Giờ đây tôi xin kể lại câu chuyện của chính mình. Những năm tháng đầu đời của tôi có rất ít điều để nhắc tới, nên tôi sẽ kể thật ngắn gọn; nhưng tôi mong được dừng lại đôi chút ở quãng đời thơ ấu, để từ đó thấy rõ vì sao khi một niềm hy vọng lụi tàn, cả cuộc đời liền trở nên trống rỗng, và vì sao khi niềm ân ái duy nhất mà tôi được phép ấp ủ bị tước đoạt, sự tồn tại của tôi cũng vụt tắt theo.
Tôi từng nói rằng dì tôi rất khác với cha tôi. Tôi tin rằng dù không hề mang trong mình một chút ác tâm nào, bà lại sở hữu một trái tim băng giá nhất từng tồn tại trong lồng ngực con người: bà hoàn toàn vô cảm trước mọi tình cảm thân ái. Bà nhận nuôi nấng tôi vì cho đó là bổn phận; nhưng bà đã quen sống cô độc quá lâu, không bị làm phiền bởi tiếng ồn ào và giọng nói bập bẹ của trẻ thơ, nên không đời nào bà cho phép tôi làm xáo trộn sự yên tĩnh của mình. Bà chưa từng kết hôn; và suốt năm năm qua, bà sống hoàn toàn thui thủi trên một điền trang bên bờ hồ Loch Lomond ở Scotland, cơ ngơi đã được truyền lại cho bà qua đường người mẹ. Trong các bức thư gửi về, cha tôi từng bày tỏ mong muốn rằng bà nên cùng tôi sống tại dinh cơ của gia đình, vốn nằm ở một vùng quê xinh đẹp gần Richmond thuộc hạt Yorkshire. Bà nhất quyết không đồng ý với đề nghị này, nhưng ngay sau khi sắp xếp ổn thỏa công việc do sự ra đi của người anh trai để lại, bà đã rời nước Anh và đưa tôi cùng đến điền trang của bà ở Scotland.
Việc chăm sóc tôi khi còn là trẻ sơ mãi cho đến năm tôi lên tám tuổi được giao phó cho một người nhũ mẫu của mẹ tôi, người đã cùng chúng tôi lui về chốn ẩn dật ấy vì mục đích đó. Tôi được xếp ở một khuất trong ngôi nhà, và chỉ gặp dì vào những giờ giấc nhất định. Những cuộc gặp ấy diễn ra mỗi ngày hai lần; một lần vào khoảng trưa, bà đến phòng nuôi trẻ của tôi, và một lần sau bữa tối của bà, tôi được đưa lên gặp bà. Bà chưa bao giờ vuốt ve tôi, và suốt khoảng thời gian tôi ở trong phòng, bà dường như luôn sợ rằng tôi sẽ làm phiền bà bằng một trò nghịch ngợm trẻ con nào đó. Người nhũ mẫu hiền hậu của tôi luôn dặn dò tôi thật kỹ lưỡng trước khi tôi dám bước vào phòng khách — và nỗi sợ hãi mà vẻ mặt lạnh lùng cùng những lời nói gượng gạo của dì khơi gợi lớn đến mức tôi hiếm khi làm phơi bày sự thiếu chuẩn mực trước những lời dạy của bà, hay phá vỡ vẻ điềm tĩnh mực thước mà tôi được dạy phải duy trì trong suốt những chuyến viếng thăm ngắn ngủi ấy.
