Ngày giờ qua đi.
Tâm hồn Esmeralda dần dần trở lại bình thản. Nỗi đau quá độ cũng như niềm vui quá độ là những thứ mãnh liệt không thể kéo dài. Trái tim con người chẳng thể dừng mãi ở một cực điểm. Cô Bohémienne đã quá nhiều đau khổ đến nỗi chỉ còn lại nỗi ngạc nhiên.
Cùng với sự yên ổn, niềm hy vọng cũng trở lại. Cô sống ngoài lề xã hội, ngoài lề cuộc đời, nhưng mơ hồ cảm thấy có lẽ không phải không thể trở lại đó. Cô như người chết còn dự phòng giữ lại chiếc chìa khóa cửa mồ.
Cô cảm thấy hình ảnh khủng khiếp bấy lâu ám ảnh mình xa dần. Mọi bóng ma ghê rợn, Pierrat Torterue, Jacques Charmolue, mờ dần trong trí óc, tất cả, cả lão linh mục nữa.
Vả lại, Phoebus còn sống, cô tin chắc như vậy, cô đã nhìn thấy chàng. Cuộc sống của Phoebus là tất cả. Sau hàng loạt rung chuyển định mệnh làm sụp đổ hết trong người, cô chỉ thấy tâm hồn còn đứng vững có một thứ, một tình cảm, đó là tình yêu đối với viên đại úy. Vì tình yêu như cái cây, tự nó mọc lên, đâm sâu rễ vào tất cả bản thể ta và tiếp tục xanh tốt trên trái tim hoang tàn.
Còn điều khó hiểu chính là say mê càng mù quáng lại càng dai dẳng. Không bao giờ nó bền vững bằng lúc tự nó không có lý do tồn tại.
Chắc hẳn Esmeralda không phải không chua chát lúc nghĩ tới viên đại úy. Thật ghê rợn khi chính chàng cũng mắc lừa, cũng tin vào sự việc vô lý, cũng cho rằng chính cô, một người sẵn sàng hy sinh nghìn lần cho chàng, đã đâm mình. Nhưng rốt cục, không nên quá oán trách chàng; chính cô chẳng thú nhận tội lỗi đó sao? Chính cô, người đàn bà yếu đuối, chẳng khuất phục trước cực hình đó ư? Mọi lỗi lầm đều tại cô. Đáng lẽ đành chịu nhổ móng tay còn hơn một lời thú như vậy. Dù sao, chỉ cần gặp lại Phoebus một lần, một phút thôi, chỉ cần một câu nói, một khóe mắt là đủ để chàng hết hiểu lầm, trở về với cô. Cô tin chắc như vậy. Cô cũng tự khuây khỏa hão huyền về khối chuyện kỳ quặc, như sự tình cờ có mặt của Phoebus vào hôm cô công khai tạ tội, về cô gái đứng cạnh chàng. Chắc hẳn đây là em gái. Giải thích vô lý, nhưng cô chấp nhận, vì đang cần tin Phoebus vẫn yêu mình và chỉ yêu có mình thôi. Chàng đã chẳng thề thốt với cô là gì? Ngây thơ và cả tin như cô, còn cần gì hơn nữa? Vả lại, trong vụ này, cứ xét đoán bề ngoài, rõ ràng nó bất lợi cho cô hơn cho chàng. Cô đành chờ đợi. Cô hy vọng.
Cũng nên nói thêm, nhà thờ, tòa nhà thờ rộng lớn bao bọc cô khắp chung quanh, che chở, cứu vớt cô, tự nó cũng là liều thuốc an thần kỳ diệu. Đường nét trang trọng của kiến trúc, thái độ sùng bái của mọi vật vây quanh, tư tưởng thiêng liêng và thanh tịnh, có thể nó toát ra từ mọi lỗ lông chân khối đá vô hình chung tác động tới cô. Tòa nhà cũng còn vang dội bao tiếng động đầy ơn phước và uy nghiêm, chúng xoa dịu tâm hồn cô phần nào. Tiếng ca đều đều người hành lễ, lời đáp của dân chúng với linh mục, lúc ngắc ngứ, lúc ồn ào, cửa kính màu nhịp nhàng rung rinh, đại phong cầm cất cao như trăm tiếng kèn đồng, ba tháp chuông ngân vang như tổ ong to, cả dàn nhạc đó trỗi dậy một âm giai vĩ đại luôn luôn lên bổng xuống trầm từ đám đông tới tháp chuông xóa nhòa mọi ký ức, tưởng tượng đau khổ của cô. Nhất là giàn chuông, chúng hát ru cô. Đó là một thứ từ trường mãnh liệt mà các dụng cụ to lớn dâng thành đợt sóng cao để phủ lên người cô.
