Nghệ An – Thanh Hóa, 1955

Ổi ạ, bà sẽ giải thích tại sao đến giờ bà vẫn không nhắc đến ông ngoại, ông Công và cậu Minh. Không sách vở nào nhắc đến Cải Cách Ruộng Đất hay cuộc đấu đá trong nội bộ của Việt Minh. Một phần lịch sử đã bị loại bỏ, cùng với sinh mạng không biết bao nhiêu con người. Không ai được nhắc đến những sai lầm và việc làm sai trái của chính quyền, họ cho mình cả cái quyền bóp méo lịch sử. Nhưng giờ cháu cũng lớn rồi, đủ trí khôn để hiểu lịch sử tự nó viết theo trí nhớ của người dân, chừng nào trí nhớ còn tồn tại, chúng ta có niềm tin lịch sử rõ ràng hơn.

Chuyện gì xảy ra cho cả gia đình trong cái ngày phải bỏ làng, quê cha đất tổ, chạy trốn?

MỘT GIỌT NƯỚC LẠNH bắn lên trán bà. Bà mở mắt ra, thấy mình ngồi thụp xuống bãi cỏ ướt sương. Cả năm đứa con xúm xít xung quanh, rúc vào bà. Nhìn mấy gương mặt ngây thơ mà lòng quặn thắt. Ông Công đã chết, những kẻ giết người muốn nhổ cỏ tận gốc, muốn xóa sạch gia đình ta. Bà không thể để chúng làm thế được mà phải tiếp tục mang ánh sáng cuộc đời ông Công tiến về phía trước, mong một ngày nào đó tìm lại được công bằng cho người anh mình.

Bà tìm xung quanh xem có chút tăm hơi gì của cậu Minh nhưng tuyệt nhiên không có gì. Mạ non như tấm thảm xanh mướt trải ra hút mắt. Xa xa tận chân trời lốm đốm những bụi cây, và nhà cửa. Kế bên là dòng suối nước chảy rất xiết. Có chuyện chẳng lành. Nông dân ở vùng bà ở có tiếng siêng năng, luôn ra đồng lúc hừng đông. Thế mà sáng hôm ấy, mặt trời đã ló dạng, trên đồng vẫn không có ai. Đúng là vì Cải Cách Ruộng Đất mà công việc bị bỏ bê.

Tối hôm trước mấy mẹ con chạy thoát thân, còn nghe thấy thấy tiếng la hét vang lên từ các làng đi ngang qua. Ánh đuốc bập bùng trong đêm như lưỡi mấy con ma. Bà và các con chạy, vấp ngã lại đứng lên chạy tiếp cho đến khi chân tay rã rời té vào một trảng cỏ.

Cơn đói làm bà đi theo tiếng suối chảy, bà quỳ xuống vục mặt vào dòng nước uống một hơi. Hai chân đau rát, vì ra đi vội vã không kịp mang cả giày dép, gai nhọn đâm sâu vào lòng bàn chân, cũng may mấy đứa có giày dép cả, trừ cậu Sáng.

Bên bờ suối có cây chuối dại, nhưng chưa ra quả. Bà tìm nhưng không có khoai lang hay khoai mì hay rau quả gì. Còn nhớ lúc Nạn Đói, cả nhà sống nhờ vào củ chuối, thế là bà lột vỏ cây chuối lấy phần ruột trắng bên trong cho mấy đứa con ăn.

Có con gì đang bò. Một con cua đồng, lớn bằng nửa bàn tay bà. Nó đang leo lên phiến đá tắm nắng. Rón rén như mèo, bà đến gần bắt lấy nói rồi bẻ ra thành từng mảnh nhỏ.

Tới giờ cho cậu Sáng ăn, bà mở chiếc giỏ cô Tú đưa, một nải chuối, ba trái na chín và một mớ kẹo mè xửng. Mùi thơm bốc lên như tình yêu của cô dành cho mọi người. Phải sống để gặp lại cô.

Bà lay hết dậy. Cậu Thuận và Dì Hạnh quay mặt đi. Mẹ Ngọc và cậu Đạt ngồi lên dụi đôi mắt còn ngái ngủ. Bà dẫn đến bên bờ suối. “Rửa mặt, uống nước đi con.”

Quay lại bãi cỏ, bà chia phần ruột cây chuối,

“Cái này chỉ để cho lợn ăn,” cậu Đạt nói.

“Nếu lợn ăn được, mình ăn được con ạ.” Bà cười rồi cắn một miếng. Thịt của nó mọng nước và giòn, bà thấy đỡ khát.

Mẹ Ngọc cắn một miếng rồi gật gù. “Ngon đấy chứ.”

Cậu Đạt lắc đầu nhưng chịu ăn thử, lúc ăn thấy gương mặt dễ chịu hẳn đi.

Bà nhón lấy một chân con cua cho vào mồm. “Thử đi các con,” bà bảo mấy đứa đang nhìn bà rùng mình. “Còn đi xa lắm đấy, ăn mà lấy sức.”

“Mình đi đâu thế mẹ?” Đạt hỏi.

