Nghệ An, 1955

Ổi à, một buổi trưa tháng 3 năm 1955, ông ngoại về nhà, lảo đảo vì say rượu.

Ông dựa vào cửa cởi giày.

“Bạn bè ép anh uống nhiều lắm à?” Bà hỏi, giúp ông tháo giày. Bạn của ông có người chuyên nấu rượu nhưng lại không uống.

“Bạn bè gì đâu…Anh bị mời lên họp mà.” Ông khó khăn lắm mới vào được giường ngủ. Nghe cách ông nói, bà biết không phải họp ở trường, mà là liên quan đến chuyện chính trị. Mười năm trước, Việt Minh cứu dân qua khỏi Nạn Đói Ất Dậu, ông tham gia hoạt động vào tổ chức. Ông viết truyền đơn, in ấn tài liệu, kêu gọi dân chúng đoàn kết ủng hộ cho quân đội Việt Minh.

Bà theo vào, giúp ông nằm lên giường. Ông run lên bần bật dưới chăn, trán nóng sốt như lửa. Nếu không say rượu có lẽ do trúng gió.

“Họp chuyện gì vậy anh?” Bà đỡ đầu ông lên gối.

“Họ phê bình những gì anh phát biểu. Anh phải giải thích tại sao cần phải có dân chủ. Phải có thể chế đa đảng như thế bầu cử mới đúng nghĩa.”

Ông cháu chẳng thèm giấu giếm quan điểm với bất kỳ ai. Ông quyết vực dậy đất nước sau những đau thương mất mát của chiến tranh. Tổ chức Việt Minh đang được lòng vì giải phóng được miền Bắc và buộc vua Bảo Đại thoái vị, và thắng cả Pháp trong trận Điện Biên Phủ năm 1954. Nhưng ông lại không muốn thấy Việt Minh đi theo vết xe của cộng sản Trung Quốc và Nga cai trị độc đảng. Lúc bấy giờ lãnh đạo cộng sản Nga là Stalin, tống hàng triệu người dân vào trại tù khổ sai. Y xuống tay giết hàng triệu người dân khác để củng cố quyền lực. “Em biết họ không thích ý kiến của anh đâu.” Bà nhướng mày hỏi.

“Bọn họ gọi anh là đồ phản quốc.” Ông ôm lấy bụng người cuộn lại như con tôm.

“Ai nói thế anh?”

Ông nhắm mắt. “Ai nói cũng không quan trọng.”

Bà sờ bụng ông. “Anh ăn uống gì thế?”

“Họ cho uống mấy thức uống tự làm lấy,” ông nhăn mặt. “Anh không biết tên là gì.”

Phải chi có ông Công ở nhà, nhưng ông Công đưa mấy cậu, dì của cháu đi thăm bà con. Bà lật đật xuống bếp pha chút trà gừng, chân bà cảm giác nặng như đeo đá. Mới tối hôm trước ông Công nhắc em rể cẩn thận, nhưng ông ngoại lại đấm mạnh xuống bàn nói. “Anh à, chỉ có dân chủ mới bảo đảm không có lạm dụng quyền hành.”

Bà mang trà và khăn lạnh chườm đầu, ông đã thở rất khó và nhanh. Ông uống chút nước trà và đòi thêm nước. Bà mang một ca lớn, ông uống cạn.

“Anh uống thêm không?” bà lo lắng hỏi.

Ông lắc đầu, hơi nóng trên trán làm chiếc khăn chườm đầu nóng rực. “Để em đi gọi thầy Nguyên.” Bà đứng lên vội chạy đi tìm thầy thuốc.

“Không cần đâu.” Ông nhìn bà. Nhìn mắt rất lạ, đồng tử co lại nhỏ xíu. “Anh không sao đâu, ngủ chút sẽ ổn thôi.” Cơ mặt trên mặt ông bắt đầu giật.

“Mời thầy Nguyên ngay.” Bà chạy ra khỏi phòng la lớn. Cô Tú khập khiễng đi đến. “Gì thế Diệu Lan?”

“Anh Hùng bị bệnh nặng quá, cô vào trông anh ấy. Cháu quay lại liền.” Bà muốn tự mình chăm cho ông nhưng cô Tú hôm trước bị trặc mắt cá chân.

Bà chạy như bay qua mấy con đường làng, vừa chạy vừa cầu nguyện. Bà đến, thầy thuốc không có nhà.

“Có việc gì không Chị?” Anh Việt con thầy Nguyên hỏi. “Bố tôi đi chơi với mấy người bạn.”

Bà kể lại tình hình của ông.

“Phải đi tìm bố tôi ngay.” Việt vơ vội chiếc hộp gỗ thầy vẫn đem theo mỗi khi thăm bệnh. Chạy vào làng, bà và ông Việt tìm từng nhà.

