Chẳng cần ai giục giã trong cuộc tìm kiếm này, Gilbert lao vút qua các căn phòng. Vì leo tường sẽ mất quá nhiều thời gian, ông chọn cách xông ra cửa trước, tự mình mở cửa rồi phóng thẳng ra đường phố.

Do quá am hiểu Paris, ông không chút chậm trễ, tìm đến đúng địa điểm mà Andrea đã mô tả trong linh cảm của nàng. Câu hỏi đầu tiên ông đặt ra cho một chủ cửa tiệm, người đã tận mắt chứng kiến vụ tai nạn của cậu bé, càng củng cố thêm thông tin đó.

Ông đi thẳng tới cánh cửa ở con hẻm và gõ nhịp.

“Ai gõ cửa đấy?” giọng một người phụ nữ chất vấn.

“Là tôi, cha của đứa trẻ bị thương mà bà đã ra tay cứu giúp,” người gõ cửa đáp lại.

“Mở cửa đi, Albertine,” một giọng nam lên tiếng: “Là bác sĩ Gilbert đấy.”

Ông được dẫn vào một căn hầm, hay đúng hơn là một cái hang, đi xuống vài bậc thang mục nát, được thắp sáng bởi một ngọn đèn đặt trên chiếc bàn ngổn ngang những tờ báo in, sách vở và bản thảo, y hệt như Andrea đã mô tả.

Trong bóng tối, trên một tấm nệm, cậu bé Gilbert đang nằm đó, nhưng cậu vẫn cố vươn tay về phía cha mình và gọi ông. Dù Gilbert vốn là người giữ vững lý trí và sự điềm đạm, nhưng tình phụ tử đã chiến thắng mọi lễ nghi; ông lao đến chỗ con trai, ôm chặt lấy cậu vào lòng, cẩn thận không làm tổn thương vết bầm trên ngực hay cánh tay bị thương của cậu. Sau một nụ hôn dài đầy âu yếm, ông quay sang cảm ơn vị "người Samari nhân hậu" kia. Gã đàn ông đang đứng với hai chân dang rộng, một tay chống lên bàn, tay kia chống vào hông, dưới ánh sáng của ngọn đèn mà gã đã tháo bỏ chao đèn để soi rõ căn phòng.

“Nhìn kìa, Albertine,” gã nói, “hãy cùng ta cảm ơn cơ duyên đã cho phép ta làm một việc thiện cho một trong những người anh em của mình.”

Người đang nói là một gã đàn ông có nước da xanh xao vàng vọt, trông giống như những gã hề nhà quê mà cơn thịnh nộ của nữ thần Latona từng trừng phạt, đang dần biến thành ếch. Gilbert rùng mình, vì ông ngỡ như mình đã từng thấy cái sinh vật quái đản này trước đây, lờ mờ như nhìn qua một tấm màn máu.

Ông tiến lại gần Sebastian và ôm cậu thêm lần nữa. Nhưng, nén lại sự thôi thúc ban đầu, ông quay lại với gã đàn ông kỳ lạ, kẻ đã khiến Andrea khiếp sợ trong linh cảm, và nói:

“Xin ông nhận cho tất cả sự biết ơn của một người cha vì đã bảo vệ con trai tôi: chúng chân thành và xuất phát từ tận đáy lòng.”

“Tôi chỉ làm tròn bổn phận mà tự nhiên đã quy định và khoa học đã khuyên bảo,” kẻ kia đáp. “Tôi là con người, và như Terence đã nói, không có gì thuộc về nhân loại mà tôi lại xa lạ; hơn nữa, tôi có một trái tim nhạy cảm, không thể nhìn thấy ngay cả một con côn trùng chịu đau khổ; do đó, lại càng không thể dửng dưng với đồng loại của mình.”

“Tôi có thể được biết mình đang có vinh dự trò chuyện với nhà từ thiện nhiệt thành nào đây?”

