Trong khi đó, Hoàng gia tiếp tục cuộc hành trình về Paris. Tốc độ quá chậm chạp và trì trệ, đến tận sáu giờ chiều cỗ xe chở nặng nỗi sầu muộn, lòng thù hận, những đam mê và cả sự ngây thơ mới tới được cửa ngõ thành phố.
Suốt dọc đường, vị Hoàng thái tử than đói. Bánh mì không hề thiếu, bởi lẽ nhiều ngọn giáo và lưỡi lê đang giương cao những ổ bánh. Hoàng hậu chắc hẳn đã nhờ Gilbert xin cho con một ổ nếu ông có mặt ở đó, nhưng bà không thể lên tiếng với đám đông mà bà vô cùng kinh hãi.
"Con hãy đợi đến khi chúng ta tới Cung điện Tuileries vào tối nay nhé," bà nói, ôm chặt đứa trẻ vào lòng.
"Nhưng những người này có rất nhiều mà," cậu bé phản đối.
"Nhưng đó là của họ, không phải của chúng ta. Và họ đã phải lặn lội tới tận Versailles mới có, vì suốt ba ngày nay ở Paris không còn lấy một mẩu bánh."
"Họ đã nhịn đói suốt ba ngày sao?" Hoàng tử nói. "Vậy chắc họ phải đói lắm, thưa mẹ."
Etiquet từng dạy cậu phải gọi mẹ là "Bà" (Madam), nhưng vì quá đói như một đứa trẻ nghèo khổ, cậu lại gọi bà là "mẹ" theo cách một cậu bé nghèo vẫn gọi mẹ mình.
Không còn than vãn, cậu cố chìm vào giấc ngủ. Ôi, đứa trẻ hoàng gia tội nghiệp, kẻ sau này sẽ còn khóc đòi bánh mì bao lần nữa trước khi lìa đời.
Tại cửa ngõ thành phố, đoàn xe dừng lại, không phải để nghỉ ngơi mà để ăn mừng sự xuất hiện của đoàn. Sự kiện được chào đón bằng ca hát và nhảy múa. Một cảnh tượng kỳ lạ, sự hân hoan của nó đáng sợ chẳng kém gì vẻ ghê rợn của những gì đã xảy ra trước đó.
Những người đàn bà bán cá xuống khỏi những con ngựa họ cướp được từ đám lính Cận vệ đã bị giết, họ treo kiếm và súng cạc-bin của chúng lên sừng ngựa. Những người đàn bà khác cùng đám con gái chợ búa nhảy xuống khỏi những khẩu đại bác, những cỗ máy trông thật trơn bóng đến rợn người.
Họ nắm tay nhau nhảy múa xung quanh cỗ xe hoàng gia, tách biệt nó ra khỏi các đại biểu và Lực lượng Vệ binh Quốc gia, một điềm báo cho những gì sắp xảy ra sau này. Điệu nhảy vòng tròn này có mục đích tốt đẹp là giúp những vị khách bị cưỡng ép cảm thấy thoải mái: những người đàn ông và phụ nữ nhảy nhót, hôn hít, ôm ấp và hát ca cùng nhau. Đàn ông nhấc bổng bạn nhảy của mình lên y như trong những bức tranh của Teniers.
Cảnh đó kéo dài khi màn đêm buông xuống, trong một ngày u ám và mưa gió, khiến những điệu nhảy dưới ánh đuốc, ánh lửa từ báng súng và pháo hoa mang lại những hiệu ứng ánh sáng và bóng tối kỳ ảo, gần như địa ngục.
Nửa giờ sau, tất cả đồng thanh reo hò; họ bắn những loạt súng, bất chấp nguy cơ trúng phải người khác; và những viên đạn rơi xuống các vũng nước tạo thành những tiếng tõm đầy ám ảnh.
Hoàng tử và chị gái cậu khóc; họ quá sợ hãi nên không còn thấy đói nữa.
Tại Tòa thị chính, một hàng quân ngăn đám đông tràn vào bên trong. Tại đây, Hoàng hậu nhìn thấy người anh em kết nghĩa và là người hầu cận trung thành của bà, Weber, một người Áo đã theo bà từ quê nhà, đang cố vượt qua hàng rào để vào cùng bà. Để giúp Hoàng hậu hiệu quả hơn, anh ta đã mặc quân phục của Lực lượng Vệ binh Quốc gia và đeo phù hiệu của một sĩ quan tham mưu. Người quản mã của Hoàng gia đã cho anh mượn ngựa. Để tránh bị nghi ngờ, suốt dọc đường anh luôn giữ khoảng cách. Giờ đây, nghe tiếng bà gọi, anh vội chạy tới.
"Anh tới đây làm gì?" bà hỏi; "Ở đây anh chẳng giúp được gì, trong khi tại Tuileries chúng ta lại cần anh. Nếu anh không đi trước, sẽ chẳng có gì được chuẩn bị sẵn sàng cho chỗ ở của chúng ta."