Mất khá lâu mới tìm ra thầy. Mọi người tất tả đến nhà ta.

Vào đến sân trước đã nghe thấy tiếng cô Tú. “Hùng ơi, con ơi!” Giọng rên rỉ.

Tay chân bà như rụng rời.

Ông Việt nắm tay bà kéo vào nhà rồi vào trong buồng. Ông ngoại cháu co giật rất mạnh dù cô Tú đang giữ chặt. Mắt ông trợn ngược, bọt mép sùi ra hai bên khóe miệng.

“Các bà bình tĩnh nào, đừng làm rối lên nữa.” Thầy Nguyên bảo người con cởi đồ cho ông. Mọi người giữ chặt vì sợ ông bị thương hay rơi xuống giường.

Thầy khám hơi thở, mắt và ngực, lật tay ra bắt mạch. Qua làn nước mắt bà thấy mắt thầy mở lớn.

“Bị đầu độc rồi, đừng đụng đến bọt mép,” thầy kêu lên. “Móc họng cho Hùng nôn ra đi. Quay người chú ấy lại!” Thầy lấy vải quấn quanh bàn tay. “Cô Tú lấy xà phòng rửa tay đi. Lấy cho tôi ít nước ấm.”

Bà và ông Việt cho ông ngoại nằm sấp lại, đầu cúi xuống. Thầy thuốc mở miệng bệnh nhân cố làm cho nôn ra, nhưng chẳng được bao nhiêu.

Cô Tú mang ca nước vào. Đỡ ông nằm ngửa ra, bà lau miệng và gọi ông dậy. Đã bớt rung giật nhưng ông lả đi trong tay bà, mắt không còn trợn ngược lên, trong mắt ông một thoáng ánh tuyệt vọng.

“Nè anh Hùng, nhìn em, nói chuyện với em!” Bà gọi nhưng ông không trả lời, mắt đã nhắm lại.

“Thầy làm ơn đi thầy…” Bà năn nỉ. Thầy Nguyên mở chiếc hộp gỗ, xúc một ít bột cho vào chén hòa với nước.

Đỡ ông dậy, thầy cho uống thứ thuốc mới pha, nhưng ông không uống được nữa, thuốc chảy hết ra ngoài.

Lấy tay quấn vải, mọi người cố cạy miệng ông đổ thuốc vào, nhưng không ích gì. Thầy lắc đầu. “Diệu Lan à, xin lỗi muộn quá rồi.”

Bà quỳ xuống. “Con xin thầy, cứu giùm anh ấy!”

Thầy đỡ bà dậy, mắt ông buồn bã. “Hùng nó bị đầu độc bằng thứ thuốc cực mạnh.”

“Không! Thầy cứu anh ấy đi thầy!”

Bà nằm áp mặt vào ngực ông, ông nằm im lặng, im lặng như một tờ giấy đã bị tẩy xóa hết chữ trên đó.

Về đến nhà, ông Công khổ sở, xen lẫn cảm giác tức giận. Ông đấm ngực thề sẽ trả thù. Ông dò hỏi xem những ai có mặt trong buổi họp với em rể. Nhưng họ chối không nhận trách nhiệm và dọa tống ông vào tù nếu cứ tố cáo.

Đúng ra bà phải làm cho ra lẽ, tìm ra người giết ông ngoại đem lại công lý cho ông. Nhưng bà sợ, ông Công và các con sẽ gặp những chuyện chẳng lành.

Ông Công không chịu thôi. Ông lên gặp chính quyền. Bà phải đi theo vì sợ ông bị bắt.

“Không có ai giết em rể của anh cả.” Một viên chức nhìn bà và ông Công rồi nói. “Có thể là tự tử cũng nên.”

“Cái lão Nguyên đúng là điên rồi,” một tên khác gầm gừ.

“Bằng chứng đâu? Cứ nói mãi tôi sẽ cho mấy người và lão thầy thuốc khùng đó vào tù. Nói xấu đảng là vi phạm nghiêm trọng đấy.”

Bà năn nỉ ông Công ra về. Bà biết làm gì có chuyện tự tử. Ông cháu yêu thương mọi người, yêu đời lắm.

Sau đó, có lời đồn rằng Việt Minh cố loại bỏ những phần tử chống cộng, trí thức và người giàu có. Đảng là của giai cấp công nông, không có chỗ cho những kẻ tư sản như ông ngoại.

Không rõ tin đồn có đúng không, nhưng bà biết chắc chính trị như ống cống dơ bẩn, không bao giờ muốn đến gần.

Bà không diễn tả được ông mất đi gia đình tan nát thế nào. Cậu Minh lúc đó mười bảy, rồi mẹ cháu, cậu Đạt, dì Hạnh gần gũi với ông lắm. Cậu Sáng chỉ mới bốn tháng tuổi chưa biết gì.