“Đi Hà Nội con.” Bà đã nghĩ rất kỹ. Ở thủ đô, bà sẽ tìm người thầy năm xưa, thầy Thịnh và gia đình, chắc chắn họ sẽ giúp đỡ, may ra kiếm được việc làm. “Xa quá mẹ,” Ngọc lên tiếng.

“Ừ, dễ đến ba trăm cây số.” Bà đang nhai miếng cua quên cả nuốt.

“Làm sao đến đó hả mẹ?” Cậu Đạt ngừng nhai. “Theo quốc lộ này mà đi.”

“Cụ thể thế nào ạ?” Cậu Đạt nhướng mày nhìn như hai dấu chấm hỏi.

“Thì đi bộ.” Xin đi nhờ xe rất nguy hiểm, mà bà cũng không có tiền. Bị chúng cướp hết rồi. Bà bất lực nhìn thấy chúng mang mấy hòm tiền đi, bọn chúng như lũ chó sói xâu xé tranh nhau.

“Đi bộ ba trăm cây số sao?” Cả hai đứa đồng loạt kêu lên. “Im lặng nào, cứ đi thêm rồi xem sao.”

“Sẽ tìm được anh Minh chứ mẹ? Bọn nó mà bắt được ảnh thì sao hả mẹ?” Cậu Đạt nhìn bà nước mắt chảy ra. Hai anh em thân nhau lắm, ngủ chung, leo trèo chơi đá banh với nhau.

“Mình tìm được anh thôi con ạ, nó nhanh lắm không ai bắt được đâu.”

Mẹ Ngọc đưa cho bà mẩu giấy. “Ông Hải nhắn tin đây ạ. Bọn con tìm thấy bên cạnh cửa sổ, cuốn quanh viên đá. Con đã đọc cho bà Tú nghe.”

Mấy ngón tay bà run lên.

Nhanh lên cô Diệu Lan à, đưa mấy đứa nhỏ đi trốn đi. Chú Công đã bị chúng giết ngay trước mặt tôi. Cháu Minh trốn được rồi. Cô phải đi càng nhanh càng tốt đừng chờ đợi gì hết. Chúng có cả chỉ tiêu số người bị xử tử đấy. Nhanh lên nhé!

Nước mắt bà rơi xuống làm nhòe mấy dòng chữ. Nhà ta làm gì nên tội? Sao bà phải chịu xử tử chứ?

Tiếng la, tiếng trống xa xa làm mấy mẹ con giật mình. Cải Cách Ruộng Đất đã thức dậy sau một đêm ngủ.

Cậu Thuận và dì Hạnh ngồi bật dậy khi nghe trống gõ. Ôm nhau tất cả nhốn nháo đứng lên chạy đi.

Đến giữa trưa, đến được một cây lớn, ai nấy ngã ra nằm dưới bóng cây. Ở đây có vẻ an toàn, nghỉ ngơi chốc lát. Phía sau là hàng bụi rậm mọc ven theo bờ suối.

Cậu Sáng lật áo bà tìm vú. Mẹ Ngọc và cậu Đạt chia nhau phần thân chuối. Cậu Thuận và dì Hạnh tranh nhau quả na lớn hơn. Đói quá, thức ăn hết hơn phân nửa. Bà giải thích, mình cần trốn đi thật xa, không thể tá túc ở nhà bà con vì người làng đều biết họ rất rõ. Mẹ Ngọc gật đầu, nhìn vào hai chỗ đen trong lòng bàn chân của bà. Nó dùng cái gai dài khều ra chiếc dằm nhỏ cắm sâu vào trong. “Chị sau này thành bác sỹ giỏi đây,” dì Hạnh và cậu Thuận đùa.

“Mẹ này,” cậu Đạt lấy hết thức ăn còn lại ra rồi xé chiếc giỏ thành những mảnh vải dài và quấn quanh chân bà, thế là có đôi giày của tình yêu.

Nhìn mấy đứa con, một niềm tin mãnh liệt không chỉ sống mà còn phải vươn lên lan tỏa trong tim bà. Nếu những kẻ ác độc đó muốn bà đầu hàng, chúng đã sai. Chừng nào còn làm mẹ, chừng ấy bà không bao giờ bỏ cuộc.

Nhiều tiếng đồng hồ, mẹ con ướt sũng trong mưa bão, nắng đốt cháy da, mệt mỏi đói khát, mấy đứa thút thít khóc, bỗng cậu Đạt lên tiếng, “mẹ, nhìn kìa.”

Có người đàn ông trên cánh đồng bên cạnh, ông đang cúi xuống, chiếc nón lá che khuất gương mặt. Thân khoác thêm chiếc áo tơi.

Bà ngừng lại làm mấy đứa ngừng theo.

Mẹ Ngọc thì thào “Mình tìm chỗ núp chứ?”

Người nông dân đứng thẳng lưng lên, tay nén mớ cỏ dại xuống suối. Lúc ông ấy vung tay bà mới nhận ra người ấy là phụ nữ.

Ánh mắt hai người chạm nhau.

“Im nào các con. Để mẹ nói chuyện.” Bà bước đến.

“Chào chị.”

Người đàn bà gật đầu, ngửa nón ra sau hỏi. “Chị ở đâu đến đây?” Rồi nhìn kỹ quần áo của mấy mẹ con.