“Anh không nhận ra người đồng nghiệp của mình sao?” gã bác sĩ phẫu thuật hỏi, cười một nụ cười mà gã muốn tỏ ra nhân từ nhưng lại vô cùng rợn người. “Tôi biết anh, Bác sĩ Gilbert, người bạn của những người yêu nước Mỹ, và của cả Lafayette!” Gã nhấn mạnh đặc biệt vào cái tên này. “Nhà cộng hòa của Mỹ và Pháp, nhà không tưởng đáng kính, kẻ đã viết những bài báo tuyệt vời về chính thể lập hiến, thứ mà anh đã gửi cho Louis XVI từ Mỹ, và chính vì thế mà ông ta đã tống anh vào ngục Bastille ngay khi anh vừa đặt chân lên đất Pháp. Anh muốn cứu ông ta bằng cách dọn đường cho tương lai, còn ông ta thì mở đường cho anh vào tù—lòng biết ơn của hoàng gia đúng là như vậy đấy!”

Gã cười lần nữa, lần này nghe thật khủng khiếp và đầy đe dọa.

“Nếu ông biết tôi, thì đó càng là lý do để tôi kiên quyết muốn biết mình đang chịu ơn ai.”

“Ồ, đã lâu lắm rồi kể từ khi chúng ta quen biết nhau,” gã bác sĩ nói. “Hai mươi năm, thưa ông, vào cái đêm kinh hoàng ngày ba mươi tháng Năm năm 1770; cái đêm mà pháo hoa phát nổ do tai nạn giữa đám đông trên quảng trường Paris, làm bị thương và giết chết nhiều người đến ăn mừng đám cưới của Nữ Đại công tước và Hoàng tử Hoàng gia của chúng ta, nhưng rồi họ lại phải nguyền rủa tên tuổi của hai người họ. Lúc đó anh chỉ là một chàng trai trẻ được Rousseau dẫn đến chỗ tôi, bị thương và dập nát gần chết, và tôi đã trích máu cho anh trên một tấm ván giữa la liệt những người chết và những chi thể đứt lìa. Dù vậy, cái đêm khủng khiếp đó là một kỷ niệm dễ chịu đối với tôi, vì tôi đã có thể cứu được nhiều mạng sống bằng lưỡi dao của mình, biết rõ nơi nào cần cắt để bảo toàn sự sống và nơi nào cần rạch để giảm bớt đau đớn.”

“Vậy ông chính là Jean Paul Marat,” Gilbert thốt lên, bất giác lùi lại một bước.

“Ghi nhớ lấy, Albertine, cái tên của ta cũng có chút uy lực đấy,” Marat nói với một nụ cười nham hiểm.

“Nhưng tôi tưởng ông là bác sĩ riêng của Bá tước Artois; tại sao ông lại ở trong cái hang này, tại sao lại dưới ánh đèn khói mù mịt này?”

“Ý anh là tôi từng là bác sĩ thú y cho vị Hoàng tử đó à? Nhưng ông ta đã di cư rồi? không hoàng tử thì làm gì có chuồng ngựa; không có chuồng ngựa thì làm gì có bác sĩ thú y. Hơn nữa, tôi đã đệ đơn từ chức, vì tôi sẽ không phục vụ bọn bạo chúa nữa.”

Gã lùn ưỡn người lên hết cỡ.

“Nhưng tóm lại, tại sao ông lại ở trong cái hố này?”

“Bởi vì, thưa ngài Triết gia, tôi là một người yêu nước chân chính đang viết bài để tố cáo bọn tham vọng; Bailly sợ tôi, Necker căm ghét tôi, và Lafayette thì sai Lực lượng Vệ binh Quốc gia săn lùng tôi và treo giải cho cái đầu của tôi—tên độc tài đầy tham vọng đó! Nhưng ta thách thức hắn! Từ trong cái hang của mình, ta đuổi theo hắn, và tố cáo tên Caesar này. Anh có biết hắn đã làm gì không? Hắn đã cho đúc mười lăm nghìn hộp thuốc lá có in chân dung của mình, thứ ẩn chứa vài trò ma giáo. Vì vậy, tôi khẩn cầu tất cả những công dân tốt hãy đập nát chúng khi nhìn thấy. Đó là tín hiệu tập hợp cho Âm mưu Hoàng gia vĩ đại, vì anh chắc không thể không biết rằng Lafayette đang thông đồng với Hoàng hậu, trong khi Louis tội nghiệp thì đang khóc ra những dòng nước mắt nóng hổi vì những sai lầm mà mụ người Áo đang dẫn dắt ông ta vào.”