"Ý kiến hay đấy," Nhà vua nói.
Hoàng hậu nói bằng tiếng Đức và Nhà vua đáp lại bằng tiếng Anh, vì tuy hiểu được tiếng Đức nhưng ông lại không nói được ngôn ngữ đó.
Những người đứng xem vốn căm ghét ngoại ngữ, họ bắt đầu xì xào và tiếng xì xào đó biến thành tiếng gầm thét khi quảng trường mở ra để cỗ xe lăn bánh vào.
Bài diễn văn chào mừng được đọc bởi Billy, Thị trưởng Paris, kẻ đã chơi khăm Nhà vua bằng cách nhắc lại câu trả lời của ông: "Tôi luôn đến với niềm vui và sự tin tưởng giữa những thần dân tốt bụng của tôi tại Paris," nhưng lại bỏ sót từ "tin tưởng", làm hỏng cả vấn đề, và vì việc này mà ông ta đã bị Hoàng hậu quở trách.
Mãi đến mười giờ đêm, cỗ xe hoàng gia mới về tới Tuileries, nơi Weber đã cố gắng làm tất cả những gì có thể cho họ.
Bá tước Provence đã tới Cung điện Luxembourg.
Weber đã sắp xếp cho Hoàng gia ở trong phòng của Nữ bá tước Lamarck, nhưng sự tiện nghi rất hạn chế. Chẳng hạn, không có chỗ cho Nữ bá tước Charny dùng bữa tối, và bà nói sẽ phải ngồi ghế cả đêm vì không có giường. Nhưng vì biết Hoàng hậu vô cùng ưu ái vị nữ bá tước này, họ đã kê một chiếc ghế dài cho bà ở căn phòng sát phòng Hoàng hậu.
Người sau rùng mình khi nghe điều này vì bà nghĩ đến cảnh vị bá tước đang ở bên vợ mình, và Andrea đã nhìn thấy nỗi xúc động đó.
"Chắc chắn phải có một góc nào đó cho tôi ở chỗ khác," bà nói; "Tôi sẽ đi tìm."
"Nàng nói đúng, nữ bá tước," Nhà vua nói trong khi Marie Antoinette lầm bầm điều gì đó không rõ nghĩa. "Ngày mai chúng ta sẽ sắp xếp tốt hơn."
Nhà vua nhìn theo vị nữ bá tước đài các bước ra ngoài, trong khi ông vẫn đưa đĩa lên miệng.
"Quý bà đó thật là một tạo vật thú vị," ông nói, "và Charny hẳn phải hạnh phúc lắm mới tìm được một con phượng hoàng như vậy tại triều đình."
Hoàng hậu ngả người ra sau ghế để che giấu cảm xúc của mình, không phải trước người đang nói, mà là trước Elizabeth, em gái của ông, người đang lo sợ rằng bà đã đổ bệnh.
Hoàng hậu chỉ thực sự thở phào nhẹ nhõm khi ở lại một mình trong phòng.
Bà đã nghe con gái đọc kinh cầu nguyện, cô bé cầu nguyện lâu hơn thường lệ vì đang cầu xin cho người em trai đã đi ngủ mà quên mất việc đọc kinh của mình.
Ngồi một mình bên bàn, bằng cách nào đó, bà thấy toàn cảnh cuộc đời mình hiện ra trước mắt.
Bà nhớ lại mình sinh ngày 2 tháng 11 năm 1755, đúng ngày xảy ra trận động đất Lisbon, thảm họa đã nuốt chửng năm mươi ngàn linh hồn và tàn phá trên diện tích năm ngàn dặm.
Bà nhớ lại căn phòng mình từng ngủ khi tới Pháp, ở Strasburg, căn phòng treo bức tranh về vụ Thảm sát các Thánh Anh hài, và cảnh tượng đó dưới ánh đèn chập chờn đã khiến bà sợ hãi đến mức luôn giữ một ký ức kinh hoàng về đêm đầu tiên trên đất Pháp.
Bà nhớ lại khi dừng chân tại Taverney House, Nam tước Balsamo đã chỉ cho bà thấy trong vườn hình ảnh một dụng cụ lạ dùng để chém đầu: chính người đàn ông này, dưới cái tên Cagliostro, đã gây ra ảnh hưởng định mệnh lên cuộc đời bà, minh chứng rõ nhất là bàn tay ông ta trong vụ án Chuỗi vòng cổ của Hoàng hậu; dù bà được tin rằng hắn đã chết trong ngục tối của giáo hoàng với tư cách là một kẻ phù thủy và vô thần, nhưng chẳng phải hôm nay bà đã nhìn thấy hắn trong đám đông lúc dừng chân ở Sevres sao?