Bà vì con cái mà đứng dậy, nhưng từ đó mãi về sau bà thấy như lớp vỏ bọc che bên ngoài đã vỡ vụn. Giờ đây bà mới nghiệm ra tình yêu đích thực rất hiếm có, khi có được ta nên trân quý. Bà chỉ mong ông còn sống để lặp lại nhiều lần cho ông nghe rằng bà yêu ông.

Ông Công thề không bao giờ dính dáng đến chính trị và ủng hộ chính quyền nữa. Ông dành hết tâm huyết cho công việc làm ăn của gia đình, nhờ thế mà chẳng mấy chốc gia đình lại khấm khá. Ông chỉ dạy cho cậu Minh nhiều chuyện, hai người như cha con. Gia đình làm việc cật lực, mướn thêm nhân công. Lúa ngô đầy đồng, trâu bò đầy chuồng.

Mọi người lại đứng lên, bà nghĩ có lẽ chúng ta đã gặp quá nhiều đau thương nên trời không thử thách thêm nữa. Nhưng bà đã lầm.

Tháng 10 năm 1955, bảy tháng sau ngày ông mất, biến cố lớn lại đổ ập xuống đầu mọi người.

“Diệu Lan, giữ kín chuyện này nhé.” Cô Tú đứng trong bếp nói, bà đang đổ sợi thịt cua vào nồi cháo cho cậu Sáng. Bà mới từ đồng về đút cho cậu ăn trước rồi ăn trưa sau. Một người bạn của bà cố, tuổi bảy mươi mời bà đến nhà dùng cơm. “Chuyện gì bí mật thế cô?”

“Cháu nhớ bà Thương không?” Cô Tú thì thào. “Bà ấy nấu bếp cho gia đình ông Đinh. Sáng nay cô gặp bà ấy ngoài chợ, bà ấy cho hay gia đình ông Đinh bỏ đi rồi, họ đang vượt biên vào Nam.”

Lạ thật, bà nghĩ. Miền Nam đã bị tách ra từ cả năm trước, tháng 6 năm 1945, bằng cái gọi là hiệp định Geneva. Cộng sản nắm miền bắc, miền nam do ông Ngô Đình Diệm làm tổng thống, do Pháp và Mỹ hậu thuẫn. Hầu hết ai làm việc cho Pháp hay theo Công Giáo đều vào nam. Theo chỗ bà biết, gia đình ông Đinh rất ác cảm với người Pháp. Họ cũng không phải là người Công Giáo. Sau Nạn Đói, gia đình họ làm ăn phát đạt và thành dòng họ giàu nhất ở làng Vĩnh Phúc. Hơn nữa, biên giới Bắc Nam đã đóng lại rồi. Làm thế nào họ vào Nam được nhỉ?

Cô Tú nhích lại gần nhỏ giọng hơn. “Diệu Lan, cô nghĩ cháu nên nghe chuyện này. Bà Thương nói bà Đinh kể lại cộng sản khởi động mấy chiến dịch rất lạ lùng có tên là Cải Cách Ruộng Đất. Kích động dân cùng đinh đứng lên chống lại địa chủ. Đó là nguyên nhân gia đình ông Đinh bỏ vào Nam.”

Bà nheo mắt nhìn qua làn khói bếp, lấy muỗng múc một bát cháo. “Cháu có nghe Cải Cách Ruộng Đất cô ạ, nhưng có gì mà phải lo. Cô không nhớ gia đình ta đóng góp cho Việt Minh biết bao lúa gạo vàng bạc đó sao?” Bà nhắm mắt cố tin điều mình đang nói. “Đảng bảo vệ mình, khỏi bị bạo loạn thôi cô ạ. Trên hết là mình đã cùng nhiều địa chủ ủng hộ tiền bạc cho quân đội.”

“Cô biết vậy, nhưng vẫn thấy lo lắng.”

“Không sao đâu cô. Gia đình làm lụng vất vả như mọi người, tạo công việc cho làng xóm. Ta có làm gì sai đâu. Anh Công và cháu có thảo luận chuyện này… mà cô này, mình không bỏ đi được đâu. Biết bao người và gia đình họ sống nhờ vào ta. Rồi mồ mả bố mẹ, ở đây ai hương khói. Làm sao vứt bỏ hết được? Bố mẹ và ông bà cháu đã bỏ cả đời gầy dựng. Chẳng lẽ bỏ chạy chỉ vì tin đồn hay sao.”

Cô Tú gật đầu.

Cầm lấy bát cháo, bà bước ra khỏi nhà bếp. Trong sân, cây nhãn đang trổ hoa, như những viên ngọc trên mái vòm xanh mướt. Thay vì thấy lòng vui tươi, nhìn cảnh vật làm bà liên tưởng thời khắc bình an trong đời sớm nở tối tàn như những bông hoa kia – gió mạnh cũng làm rơi rụng. Tin gia đình ông Đinh trốn đi là điềm chẳng lành.