Cho nên, mỗi lần mặt trời mọc, lại thấy cô nguôi dịu hơn, hít thở điều hòa, bớt tái xanh, vết thương lòng càng được hàn gắn, vẻ mặt cô càng rạng rỡ thêm nhan sắc và duyên dáng, tuy trầm tư và kín đáo hơn. Tính nết cũ cũng trở lại, phần nào cả tính vui vẻ, cái bĩu môi xinh đẹp, lòng yêu thương con dê, thói ham ca hát, nét e thẹn. Mỗi sáng, cô ý tứ nép vào góc phòng để thay áo, sợ có ai trên các gác xép lân cận nhìn thấy qua cửa sổ.
Lúc nào bớt nhớ tới Phoebus, cô gái Ai Cập đôi khi cũng nghĩ đến Quasimodo. Đây là sợi dây duy nhất, mối quan hệ duy nhất, sự giao tiếp duy nhất còn lại với mọi người, với kẻ sống. Thật tội nghiệp!
Cô còn cách biệt mọi người hơn cả Quasimodo! Cô chẳng hiểu tí gì về người bạn kỳ lạ mà tình cờ dẫn tới cho mình. Cô vẫn thầm trách, không có được lòng biết ơn để nhắm mắt bỏ qua, nhưng quả tình cô không thể quen được với gã kéo chuông khốn khổ. Hắn xấu quá.
Cô vẫn bỏ dưới đất chiếc còi hắn đưa. Không vì thế mà thỉnh thoảng Quasimodo không xuất hiện trong những ngày đầu. Khi hắn mang giỏ thức ăn và vò nước tới, cô gắng sức không quá ghê tởm quay mặt đi, nhưng vẫn nhận thấy từng cử chỉ nhỏ loại đó, thế là hắn buồn bã bỏ đi.
Một lần, hắn chợt tới lúc cô đang vuốt ve con Djali. Hắn đứng tư lự hồi lâu trước cái nhóm duyên dáng gồm con dê và cô gái Ai Cập. Sau cùng, lắc lư cái đầu nặng nề, méo mó hắn nói:
- Điều bất hạnh là tôi còn giống quá nhiều với con người. Tôi chỉ mong được hoàn toàn là con vật như con dê này.
Cô ngạc nhiên ngước nhìn hắn. Đáp lại khóe mắt, hắn nói:
- Ồ! Tôi thừa hiểu tại sao rồi.
Và hắn bỏ đi.
Lần khác, hắn tới trước cửa buồng, mà không bao giờ hắn bước vào giữa lúc Esmeralda đang hát bài dân ca cổ Tây Ban Nha cô không hiểu lời, nhưng nó luôn văng vẳng bên tai, vì các mụ Bohémienne thường hát ru cô hồi nhỏ. Nhìn thấy khuôn mặt gớm ghiếc đột nhiên xuất hiện giữa bài ca, cô gái ngừng bặt, bất giác rùng mình sợ hãi. Gã kéo chuông khốn khổ quỳ xuống trước ngưỡng cửa và chắp đôi tay to tướng, méo mó, ra vẻ van lơn, cất tiếng đau đớn nói:
- Ôi! Tôi van cô, xin cô hát nữa đi và đừng xua đuổi tôi.