“Dạ … đi thăm người bà con ở kia ạ.” Bà chỉ hướng vào làng xa xa phía bên phải.

“Làng Thiên Sơn à? Tôi sống ở đấy. Mà chị thăm ai?”

“Dạ ông chú ạ. Già yếu rồi.”

“Chú chị là ông Trương hay ông Thảo?”

Đúng là dại dột, bà lại chọn ngay làng ở gần nhất mà nói. Bà ấy ắt hẳn sẽ biết ngay mấy người này đang bỏ trốn.

Bà chỉ biết đứng yên khi người phụ nữ bước lên khỏi cánh đồng đi về phía mấy mẹ con.

“Giờ này đi lung tung thế này không nên đâu.” Bà ấy cởi chiếc áo tơi để trên vạt cỏ, rồi cởi cả chiếc áo tay dài màu nâu phía trong. Bà cũng mặc chiếc áo như vậy khi ra đồng để tránh nắng.

“Áo quần của chị và các cháu…” bà ấy lại lắc đầu. “Toàn thứ đắt tiền, không yên đâu.”

Bà nhìn lại chiếc áo lụa xanh. Chỉ vài chấm bùn đôi chỗ xây xát, nhưng chiếc áo vẫn còn lấp lánh. Bà ấy nói đúng, bà không phải là bần cố nông.

“Chị mặc chiếc áo này vào đi, thời buổi loạn lạc.” Bà ấy cầm lấy chiếc áo ngoài giúp bà mặc vào. “Làm sao cho mấy cháu ra vẻ con nhà nghèo chứ.” Bà ấy nói rồi đưa tay vốc một nắm bùn bôi lên mấy đứa.

Cậu Thuận và dì Hạnh giật mình thụt lui, nhưng Đạt và Ngọc dỗ cho em đứng yên.

“Vào thành phố lớn đi, tìm chỗ ẩn náu,” bà ấy thì thào “mong chị và các cháu được bình an.”

“Chị cho hỏi làm sao ra được quốc lộ ạ?”

Người đàn bà chỉ tay về phía trước. “Nhưng nhớ đừng đi gần làng, chó dữ lắm.” Mẹ Ngọc và cậu Đạt khoanh tay cúi đầu cám ơn, bà ấy lấy tay vuốt nhẹ mặt hai đứa. “Bảo trọng nhé các cháu.” Nói rồi lấy tay đẩy nhẹ mọi người đi, bà ấy đứng đấy trông theo. Đi một đoạn, bà ngoái đầu nhìn lại, người đàn bà ấy vẫn đứng đấy, chiếc nón lá như một bông hoa trắng nở giữa cánh đồng xanh ngắt. “MẸ ƠI, CON SỢ QUÁ.” Dì Hạnh nắm lấy tay bà khi mọi người nằm co ro trên vạt cỏ. Trên đầu là những ánh sao và một mảnh trăng vàng đục thắp sáng bầu trời. Nhưng ánh sáng của trời cao ở đâu đó rất xa. Nằm xuống là bị đêm đen nuốt thỏm vào cái kén của nó.

“Sợ gì con, mẹ đây mà.” Bà hôn lên má dì Hạnh.”

“Mẹ ơi con đói,” có tiếng cậu Thuận.

“Sáng mai tìm gì đó ăn con ạ. Giờ cố ngủ đi.” Mấy mẹ con chạy cả ba ngày rồi. thức ăn đã hết sạch. Bà bắt được mấy con cua con ốc nhưng không cho các con ăn đồ sống được. Cậu Đạt và dì Hạnh bị tiêu chảy, mẹ Ngọc bị sốt.

“Con có đau bụng không?” Bà sờ cậu Đạt.

“Con đỡ rồi mẹ.” Giọng đầy mệt mỏi như ông già, cậu nằm co ro như con tôm, cậu Sáng nằm chính giữa khóc quấy một lúc rồi ngủ thiếp đi. Bà không còn chút sữa nào.

Bà khổ sở nghĩ đến đoạn đường diệu vợi phải vượt qua. Đã tìm ra quốc lộ và đang đi song song với nó nhưng rất chậm vì đói và kiệt sức.

“Mẹ ơi con đói quá.” Tiếng cậu Thuận lại cất lên trong bóng đêm.

“Im đi, em đang cố ngủ đây.” Dì Hạnh càu nhàu.

“Khẽ thôi mấy con, để mẹ hát cho nghe…” “Hát bài con cò đi mẹ.”

“À à ơi . . . con cò mà đi ăn đêm, đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao. ”

Cháu biết bài đó, đúng không? Mẹ Ngọc cũng hát ru cho cháu mà.

Đêm đó bà hát mãi cho đến khi hơi thở của mấy đứa con đều đều ngủ say. Tất cả im lặng, có lẽ trời nghe được lời cầu xin của bà. Chắp tay trước ngực bà van vái cho cậu Minh được bình yên, ông Công được vãng sanh, cho cô Tú không chịu thêm khổ đau, cho ông Hải và gia đình không bị rủi ro nào, cho người phụ nữ gặp trên đường; chiếc áo bà ấy cho bà hơi ấm cả an ủi và sức mạnh.