“Mẹ nhìn này.”

Bà nhìn sang thấy câu Đạt, ánh nắng sáng cả đôi vai, đang chạy đến bà. Mười bốn tuổi, cu cậu đã cao hơn bà, thân thể khỏe mạnh. Cậu Thuận, lên tám, dì Hạnh, bảy tuổi, đang chạy theo sau. Cả mấy đứa tay còn mang cặp, vừa mới tan học về.

Đạt mở lòng bàn tay, cho bà thấy chú chim đang run rẩy. Nó không có lông, cánh xệ xuống hai bên. “Con chim sẻ này con tìm dưới gốc cây.”

Cái Hạnh lắc đầu, “Không, em là người thấy trước mà.” “Tao thấy trước.” Mặt cu Thuận đỏ lên.

“Thôi, cả hai đứa cùng thấy, được chưa?” Bà không nhịn được cười. “Đem nó trở lại cái cây đó đi. Mẹ nó đang tìm nó đấy. Đến đó mà không thấy chim mẹ, nhớ đút nước và châu chấu cho nó nhé.”

“Cho chị xem với,” có tiếng nói từ ngoài cổng. Ổi ạ, mẹ Ngọc đấy, mười lăm tuổi, đẹp gái lắm. Da trắng hồng, hai lúm đồng tiền trên má, mẹ cháu tay cầm cặp xách.

Cả mấy đứa tụm lại xem chú chim, bàn xem nên làm gì. Bà bỏ vào buồng, cậu

Sáng đứng trong cũi quấy khóc.

“Mẹ đây, mẹ đây,” bà lên tiếng dỗ, đặt bát cháo xuống bế cậu lên. Cậu dễ thương lắm, hai mắt đen tròn, mặt bụ bẫm. Ai đi ngang cũng bẹo má, bảo giống cha như đúc.

“Mẹ, Mẹ,” cậu bi bô, đưa tay giở áo bà. Gần một tuổi, bà vẫn chưa cai sữa cho cậu, con út mà.

Đã khát, cu cậu quay sang bát cháo. “Con đói rồi phải không?” bà cười nói.

Cậu ăn xong, bà thay chiếc áo lụa xanh ưng ý. Ông Công mua cho bà từ làng nghề nổi tiếng Vạn Phúc, quay tơ dệt lụa của làng ấy đã có hơn cả ngàn năm. Mặt vải rất tinh xảo, có nhiều lớp, chữ Phúc cỗ dệt thành hoa văn suốt tấm vải. Áo rất dày, mặc vào mùa thu mát mẻ rất thích.

Cài đến chiếc cúc cuối cùng, bà ngẩng đầu, có tiếng nói, tiếng chân chạy.

“Đả đảo địa chủ cường hào!” Tiếng thét lọt qua chiếc cửa sổ mở hờ.

Bà vội đến bên cửa mở rộng ra thêm.

Một nhóm người tay cầm gạch, dao, gậy gộc mặt đằng đằng sát khí lôi cậu Minh và ông Công vào sân. Hai cậu cháu mặc bộ đồ màu nâu của nông dân, dép văng đâu mất, chân bê bết bùn đất máu me, áo rách tả tơi, hai tay bị trói quặt ra sau lưng. Đám người nắm tóc, nắm tay lôi đi. Mới trước đó chưa đến một giờ đồng hồ bà còn ở với hai người trên đồng.

“Minh, anh Công!” Bà khóc nấc lên.

Cả đám đông quay ra chú ý đến bà.

“Bắt lấy nó, con đĩ nhà giàu. Đồ cường hào!” một mụ thét lên tay chỉ vào mặt bà. Mụ có chiếc trán vồ, mấy cái răng vẩu như răng thỏ. Bà nhớ ra mụ bán thịt ngoài chợ, mụ nổi tiếng cân gian, tính thiếu cho người mua. Lâu, lâu lắm về sau bà mới biết Việt Minh cố tình chọn bọn bần cố nông, loại ghen ăn tức ở để khởi động chiến dịch Cải Cách Ruộng Đất.

“Giết hết chúng nó đi, bọn cường hào ác bá!” đám đông reo vang. Nhiều người chỉ chỏ về phía bà.

Bà bế cậu Sáng tìm chỗ trốn, bò vào góc nhà. Cậu Sáng bám chặt lấy ngực bà.

Phải bảo vệ đứa con nhỏ xíu này.

Cửa ập mở, hai người đàn ông và mụ bán thịt – lãnh đạo của chúng, xông vào, trong mắt lóe lên căm hận hả hê.