Dưới sự chăm sóc của người nhũ mẫu tốt bụng, tôi chạy nhảy tự do khắp công viên và những cánh đồng lân cận. Là kết quả của một tình yêu sâu sắc nhất, ngay từ những năm tháng đầu đời, tôi đã bộc lộ một tâm hồn vô cùng nhạy cảm. Tôi không thể diễn tả bằng xiết sự nồng nhiệt mà tôi dành cho vạn vật, thậm chí cho cả những sự vật vô tri bao quanh mình. Tôi tin rằng tôi có một mối dây gắn bó riêng với từng cái cây trong công viên nhà mình; mọi con vật sinh sống nơi đây đều quen thuộc với tôi và tôi yêu thương chúng. Cái chết bất chợt của chúng từng lấp đầy trái tim non nớt của tôi bằng nỗi thống khổ khôn cùng. Tôi không thể đếm hết số loài chim mà tôi từng cứu qua những mùa đông dài và khắc nghiệt của xứ sở đó; hay những con thỏ rừng và thỏ nhà mà tôi từng bảo vệ khỏi các cuộc tấn công của bầy chó nhà, hoặc từng tận tình chăm sóc khi vô tình bị thương.
Khi tôi lên bảy tuổi, nhũ mẫu rời đi. Giờ đây tôi đã quên mất nguyên nhân của cuộc chia ly ấy, nếu như thực ra tôi từng biết điều đó. Bà trở về nước Anh, và những giọt nước mắt đắng cay mà bà rơi lúc chia tay là những giọt nước mắt cuối cùng tôi thấy tuôn rơi vì tình yêu dành cho tôi trong suốt nhiều năm trời. Nỗi đau buồn của tôi thật khủng khiếp: tôi chẳng có lấy một người bạn nào ngoài bà trên cả thế giới này. Dần dà rồi tôi cũng quen với sự cô độc, nhưng không một ai có thể thay thế vị trí của bà trong trái tim tôi. Tôi sống giữa một vùng đất hoang vu, nơi
chẳng có ai ngợi khen
Và rất ít người yêu mến.
Quả thực là giờ đây tôi được gặp dì nhiều hơn một chút, nhưng bà vốn là một con người xa lánh xã hội về mọi mặt; và đối với một đứa trẻ rụt rè, bà chẳng khác nào một mầm cây bị vùi sâu dưới lớp băng dày; tôi chỉ chuốc lấy thương tích ở đôi tay nếu cố gắng chạm tới nó. Thế nên tôi hoàn toàn phải tự lực cánh sinh. Vị mục sư trong vùng được thuê để dạy tôi đọc, viết và tiếng Pháp, nhưng ông sống độc thân và cung cách đối xử của ông, ngay cả với tôi, lúc nào cũng mang đậm phong thái của cái nghề mà qua đó ông tỏa sáng nhất, nghề gia sư. Thỉnh thoảng tôi cũng cố gắng kết thân với những cô bé dễ mến nhất ở ngôi làng lân cận; nhưng tôi tin rằng mình sẽ chẳng bao giờ thành công [cho dù] dì không can thiệp bằng quyền lực của bà nhằm ngăn chặn mọi sự qua lại giữa tôi và những người dân quê; bởi vì bà sợ rằng tôi sẽ nhiễm giọng điệu và tiếng địa phương của vùng Scotland; tôi thực ra cũng đã nhiễm một chút, dù người ta đã phải rất công phu để đảm bảo rằng giọng lưỡi của tôi không làm hổ thẹn nguồn gốc Anh quốc của mình.