Không muốn làm hắn buồn lòng nên cô run rẩy hát tiếp khúc tình ca. Rồi dần dần bớt sợ, cô đắm mình trọn vẹn vào cảm xúc của bài ca u sầu, thê thiết đang hát. Còn hắn vẫn quỳ đó, chắp hai tay như cầu khấn, hắn chăm chú nín thở, đăm đăm nhìn vào tròng mắt sáng ngời của cô Bohémienne. Tưởng như hắn nghe bài hát trong mắt cô.
Lại một lần khác, hắn tới gặp cô, vẻ vụng về, nhút nhát, cố gắng mãi mới thốt lên lời:
- Cô hãy nghe tôi, tôi có chuyện muốn nói.
Cô ra hiệu đang nghe hắn. Thế là hắn thở dài, hé môi giây lát như sắp sửa nói, rồi nhìn cô, lắc đầu và thong thả bỏ đi, tay ôm trán, để mặc cô gái Ai Cập ở lại sững sờ.
Trong số hình thù ngộ nghĩnh chạm trổ trên tường, có một hình người hắn ưa thích nhất và hình như thường trao đổi khóe mắt thân thiện với nó. Một lần, cô gái Ai Cập nghe thấy hắn bảo hình người:
- Ôi! Sao ta không là đá như mi!
Thế rồi một hôm, vào buổi sáng, Esmeralda bước ra tận gờ mái và nhìn xuống quảng trường qua mái nhọn nhà thờ Saint-Jean-le-Rond. Quasimodo cũng đứng đó, sau cô. Hắn tự ý đứng như vậy, hết sức tránh cho cô gái nỗi khổ phải trông thấy hắn. Bỗng cô Bohémienne run lên, nước mắt và ánh vui cùng lóe sáng trong đôi mắt, cô quỳ xuống bên gờ mái, và hốt hoảng dang tay về phía quảng trường kêu lên:
- Phoebus! Lại đây! Lại đây! Một câu, chỉ một câu thôi, trời ơi! Phoebus! Phoebus! Phoebus!
Giọng nói, nét mặt, cử chỉ, toàn thân cô mang vẻ bi thảm của kẻ đắm thuyền ra hiệu cấp cứu cho chiếc tàu vui vẻ đang chạy xa xa dưới ánh nắng chân trời.
Quasimodo cúi nhìn xuống quảng trường và thấy đối tượng để âu yếm và điên dại cầu xin đó là chàng trai trẻ, một đại úy, một kỵ sĩ tuấn tú bóng lộn những vũ khí và trang sức đang ruổi ngựa ở đầu kia quảng trường và ngả mũ có ngù chào một tiểu thư diễm lệ tươi cười đứng trên bao lơn. Tất nhiên, viên sĩ quan không thể nghe thấy cô gái khốn khổ gọi mình. Chàng ở quá xa.
Nhưng gã điếc tội nghiệp, chính hắn lại nghe thấy. Ngực hắn nhô lên thở dài thườn thượt. Hắn quay lại. Trái tim phình to những giọt nước mắt hắn cố nuốt vào; hai nắm tay co quắp va nhau trên đầu và khi rút về, mỗi bàn tay đã có một nắm tóc đỏ quạch.
Cô gái Ai Cập không hề để ý tới hắn. Hắn nghiến răng khẽ nói:
- Trời đất ơi! Hóa ra phải như vậy! Chỉ cần có cái mã ngoài đẹp đẽ là đủ!
Trong khi đó, cô gái vẫn quỳ và kêu lên xúc động lạ thường:
- Ôi! Chàng đang xuống ngựa kia kìa. - Chàng sắp bước vào nhà! Phoebus! - Chàng không nghe thấy ta gọi! - Phoebus! - Thật độc ác cái cô kia, đi gọi chàng cùng lúc với ta! Phoebus! Phoebus!
Gã điếc nhìn cô. Hắn hiểu mọi bộ điệu đó. Mắt gã kéo chuông tội nghiệp ứa lệ, nhưng nó không để chảy một giọt. Đột nhiên, nó khẽ kéo tay áo cô gái. Cô quay lại. Vẻ mặt nó bình tĩnh. Nó hỏi:
- Cô có muốn tôi đi tìm anh ta cho cô không?