Bà không biết còn gặp lại cậu Minh không. Trong tin nhắn, ông Hải không cho biết cậu Minh đi đâu và tìm bằng cách nào. Bà chỉ muốn về lại làng để dò la tin tức.

Mẹ Ngọc không bớt sốt, người nóng bừng như đốt lửa. Bà dò dẫm trong đêm đến chiếc mương bên đồng lúa đầy nước mưa. Bà hớp một ngụm nước lên cho mẹ cháu uống, nước trong mương này bà cũng đã dùng để lau mát cho Mẹ Ngọc.

LÁT SAU, ĐẠT KHẼ thút thít làm bà giật mình tỉnh giấc.

Bà hôn lên mặt cậu, cảm nhận được nỗi buồn của đứa con trai. “Con mơ thấy anh Minh, mẹ, anh ấy bị bắt.”

“Tin mẹ đi, anh con nhanh hơn cả mèo.” “Con nhớ anh quá mẹ.”

“Mình sẽ tìm được anh mà, mẹ hứa đấy.”

“Con nhớ cả cậu Công và bố.” Nước mắt của cậu như đốt cháy cả mặt bà. “Sao tai ương lại xảy ra cho nhà mình thế mẹ?”

“Mẹ không biết con ạ, nhưng không phải riêng gia đình gặp chuyện chẳng lành đâu. Trời có mắt, rồi những kẻ làm điều ác sẽ gặp quả báo thôi.” “Có chắc lên Hà Nội an toàn không mẹ?”

“Ừ hy vọng là vậy.” Bà vuốt tóc cậu. “Nhớ lúc con và anh Minh tìm thấy tổ chim ở đầu hồi nhà mình không? Hai đứa leo lên xem trứng chim nở.” “Hai anh em bắt cào cào cho chim con ăn đấy mẹ, cho đến lúc biết bay.” “Ngày nào đó con ạ, mình về quê, tất cả chim chóc lại đến làm tổ ở nhà ta.”

Cậu Đạt ngủ trở lại, bà trăn trở mãi. Đêm sáng dần, bóng làng in lên phía chân trời như những người phụ nữ còng lưng xuống vì gánh nặng cuộc đời. Bà cố đã hết một đời bây giờ đến bà cũng thế.

Bầu trời sáng ấm, bà đến mương rửa mặt. Mấy ngụm nước giúp bụng bà đỡ trống. Bà tìm quanh nhưng không có gì ăn được đành ngồi xuống bên đồng lúa hy vọng có vài bông, nhưng lúa non quá.

Lúc còn bé ông cố đã đưa bà ra đồng. Ông nhổ một nhánh lúa, lột vỏ ngoài đưa cho bà một bông lúa ngậm sữa. Bà còn nhớ vị thơm ngọt trong miệng, và cười mãi không thôi khi ông cõng bà chạy khắp cánh đồng như đang phi ngựa.

Bà đưa mắt nhìn phía quốc lộ. Trên con đường này ông cố bị chặt đầu, máu ông người vật giẫm lên, xe cộ cán lên, gió bão rửa trôi đi. Ông để bà điều khiển chiếc xe kéo, ngầm dạy bà phụ nữ cũng có thể cầm cân. Ông rất tin tưởng ở bà nên bà có được niềm tin: bà có thể cứu sống chính mình và các con. Bà nghe thấy tiếng ông cố kêu gọi.

Bà khum xuống nhổ một cụm lúa. Lột bỏ rễ và lá, bỏ phần còn lại vào miệng, mùi vị không đến nỗi khó chịu. Bà nhổ nhiều hơn.

Bà đánh thức mấy đứa dậy, cho ăn mấy thân lúa. Mẹ Ngọc không chịu ăn, sốt cao hơn, mắt sưng bụp, mặt đỏ gay.

“Cần có người giúp mình thôi con.” Bà nhìn về phía ngôi làng gần nhất. không thể tránh gặp con người mãi được nữa.

“Nguy hiểm lắm mẹ ơi.” Đạt thoáng nhìn những khóm cây có tiếng la hét, tiếng trống rền vang từ lúc bình minh.

“Nhưng mình cần nước và thức ăn, con ạ.”

“Trong làng chắc toàn người hung hăng,” môi Ngọc run run.

“Họ trói mẹ lại đấy,” dì Hạnh lên tiếng.

“Thể nào họ cũng quát tháo chửi rủa mình mẹ ạ.” Cậu Thuận nhăn mặt.

“Phải cẩn thận thôi.” Bà xem lại áo quần, nhìn đã như giẻ rách từ lúc bị xé. Dưới chiếc áo ngoài màu nâu, áo lụa của bà vẫn còn nguyên vẹn. Bà muốn giữ lại kỷ niệm còn lại của người anh quá cố.

“Con không biết mẹ ạ,” cậu Đạt nói. “Sao cả nhà không chờ ở đây? Để một mình con vào xem sao. Vậy an toàn hơn. Con có thể – ” “Không được! lúc nào mẹ cũng phải thấy các con.” “Con cẩn thận thôi, lo gì mẹ.”

Bà lắc đầu, “phải liên kết với nhau thành đội thôi, các con.”

Mọi người đi về phía làng, nhìn như mấy con vật bị đánh tả tơi. Chân bà rụng rời khi nghe tiếng trống, tiếng la dồn dập về phía mình.