“Hoàng hậu,” Gilbert trầm ngâm nói.

“Phải; đừng nói với tôi là mụ ta không đang âm mưu gì đó: gần đây mụ đã ban phát nhiều nơ trắng đến nỗi giá ruy băng trắng tăng vọt trên thị trường. Đó là sự thật, vì tôi nghe được từ một nữ công nhân của Bertin, người thợ may, Thủ tướng về Thời trang của mụ, kẻ vẫn thường nói: ‘Sáng nay tôi đã bàn bạc công việc với Hoàng hậu.’”

“Và làm thế nào ông tố cáo những chuyện đó?” bác sĩ hỏi.

“Trên tờ báo của tôi, tờ báo tôi vừa mới thành lập, đã xuất bản được hai mươi số. Đó là tờ ‘Người bạn của nhân dân hay Nhà báo chí Paris’, một cơ quan ngôn luận chính trị khách quan. Để trả tiền giấy và in ấn—anh hãy nhìn ra sau lưng mình—tôi đã bán cả ga trải giường và chăn đắp trên giường của mình rồi.”

Quay lại, Gilbert quả nhiên thấy Sebastian đang nằm trên tấm nệm hoàn toàn trơ trọi, nhưng cậu bé đã thiếp ngủ, vì quá đau đớn và mệt mỏi. Ông tiến lại gần để chắc chắn rằng đó không phải là cơn ngất, nhưng khi thấy nhịp thở của cậu đều đặn, ông yên tâm quay lại với gã nhà báo này, kẻ khiến ông cảm thấy một sự thôi thúc giống như khi ta quan sát một con linh cẩu, con hổ hay một loài thú hoang nào đó.

“Ai giúp ông trong công việc khổng lồ này?” ông hỏi.

“Nhân viên của tôi á?” Marat nhếch mép cười khinh bỉ. “Ha, ha, ha! lũ ngỗng thì bay theo đàn: còn đại bàng thì bay một mình. Người giúp việc của tôi là đây này,” gã chỉ vào đầu và đôi tay mình. “Tôi tự tay viết toàn bộ tờ báo—tôi có thể cho anh xem bản thảo, mặc dù đôi khi nó lên tới mười sáu trang khổ tám, và thường thì tôi dùng cỡ chữ nhỏ dù lúc đầu tôi dùng cỡ lớn. Vì vậy, nó không chỉ là một tờ báo—mà là một nhân cách—nó chính là Marat!”

“Công việc đồ sộ quá—làm thế nào ông xoay xở được?” vị bác sĩ kia hỏi.

“Đó là bí mật của tự nhiên—một khế ước tôi đã ký với thần chết. Tôi đã trao mười năm cuộc đời mình, để không cần nghỉ ngơi ban ngày và không cần ngủ ban đêm. Sự tồn tại của tôi tóm gọn trong việc viết lách: tôi làm việc đó cả ngày lẫn đêm. Cảnh sát của Lafayette giam hãm tôi trong căn hầm này, nơi họ xiềng xích cả thể xác và linh hồn tôi vào công việc: họ đã nhân đôi sự năng động của tôi. Lúc đầu thì thật nặng nề, nhưng giờ tôi đã quen rồi. Giờ đây tôi thấy thích thú khi nhìn nhân loại đáng thương qua cái lỗ thông hơi này, theo vệt sáng hẹp và chéo. Từ hang ổ u tối này, tôi phán xét nhân loại đang sống, phán xét cả khoa học và chính trị mà không cần phúc thẩm. Bằng một tay tôi phá hủy bọn bác học, tay kia là bọn chính trị gia. Tôi sẽ đảo lộn toàn bộ hiện trạng này, giống như Samson phá hủy Đền thờ, và dưới đống đổ nát có lẽ sẽ đè bẹp cả chính tôi, tôi sẽ chôn vùi cả ngai vàng!”