Cô reo lên vui sướng:
- Ồ! Đi đi! Đi ngay! Chạy mau! Nhanh lên! Ông đại úy đó! Dẫn chàng đến đây cho tôi! Tôi sẽ thương yêu anh!
Cô gái ôm hôn đầu gối nó. Nó bất giác lắc đầu đau khổ, thều thào nói:
- Tôi sẽ dẫn anh ta tới cho cô.
Rồi nó quay đầu đi và rảo bước lao xuống cầu thang, nghẹn ngào nức nở.
Xuống tới quảng trường, nó chỉ thấy con tuấn mã buộc trước cửa nhà Gondelaurier. Viên đại úy vừa vào nhà.
Nó ngước nhìn lên nóc nhà thờ. Esmeralda vẫn đứng đó, y nguyên như cũ. Nó lắc đầu buồn bã ra hiệu cho cô. Rồi nó tựa lưng vào chiếc cột mốc cạnh cổng nhà Gondelaurier, định bụng chờ viên đại úy đi ra.
Trong nhà Gondelaurier đây là ngày sêu tết* trước hôn lễ. Quasimodo thấy rất nhiều người đi vào mà chẳng có ai đi ra. Thỉnh thoảng, nó nhìn lên nóc nhà thờ. Cô gái Ai Cập cũng đứng trơ như hắn. Một giám mã tới tháo ngựa rồi dắt vào chuồng trong nhà.
Bản gốc: “un de ces jours de gala qui précèdent les noces”: Tập tục các chàng rể đi “sêu” ngày Tết (mang lễ vật đến nhà bố mẹ vợ). - Misaki
Suốt một ngày qua đi như vậy, Quasimodo cạnh cột mốc, Esmeralda trên nóc nhà. Phoebus chắc hẳn dưới chân Fleur-de-Lys.
Rồi đêm xuống; một đêm không trăng, một đêm tối mịt. Quasimodo mỏi mắt nhìn Esmeralda. Lát sau chỉ còn là cái bóng trắng trong hoàng hôn; rồi không thấy gì nữa. Mọi vật tan biến, mọi vật tối đen.
Quasimodo thấy các cửa sổ ở mặt tiền nhà Gondelaurier sáng trưng từ trên xuống dưới. Hắn thấy mọi cửa kính khác trên quảng trường cũng lần lượt thắp sáng, rồi hắn cũng thấy đèn tắt cho tới ngọn cuối cùng. Vì hắn đứng nguyên vị trí đó suốt cả buổi tối. Viên sĩ quan không đi ra. Lúc những khách qua đường cuối cùng đã về nhà, lúc các cửa sổ mọi nhà khác đều tắt đèn, Quasimodo vẫn đứng đó hoàn toàn trơ trọi, hoàn toàn trong bóng tối. Hồi đó chưa có đèn đêm trên sân trước nhà thờ Đức Bà.
Tuy nhiên, cửa sổ nhà Gondelaurier vẫn sáng đèn cho mãi tới quá nửa đêm. Quasimodo đứng im và chăm chú nhìn các cửa kính muôn màu trên đó in bóng dáng qua lại đám đông linh hoạt đang khiêu vũ. Tiếng ồn ào của đô thành Paris yên ngủ tắt dần, nếu không điếc chắc nó đã nghe rõ hơn tiếng hội hè, tiếng cười đùa và âm nhạc ở bên trong nhà Gondelaurier.
Tới một giờ sáng, khách khứa bắt đầu ra về. Quasimodo lẫn trong bóng đêm, thấy rõ bọn họ đi qua chiếc cổng sáng ánh đuốc. Không có ai là viên đại úy.
Nó nặng trĩu ý nghĩ ưu phiền. Thỉnh thoảng lại ngước nhìn trời, như kẻ buồn chán. Từng đám mây lớn đen kịt, nặng nề, rách rưới, loang lổ, rũ xuống như chiếc võng nhiễu dưới vòm trời sao đêm. Trông giống các mạng nhện trên bầu trời.