“Kia kìa, con đĩ đó kìa!” Mụ thét lên, nhe mấy chiếc răng vẩu ra. “Bắt nó, mang ra đây.”

Bị túm tóc lôi đi, bà la lên mụ ta giật phắt cậu Sáng. Mấy tên đàn ông dùng dây trói tay bà ra sau lưng.

“Ra ngay, con đĩ này!” Một tên rú lên.

“Xem con mụ mập mạp ghê. Đồ uống máu nông dân.” Gã kia lên tiếng.

Bà bị kéo, đẩy theo hành lang, qua phòng khách. Bà kêu các con, lúc có ai đó xô bà xuống năm bậc thềm, bà cố mở mắt ra thấy cậu Minh đang quằn quại trên sàn nhà.

“Mẹ ơi,” Minh gọi bà, phía sau là ông Công mặt sợ xanh không còn giọt máu. “Đả đảo bọn cường hào ác bá!” Đám đông xung quanh hô vang những ngôn từ độc ác, mặt chúng biến dạng đi vì điên giận.

Tiếng mấy cậu, mấy dì khóc lớn hơn cả tiếng hô. Nhìn qua mấy đôi chân thậm thịch, bà thấy mẹ Ngọc, cậu Đạt, Thuận và dì Hạnh ôm lấy cô Tú.

“Cu Sáng, con tôi đâu?” bà gào lên.

“Giết hết chúng nó đi, bọn cường hào ác bá.” Tiếng rú của bọn họ nuốt chửng tiếng kêu của bà.

“Con lạy các ông các bà cho em con và mấy đứa nhỏ đi.” Ông Công cúi về phía trước dập đầu vào nền sân gạch. “Con là chủ nhà, người nữ kia với mấy đứa nhỏ đều vô tội. Làm ơn làm phúc tha cho họ đi.”

Bà khóc đau đớn khi thấy người anh run rẩy. Những áo quần rách để lộ phần da thịt rướm máu.

Trống gõ liên hồi trên đường làng vọng vào đến sân. Đám đông dạt ra nhường đường cho bọn trẻ con đang diễu hành về phía nhà ta, tay chúng gõ vào mấy chiếc trống đỏ giữ trước bụng. Trong đó có cả những học sinh của ông ngoại, có cả bạn của mấy cậu mấy dì. Chắc chắn mấy đứa nhỏ và ai đó trong làng sẽ giúp gia đình mình thôi.

Đám đông reo hò, mấy đứa nhỏ bị kích động. Tiếng chân dậm thình thịch xuống mặt sân làm bà như run rẩy đến tận xương. Bà thấy ánh nhìn độc ác trong mắt mọi người, thấy cả những nụ cười khoái trá. Mấy tay trống dừng lại xếp hàng trước người nhà ta. Tiếng trống ngưng, một thằng bé giơ chân đá thẳng vào mặt ông Công.

Bà thét lên.

Một mụ đàn bà lao đến, tay cầm viên gạch. “Câm mồm ngay cái đồ cường hào ác bá, không bà đập cho nát cái đầu ngu của mày ra bây giờ!”

Bà cúi đầu xuống, lúc ngước lên thấy bọn họ mang ghế từ trong nhà xếp thành hàng giữa những tay trống và người nhà ta. Mấy người bị điệu lên hàng ghế gồm cô Tú, ông Hải và sáu tá điền của gia đình. Bà nhìn ông Hải van xin. Ông ấy đã từng cứu bà khỏi tay con quỷ ác độc, hôm nay ông có cứu bà nữa không? Một người đàn ông có gương mặt xương xẩu, ăn vận theo kiểu nông dân, nhưng làn da trắng xanh cho thấy không làm việc ngoài nắng. Y lên tiếng giới thiệu là trưởng ban Tòa Án Cải Cách Ruộng Đất Nhân Dân. Y tự xưng là nông dân nhưng cách đi đứng nói năng không hề nông dân chút nào.

Y hắng giọng. “Hôm nay là ngày rất trọng đại, phong trào Cải Cách Ruộng Đất đã đến làng Vĩnh Phúc. Hàng trăm năm qua, bọn địa chủ giàu có đã bóc lột tá điền. Hôm nay đây chúng ta đứng lên lật đổ bóc lột, hôm nay đây chúng ta giành lại quyền của mình!”

Tiếng trống vang lên, mọi người reo hò, “đả đảo bọn địa chủ cường hào.”

“Từ đời này sang đời khác, bọn tư sản giàu có này chỉ ngồi mát ăn bát vàng, trong khi chúng ta, nông dân nghèo phải cong lưng làm việc cho chúng, phục dịch chúng,” tên nông dân giả hiệu gào lên.

Tiếng trống, tiếng căm hận ngút trời.

