- Te Deum Laudamus* - chú Jehan chui ra khỏi xó bếp, reo lên - thế là hai con cú vọ đi rồi. Och! Och! Hax! Pax! Max! Đồ chấy rận! Đồ chó dại! Đồ quỷ sứ! Thật chán ngấy những chuyện họ nói với nhau! Đầu ta ù lên như gác chuông. Lại còn món pho mát mốc nữa mới khổ chứ! Nào, ta xuống thôi, cứ cầm theo túi tiền của ông anh, rồi đổi hết tiền ra rượu!
Lạy Chúa, xin ngợi khen Người.
Chàng âu yếm và ngưỡng mộ liếc nhìn vào trong cái túi quý báu, sửa lại quần áo, đánh bóng giày, phủi sạch tro bám đầy hai tay áo lót lông tồi tàn, huýt sáo, quay một vòng, quan sát xem có gì đáng lấy thêm trong gian phòng, nhặt dăm ba cái bùa bằng thủy tinh vứt trên lò bếp, rồi đẩy cửa, mà ông anh một lần cuối còn khoan dung vẫn để ngỏ và đến lượt Jehan lại để ngỏ, cũng vì muốn trêu chọc thêm lần cuối, nhảy nhót như chim.
Trong bóng tối cầu thang, chàng xô phải ai đó, hắn lầu bầu nép sang bên; đoán là Quasimodo, Jehan thấy chuyện đó thật kỳ cục, cứ ôm bụng cười cho xuống tới chân cầu thang. Ra đến quảng trường mà chàng vẫn còn cười.
Khi xuống tới đất, chàng giậm chân, nói:
- Ôi! Vỉa hè Paris tốt lành và đáng kính! Chiếc cầu thang chết tiệt làm các thiên thần leo thang của Jacob cũng phải thở dốc! Sao bỗng dưng mình lại đâm đầu chui vào mũi khoan bằng đá chọc thẳng trời đó, chỉ để ăn miếng pho mát mốc rêu và ngắm tháp chuông ở Paris qua cửa mái nhà!
Chàng đi vài bước và thấy hai con cú vọ, tức là thầy Claude và thầy Jacques Charmolue, đang đứng ngắm một hình chạm trên cổng. Chàng rón rén lại gần và nghe phó chủ giáo khẽ bảo Charmolue:
- Chính Guillaume de Paris đã cho chạm một thằng ngốc lên phiến đá màu ngọc bích viền vàng này. Trên phiến điểm kim thạch cũng có hình thằng ngốc, loại đá đó cũng cần được thử thách và đày đọa mới trở thành hoàn hảo, như lời Raymond Lulle* nói: Sub conservatione formae specificae salva anima*.
Raymond Lulle (1235-1315) tu sĩ Tây-Ban-Nha, nhà văn và nhà luyện đan, tác giả cuốn Arc magna (Nghệ thuật lớn) trình bày phương pháp suy luận được xem là rất logic, hết sức xác đáng, một cuốn sách rất kỳ lạ về triết học kinh viện.
Dưới sự bảo tồn của hình thức đặc biệt, linh hồn giữ được nguyên vẹn.
- Cần đếch gì chuyện đó, khi ta đã nắm được túi tiền, - Jehan thầm nhủ.
Vừa lúc đó, chàng nghe sau lưng một giọng nói oang oang chửi đổng rầm rì: - Máu Chúa! Bụng Chúa! Ác Chúa! Mình Chúa! Rốn Ma vương! Chết cha giáo hoàng! Sừng đâm sét đánh!
Jehan reo lên:
- Đúng rồi, nhất định đây là ông bạn mình, đại úy Phoebus!
Cái tên Phoebus vẳng đến tai phó chủ giáo đúng lúc ông đang cắt nghĩa cho viên biện lý hoàng gia về chuyện con rồng giấu đuôi vào chiếc bồn tắm đang bốc khói nghi ngút và ngoi lên cái đầu vua. Đức cha Claude giật mình, ngừng bặt, làm Charmolue hết sức ngơ ngác, cha quay lại và thấy chú em Jehan đang tới gặp một sĩ quan cao lớn ở trước cửa nhà Gondelaurier.
Đúng là ngài đại úy Phoebus de Châteauper. Chàng tựa lưng vào góc tường nhà vị hôn thê và chửi đổng như kẻ vô thần.
- Đại úy Phoebus, - Jehan cầm tay chàng nói, - quả thật anh chửi đổng sao mà hăng hái tuyệt vời đến thế.
- Sừng đâm sét đánh anh! - Đại úy chửi!
- Sừng đâm sét đánh cả anh nữa. - Cậu học trò chửi lại - Này, ông đại úy đáng yêu ơi, vì đâu mà tuôn ra hàng tràng những lời đẹp đẽ đó?
- Xin lỗi, anh bạn Jehan quý hóa, - Phoebus thốt lên, lắc mạnh bàn tay Jehan, - ngựa đã phi dễ gì ghìm lại. Thế mà tôi quen miệng văng tục kiểu phi nước đại. Tôi vừa ở nhà mấy mụ đạo mạo ra, và mỗi lần ra về, ngực lại ứ đầy câu chửi, tôi phải khạc nó ra, không chết nghẹn mất, mẹ kiếp!
- Anh có đi làm chén rượu không? - Cậu học trò hỏi.
Lời mời làm đại úy nguôi giận.
- Rất sẵn sàng, nhưng tôi không có tiền.
- Tôi có đây!
- Ồ! Đưa coi xem nào!