“Con sợ quá mẹ ơi.” Mẹ Ngọc níu tay bà.

MẤY MẸ CON rẽ sang con đường đầy bụi đất. Tre mọc xung quanh, lá kêu xào xạc trong gió. Hai trụ cổng làng lớn bằng gạch, xanh rêu bao phủ.

Thấy căn nhà đầu tiên bằng tranh, bà đưa tay lên miệng ra hiệu. Mấy đứa nhỏ im re. Ơn trời, cậu Sáng ngủ vùi trên lưng bà. Mấy mẹ con rón rén đi đến hàng rào. Có cây đu đủ trĩu quả xanh và quả chín vàng.

Bà ứa nước bọt, sẵn sàng nuốt một miếng đu đủ thơm mềm. Bà leo qua hàng rào nhảy vào trong vườn.

Có tiếng sủa dữ dội, một con chó chồm ra khỏi nhà. Nhanh như chớp nó chồm lên mặt bà. Hàng rào rung lên. Mẹ con vội vàng nhảy ra.

“Con chó hung hăng này!” có tiếng la lên từ nhà hàng xóm. Một bà lão xuất hiện, cầm chổi đuổi con cho đi. Gương mặt bà chằng chịt vết nhăn, tóc bạc như cước. Trông bà phúc hậu.

Dẫn mấy đứa đến bên người đàn bà, bà lên tiếng. “Cám ơn cô, làm ơn làm phúc cho con xin chút cơm dư được không ạ, mấy đứa nhỏ bệnh quá.”

Bà già nhìn lom lom bộ dạng mấy mẹ con rồi nhăn mặt trả lời. “Đám ăn mày mấy người xúi quẩy mà. Tôi chưa bắt đầu làm việc hôm nay đấy. Thôi đi giùm cái đi.” Nói rồi bà ấy lật đật biến vào trong nhà.

Nhưng thay vì buồn bị sỉ mắng bà lại cười lên vui vẻ. “Tốt đấy mấy đứa, không ai nhận ra mình nữa rồi.”

“Đả đảo cường hào địa chủ!” Tiếng la vọng lại từ xa làm bà im ngay.

“Bà kia đến chợ phải không mẹ?” Dì Hạnh chỉ tay về phía người đàn bà mới hiện ra từ con đường nhỏ nhập vào lối nhà ta đang đi. Bà ấy chậm chạp bước đi vì chiếc đòn gánh đong đưa hai bên hai giỏ rau lớn trên vai.

“Đến chợ có nhiều đồ ăn lắm,” cậu Đạt thì thầm. “Mình theo bà gánh rau đó đi.”

Đi qua mấy khu vườn có rau xanh mướt, nhưng không dám đến gần nữa. Không cần bà phải nhắc, mấy đứa đều cúi đầu xuống che bớt khuôn mặt đi.

Người đàn bà biến vào một con đường khác, mấy mẹ con vội vã đi cho kịp rồi đến một khu đất lớn đầy tiếng cười nói và đủ sắc màu. Buổi họp chợ sáng của làng.

Người bán hàng ngồi phía sau những giỏ đồ tươi sống: rau, gạo, đậu, cá và thịt. không gian không còn đáng sợ nữa mà tràn đầy sức sống.

Cậu Đạt kéo tay, bà nhìn sang trái thấy một chiếc nồi lớn đặt trên bếp than. Cạnh bên là người bán hàng đang đảo nồi nước dùng. Mùi phở ngào ngạt bốc lên. “Phở bò đây, phở bò thơm ngon đây.” Cô bán hàng cất tiếng rao.

Bước đến gần, mấy cậu mấy dì liếm môi, nhìn chăm chú mấy tô lớn đang trên bàn bao quanh là đàn ông, đàn bà con nít mặt mũi mờ đi sau làn hơi phở, nghe tiếng họ xì xụp húp làm ruột gan nôn nao.

“Mấy đứa ăn mày này,” bà bán hàng vung đôi đũa la lên. “Đi đi cho tôi nhờ. Mới sáng sớm, xui xẻo mà.”

Bà lôi mấy đứa con lại.

“Cái đám ăn mày biếng nhác, đi làm mà kiếm ăn. Bọn tôi ai cũng phải làm.” Thôi đành tránh ra.

Đi qua một bãi rác đầy ruồi nhặng, bà tìm xem có thứ gì ăn được, nhưng hôi quá, trong đó ắt hẳn đầy bệnh tật. Mấy đứa cũng tìm được vài thứ: chiếc nón lá rách, bà đội vào che bớt mặt.

Dắt díu nhau đến cổng chợ, người đi chợ rất đông. Phải có thức ăn mới được. Chỉ còn cách duy nhất.

Bà bảo mấy đứa quỳ xuống.

Mấy đứa không chịu nhưng bà quỳ xuống đưa tay ra. “Lạy ông đi qua lạy bà đi lại xin nhón tay làm phúc, chúng con đói quá,” bà rên rỉ, chính bà nghe tiếng của mình ghê quá.

Cậu Sáng thức dậy, tiếng khóc của nó như đâm vào thái dương của bà.