“Đã đến lúc quý vị tìm lấy công bình cho mình.” Y quay sang cô Tú, ông Hải và mấy người tá điền ngồi trên ghế. “Tố cáo đi. Hãy kể cho mọi người nghe quý vị bị chúng bóc lột thế nào.”

“Tôi có bị bóc lột gì đâu. Họ cư xử với tôi như người nhà.” Cô Tú nói trong nước mắt.

“Con mẹ ngu này! Bị chúng tẩy não rồi.” Mụ bán thịt nhảy đến trước. Chính mụ đã giật cậu Sáng từ tay bà, nó đâu rồi nhỉ? Không biết mụ làm gì nó rồi?

“Đúng mà,” ông Thanh, một trong những người làm công lâu nhất cho nhà ta.

“Họ trả lương rất hậu, cho con cái bọn tôi đi học đấy.”

“Có áp bức gì đâu,” ông Hải lên tiếng.

“Chúng tôi may mắn được làm công cho họ. May mắn hơn ối người đấy.” Ông Hà, một người làm công khác, nói.

“Im đi! sao mấy người ngây thơ ngu muội vậy,” một người bước lên phía trước, y đưa lên cây gậy lớn, nhe hàm răng vàng khè. “Mấy người không thấy chúng giàu có trên xương máu và mồ hôi của mình sao? Mấy người bị bóc lột, tẩy não rồi.”

“Đầu óc bị chúng đầu độc rồi,” có người gào lên.

“Ở mấy làng bên, bọn địa chủ bị tố cáo phạm những tội ác ghê gớm: bóc lột, đánh đập có khi còn hãm hiếp nữa.” Tên răng vàng sủa thêm. “Nghĩ kỹ lại xem có bị đánh đập, hãm hiếp hay bỏ đói không?” Y đưa cây gậy lên cao rồi đập mạnh vào đầu Minh làm nó lăn ra đất.

Bà nhích về phía cậu nhưng bị ai đá và lôi lại.

Tên cán bộ đi tới đi lui. “Bọn địa chủ sinh ra vốn đã ác độc. Làng Vĩnh Tiến kế bên, có người phụ nữ tố cáo cha mình, rằng bị hắn hãm hiếp một trăm năm mươi chín lần. Một trăm năm mươi chín lần! với con ruột của mình.”

Tên cán bộ ngưng lại, rồi nhìn bà. “Tên địa chủ đã bị xử tử, bắn vào đầu. Con gái của y nhận được một miếng đất lớn đền bù cho những đau khổ đã phải chịu đựng.” Hắn quay sang cô Tú và mấy tá điền, nghiến răng trèo trẹo, “không phải sợ gì cả. Gia đình họ Trần này, chúng lấy không khí làm giàu sao? Nhìn xem nhà cửa, ruộng vườn, trâu bò. Chúng phải bóc lột từ mồ hôi, xương máu quý vị đấy.”

“Chính mắt tôi chứng kiến họ đã làm việc vất vả thế nào,” cô Tú rên lên. Bên cạnh, ông Lộc, một tá điền già sợ đái cả ra quần. Cô Tú nói tiếp “chồng con tôi chết vì hỏa hoạn, gia đình họ Trần đã cứu mạng rồi cưu mang tôi. Bây giờ họ là người thân của tôi.”

“Mang cái bà vô dụng này đi.” Tên cán bộ lắc đầu. Cô Tú bị lôi đứng dậy đẩy ra ngoài. Cô chạy đến mấy cậu mấy dì.

Kế đến, tên cán bộ quay sang bảy người tá điền còn trên hàng ghế. “Anh em lựa chọn đi, cứ ngồi đực ra đấy hay tố cáo rồi còn chia phần tài sản của chúng nữa chứ. Các anh không hiểu chính quyền có mặt ở đây là để giúp mang lại công bằng cho mọi người hay sao?”

Một tá điền trẻ tuổi tên Thông, ngẩng đầu lên nhìn, hắn nhăn mặt. “Chúng nó bóc lột tôi!” Hắn đứng bật lên. “Chúng nó giàu có trong khi chúng tôi không có gì cả.”

Đám đông lại huơ tay reo vang.

“Chúng bắt mọi người làm nhiều giờ, trả công rẻ mạt. Chúng cố tình để chúng tôi nghèo đói để phải phục dịch chúng,” tên Thông la lớn.

Đám đông hùa theo.

“Tất cả tài sản này là của chúng ta, anh em ơi.” Thông nhìn mấy người ngồi bên cạnh. “Chúng ta có quyền giành lại công sức lao động của mình.”

“Không, không đúng!” Ông Thanh đứng lên. “Họ giúp gia đình tôi cái ăn hồi bị nạn đói. Nhiều người khác nữa chứ không riêng gì chúng tôi.” Ông quay sang đám đông. “Ông, ông, và cả ông nữa.” Ông chỉ tay vào mấy người đứng gần. “Tôi còn nhớ ông đến đây nhận gạo, ông bảo sẽ suốt đời mang ơn gia đình này.” Giọng ông thành tiếng thét. “Có ai không nhận giúp đỡ của gia đình này lúc nạn đói đứng lên tôi xem?”

