Vì đức vua đã đảm nhận một công việc khóa chốt rất quan trọng, ngài phái người hầu cận Hue đi mời Tướng Lafayette đến xưởng rèn của mình.

Xưởng rèn nằm ở tầng hai phía trên phòng ngủ của nhà vua, với lối đi lên bằng cả cầu thang trong và ngoài.

Từ sáng sớm, ngài đã miệt mài gõ đập vào món đồ mà Thầy Gamain hết lời khen ngợi. Thầy còn tỏ ý tiếc nuối vô cùng vì những kẻ chính trị gia lại bắt nhà vua rời bỏ công việc thú vị này để bận tâm đến chuyện các nước khác.

Có lẽ ngài muốn cho vị Tổng chỉ huy Vệ binh Quốc gia thấy rằng, dù có thể yếu đuối trên cương vị quân vương, ngài vẫn hùng mạnh như một Tubal Cain vậy.

Trên đường đi, Bá tước Louis có thời gian để suy ngẫm; và ông kết luận rằng Hoàng hậu hoàn toàn không hay biết gì về nhiệm vụ của ông. Ông sẽ phải quan sát cách nhà vua tiếp đón mình và xem liệu ngài có đưa ra dấu hiệu nào cho thấy ngài hiểu rõ lý do ông đến Paris hơn người anh em họ - vị hầu tước kia - hay không.

Người hầu cận không biết Bouille là ai nên chỉ giới thiệu vị tướng quân.

“À, là ngươi đấy à, hầu tước,” nhà vua quay lại nói. “Ta phải xin lỗi vì đã gọi khanh lên tận đây, nhưng người thợ rèn này cam đoan rằng khanh sẽ được chào đón tại xưởng rèn của lão. Một người đốt than từng nói với tổ tiên ta, vua Henry IV rằng: ‘Jack là vua trong lâu đài của chính mình’. Nhưng khanh mới là chủ nhân ở xưởng rèn này, cũng như ở trong cung điện vậy.”

Louis nói chuyện với cung cách rất giống Marie Antoinette.

“Tâu Bệ hạ, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào tôi ra mắt Bệ hạ,” Lafayette nói, “và dù Bệ hạ đang mặc y phục gì đi nữa, ngài vẫn luôn là quân vương, còn tôi vẫn luôn là thần dân trung thành và là tôi tớ tận tụy.”

“Ta không nghi ngờ điều đó, thưa ngài; nhưng ngài không đi một mình. Ngài đã thay sĩ quan tùy tùng rồi sao?”

“Viên sĩ quan trẻ này, tâu Bệ hạ, người mà tôi xin phép được giới thiệu, chính là anh em họ của tôi, Bá tước Louis Bouille, đại úy thuộc Trung đoàn Long kỵ binh Provence.”

“Ồ, con trai của Hầu tước Bouille, chỉ huy vùng Metz sao?” nhà vua nói, hơi giật mình một chút, cử chỉ không qua mắt được chàng thanh niên.

“Dạ đúng là người đó, tâu Bệ hạ,” chàng nhanh nhẹn đáp.

“Thứ lỗi cho ta vì không nhận ra khanh, mắt ta hơi kém. Khanh đến thành phố này lâu chưa?”

“Tôi rời Metz năm ngày trước; vì đến đây không phải bằng lệnh nghỉ phép chính thức mà là dưới sự cho phép đặc biệt của cha tôi, tôi đã khẩn cầu người anh em họ - vị hầu tước - dành cho tôi vinh dự được ra mắt Bệ hạ.”

“Khanh đã làm rất đúng, thưa ngài, bởi chẳng ai có thể giới thiệu khanh vào bất cứ giờ nào tốt hơn thế, và cũng chẳng ai có thể mang lại lời giới thiệu dễ chịu hơn được.”

