người yêu dấu ơi, ta đang bị cuốn đi; ta không thể trụ vững thêm được nữa; chắc chắn đây là cái chết đang đến gần. Hãy để ta tựa đầu gần trái tim con; hãy để ta được chết trong vòng tay con!”—Ông ngất lịm xuống đất, trong khi tôi, dường như cũng bất động chẳng kém, thẫn thờ nhìn ông trong tuyệt vọng.
Vâng, thứ tôi cảm nhận chính là sự tuyệt vọng; lần đầu tiên thứ bóng ma ấy tóm lấy tôi; lần đầu tiên và cũng là duy nhất bởi nó chưa từng rời bỏ tôi kể từ đó—Sau những khoảnh khắc đầu tiên của nỗi đau đớn đến nghẹn lời, tôi cảm nhận được nanh vuốt của nó cắm vào tim mình; tôi vò đầu bứt tóc; tôi gào thét lớn; có lúc vì xót xa trước nỗi thống khổ của ông, tôi muốn ôm chầm lấy cha vào lòng; rồi giật mình lùi lại với sự kinh hoàng, tôi dùng chân đá phăng ông ra; tôi cảm thấy như bị rắn độc cắn, như bị quất bởi một chiếc roi bọ cạp thứ đã đẩy tôi đi—A... Đi đâu? Về đâu?
Thôi nào, chuyện này không thể kéo dài mãi. Một ý nghĩ lóe lên trong tâm trí tôi: sẽ không bao giờ, không bao giờ tôi được phép nói chuyện với ông thêm lần nào nữa. Khi niềm xác tín khủng khiếp ấy ập đến với tôi, nó làm tan chảy tâm hồn tôi thành sự dịu dàng và yêu thương—Tôi đắm đuối nhìn ông như để chào từ biệt lần cuối—ông nằm bất tỉnh—hai mắt nhắm nghiền và đôi má trắng bệch như người chết. Phía trên, những tán lá dẻ gai tung bóng rập rờn trên gương mặt ông, rung rinh khúc ca sầu thảm phía trên đầu ông—Tôi thu nhận tất cả những cảnh tượng ấy và thốt lên: “À, đây chính là mộ của ông!” Và rồi tôi oà khóc nức nở, ngước đôi mắt lên trời khẩn cầu ơn trên ban cho sự khoan dung đối với nỗi tuyệt vọng của mình cùng sự xoa dịu cho nỗi đớn đau trái tự nhiên của ông—những giọt nước mắt trào ra thành dòng ấm áp và chữa lành từ đôi mắt tôi đã làm vơi đi gánh nặng đang bóp nghẹt trái tim tôi đến mức phát điên. Tôi khóc mãi cho đến khi thấy ông sắp tỉnh lại, lúc ấy nỗi kinh hoàng và khốn khổ lại ùa về, thủy triều cảm xúc trong tôi cuồn cuộn cuộn trào trở lại lối cũ: với nỗi kinh sợ chẳng thể kìm nén—Tôi bật dậy và cất bước chạy trốn, với tốc độ tựa cánh chim, dọc theo những lối mòn trong rừng và băng qua các cánh đồng cho đến khi kiệt sức suýt chết, tôi về đến nhà, chỉ kịp ra lệnh cho đám gia nhân hãy tìm cha tôi tại địa điểm tôi đã chỉ dẫn, rồi tự giam mình trong căn phòng của chính mình.