Mấy đứa quỳ xuống theo, nhắc lời bà. “Lạy ông đi qua, lạy bà đi lại xin nhón tay làm phúc, chúng con đói quá.”

Bà kéo áo lên, không còn chút sữa nào, cậu Sáng tiếp tục khóc ầm lên.

Xung quanh cười đùa, trả giá, cãi lộn. Bà ngửi mùi phở, nhìn những bước chân vội vã đi qua gợi nhớ đến những bữa ăn gia đình ta thức ăn đầy ắp, đồng đầy lúa khoai.

“Xin nhón tay làm phúc, chúng con đói quá.” Tiếng mấy đứa run rẩy. Nhưng mấy mẹ con như vô hình. Không một ai đoái hoài dừng lại.

Ngồi ăn xin một lúc lâu, cậu Sáng kiệt sức thi thoảng mới có tiếng rên nho nhỏ. Cuối cùng cũng có một người dừng lại đưa cho dì Hạnh mấy xu. “Đây nè,” tiếng người đàn bà nói.

“Chúng con cám ơn bà,” mấy đứa kêu lên.

Bà quay sang, thấy người phụ nữ mảnh mai, tóc dài đen, gương mặt vui vẻ. Nhìn theo bà ấy bước đến chỗ bán rau cầm lên một bó rau muống, bà như thấy hình ảnh bà cố qua vẻ phúc hậu.

“Lạy ông lạy bà xin mở lòng từ tâm.” Mấy đứa như dồn hết sức lực còn lại vào tiếng xin, tay chìa ra vào dòng người qua lại.

Bà tuyệt vọng thì tiếng cậu Thuận reo lên. Một người đàn ông cúi xuống bỏ vào tay nó mấy xu. Cả nhà cám ơn mãi cho đến khi ông đi khuất khỏi chợ.

Tiếng roi vút lên. Bà nhảy lại lôi mấy đứa về phía mình.

Một người đứng trước mặt, tay cầm roi tre, hằm hằm nói. “Làng này không có ăn mày. Cút đi.”

“Dạ lạy ông, chúng con không biết ạ.” Bà cúi xuống che mặt trong chiếc nón rách. Mấy đứa nắm lấy áo bà vội đi chỗ khác.

“Có nghe tao nói không, cấm léo hánh đến đây, liệu hồn đấy!” tiếng giận dữ của y còn đuổi theo. Đến bên cái cây lớn cách hàng phở một đoạn. Bóng mát làm mọi người nguôi ngoai.

Mẹ Ngọc dựa vào cây, cùng anh em đếm xem xin được bao nhiêu tiền. “Được mười hai xu mẹ.” Cậu Đạt hồ hởi cười nhìn bà.

Bà đưa cho cậu bồng em Sáng và lấy tiền.

Hàng phở rất đông khách. Bà chủ liền tay cho bánh phở vào bát, bỏ lên trên những lát thịt bò, hành rau ngò, miệng quát tháo cậu bé tay bê mấy bát phở đang len qua những chiếc bàn đầy thực khách.

“Bà chủ cho hỏi bao nhiêu một bát phở ạ?” Bà hỏi người chủ đang múc nước phở sôi sùng sục cho vào bát.

“Năm xu.” Bà ta nhìn bà, hai chân mày nhíu lại.

“Dạ bán cho một bát.” Bà ngập ngừng, mấy đồng xu đẫm cả mồ hôi trong tay. “À không, hai bát chứ.”

“Tiền đâu?” nhìn thấy mấy đồng xu, ánh mắt bà ấy dịu lại. “Ngồi đi.” Cả mấy đứa nhảy múa khi biết sắp có thức ăn.

Mấy mẹ con ngồi quanh bàn, bụng sôi lên ùng ục. Uống hết cả ca nước, bà hỏi xin thêm. Thằng bé chạy bàn chậm quá. Tiếng la mắng của bà chủ khiến nó bối rối thêm, mang thức ăn đến nhầm bàn cho khách.

Bà đứng lên. Cậu Đạt đẩy ghế sang bên, theo bà.

“Hai bát phở chúng tôi gọi đâu? Làm ơn nhanh nhanh lên mấy đứa nhỏ đói quá rồi ạ.”

“Đói quá mất hết kiên nhẫn rồi hay sao vậy?” bà ta liếc nhìn cậu Đạt. “À, nhìn thằng con bà cũng ngon lành vậy không để nó làm kiếm tiền mà lại đi ăn xin?” “Dạ ở đâu có việc vậy bà?” Mặt cậu Đạt sáng lên.

“Tôi đang cần một đứa khác chạy bàn đây. Thằng kia chậm như rùa bò.” Bà bán phở hất cằm chỉ về phía thằng nhỏ hầu bàn.

“Vậy cho tôi làm được không ạ?” Bà vội hỏi. “Tôi có thể giúp bà nấu nướng –” “Bà nghĩ tôi ngu ngốc sao? bà con cái đầy ra đó, thôi xéo đi cho tôi nhờ.” Nói rồi bà chủ bưng hai bát phở đến bà.

Mấy đứa mê mải với hai bát phở, bà đút cho cậu Sáng. Cậu vỗ tay, miệng hả ra như chú chim. Bà không ngờ có lúc thức ăn ngon đến vậy.