Bất chấp ý chí của mình, người nghe vẫn rùng mình: trong bộ quần áo rách rưới và căn hầm nghèo nàn này, gã đàn ông này lặp lại gần như y hệt những gì Cagliostro đã nói trong cung điện của hắn dưới những bộ trang phục thêu thùa.

“Nhưng khi ông được yêu mến đến thế, tại sao ông không thử ra tranh cử vào Quốc hội?” ông hỏi.

“Vì thời điểm đó chưa tới,” kẻ mị dân trả lời; bày tỏ sự tiếc nuối, gã tiếp tục, “Ồ, giá như tôi là một người bảo vệ quần chúng, được hỗ trợ bởi chỉ vài nghìn người đàn ông kiên quyết, tôi cam đoan Hiến pháp sẽ hoàn toàn an toàn trong sáu tuần: cỗ máy chính trị sẽ vận hành tốt hơn: không kẻ ác nào dám đùa giỡn với nó: Quốc gia sẽ được tự do và hạnh phúc: trong chưa đầy một năm, nó sẽ phồn vinh và đáng gờm: và nó sẽ duy trì như vậy chừng nào tôi còn đứng vững.”

Sinh vật phù phiếm đó đã biến đổi dưới mắt Gilbert: đôi mắt gã vằn tia máu; làn da vàng vọt bóng nhẫy mồ hôi; con quái vật trở nên vĩ đại trong sự ghê tởm của chính mình cũng như kẻ khác trở nên cao quý trong vẻ đẹp của họ.

“Phải, nhưng tôi không phải là đại biểu,” gã nói tiếp, nối lại mạch suy nghĩ từ chỗ bị ngắt quãng: “Tôi không có hàng nghìn người theo đuôi. Không, nhưng tôi là một nhà báo, và tôi có vũ khí và đạn dược của mình, có những người đăng ký và độc giả, những người coi tôi là nhà tiên tri, là vị thánh. Tôi có những người ủng hộ, những người coi tôi là bạn, và tôi dẫn dắt họ, run rẩy, từ sự phản bội này đến sự phản bội khác, từ khám phá này đến khám phá khác, từ điều kinh khủng này đến điều kinh khủng khác. Trong số đầu tiên của tờ Người bạn của Nhân dân, tôi đã tố cáo bọn tầng lớp thượng lưu, nói rằng có sáu trăm kẻ tội đồ ở Pháp và chỉ cần từng đó sợi dây thừng là xong việc: nhưng tôi đã nhầm, ha, ha! Những sự kiện ngày mùng năm và mùng sáu tháng Mười đã mở mắt cho tôi và tôi thấy rằng chúng ta phải treo cổ hai mươi nghìn tên quý tộc.”

Gilbert mỉm cười, vì sự cuồng nộ được nâng lên mức độ này, đối với ông, thật là điên rồ.

“Chà, làm gì có đủ cây gai dầu ở Pháp để làm công việc này, và giá dây thừng sẽ tăng vọt mất,” ông nói.

“Đó là lý do tại sao tôi đang tìm kiếm một phương tiện khác,” Marat đáp, “nhanh chóng và mới mẻ hơn. Anh có biết tối nay tôi mong đợi ai không? một trong những đồng nghiệp y sĩ của chúng ta, một thành viên của Quốc hội mà anh chắc chắn phải biết danh tiếng, Bác sĩ Guillotin——”

“Người đã đề nghị rằng Quốc hội, khi bị trục xuất khỏi Hội trường tại Versailles, nên họp tại Sân Quần vợt—một người đàn ông uyên bác ấy hả?”