Đám đông im lặng, con nít cũng ngưng khóc.

Ông Thanh nhìn tên Thông. “Đừng có ăn cháo đá bát.”

“Đủ rồi!” Tên cán bộ thét vào mặt ông Thanh “ông bị chúng tẩy não nặng hơn mọi người luôn đấy.”

“Đả đảo địa chủ cường hào” tiếng hô, tiếng trống yếu hơn trước nhiều.

“Bọn địa chủ tâm địa rất hiểm độc.” Tên cán bộ ho rồi phun đờm ra sân. “Được, chúng không thể chạy trốn được đâu. Mở một phiên tòa công khai xét xử chúng.”

Trống vang lên.

“Anh em cứ chia tài sản của chúng. Tá điền sẽ có phần!” Tên cán bộ gầm lên, đám đông gầm theo.

“Làm ơn, các ông các bà muốn lấy gì cứ lấy,” ông Công khóc. “Muốn đấu tố con cũng được, nhưng tha cho em gái con và con của nó.”

Một tên khác, da cũng tái xanh, thì thào với tên cán bộ, hắn gật đầu.

“Mang hai tên này đi.” Hắn chỉ ông Công và cậu Minh. “Để con mụ ác độc này lại đây.” Hắn ra hiệu về phía bà. “Còn nhiều việc phải làm với thị. Đừng để nó trốn thoát.”

“Không!” ông Công kêu lên. “Minh nó là con nít biết gì đâu.”

Bà cúi lạy đám đông “Xin các ông các bà đừng bắt anh con, con của con đi.” Tên cán bộ phất tay. Mấy tên khác bu lại lôi ông Công và cậu Minh dậy. Ông Công nhìn về phía bà, mặt đầy nước mắt và máu. “Đừng lo em ạ. Anh và cháu sẽ về lại thôi. Mình đâu có làm gì sai. Bảo trọng và chăm mấy đứa nhỏ nhé…” “Mẹ!” Cậu Minh vùng thoát ra.

Bà gắng đứng dậy chạy đến nhưng bị mấy cánh tay rắn như thép giữ lại. Trong tích tắc hai cậu cháu bị lôi về phía hàng rào rồi mất hút.

ĐOM ĐÓM BAY ĐẦY, trông như những đôi mắt đỏ ngầu của những hồn ma. Bà chớp mắt, nhưng trời tối quá không thấy được gì. Bà cựa mình, sợ dây trói tay chân siết chặt, bà khóc nhưng không chảy nước mắt nữa.

Không biết bao lâu rồi từ lúc đám đông tràn vào chửi mắng, đe dọa? nhưng giờ chúng trói bà vào gốc na rồi bỏ đi. Chúng tràn vào chuồng bắt gà vịt, trâu bò đi. Rồi đến nhà bị khuân đi đồ đạc từ ghế bàn đến giường tủ. Bà và ông Công đổ bao nhiêu mồ hôi công sức mới mua được, nhìn đám kẻ cướp bà biết họ cả, đều là tá điền trong làng. Trong bảy người bị buộc phải đấu tố, chỉ có tên Thông quay lại, y tránh nhìn vào mắt bà.

Đống lửa trước sân đốt bao lâu rồi nhỉ? Đám kẻ cướp reo hò mang sách vở ra xé rồi vứt vào đống lửa. Chúng gọi kho tàng văn chương là tàn dư chế độ cũ. Ngôi chùa trong làng bị đốt trụi, cột khói ngoằn ngoèo bốc lên tận trời. Nơi linh thiêng cũng không thoát khỏi chúng.

Không biết bao lâu rồi bà không nghe tiếng khóc mấy đứa con nữa? cả mấy đứa bị lùa vào nhà như chó mèo. Cô Tú đang chăm sóc mấy đứa. Không biết cô có bỏ gia đình như người khác mà đi không nhỉ?

Hết buổi chiều rồi đến tối, bà bị trói chặt vào gốc cây. Để không ai có thể trốn thoát một tên bảo vệ mang súng gác ngay cổng, một tên gác ở cửa trước nhà. Lúc đầu bà còn thấy chúng hút thuốc, chửi thề. Nhưng giờ im lặng, chắc ngủ rồi.

“Mẹ ơi, cha ơi, anh Hùng ơi, chị Trinh ơi.” Bà thầm cầu mọi người về cứu ông Công và cậu Minh.

Bà vừa sợ lại vừa giận chính mình. Nếu không ngây thơ, có lẽ đã trốn được rồi. Nếu không bận bịu với vụ cấy mới, có lẽ đã nghe ngóng được đôi điều về vụ thanh trừng.