Bà nhớ lại trong bức chân dung do bà Lebrun vẽ, bà đã vô tình tạo dáng giống hệt Henrietta Maria bất hạnh của nước Anh, trong bức chân dung của bà ta với tư cách là Vợ của Charles I, vị vua bị chặt đầu.
Bà nhớ lại khi lần đầu tiên bước ra khỏi xe tại Versailles, ở chính Sân Cẩm thạch, nơi máu đã đổ rất nhiều vì bà gần đây, một tia chớp lóe lên lạ thường đến mức Thống chế Richelieu đã thốt lên: "Một điềm xấu!" mặc dù ông là một kẻ hoài nghi không dễ bị lay chuyển bởi mê tín.
Bà đang hồi tưởng tất cả những điều này thì một đám mây đỏ rực, do mắt bà mỏi mệt, dày đặc bao quanh bà, và một trong bốn ngọn nến trên chân nến vụt tắt mà không rõ nguyên do.
Trong khi bà nhìn vào ngọn nến vẫn còn bốc khói đó, bà dường như thấy ngọn nến kế bên nhạt màu đi rõ rệt, ngọn lửa chuyển từ đỏ sang xanh, lụi tàn rồi kéo dài vọt lên, như thể muốn rời khỏi bấc nến và vọt hẳn ra ngoài. Nó bị dập tắt, như thể bởi một hơi thở vô hình từ bên dưới thổi lên.
Bà dõi theo cái chết của ngọn nến đó với đôi mắt hốc hác và lồng ngực phập phồng, đôi tay bà vươn ra phía chân nến theo sự lụi tàn. Khi nó tắt hẳn, bà nhắm mắt lại, dựa người vào ghế bành và đưa tay lau trán, nơi mồ hôi đang túa ra như suối.
Mười phút sau, khi mở mắt ra lần nữa, bà nhận thấy ngọn lửa của ngọn nến thứ ba cũng đang bị ảnh hưởng như những ngọn kia.
Bà tin rằng đó chỉ là một giấc mơ hoặc mình đang bị ảo giác. Bà cố đứng dậy nhưng dường như bị đóng đinh vào ghế. Bà muốn gọi con gái – người mà chỉ vài phút trước đây, dù có đổi bằng vương miện thứ hai bà cũng không nỡ đánh thức – nhưng giọng bà nghẹn lại trong cổ họng. Bà cố quay đầu nhưng cổ cứng đờ như thể ánh sáng thứ ba đang lụi tàn kia đã hút lấy ánh nhìn và hơi thở của bà. Giống như hai ngọn trước, nó đổi màu, lắc lư sang hai bên rồi cuối cùng tự tắt ngấm.
Lúc đó, nỗi sợ hãi chế ngự đến mức giọng nói đã trở lại với bà, điều đó giúp bà cảm thấy can đảm hơn đôi chút.
"Ta sẽ không tự làm khổ mình chỉ vì ba ngọn nến vô tình vụt tắt," bà nói; "nhưng nếu ngọn thứ tư cũng chung số phận, thì khốn khổ cho ta!"
Đột ngột, không hề trải qua những thay đổi như những ngọn kia, không kéo dài hay chao đảo sang trái sang phải như thể bị cánh của thiên thần tử thần quạt tắt, ngọn lửa thứ tư vụt tắt.
Bà hét lên kinh hãi, đứng dậy, loạng choạng rồi ngã xuống sàn.
Trước tiếng kêu đó, cánh cửa mở ra và Andrea, tái nhợt và lặng lẽ trong bộ đồ ngủ, xuất hiện như một bóng ma ở ngưỡng cửa. Khi đã làm cho chủ nhân tỉnh lại bằng những động tác máy móc của một người chỉ biết tuân theo bổn phận, Hoàng hậu sực nhớ lại tất cả những điềm báo, và nhận ra người bên cạnh mình là một phụ nữ, bà vòng tay ôm lấy cổ cô và kêu lên:
"Cứu ta với, bảo vệ ta với!"
"Bệ hạ không cần ai bảo vệ khi đang ở giữa những người bạn của mình," Andrea nói, "và người có vẻ đã tỉnh lại sau cơn ngất xỉu vừa rồi."
"Nữ bá tước Charny," người kia thở hổn hển, buông người mà bà vừa ôm chầm lấy, và trong phản xạ đầu tiên, bà gần như xua đuổi cô ra.
Cả cảm xúc lẫn vẻ mặt đó đều không thoát khỏi ánh mắt vị nữ bá tước. Nhưng cô vẫn bất động, vẻ mặt vô cảm.
"Ta sẽ tự thay y phục," Hoàng hậu nói ngập ngừng. "Nàng hãy về phòng đi, chắc nàng cũng cần nghỉ ngơi."
"Thần sẽ quay về, không phải để ngủ mà để canh giấc cho Bệ hạ," Andrea đáp, cung kính nhún mình chào rồi bước đi với dáng vẻ trang nghiêm như một bức tượng sống.
