Mặc dù Nhà vua mới ở Tuileries được hai tuần, ông đã có sẵn hai nơi được trang bị đầy đủ cho riêng mình. Một nơi là lò rèn, nơi kia là phòng làm việc.

Charny bước tới chiếc bàn làm việc, nơi quân vương của ông đã an tọa mà không hề liếc nhìn những xấp giấy tờ vốn đã quá quen thuộc với ngài.

"Bá tước Charny," Nhà vua cuối cùng cũng lên tiếng, giọng có chút ngập ngừng, "Ta nhận thấy một điều: trong đêm bọn bạo loạn tấn công, khanh đã đứng bên cạnh ta trong khi lại cắt cử em trai mình canh gác cho Hoàng hậu."

"Tâu Bệ hạ, đó là quyền hạn của thần với tư cách là chủ gia tộc, cũng như Bệ hạ là chủ nhân của vương quốc này, thần phải xả thân vì người."

"Điều đó khiến ta nghĩ rằng, nếu bất cứ khi nào ta có một việc mật, khó khăn và nguy hiểm, ta có thể dựa vào lòng trung thành của khanh với tư cách một người Pháp, và dựa vào trái tim của khanh với tư cách một người bạn."

"Ôi, tâu Bệ hạ, dù Bệ hạ có đề bạt thần cao quý đến đâu, thần cũng không dám mơ tưởng mình là gì khác hơn một thần dân trung thành và biết ơn."

"Khanh à, khanh là một người trầm tĩnh dù mới ba mươi sáu tuổi; khanh đã trải qua những sự kiện gần đây mà không rút ra được kết luận nào sao? Khanh nghĩ gì về tình hình hiện tại và khanh sẽ dùng phương kế gì để giải tỏa cho ta, nếu khanh là Thủ tướng của ta?"

"Tâu Bệ hạ, thần chỉ là một quân nhân và một thủy thủ," Charny đáp, có chút do dự hơn là bối rối, "những câu hỏi xã hội tầm cỡ này nằm ngoài tầm hiểu biết của thần."

"Không, khanh là một con người," vị quân vương nói, với sự uy nghiêm khi chìa tay ra, một sự uy nghiêm nảy sinh từ chính tình thế tiến thoái lưỡng nan; "một con người khác, kẻ tin khanh là bạn mình, đang hỏi khanh, một cách thuần túy và đơn giản, rằng khanh, với trái tim ngay thẳng và trí tuệ sáng suốt, sẽ làm gì nếu ở địa vị của hắn."

"Tâu Bệ hạ, trong một tình thế không kém phần nghiêm trọng, Hoàng hậu đã hỏi ý kiến thần: đó là ngày sau khi ngục Bastille thất thủ, khi người muốn tung các quân đoàn ngoại bang vào đám đông. Câu trả lời của thần hẳn đã khiến thần đắc tội với Hoàng hậu nếu thần không được người biết rõ và nếu sự kính trọng cùng lòng tận tụy của thần không quá hiển nhiên. Thần đã tâu rằng Bệ hạ không được phép tiến vào những bức tường này với tư cách kẻ chinh phục nếu không thể tiến vào với tư cách cha của thần dân."

"Tốt, khanh à, chẳng phải đó là lời khuyên ta đã làm theo sao? Vấn đề là ta đã đúng không? Ta đang ở đây với tư cách một vị Vua hay một tù nhân?"

"Thưa, nếu được nói hoàn toàn thẳng thắn, thần đã không tán thành bữa tiệc tại Versailles, thần đã khẩn cầu Hoàng hậu đừng đến đó; thần đã tuyệt vọng khi người vứt bỏ tam sắc và cài lên chiếc huy hiệu đen của nước Áo."

"Khanh có tin rằng điều đó thực sự dẫn đến cuộc tấn công vào cung điện không?"

"Không, tâu Bệ hạ; nhưng đó là cái cớ cho vụ việc. Bệ hạ không hề bất công với tầng lớp dưới; họ rất tử tế và yêu mến Bệ hạ—họ là những người theo phái hoàng gia. Nhưng họ đang đau khổ vì lạnh và đói; bên dưới và xung quanh họ là những kẻ cố vấn xấu xa, xúi giục họ, và họ không biết được sức mạnh của chính mình. Một khi đã bắt đầu, họ trở thành hồng thủy hay ngọn lửa, vì họ nhấn chìm hoặc thiêu rụi tất cả."