Khi tôi lớn lên, sự tự do của tôi cũng lớn dần theo những khao khát, và những bước chân lang thang của tôi từ công viên đã vươn ra những vùng đất xung quanh. Ngôi nhà của chúng tôi tọa lạc bên bờ hồ và bãi cỏ thoai thoải vươn tận mép nước. Tôi lang thang giữa phong cảnh hoang dã của vùng đất xinh đẹp này và trở thành một sơn nữ thực thụ: tôi dành hàng giờ trên sườn dốc cheo leo của một ngọn núi nhìn xuống dòng thác dữ, hoặc tự chèo một chiếc thuyền nhỏ ra một hòn đảo nào đó. Tôi miên man lang thang giữa những chốn hoang sơ mỹ lệ ấy, hái hết bông hoa này đến bông hoa khác
Khắp nẻo đường tôi qua đều được điểm tô
vừa cất tiếng ca những khúc ca du ca hoang dã của xứ sở, vừa chìm đắm trong những giấc mơ ban ngày êm đềm. Niềm vui lớn nhất của tôi là tận hưởng bầu trời quang đãng giữa những cánh rừng xanh ngút ngàn này; thế nhưng tôi yêu tất cả sự biến đổi của Thiên nhiên; và những cơn mưa, giông bão, cùng những đám mây tuyệt diệu trên bầu trời đều mang theo niềm vui thích riêng. Khi được sóng nước vỗ về ru hứa trên hồ, tâm hồn tôi dâng trào cảm giác khải hoàn hệt như một kỵ sĩ kiêu hãnh cảm nhận từng nhịp chuyển động của chú chiến mã sung sức.
Nhưng những niềm vui của tôi chỉ xuất phát từ việc chiêm ngưỡng thiên nhiên, tôi chẳng có lấy một người bạn đồng hành: những tình cảm nồng nhiệt của tôi không tìm được sự hồi đáp từ bất kỳ trái tim con người nào khác nên đành phải lãng phí vào những vật vô tri. Quả thực, có những lúc tôi đã khóc khi dì đón nhận những cử chỉ ôm ấp của tôi bằng vẻ lạnh lùng cự tuyệt, và khi tôi nhìn quanh chẳng thấy ai để yêu thương; nhưng tôi nhanh chóng lau khô những giọt nước mắt. Khi tôi lớn hơn, sách vở phần nào khỏa lấp chỗ trống của những mối giao thiệp loài người: thư viện của dì tôi rất nhỏ; Shakespeare, Milton, Pope và Cowper là những nhà thơ được xếp chung một cách kỳ lạ trong bộ sưu tập của bà; còn trong số các tác giả văn xuôi, bản dịch tác phẩm của Livy và bộ lịch sử cổ đại của Rollin là những cuốn sách yêu thích nhất của tôi, dẫu rằng khi bước qua tuổi thơ, tôi nhận ra còn nhiều cuốn khác vô cùng thú vị mà trước đây tôi từng bỏ qua vì nghĩ rằng chúng buồn tẻ.
Khi tôi lên mười tuổi, dì chợt nảy ra ý định rằng tôi nên học âm nhạc; chính bản thân bà cũng chơi đàn hạc. Bà phải đắn đo mãi mới thuyết phục nổi bản thân đứng ra dạy dỗ tôi; tuy nhiên, vì cho rằng tài nghệ này là một phần thiết yếu trong nền giáo dục của tôi, và sau khi cân nhắc giữa những bất lợi của việc này với việc phải rước một người nào đó trong nhà đến dạy, bà đành chịu đựng sự bất tiện ấy. Một cây đàn hạc được gửi đến để tiếng đàn của tôi không làm phiền đến bà, và tôi bắt đầu học: bà nhận ra tôi là một học trò dễ bảo và, sau khi đã vượt qua những vỡ lòng ban đầu, vô cùng sáng dạ. Qua cây đàn hạc, tôi đã có được một người bạn bầu bạn trong những ngày mưa; một liều thuốc xoa dịu ngọt ngào cho tâm trạng của tôi mỗi khi có sự cố bất trắc làm nó xao động; tôi thường trò chuyện với cây đàn như thể nó là người bạn duy nhất của mình; tôi có thể trút bầu tâm sự về những niềm hy vọng và tình yêu của mình với nó, và tôi tưởng tượng rằng những âm thanh ngọt ngào của nó đang đáp lời tôi. Đến đây tôi đã kể hết những môn học của mình.