“Anh có biết vị công dân tài giỏi này đã phát hiện ra điều gì không? một cỗ máy kỳ diệu có thể giết người không đau đớn, vì cái chết phải là sự trừng phạt chứ không phải sự tra tấn; ông ấy đã phát minh ra nó và chúng ta sẽ thử nghiệm nó vào một buổi sáng sớm nào đó.”

Gilbert giật mình: đây là lần thứ hai người anh em "Vô hình" này nhắc ông nhớ đến vị Thủ lĩnh, Cagliostro; không còn nghi ngờ gì nữa, cỗ máy tử thần này chính là thứ mà ông ta đã nói đến.

“Nhưng anh thật may mắn—có tiếng gõ cửa! chính là ông ấy đấy. Chạy ra mở cửa đi, Albertine.”

Mụ già, người vợ—hay đúng hơn là bạn tình của Marat—đứng dậy khỏi chiếc ghế đẩu nơi mụ đang ngồi xổm, và loạng choạng bước về phía cửa trong cơn buồn ngủ.

Choáng váng vì sợ hãi, Gilbert theo bản năng đi về phía Sebastian, sẵn sàng bế cậu lên và bỏ chạy.

“Cứ nghĩ đến một đao phủ tự động mà xem,” Marat nói đầy hào hứng, “không cần con người điều khiển; nó có thể, nếu lưỡi dao được thay đổi vài lần, chém bay ba trăm cái đầu một ngày!”

“Và thêm nữa,” một giọng nói êm ái, du dương vang lên sau lưng Marat, “nó có thể chém bay những cái đầu này mà không gây cảm giác nào khác ngoài một chút mát lạnh quanh cổ.”

“Ồ, là anh đấy à, bác sĩ?” Marat thốt lên, quay về phía một người đàn ông nhỏ nhắn, bảnh bao chừng bốn mươi tuổi, người có phong thái dịu dàng và cách ăn mặc chỉnh tề tương phản hoàn toàn với chủ nhà: trên tay ông ta cầm một chiếc hộp nhỏ như loại dùng để đựng đồ chơi trẻ em. “Anh mang gì đến cho chúng tôi thế?”

“Mô hình cỗ máy của tôi, Marat thân mến. Nhưng tôi thấy Bác sĩ Gilbert ở đây, trừ khi tôi nhầm,” vị công dân bảnh bao nói, cố nheo mắt nhìn vào bóng tối.

“Chính là tôi đây, thưa ông,” vị khách kia nói, cúi chào.

“Thật vinh hạnh được gặp ông; ông đến thật đúng lúc, và tôi sẽ rất vui nếu nhận được ý kiến của một người lỗi lạc như ông về phát minh của mình. Tôi phải nói với anh, Marat thân mến, rằng tôi đã tìm được một người thợ mộc khéo tay tên là Guidon để làm cỗ máy này theo kích thước thật. Tuy nhiên, ông ta đòi giá đắt lắm, năm nghìn năm trăm franc; nhưng không có sự hy sinh nào là quá lớn đối với tôi vì nhân loại. Trong hai tháng nữa nó sẽ được hoàn thành, và chúng ta có thể thử nghiệm: tôi sẽ đề xuất nó trước Quốc hội. Tôi hy vọng anh sẽ ủng hộ nó trên tờ báo mới tuyệt vời của mình, dù rằng, nghiêm túc mà nói, cỗ máy tự nó đã đủ thuyết phục, như Bác sĩ Gilbert sẽ thấy tận mắt thôi. Nhưng vài dòng trên tờ Người bạn của Nhân dân chắc chắn sẽ không thừa.”

“Hãy yên tâm về chuyện đó; không chỉ vài dòng mà cả một số báo tôi sẽ dành riêng cho nó.”

“Anh tốt quá, Marat; nhưng tôi sẽ không để anh quảng cáo cho một món hàng lừa đảo đâu.”