"Vậy, ta phải làm gì đây? Giả sử, điều này hoàn toàn tự nhiên, ta không muốn bị nhấn chìm hay thiêu rụi."

"Chúng ta không được mở cống cho lũ lụt hay mở cửa sổ cho ngọn lửa. Nhưng xin Bệ hạ tha lỗi cho thần vì đã quên rằng thần không nên nói như thế này, ngay cả khi có lệnh hoàng gia——"

"Nhưng khanh sẽ nói theo lời khẩn cầu của hoàng gia. Bá tước Charny, Nhà vua khẩn cầu khanh—hãy tiếp tục đi."

"Vâng, tâu Bệ hạ, có hai tầng lớp trong đám hạ dân, đất và bùn; tầng lớp mà người ta có thể dựa vào và tầng lớp sẽ nhún xuống rồi nhấn chìm người ta. Hãy dè chừng tầng lớp này và nương tựa vào tầng lớp kia."

"Bá tước, khanh đang lặp lại những gì Bác sĩ Gilbert đã nói với ta cách đây hai tiếng đồng hồ."

"Tâu Bệ hạ, làm sao sau khi đã nghe lời khuyên của một bậc thức giả, người lại hỏi ý kiến của một sĩ quan hải quân quèn như thần?"

"Bởi vì ta tin giữa hai người có sự khác biệt lớn. Bác sĩ Gilbert tận tụy với vương quyền còn khanh tận tụy với Nhà vua. Nếu nguyên tắc vẫn được an toàn, ông ta sẽ mặc kệ Nhà vua."

"Vậy là có sự khác biệt giữa chúng thần, vì với thần, Nhà vua và vương quyền là không thể tách rời," vị quý tộc đáp; "chính vì điểm này mà thần xin Bệ hạ hãy đối đãi với thần."

"Trước hết, ta muốn biết trong khoảng lặng giữa hai cơn bão có lẽ sắp tới này, khanh sẽ tìm đến ai để xóa bỏ những đổ nát do cơn bão trước gây ra và xoa dịu cơn bão sắp đến."

"Nếu thần có vinh dự và cũng là sự bất hạnh khi đội vương miện, thần sẽ nhớ lại những tiếng reo hò thần đã nghe xung quanh cỗ xe của mình, và thần sẽ chìa tay ra cho Tướng Lafayette và Nghị viên Mirabeau."

"Khanh có thể đưa ra lời khuyên này khi khanh căm ghét người này và khinh miệt người kia không?"

"Sự cảm mến của thần không quan trọng, vấn đề cốt lõi là sự an nguy của vương miện và sự cứu rỗi của chế độ quân chủ."

"Đúng hệt những gì Bác sĩ Gilbert nói," người nghe lẩm bẩm như thể đang nói với chính mình.

"Tâu Bệ hạ, thần rất vui khi có cùng suy nghĩ với một bậc danh nhân như vậy."

"Nhưng nếu ta đồng ý với một sự kết hợp như vậy mà lại thất bại, khanh nghĩ ta nên làm gì?"

"Hãy nghĩ đến sự an toàn của Bệ hạ và gia quyến."

"Vậy khanh gợi ý rằng ta nên bỏ trốn?"

"Thần xin đề nghị Bệ hạ hãy rút lui cùng những trung đoàn đáng tin cậy và những quý tộc trung thành đến một nơi kiên cố nào đó."

"À," Nhà vua nói với gương mặt rạng rỡ: "nhưng trong số những chỉ huy đã chứng tỏ lòng tận tụy, mà khanh biết rõ cả, khanh sẽ giao phó sứ mệnh nguy hiểm này, là bảo vệ và đưa Nhà vua đi, cho ai?"