Trong một lúc như vậy, nó bỗng thấy bí mật mở ra chiếc cửa sổ thấp ngoài bao lơn, mà lan can đá nổi bật trên đầu nó. Chiếc cửa kính mỏng manh để lọt hai người bước ra, rồi nhẹ nhàng khép lại sau họ. Một đàn ông và một đàn bà. Cũng khá khó khăn Quasimodo mới nhận ra người đàn ông là viên đại úy đẹp trai, còn người đàn bà là cô tiểu thư trẻ sáng nay nó trông thấy cũng đứng trên bao lơn này chào đón viên sĩ quan. Quảng trường hoàn toàn tối mịt và tấm rèm đôi đỏ tía, rủ xuống sau cửa lúc khép lại, đã che ánh sáng trong phòng không để lọt ra bao lơn.
Chàng trai và cô gái hình như đang say sưa tâm sự hết sức âu yếm, gã điếc đoán vậy vì không nghe thấy một lời nào họ nói. Cô gái hình như đã để viên sĩ quan vòng tay ôm lấy mình nên chỉ chống cự lấy lệ khi chàng ghé môi hôn. Đứng dưới đường, Quasimodo được chứng kiến cảnh này, càng vui mắt khi nó không định để ai nhìn thấy. Hắn cay đắng ngắm nhìn hạnh phúc đó, cảnh đẹp đó. Dù sao, ngay ở con người khốn khổ này, thiên nhiên không hề câm nín, cột xương sống tuy cong queo tàn nhẫn, cũng biết run rẩy không kém bất cứ ai. Nó nghĩ tới thân phận khốn nạn tạo hóa dành cho, mọi thứ: đàn bà, tình yêu, nhục dục sẽ vĩnh viễn trôi qua trước mắt và nó chỉ được đứng nhìn vui sướng của kẻ khác. Nhưng đau lòng nhất trong cảnh này, điều làm nó đã phẫn nộ lại còn bất bình, đó là nghĩ tới cô gái Ai Cập sẽ đau khổ đến đâu nếu trông thấy cảnh đó. Cũng may đêm tối mịt, còn Esmeralda ở khá xa, nếu cô vẫn đứng nguyên chỗ cũ (nó tin chắc như vậy), và ngay chính nó cũng chỉ lờ mờ phân biệt được cặp tình nhân trên bao lơn. Nghĩ vậy nó tạm yên tâm.
Lúc này, cuộc trò chuyện giữa hai người trở nên sôi nổi hơn. Cô thiếu nữ như van nài viên sĩ quan đừng đòi hỏi gì thêm, Quasimodo chỉ thấy trên đó những bàn tay xinh đẹp nắm lấy nhau, nụ cười trộn nước mắt, khóe mắt ngước nhìn bầu trời sao của cô gái và cặp mắt nồng cháy của viên đại úy cúi nhìn cô.
May thay, vì cô gái bắt đầu chỉ còn chống cự rất yếu ớt, cánh cửa bao lơn bỗng mở ra, một phu nhân già xuất hiện, cô gái hình như lúng túng, viên sĩ quan ra vẻ bực bội và cả ba quay vào.
Lát sau, có tiếng ngựa giậm chân dưới cổng rồi ông đại úy bảnh bao, khoác áo choàng đêm, phi nhanh qua mặt Quasimodo.
Gã kéo chuông để chàng đi tới góc phố rồi mới chạy theo, nhanh nhẹn như con khỉ, gọi to:
- Này! Ông đại úy!
Viên đại úy dừng lại.
- Tên vô lại này muốn gì đây? - Chàng nói, nhìn kỹ trong bóng đêm cái dáng người khạng nạng đang khập khiễng chạy tới.
Khi đó, Quasimodo đã tới nơi và vội nắm lấy dây cương nói:
- Đại úy hãy theo tôi, đằng kia có người muốn nói chuyện với ông.
- Mẹ kiếp! - Phoebus cầu nhàu, con chim xù lông chết tiệt này, hình như ta đã gặp ở đâu. - Ô hay, cái nhà bác này, có buông cương ra không nào?