Có tiếng sột soạt, bà căng tai nghe ngóng. Tiếng bước chân giẫm lên lá. Tim bà đập liên hồi.

“Diệu Lan.” Cô Tú gọi nhỏ.

“Cô à, cháu đây.”

Vị cứu tinh lần đến bà trong đêm tối, rồi nghe hơi ấm phả vào tai. “Dẫn mấy đứa nhỏ đi đi.” bàn tay mềm mại của cô tìm tay bà. Da bà mát lạnh khi chiếc kéo cắt sợi dây thả bà ra.

Cô Tú ôm lấy bà. Hai người run rẩy giữ lấy nhau.

“Cô à, làm sao bỏ đi được còn anh Công và Minh nữa…”

“Diệu Lan…” nước mắt cô nóng hổi tràn cả vào mặt bà. “Ông Hải có chuyển lời, chúng nó giết mất Công rồi. Cháu phải đi ngay, chúng sẽ đến tìm cháu đấy.”

“Không!”

Cô Tú lấy tay bụm miệng bà. Bà lắc đầu. Ông Công không thể chết như vậy được. Mới buổi sáng đây thôi, hai anh em còn nói cười. Ông Công có làm hại ai bao giờ. Ai lại nỡ làm hại anh ấy chứ.

“Diệu Lan, cháu chạy ngay đi trước khi chúng tìm ra Minh. Nó trốn được rồi.”

Bà thở gấp, trong lúc đau thương này còn được chút an ủi.

Cô Tú kéo tay bà. Hai cô cháu trườn trên lá khô bao phủ mặt đất ẩm ướt và hoa cỏ đầy sương đêm. Bà va phải mấy cành cây dưới thấp nhưng mặc, cứ tiếp tục. “Mẹ phải không mẹ?” Bà sung sướng nghe thấy tiếng thì thào. Tay sờ được chiếc cửa đang mở hờ. Bà lách qua đi vào bếp, rồi lần trong bóng tối chạm được vào gương mặt các con đang đầy nước mắt, bà ôm chầm lấy chúng, mong sao chúng tan biến vào cơ thể bà để không bao giờ còn chia xa nữa.

“Em Sáng đâu rồi?”

“Đây mẹ, đang ngủ đây,” tiếng Ngọc nho nhỏ, bà nắm được bàn tay ấm áp của cậu út.

“Cháu phải đi ngay,” cô Tú nhắc.

“Cô à, nhỡ Minh nó quay lại tìm rồi làm sao.” Bà trả lời.

“Nó trốn rồi cháu ạ.” Cô nói nhỏ vào tai bà. “Ở lại đây là chết đấy, cô van cháu.” Cô quay sang mấy đứa nhỏ. “Này có nhớ bàn với bà những gì không? Bò thành hàng một. Đứa sau giữ cổ chân đứa trước nghe không?”

“Vâng thưa bà.”

“Ở ngoài có bảo vệ gác. Đừng nói chuyện.” Cô Tú lại đến bên, dùng khăn cột chặt cu sáng vào ngực bà. “Diệu Lan này, dẫn mấy đứa nhỏ chui qua cái lỗ hàng rào sang miếng đất nhà cô rồi chạy cho nhanh nhé.”

“Cô không đi với mấy mẹ con cháu sao?” Cổ bà như có ai bóp lại.

Cô lấy tay lau nước mắt cho bà. “Không ai ở lại chúng sẽ đốt nhà, đập phá bàn thờ mất. Cô phải ở lại thôi, còn lo hương khói cho mộ phần ông bà chủ nữa.” “Bà Tú à” mấy đứa nhao lên khóc.

“Im nào, chúng nghe thấy bây giờ.” Cô Tú sụt sịt. “Bà sẽ sớm gặp lại mấy con, mạnh mẽ lên còn giúp mẹ nữa. Khi nào tình hình yên ổn hãy trở về.”

“Cô ơi, biết tìm Minh ở đâu?” Bà hỏi

Vị cứu tinh vuốt mặt bà. “Trời cao đất dày sẽ cho hai mẹ con gặp lại nhau thôi. Diệu Lan cứ nhớ lấy phần số của mình là được.” Cô buông tay. “Đạt bây giờ là con trai lớn trong nhà, chăm sóc cho anh chị em nhé. Con mang giỏ đồ ăn đây.” “Vâng thưa bà.” Đạt thút thít.

Đêm tối che chở khi mấy mẹ con bò qua chiếc hàng rào phía sau, rồi tiếp tục che chở cho mọi người chạy qua cánh đồng lúa, nhiều con suối để đến thôn kế bên.

Lo sợ, không dám dừng lại, mấy mẹ con chạy mãi.