“Mẹ à, con đi làm được đấy.” Đạt ngẩng mặt lên khỏi chiếc muỗng đang cầm.

“Không được đâu con, mình đi Hà Nội cơ mà, nhớ không?”

“Mẹ, xa quá đi sao nổi, con chết mất. Ở lại đây kiếm việc làm thôi.”

“Con không nghe tiếng trống sao?” Bà hạ giọng nói “Ở đây làm sao an toàn được.”

“Có ai biết mình đâu ạ.” Đạt cười. “Họ nhìn mình như mấy kẻ ăn mày tội nghiệp.”

“Sợ gì chứ mẹ,” Ngọc bảo.

“Không được, nguy hiểm lắm.”

“Con đi tiểu đã.” Đạt đứng lên, đi ra bãi rác. Đi nữa chừng nó lại quay về phía bà bán phở.

“Cứ để nó thử mẹ ạ.” Ngọc kéo bà xuống.

Cậu Đạt nói chuyện với bà chủ. Bà ấy nói gì mà vung tay lên chỉ về phía chiếc lều lợp tôn phía sau. Cậu Đạt chui vào cái lều tối tăm đó, một lúc sau đi ra biến thành người khác. Tóc chải thẳng ngôi, áo sơ mi sạch sẽ. Mấy đứa còn lại nhìn cười khúc khích thấy Đạt bưng mấy bát phở cho khách.

“Nhìn Đạt kìa nhanh ra phết.” Ngọc nói.

“Khách còn cười với anh Đạt đấy.” Dì Hạnh nói khẽ.

Tin bà đi Ổi ạ, cậu Đạt hồi bé trông rất dễ thương.

Cậu Thuận bưng bát phở lên húp đến giọt cuối cùng, tiếng chép miệng rõ to làm ai cũng cười.

Trở lại gốc cây, mấy mẹ con ngồi nghỉ, hy vọng không gặp thêm rắc rối nào. Tên đàn ông cầm chiếc roi tre đi quanh chợ, đuổi mấy người ăn xin khác. Không chỉ nói, y dùng chiếc roi quất túi bụi.

Tay bế cậu Sáng, lưng tựa vào gốc cây, chân bà duỗi ra làm gối cho mấy đứa con nằm lên. Nhìn lên cây, thấy hàng trăm chiếc rễ thòng xuống, hóa ra đây là cây bồ đề. Đức Phật đã nhập định và chứng quả giác ngộ dưới gốc cây bồ đề. Lời dạy của ngài như mơn man lấy mặt bà.

Mắt bà nặng như đeo đá. Bảo tự nhủ phải thức để trông chừng mấy đứa con nhưng thiếp đi lúc nào không hay.

Mùi thơm đánh thức bà dậy. Đạt đang ngồi xổm, hai tay bê bát phở. Lúc mấy anh chị em chia nhau ăn, cậu báo với bà mình đã có việc làm. “Bà ấy trả công bao nhiêu thế con?” Bà hỏi.

“Dạ mỗi ngày mười xu.”

“Có hai bát phở, đúng là đồ bóc lột!”

“Mình cần cái ăn mẹ ạ.” Đạt đưa tay nhặt mấy chiếc lá trên tóc cho Thuận và

Hạnh. “Cả nhà cần nghỉ vài hôm, con cứ làm thử xem sao.”

Mấy đứa nhìn bà như van, người bà cũng đau như dần nên đành gật đầu.

“Có chuyện không vui mẹ,” Đạt nói tiếp. “Bà ấy mướn một mình con, nên chỉ có con mới được ngủ lại trong hàng phở.”

“Mọi người sao đây?” Mẹ Ngọc nhìn bà, rồi nhún vai. “Quanh đây thiếu gì bụi cây.”

“Đạt, mày có đến làm không thì bảo?” Giọng nói giận dữ vang lên. Bà hàng phở đến bên gốc cây nhìn cả nhà, tay chống nạnh, môi đỏ bã trầu.

“Thưa bà.” Bà đứng lên. “Xin cứ để tôi phụ việc cho bà, anh em chúng có thể trông nhau được ạ.”

“Con mẹ điên này.” Bà bán phở trợn mắt lên, nhổ một bãi bã trầu ra đất. “Mụ không nghe chuyện Cải Cách Ruộng Đất hay sao? Mụ cho tôi là đứa ngu hay sao?” Bà ta sấn tới gần bà, hơi thở hôi nồng. “Tôi có ngu thì không ngu đến mức đi mướn người lớn. Chúng nó đem tôi ra xử tử vì thành phần tư sản giàu có, bóc lột.” Bà ta cười mỉm. “Tôi có mướn con trai bà đâu, hiểu không? Nó là con ông anh họ xa giúp giùm thế thôi.”

“Thôi, đi.” Bà ta kéo cậu Đạt dậy. “Mang cái bát không về quán. Rửa chén bát nhiều lắm đấy.” Rồi quay sang bà nói thêm. “Mụ dẫn con đi đâu đó thì đi, đừng có lảng vảng quanh đây, gây rắc rối cho thằng nhỏ.” Nói rồi bà hàng phở bươn bả bỏ đi mắt liếc nhìn tên đàn ông tay cầm chiếc roi tre.