- Đại úy, - gã điếc đáp, - có phải đại úy hỏi ai muốn gặp ông phải không?
- Ta bảo hãy buông ngựa ra, - Phoebus sốt ruột gắt. Thằng cha dấm dớ này muốn gì mà cứ níu ngựa người ta? Dễ thường mày tưởng ngựa của tao là cột treo cổ chắc?
Quasimodo chẳng những không buông cương mà còn tìm cách đẩy ngựa quay đầu lại. Không hiểu vì sao đại úy lại chống cự, nó vội bảo:
- Đại úy, hãy tới đó, có cô gái đang chờ ông.
Nó cố nói thêm:
- Một cô yêu ông.
- Đồ lếu láo kỳ cục! - Đại úy nói, - ai bảo ta cứ phải đến nhà mọi cô gái yêu ta! Hoặc bảo là yêu ta! Đồ mặt cú vọ, liệu cô ta có giống mày không? Bảo kẻ sai mày đến đây là tao sắp cưới vợ, và nó hãy cút đi cho sớm!
Quasimodo tưởng chỉ nói một câu viên đại úy sẽ hết do dự bèn kêu lên:
- Đức ông hãy nghe tôi, tới đó đi! Đây là cô gái Ai Cập ông vẫn quen!
Quả nhiên câu nói tác động mạnh tới Phoebus, nhưng không phải như gã điếc mong đợi. Ta còn nhớ viên sĩ quan tình tứ đã cùng Fleur-de-Lys sớm lui vào trong nhà, trước khi Quasimodo cứu thoát cô tử tù khỏi tay Charmolue. Từ đó mỗi lần đến chơi nhà Gondelaurier, chàng không hề nhắc tới cô gái, vì nghĩ dù sao cũng chỉ thêm khó chịu; còn về phía Fleur-de-Lys, cô thấy chẳng khôn ngoan gì mà đi nói cho chàng biết cô gái Ai Cập vẫn còn sống. Cho nên Phoebus tưởng Similar tội nghiệp đã chết, mà như vậy cũng hai tháng rồi, chưa kể từ nãy đến giờ, viên đại úy chợt nghĩ tới đêm khuya tối tăm, vẻ xấu dị thường cùng giọng nói đáy mồ của kẻ đưa tin kỳ quặc, giờ giấc đã quá nửa đêm, phố vắng tanh như cái tối chàng gặp con ma đội lốt thầy tu, còn con ngựa thở phì phì nhìn Quasimodo. Chàng kêu lên, gần như hốt hoảng:
- Cô gái Ai Cập! Này, có phải từ dưới âm ty hiện lên đó không?
Và bàn tay chàng nắm lấy chuôi gươm.
- Nhanh, nhanh lên! - Gã điếc nói, tìm cách lôi con ngựa đi. - Ở đằng này!
Phoebus đạp ủng thật mạnh vào ngực hắn.
Mắt Quasimodo lóe sáng. Nó nghiêng mình toan nhảy xổ vào viên đại úy. Nhưng nó dừng lại, nói:
- Ôi! Sung sướng thay cho ông có được một người yêu ông!
Nó nhấn mạnh vào câu một người rồi buông dây cương, bảo:
- Thôi, đi đi!
Phoebus chửi đổng thúc ngựa chạy. Quasimodo nhìn chàng lao vào màn sương trên phố. Gã điếc thống khổ thầm nói:
- Ôi! Thế mà từ chối!
Nó trở về nhà thờ Đức Bà, thắp đèn và lên tháp. Đúng như nó nghĩ, cô Bohémienne vẫn đứng nguyên chỗ cũ.
Từ thật xa thấy nó, cô vội chạy tới. Đôi bàn tay đẹp đau đớn chắp lại, cô thốt lên:
- Có một mình thôi ư!
- Tôi không gặp ông ta, - Quasimodo lạnh lùng nói.
- Thì phải đợi suốt đêm chứ! - Cô tức giận gắt.
Hắn nhìn cử chỉ giận dữ của cô và hiểu mình bị trách móc, liền cúi đầu, nói:
- Lần sau, tôi sẽ đợi lâu hơn.