Jehan mở phanh túi tiền trước mắt đại úy, vừa oai vệ vừa giản dị. Lúc này phó chủ giáo bỏ mặc Charmolue đứng sững sờ, tới gần hai người, dừng lại cách vài bước, theo dõi mà họ không hề hay biết, vì đang mải mê ngắm nghía túi tiền.
Phoebus reo lên:
- Jehan này, tiền trong túi chẳng khác mặt trăng đáy nước. Nhìn thấy mà không có ở đó. Chỉ có cái bóng thôi. Lạy Chúa! Đánh cuộc với chú, đây toàn đá sỏi.
Jehan lạnh lùng đáp:
- Đá sỏi cũng được, miễn là nặng túi.
Rồi chẳng thèm thêm nửa lời, nó dốc túi tiền đổ lên cột mốc ven đường, vẻ như một người La Mã đang cứu nước.
- Lạy Chúa! - Phoebus lẩm bẩm, này đồng lớn, đồng nhỏ, rồi hào, rồi xu, rồi chinh, toàn tiền thật, đến chói cả mắt!
Jehan vẫn giữ vẻ nghiêm trang, bình thản. Vài đồng kẽm lăn xuống bùn, viên đại úy phấn chấn, cúi xuống nhặt. Jehan ngăn lại:
- Sá gì, đại úy Phoebus de Châteauper!
Phoebus đếm tiền rồi trịnh trọng quay lại bảo Jehan:
- Này Jehan, cả thảy hăm ba xu tiền Paris! Đêm qua, chú lột của ai trên phố xẻo mõm thế?
Jehan hất cái đầu tóc hung và xoăn ra sau, lim dim mắt khinh bỉ, nói:
- Xoàng ra tôi cũng có một ông anh đã phó chủ giáo lại còn ngu ngốc.
- Sùng Chúa! Con người xứng đáng thay! - Phoebus thốt lên.
- Ta uống đi thôi. - Jehan nói.
- Đi đâu bây giờ? - Phoebus hỏi. - Tới quán Quả táo bà Ève chăng?
- Không, đại úy, tới quán Cổ học hơn. Một bà già cưa cái quai. Một câu đố chữ*. Tôi thích nó hơn.
Quán Cổ học, tiếng Pháp là La Vieille Science. Nếu đọc theo lối chiết tự sẽ thành câu đồng âm khác nghĩa là: bà già (la vieille) cưa (scie) cái quai (anse).
- Jehan, câu đố thì làm cái đếch gì! Rượu vang ở quán Quả táo bà Ève ngon hơn. Với lại cạnh cửa, có giàn nho ngoài nắng, lúc ngồi uống, trông khoái mắt lắm.
- Ừ thì tới bà Ève cùng quả táo của bà ta vậy! - Cậu học trò nói, rồi nắm lấy cánh tay Phoebus - À này, đại úy mến, vừa rồi anh nói phố Xẻo mõm, nói sai bét. Bây giờ không ai cổ lỗ như vậy nữa. Mà phải gọi là phố Xẻo cổ.
Hai người bạn tới quán Quả táo bà Ève. Chẳng cần phải nói, trước hết họ nhặt đống tiền, còn phó chủ giáo đi sau.
Phó chủ giáo đi theo, mặt mày ủ dột sững sờ. Phải chăng đó chính là Phoebus mà cái tên đáng nguyền rủa luôn xen vào tâm trí ông, kể từ lần gặp Gringoire? Ông không biết chắc, nhưng dù sao đây cũng là một Phoebus và cái tên ma quái này đủ khiến phó chủ giáo lén lút theo sau hai anh bạn vô tư, chăm chú lo ngại lắng nghe từng lời, theo dõi từng cử chỉ nhỏ của họ. Vả lại, không gì dễ hơn lắng nghe mọi chuyện của họ, vì họ nói to, bất chấp khách qua đường cứ việc chia sẻ chuyện riêng của mình. Họ bàn chuyện đấu kiếm, trai gái rượu chè và mọi chuyện điên rồ.
Tới góc phố, từ ngã tư gần đó vẳng lại tiếng trống basque. Đức cha Claude nghe thấy viên sĩ quan bảo cậu học trò:
- Bỏ mẹ rồi! Đi nhanh lên.
- Phoebus, sao vậy?
- Tôi sợ con bé Bohémienne nó trông thấy.
- Con Bohémienne nào?
- Con bé có con dê ấy.
- Con Esmeralda ấy à?
- Phải, Jehan ạ. Tôi cứ quên bẵng cái tên quỷ quái của nó. Đi nhanh lên, không nó nhận ra mình. Tôi không muốn con bé gặp mình ngoài phố!
- Phoebus, thế anh quen nó à?
Tới đây, phó chủ giáo thấy Phoebus cười nhạo, ghé tai Jehan nói thầm vài câu. Rồi Phoebus phá lên cười và gật gù ra vẻ đắc thắng.
- Thật ư? - Jehan hỏi.
- Chứ sao! - Phoebus đáp.
- Tối nay?
- Tối nay.
- Anh có chắc nó đến không?
- Jehan, anh điên rồi sao? Chuyện đó có gì mà phải nghi ngờ?
- Đại úy Phoebus, anh là một hiến binh sung sướng!
Phó chủ giáo nghe rõ đầu đuôi câu chuyện. Răng ông đánh lập cập. Cơn rét run, hiện rõ trên mắt, chạy suốt thân thể. Ông dừng lại giây lát, tựa vào cột mốc bên đường như kẻ say, rồi đi theo vết chân hai gã hề vui vẻ.
Lúc ông đuổi kịp, họ đã nói chuyện khác. Ông nghe họ hát vang điệu ca xưa.
Trẻ con ở Petits-Carreaux
Để cho treo cổ tựa đàn bê.