"Tâu Bệ hạ," Charny đáp sau một hồi do dự, "thần nêu tên vị quý tộc này không phải vì tình bằng hữu—gần như là tình thân—gắn kết thần với người ấy, mà vì ông ấy nổi tiếng về lòng tận tụy kiên định; với tư cách Thống đốc Quần đảo Leeward, ông không chỉ bảo vệ các vùng lãnh thổ của chúng ta ở Antilles mà còn chiếm được vài hòn đảo từ tay người Anh: ông từng được giao nhiều quyền chỉ huy khác nhau, và hiện tại thần tin ông đang là Tổng Thống đốc ở Metz—đó là Hầu tước Bouille. Nếu là một người cha, thần sẽ tin tưởng giao con trai mình cho ông ấy; còn với tư cách là thần dân, thần sẽ tin tưởng giao phó Nhà vua!"

Nghe đến cái tên đó, người nghe không thể nén nổi tiếng kêu vui mừng. Ông chìa ra một lá thư và nói:

"Khanh hãy đọc địa chỉ trên lá thư này, và xem liệu có phải chính Chúa đã soi sáng để ta tìm đến khanh hay không."

Địa chỉ ghi: "Gửi Ngài François Claude Amour, Hầu tước Bouille, Tổng Tư lệnh tại Metz."

"Sau những gì đã xảy ra, ta cảm thấy mình không nên giấu khanh điều gì. Ta đã nghĩ đến chuyện trốn chạy này trước đó, nhưng trong tất cả các phương án đều có bàn tay của nước Áo đang dẫn dụ ta vào bẫy, nên ta đã rút lui. Ta không yêu nước Áo hơn khanh đâu."

"Tâu Bệ hạ, người quên rằng thần là thần dân trung thành của Nhà vua và Hoàng hậu nước Pháp." Ông nhấn mạnh tước hiệu thứ hai.

"Ta đã nói với khanh rồi, Bá tước," Nhà vua tiếp lời, "rằng khanh là một người bạn, và ta có thể nói chuyện thẳng thắn hơn vì định kiến mà ta từng giữ với Hoàng hậu đã hoàn toàn xóa sạch khỏi tâm trí ta. Nhưng đó là chuyện trái ý muốn của ta khi phải đón nhận vào nhà mình kẻ thù của dòng họ ta, với tư cách là người Áo và người Lorraine. Sau mười năm đấu tranh, ta đã phải miễn cưỡng giao cho Ngài Breteuil quản lý gia đình và chính quyền Paris; cử Tổng giám mục Toulouse, một kẻ vô thần, làm Thủ tướng; cuối cùng, phải trả cho nước Áo hàng triệu đồng mà họ tống tiền từ các tỉnh Vùng Thấp. Hiện tại, ai là người kế vị Maria Theresa quá cố để cố vấn và chỉ đạo Hoàng hậu? Chính là anh trai bà, Joseph II, kẻ may mắn là đang hấp hối. Ông ta được các mụ cố vấn già nua vây quanh, những người thao túng Hoàng hậu Pháp thông qua gã thợ làm tóc Leonard và thợ may Bertin của bà."

"Họ được chúng ta chu cấp lương bổng trong khi đang dẫn dắt bà ấy đến liên minh với nước Áo. Nước Áo luôn là tai họa đối với nước Pháp, dù là kẻ thù hay bạn bè, như khi họ đưa dao găm vào tay Jacques Clement, Ravaillac, hay Damien để ám sát các vị vua của chúng ta. Trước đây đó là nước Áo Công giáo sùng đạo, nhưng giờ đây họ đang chối bỏ và phần nào đi theo triết học dưới thời Joseph; một cách liều lĩnh, họ chạy ngược lại thanh kiếm của chính mình, Hungary: không có tầm nhìn xa, họ để giới tu sĩ Bỉ cướp đi những viên ngọc quý nhất trên vương miện của mình, đó là các tỉnh Vùng Thấp; trở thành chư hầu của Nga, họ vắt kiệt quân đội để chiến đấu vì Nga chống lại Thổ Nhĩ Kỳ, đồng minh của chúng ta. Không, khanh à, ta ghét nước Áo và ta sẽ không tin tưởng họ. Nhưng ta đang nói rằng những đề nghị chạy trốn của bà ấy không phải là duy nhất. Ta từng có một đề nghị từ Hầu tước Favras. Khanh có biết hắn không?"

"Ông ấy là đại úy trong Trung đoàn Belgunze, và là trung úy trong Đội Cận vệ riêng của Bá tước Provence."