- Cút đi! - Cô mắng.
Nó bỏ đi. Cô không bằng lòng nó. Nó mong được cô gái hành hạ hơn làm phiền lòng cô. Nó giữ trọn vẹn nỗi đau cho riêng mình.
Từ hôm đó, cô không thấy nó nữa. Nó thôi không tới buồng cô. Cùng lắm chỉ thỉnh thoảng cô thoáng thấy trên đỉnh tháp bộ mặt gã kéo chuông đang buồn rầu nhìn mình. Nhưng cô vừa trông thấy, hắn đã biến mất.
Nói thật tình, cô chẳng hề buồn về chuyện gã gù khốn khổ cố tình lánh mặt. Trong thâm tâm, cô còn cảm ơn nó. Vả lại, Quasimodo cũng không hề có ảo tưởng gì về chuyện đó.
Cô không gặp nó nữa nhưng cảm thấy một vị thần hộ mệnh luôn có mặt quanh mình. Thức ăn được bàn tay bí mật đưa tới lúc cô ngủ. Một sáng, cô thấy chiếc lồng chim ở cửa sổ. Phía trên gian buồng, có một hình chạm trổ làm cô sợ. Đã nhiều lần, cô tỏ vẻ sợ như vậy trước mặt Quasimodo. Một sáng (vì mọi việc đó đều làm vào ban đêm), cô không thấy nữa, có kẻ đập vỡ rồi. Người leo lên tới hình chạm trổ đó đã phải liều mạng.
Đôi khi, buổi tối, cô nghe thấy một giọng ca nấp dưới mái che gió tháp chuông, hát một điệu buồn và kỳ lạ để ru cô ngủ. Đó là những câu thơ không vần, chỉ người điếc mới làm nổi.
Đừng nhìn khuôn mặt,
Hỡi cô gái, hãy nhìn trái tim,
Trái tim chàng đẹp trai lại thường méo mó
Có những tim người chẳng giữ mãi tình yêu
Cô gái ơi, cây thông không đẹp,
Không đẹp bằng bạch dương
Nhưng nó giữ nguyên cành lá mùa đông
Than ôi! Nó làm gì vô ích!
Cái gì không đẹp chẳng nên có mặt;
Sắc đẹp chỉ yêu sắc đẹp
Tháng tư tránh mặt tháng giêng
Sắc đẹp thì hoàn hảo
Sắc đẹp làm gì cũng được
Sắc đẹp là vật duy nhất không tồn tại nửa chừng
Con quạ chỉ bay ban đêm
Thiên nga bay cả đêm lẫn ngày.
Một sáng tỉnh dậy, cô thấy trên cửa sổ hai bình đầy hoa. Một chiếc bình là pha lê rất đẹp, bóng lộn, nhưng rạn nứt. Nó rò chảy nước đã đổ đầy, nên hoa trong bình héo úa. Chiếc kia là lọ sành, thô kệch và tầm thường, nhưng còn nguyên nước, nên hoa vẫn tươi và đỏ hồng.
Không biết có phải chuyện cố ý hay không, nhưng Esmeralda cầm bó hoa héo và cài suốt ngày trên ngực.
Hôm đó cô không nghe thấy tiếng hát trên tháp.
Cô cũng chẳng buồn quan tâm đến chuyện đó. Suốt ngày cô ngồi vuốt ve con Djali, theo dõi cổng nhà Gondelaurier, thầm thì nói một mình về Phoebus và bẻ vụn bánh mì cho chim én ăn.
Thế rồi cô hoàn toàn không còn gặp, không còn nghe thấy Quasimodo. Gã kéo chuông khốn khổ tựa hồ biến mất khỏi nhà thờ. Nhưng một đêm, nhân lúc không ngủ được và đang nghĩ tới chàng đại úy đẹp trai, cô nghe thấy tiếng thở gần buồng mình. Cô hoảng sợ, vùng dậy và thấy dưới ánh trăng một đống dị hình nằm ngang trước cửa. Đó là Quasimodo nằm ngủ trên nền đá.