Ông ta lấy ra từ túi mình một chiếc hộp nhỏ hơn nhiều, bên trong có tiếng động cho thấy một sinh vật nhỏ còn sống hoặc vài con vật đang cựa quậy trong ngục tù của chúng. Tiếng động này không thoát khỏi đôi tai thính nhạy của Marat.

“Anh có gì trong đó vậy?” gã hỏi, đưa tay về phía chiếc hộp.

“Cẩn thận,” vị bác sĩ nói, rụt tay lại, “đừng để chúng thoát ra vì chúng ta sẽ không bắt lại được đâu; chúng là những con chuột mà chúng ta chuẩn bị chặt đầu bằng cỗ máy này. Sao, ông định rời đi sao, Bác sĩ Gilbert?”

“Than ôi, vâng, thưa ông, tôi rất tiếc; nhưng con trai tôi, vừa bị thương do một con ngựa chạy qua chẹt trúng, đã được Bạn Marat cứu giúp, người mà tôi cũng mang ơn cứu mạng trong một vụ việc tương tự. Tôi phải cảm ơn ông ấy lần nữa. Thằng bé cần một chiếc giường mới, sự chăm sóc và nghỉ ngơi: vì vậy tôi không thể chứng kiến thí nghiệm thú vị của các ông.”

“Nhưng ông sẽ đến và xem lần thử nghiệm với cỗ máy thật trong hai tháng nữa chứ, hứa nhé, bác sĩ?”

“Tôi xin hứa.”

“Bác sĩ,” Marat nói, “Tôi không cần phải nói thêm, hãy giữ bí mật nơi ở của tôi. Nếu bạn anh là Lafayette mà phát hiện ra thì hắn sẽ cho bắn tôi như một con chó, hoặc treo cổ như một tên trộm.”

“Bắn, treo cổ,” Guillotin thốt lên. “Nhưng chúng ta sẽ chấm dứt những cái chết kiểu ăn thịt người đó. Chúng ta sẽ có một cái chết nhẹ nhàng, dễ dàng, tức thì, thứ mà những người già, chán ghét cuộc đời và muốn ra đi như các bậc hiền triết và triết gia, sẽ ưa chuộng hơn là cái chết tự nhiên. Hãy đến xem nó hoạt động thế nào, Marat!”

Và không bận tâm thêm đến Bác sĩ Gilbert nữa, người đàn ông nhiệt huyết mở chiếc hộp lớn hơn của mình ra và bắt đầu lắp ráp trên bàn một mô hình thiết bị mà gã bác sĩ phẫu thuật nhìn với sự tò mò không kém gì sự hào hứng của gã.

Gilbert tận dụng lúc họ đang mải mê để đưa Sebastian rời đi, được Albertine dẫn đường, mụ ta đóng cánh cửa ngoài lại sau lưng ông.

Khi đã ra ngoài đường, ông cảm thấy gió đêm làm lạnh toát những giọt mồ hôi trên trán.

“Lạy Chúa,” ông lẩm bẩm, “chuyện gì sẽ xảy ra với một thành phố mà các căn hầm có lẽ đang ẩn giấu năm trăm người yêu nhân loại đang bận rộn với công việc mà chúng ta vừa thấy một mẫu thử đó chứ? một ngày nào đó họ sẽ thực hiện nó giữa thanh thiên bạch nhật trước sự chứng kiến của đám đông.”

Chỉ mất một quãng đường ngắn để về nhà ông trên phố St. Honore.

Cái lạnh làm Sebastian tỉnh táo lại nhưng cha cậu không muốn để cậu tự đi. Khi ông gõ cửa nhà mình, một bước chân nặng nề vang lên tiến lại gần.

“Có phải ngài đó không, Bác sĩ Gilbert?” người bên trong chất vấn.

“Đó là giọng của Pitou,” cậu bé nói.