Cụm từ “vào bất cứ giờ nào” hàm ý rằng Lafayette có quyền ra vào gặp nhà vua cả công khai lẫn riêng tư. Vài lời từ bậc quân vương khiến vị bá tước trẻ phải đề cao cảnh giác. Câu hỏi về việc khanh đến đây cho thấy nhà vua muốn biết liệu Charny đã gặp cha chàng hay chưa.

Trong khi đó, Lafayette tò mò nhìn quanh nơi mà ít người đặt chân tới; ông ngưỡng mộ sự ngăn nắp của các dụng cụ được sắp xếp trên bàn. Ông còn phụ thổi bễ như một người học việc.

“Vậy là Bệ hạ đã đảm nhận một công việc quan trọng sao ạ?” Lafayette hỏi, có chút bối rối không biết phải nói chuyện thế nào với một vị vua đang mặc tạp dề lấm lem than bụi, xắn tay áo cao và cầm trên tay một chiếc giũa.

“Phải, thướng tướng, ta đang bắt tay vào làm ‘tác phẩm lớn’ của chúng ta đây - một cái ổ khóa. Ta nói thẳng cho ngài biết ta đang làm gì, kẻo gã bác sĩ Marat lại rêu rao rằng ta đang rèn xiềng xích cho nước Pháp. Nếu ngài tóm được hắn, hãy bảo hắn không phải như vậy. Còn khanh, Bouille, ta cho là khanh không phải thợ rèn chứ?”

“Ít nhất thì tôi cũng từng là một người học việc, lại còn là học việc cho một thợ khóa nữa ạ.”

“Ta nhớ rồi, chồng của vú nuôi khanh là thợ rèn, và cha khanh, dù không phải là một người nghiên cứu kỹ các tác phẩm của Rousseau, vẫn thực hiện lời khuyên của ông ấy trong cuốn ‘Emile’ rằng ai cũng nên học một nghề, nên đã bắt khanh làm quen với bàn làm việc.”

“Chính xác ạ; nên nếu Bệ hạ cần một cậu bé...”

“Một người học việc sẽ không hữu dụng với ta bằng một bậc thầy,” nhà vua đáp. “Ta e rằng mình đã dấn thân vào một công việc quá khó khăn. Ôi, giá mà ta có thầy Gamain ở đây, người từng nói lão là bậc thầy của các bậc thầy.”

“Lão ấy mất rồi ạ, thưa Bệ hạ?”

“Không,” nhà vua đáp, liếc nhìn chàng thanh niên như ra hiệu cho chàng hãy thận trọng; “lão vẫn sống ở Versailles, nhưng lão không dám đến Tuileries thăm ta vì sợ mang tiếng xấu. Tất cả bạn bè ta đều đã bỏ đi hết, sang London, Turin hoặc Coblentz rồi. Tuy nhiên, thướng tướng thân mến, nếu ngài không thấy có gì phiền khi lão già đó đến cùng một cậu học trò để giúp ta một tay, thì ta có thể mời lão ghé qua vào một ngày nào đó.”

“Bệ hạ hẳn phải biết rõ rằng ngài có thể gặp và triệu bất cứ ai.”

“Phải, với điều kiện là lính gác của ngài lục soát họ như cách các nhân viên thuế vụ làm với những kẻ nghi buôn lậu; tội nghiệp lão Gamain, lão sẽ tưởng mình bị treo cổ, phanh thây xé xác nếu họ tìm thấy túi dụng cụ của lão và coi chiếc giũa tam giác của lão là một cây dao găm!”

“Tâu Bệ hạ, tôi không biết phải tạ lỗi với Bệ hạ thế nào, nhưng tôi phải chịu trách nhiệm về an nguy của Bệ hạ trước các cường quốc châu Âu, và tôi không thể quá thận trọng trong việc bảo vệ cuộc đời quý giá ấy. Còn về người thợ chân chất mà chúng ta đang nói tới, Bệ hạ có thể đưa ra bất cứ mệnh lệnh nào ngài muốn.”