"Khanh nói trúng rồi. Khanh nghĩ gì về hắn?"

"Ông ấy là một người lính dũng cảm và một quý ông trung thành. Đáng tiếc là ông không có phương tiện, điều này khiến ông trở nên bồn chồn và dễ sa vào những dự án điên rồ cùng những mưu toan đầy rủi ro. Nhưng ông là một người danh dự, kẻ sẽ chết mà không lùi một bước, hay thốt ra lời phàn nàn nào để giữ lời hứa của mình. Có thể tin tưởng ông ấy trong việc thực hiện một cú đột phá, nhưng không thể tin giao việc quản lý một đại sự."

"Hắn không phải là người lãnh đạo," Nhà vua nói, với vẻ cay đắng rõ rệt; "người đó là Provence, kẻ tìm kiếm phương tiện và sắp đặt mọi thứ; tận tâm đến cùng, hắn sẽ ở lại trong khi Favras đưa ta đi. Đây không phải là âm mưu của nước Áo mà là của những hoàng thân và quý tộc lưu vong."

"Nhưng tại sao anh trai của Bệ hạ lại không đi cùng người? Tại sao ngài ấy lại ở lại?"

"Vì lòng tận tụy, và cũng để sẵn sàng trong trường hợp người dân chán ghét cách mạng và tìm kiếm một nhiếp chính vương. Ta đang nói với khanh những điều mà ai cũng biết, Bá tước thân mến, và là điều mà em trai khanh đã viết cho ta ngày hôm qua từ Turin. Họ đang tranh luận về việc phế truất ta và cai trị thông qua một nhiếp chính vương. Khanh thấy đấy, trừ khi ở tình thế đường cùng, ta không thể chấp nhận kế hoạch của Favras cũng như kế hoạch của nước Áo. Đây là điều ta chưa nói với ai, Bá tước thân mến, ngoại trừ khanh, và ta làm vậy để không ai, kể cả Hoàng hậu," ông nhấn mạnh ba từ cuối, "có thể khiến khanh tận tụy với họ hơn với ta, vì họ không thể cho khanh thấy sự tin tưởng nhiều hơn thế."

"Tâu Bệ hạ, thần phải giữ bí mật về chuyến đi này với tất cả mọi người sao?" Charny hỏi, cúi đầu.

"Việc người ta biết khanh đi đâu không quan trọng, miễn là mục đích chuyến đi vẫn được giữ kín. Khanh hiểu tình hình, những nỗi sợ và hy vọng của ta, rõ hơn cả Bộ trưởng Necker và cố vấn Gilbert của ta. Hãy hành động cho phù hợp; ta đặt chiếc kéo và sợi chỉ vào tay khanh—hãy gỡ rối hoặc cắt đứt, tùy ý khanh định đoạt."

Ông cầm lá thư mở sẵn cho Charny đọc: Cung điện Tuileries, ngày 29 tháng 10.

"Ta hy vọng, thưa ngài, rằng ngài vẫn hài lòng với chức vụ Thống đốc Metz của mình. Bá tước Charny, Trung úy Đội Cận vệ của ta, sẽ ghé qua thành phố của ngài, sẽ tìm hiểu xem liệu trong số những mong muốn của ngài có điều gì ta có thể đáp ứng được không. Nếu có, ta sẽ nhân cơ hội này để tỏ lòng ưu ái với ngài như ta đang làm lúc này để khẳng định lại tình cảm quý trọng của ta dành cho ngài. Louis."

"Giờ đây, Bá tước Charny," Nhà vua nói, "khanh có toàn quyền hứa hẹn với Bouille nếu khanh nghĩ ông ấy cần; chỉ là đừng cam kết với ông ấy vượt quá khả năng thực hiện của ta."

Lần thứ hai, ông chìa tay ra. Charny hôn lên tay vua với nỗi xúc động ngăn cản bất kỳ lời hứa hẹn mới nào, rồi rời đi, để lại người chủ của mình tin chắc rằng ông đã giành được trái tim của người cận thần bằng sự tin tưởng, tốt hơn nhiều so với những của cải và ân huệ mà ông từng ban phát trong những ngày còn nắm quyền lực.