“Tạ ơn trời, tìm thấy Sebastian rồi,” Pitou reo lên khi mở cửa. “Ngài Billet,” cậu hét lên to hơn nữa, “Sebastian đã được tìm thấy rồi, và hy vọng là không sao chứ bác sĩ?”

“Dù sao thì cũng không bị thương nghiêm trọng,” người kia trả lời, “Vào đi, Sebastian.”

Ông bế con trai lên giường.

Pitou cầm đèn theo sau; nhìn đôi giày và tất dính đầy bùn của cậu, có thể thấy cậu đã đi một chặng đường rất dài.

Quả thực, sau khi đưa Catherine đau khổ về nhà và biết từ miệng cô rằng nỗi buồn sâu sắc của cô đến từ việc Isidore Charny bị gọi về Paris, cậu đã chào tạm biệt cô và Mẹ Billet, lúc ấy đang khóc bên giường cô, và trở về Haramont. Cậu đi bộ chậm đến nỗi mãi đến tận bình minh mới tới nơi.

Cậu ngủ thiếp đi nên mãi đến khi thức dậy mới tìm thấy lá thư của cậu thiếu niên. Cậu lập tức lên đường đuổi theo.

Cậu thắt đai da, lấy vài mẩu bánh mì và với một cây gậy chống trong tay, tiến về thị trấn, nơi cậu đến vào lúc tám giờ tối hôm đó.

Cậu không thấy bác sĩ hay con trai ông ở nhà—chỉ có Nông dân Billet.

Người đàn ông khỏe mạnh, cương nghị này, do quá chấn động bởi những cảnh tượng đẫm máu chứng kiến kể từ sau vụ Chiếm ngục Bastille, cuộc khởi nghĩa mà ông là người lãnh đạo, nên không có tin tức gì cho Pitou.

Sự chờ đợi buồn bã của họ đã được đền đáp bằng sự trở về kép.

Dù đã yên tâm về Sebastian, nhưng khi Pitou được bảo đi ngủ, cậu vẫn còn cả một câu chuyện để kể cho bác nông dân. Xin đừng độc giả nào nghĩ rằng cậu tiết lộ bí mật của Catherine và nói về cuộc tình của cô với gã quý tộc trẻ. Tâm hồn trung thực của vị Chỉ huy Lực lượng Vệ binh Quốc gia Haramont sẽ không bao giờ hạ mình làm việc đó. Nhưng cậu kể cho Billet rằng mùa màng thất bát, lúa mạch mất mùa, một phần lúa mì bị gió quật đổ, và kho thóc chỉ đầy được một phần ba—và rằng cậu đã bắt gặp Catherine trên đường.

Billet chẳng mấy bận tâm về ngũ cốc, nhưng căn bệnh của con gái khiến ông đau lòng.

Ông chạy đến chỗ Bác sĩ Gilbert với khuôn mặt buồn rầu khi ông này đang hoàn tất dòng ghi chú gửi cho Andrea: “Hãy yên lòng; đứa trẻ đã được tìm thấy, không ai bị thương cả.”

“Bác sĩ Gilbert, ngài đã đúng khi giữ tôi lại thị trấn nơi tôi có thể hữu dụng; nhưng mọi thứ đang rối tung lên ở quê nhà trong khi người đàn ông tốt bụng thì đi vắng.”

Gilbert đồng ý với bạn mình rằng một cô gái khỏe mạnh, đầy sức sống như Catherine không nên ngất xỉu trên đường cái. Cảm thông với tư cách một người cha, ông đáp:

“Hãy về nhà đi, Billet thân mến, vì đất đai và gia đình đang gọi anh. Nhưng đừng quên rằng tôi sẽ gọi anh nhân danh tổ quốc.”

Thế là Billet trở về nhà sau ba tháng vắng mặt, mặc dù ông định chỉ đi có một tuần.

Pitou theo sau ông, mang theo hai mươi lăm đồng louis do Gilbert gửi cho việc trang bị và duy trì Lực lượng Vệ binh Quốc gia Haramont.

Sebastian ở lại với cha mình.