“Rất tốt; cảm ơn khanh, hầu tước; ta có thể cần lão trong một tuần hoặc mười ngày nữa—lão và cả cậu học trò của lão nữa,” ngài nói thêm, liếc nhìn về phía Bouille; “Ta có thể báo cho lão qua người hầu Durey, vốn là bạn của lão.”

“Lão chỉ cần đến là sẽ được dẫn tới gặp Bệ hạ; tên của lão là đủ rồi. Chúa phù hộ cho tôi khỏi mang danh là kẻ quản ngục của ngài, thưa Bệ hạ; chưa bao giờ quân vương lại được tự do hơn thế; tôi thậm chí còn mong Bệ hạ quay lại với việc đi săn và cưỡi ngựa ra ngoài.”

“Cảm ơn, nhưng ta không đi săn nữa! Vả lại, ngài thấy đấy, ta có thứ này để giữ mình ở trong nhà, ngay trong đầu ta đây. Còn về việc đi lại, đó lại là chuyện khác; chuyến đi cuối cùng từ Versailles tới Paris đã chữa khỏi cho ta cái ham muốn đi lại rồi, ít nhất là với một đoàn người đông đúc như vậy.”

Ngài liếc nhìn Bouille, người đang chớp mắt để ra hiệu rằng mình đã hiểu.

“Khanh sắp về với cha mình chứ?” nhà vua hỏi người thanh niên.

“Tâu Bệ hạ, tôi sẽ rời Paris trong vài ngày tới để thăm bà nội đang sống ở Versailles; tôi buộc phải đến chào hỏi bà. Sau đó, tôi được cha giao phó giải quyết một chuyện gia đình khá quan trọng, và tôi dự định gặp người sẽ đưa ra chỉ dẫn cho tôi trong khoảng một tuần nữa. Vì thế, tôi khó có thể ở bên cha mình trước tuần đầu tiên của tháng Mười hai, trừ khi Bệ hạ có lý do đặc biệt nào muốn tôi gặp cha sớm hơn.”

“Không, thưa ngài, cứ thong thả; hãy đến Versailles và giải quyết công việc của khanh. Khi xong việc, hãy nói với hầu tước rằng ta không quên khanh ấy như một trong những bề tôi trung thành của ta, và một ngày gần đây ta sẽ nói chuyện với Tướng Lafayette để ngài ấy thăng chức cho khanh ấy.”

Lafayette mỉm cười nhẹ trước lời ám chỉ về quyền lực tuyệt đối của mình.

“Tâu Bệ hạ,” ông nói, “đáng lẽ tôi đã tiến cử Hầu tước Bouille với Bệ hạ từ lâu rồi nếu ông ấy không phải là người nhà của tôi. Nỗi sợ bị cho là chỉ biết chăm lo cho gia đình mình đã ngăn tôi thực hiện nghĩa cử công bằng này với ông ấy.”

“Vậy thì mọi chuyện đều khớp cả rồi; chúng ta sẽ bàn lại vấn đề này sau.”

“Bệ hạ hãy cho phép tôi được nói rằng cha tôi sẽ coi bất kỳ sự thay đổi vị trí công tác nào là một nỗi nhục nhã, vì nó tước đi cơ hội của ông trong việc phục vụ riêng Bệ hạ.”

“Ồ, điều đó thì ta hiểu rõ, bá tước ạ,” Vua Louis đáp, “và Hầu tước Bouille sẽ không bị thuyên chuyển nếu không theo ý muốn của ông ấy và của cả ta nữa. Hãy để Tướng Lafayette và ta lo liệu việc này, còn khanh hãy cứ đi tận hưởng thú vui của mình mà đừng quên công việc là được. Chào hai vị!”

Ngài tiễn họ đi với một phong thái uy nghi, tương phản kỳ lạ với bộ y phục tầm thường đang mặc.

“Được, được,” ngài tự nhủ khi cánh cửa đã khép lại. “Ta tin là chàng thanh niên trẻ tuổi đó đã hiểu ý ta, và trong khoảng một tuần nữa, chúng ta sẽ có thầy Gamain đến giúp ta, cùng với cậu học trò của lão.”