Tôi vốn là một kẻ cô độc, và từ thuở ấu thơ, kể từ khi người nhũ mẫu thân yêu rời đi, tôi đã sống như một kẻ mộng mơ. Tôi triệu hồi Rosalind, Miranda và nữ thần trong Comus ra đời thực để làm bạn đồng hành, hoặc trên hòn đảo của mình, tôi diễn lại các vai diễn của họ và tưởng tượng rằng bản thân đang ở trong hoàn cảnh của họ. Rồi tôi rời xa những tưởng tượng của người khác để tạo dựng tình cảm và sự gắn bó với những tạo vật hư ảo do chính bộ óc mình nhào nặn — nhưng vẫn bám chặt lấy thực tại, tôi đặt tên cho những ý niệm ấy và nuôi dưỡng chúng trong niềm hy vọng chúng sẽ thành hiện thực. Tôi bám víu lấy ký ức về cha mẹ mình; mẹ tôi thì tôi sẽ chẳng bao giờ gặp lại nữa, bà đã qua đời; nhưng hình ảnh người cha bất hạnh, lang thang mới chính là thần tượng trong trí tưởng tượng của tôi. Tôi dồn hết tình cảm cho ông; có một bức chân ngọc nhỏ vẽ ông mà tôi ngắm nhìn không chán; tôi chép lại bức thư cuối cùng của ông và đọc đi đọc lại. Có lúc nó làm tôi rơi nước mắt; có lúc khác tôi lại hân hoan lặp lại những lời ấy,—“Biết đâu một ngày nào đó cha có thể nhận lại con từ tay người khác.” Tôi sẽ là người xoa dịu ông, là người bạn đồng hành của ông trong những năm tháng sau này. Giấc mơ yêu thích của tôi là khi trưởng thành, tôi sẽ rời bỏ dì — người mà sự lạnh lùng đã vô tình vỗ về lương tâm tôi — và cải trang thành một cậu con trai để đi tìm cha khắp thế gian. Trí tưởng tượng của tôi cứ vấn vương mãi với cảnh tượng hai cha con nhận ra nhau; bức chân dung nhỏ của ông, thứ mà tôi sẽ luôn đeo phơi bày trên ngực áo, sẽ là tín vật và tôi đã mường tượng ra khoảnh khắc ấy hàng ngàn hàng vạn lần, liên tục biến hóa các tình huống. Có lúc cảnh ấy diễn ra chốn hoang mạc; lúc ở một thành phố đông đúc; tại một buổi vũ hội; chúng tôi có lẽ sẽ gặp nhau trên một con tàu; và những lời đầu tiên của ông lúc nào cũng là, “Con gái của cha, cha yêu con biết bao”! Tôi đã trải qua biết bao khoảnh khắc ngất ngây trong những giấc mộng ấy! Biết bao lần tôi rơi nước mắt; biết bao lần tôi bật cười thành tiếng.
Cuộc sống của tôi cứ thế trôi qua trong suốt mười sáu năm. Khi ở tuổi mười bốn và mười lăm, tôi từng nhiều thời điểm nghĩ rằng đã đến lúc mình nên bắt đầu cuộc hành hương, điều mà tôi đã tự lừa dối tâm trí mình rằng đó là bổn phận thiêng liêng: nhưng sự lưu luyến không nỡ rời bỏ Dì; nỗi dằn vặt vì niềm đau thương mà tôi không thể chối bỏ rằng mình sẽ gây ra cho bà, đã luôn giữ chân tôi lại. Thỉnh thoảng, khi tôi đã lên kế hoạch trốn đi vào sáng hôm sau, một lời nói mang tình cảm dạt dào hơn bình thường phát ra từ đôi môi bà lại khiến tôi hoãn lại quyết định của mình. Tôi tự trách cứ bản thân cay đắng vì cái gọi là sự yếu mềm đáng trách ấy; nhưng sự yếu mềm ấy lại quay trở lại với tôi mỗi khi thời khắc quyết định cận kề, và tôi chưa bao giờ tìm đủ dũng khí để cất bước ra đi.