“Mẹ.” Đạt cúi xuống nói nhỏ, “tối nay gặp nhau ở đâu mẹ? con sẽ mang đồ ăn và nước uống đến.”

“Ngoài cổng làng, phía sau bụi tre đấy con.” Nước mắt lăn dài trên má bà.

“Cẩn thận đừng để ai nhận ra con nhé.”

“Nhiều lọ nồi lắm mẹ.” Đạt cười hướng mắt về phía nồi phở. “Chỉ cần thêm chút ria mép, nữa là xong mẹ.” Nó nháy mắt rồi vội bỏ đi.

TRỜI ĐÊM QUÁ quá oi bức, vo ve đầy tiếng côn trùng. Cậu Sáng ngủ trên tay bà như thiên thần nhỏ. Mấy bát phở tạo ra được chút sữa. Ngọc cầm chiếc nón lá của bà quạt phành phạch đuổi muỗi, mẹ cháu mới ngủ được một lát đã bớt sốt.

Có đốm sáng lập lòe từ cuối con đường tối đen. Dần dần đốm sáng biến thành ánh lửa bập bùng giữa không gian.

“Đạt đó mẹ”

“Im nào, không biết là ai.”

“Anh Đạt đấy, con biết mà.” Tiếng cậu Thuận nhỏ lại vì đang chạy về phía đó.

“Thuận, quay lại con.” Bà kêu nhỏ.

“Ở đây, anh Đạt ơi, đây nè.” Thuận reo lên.

Ánh lửa bập bùng rồi biến mất. Tất cả lại rơi vào đêm đen.

Bà nghe thấy tim mình đập thình thịch, tiếng bước chân giẫm trên lá khô rồi tiếng Thuận cười. “Em biết là anh Đạt mà.”

Bà kéo Đạt ôm vào lòng, đứa con yêu quý của mẹ, bà hôn lên tóc, có mùi thơm như hồi còn ở nhà.

“Đạt, anh Đạt,” Ngọc và Hạnh vỗ tay.

“Khe khẽ chứ,” Đạt cười khúc khích. “Đói chưa? Em mang đến chút đồ ăn đây.”

“Đâu, đâu?”

Mọi người sờ soạng trong đêm ngồi xuống mặt đất. Đạt đặt một gói vào tay bà, tay bà nhận ra miếng lá chuối tươi, trên đó đang bốc mùi thơm phức khoai lang khoai mì nóng.

Bà chia cho các con.

“Nước nữa nè mẹ,” Đạt đưa thêm chai nước, đưa tay lên sờ mặt bà. “Đừng khóc mẹ. Làm việc quán phở không quá sức con đâu, dẫu sao cũng đỡ hơn làm ruộng.”

“Bà hàng phở đối xử với con thế nào?”

“Dạ cũng được.”

“Gặp anh, em mừng lắm.” Tiếng dì Hạnh.

“Không, anh nhớ anh Đạt nhiều hơn em đấy.” Thuận xen vào. “Yên nào,” Đạt bật cười.

ỔI Ạ, ĐÊM HÔM ẤY thật đặc biệt, trời tối đen không thấy được mặt nhau. Muỗi đốt khắp người. Tiếng trống tiếng hô khẩu hiệu đầy đe dọa xa xa, nhưng bà cảm thấy mấy bụi tre xào xạc trên đầu như thành lũy bao bọc lấy mấy mẹ con.

Đến lúc ra về, Đạt hứa đêm sau sẽ quay lại. Bà đưa nó đến hàng phở. Cậu ôm bà từ biệt. Đứng trong đêm bà thầm nhủ phải thương nó nhiều hơn.

Quay lại, mấy đứa đã ngủ hơi thở đều đều, bà để lá tre lao xao đưa bà đi thật xa.

Tiếng cười nói đánh thức bà dậy. Mấy tia nắng yếu ớt chiếu xuống, áo bà ướt đẫm sương buổi sáng, lá rơi dày chỗ đang ngủ.

Qua khe hở bụi tre bà thấy có ba người đàn ông đang ở bên kia con đường đầy bụi, xoay lưng về phía bà cạnh chiếc xe trâu, có tiếng kéo dây kéo xuống và tiếng nước xè xè xuống mặt đất.

“Con đĩ đó với mấy đứa con biến đi đâu được nhỉ?” Một tên văng tục.

Tiếng hắn làm bà đờ cả người. Bà biết hắn. Bà nằm sát xuống đất, mắt nhìn chăm chăm cậu Sáng, nếu nó khóc lên bà không biết phải làm sao.

“Thiệt tình, tòa án diễn ra sớm thôi, phải tìm ra đám khốn nạn đó mới được.”

Tên khác lên tiếng.

“Chúng không đi xa được đâu, lục soát hết các làng là bắt được thôi.” Tên văng tục nói tiếp.

“Con đĩ đó làm sao đi xa được. Con cái cả đàn thế kia.” Tiếng cười phụ họa.

Bà nín thở khi chờ cho bọn chúng lên xe bỏ đi. Chúng vừa qua khỏi chiếc cổng làng, bà đánh thức tất cả dậy.

“Phải đi thôi, cái đám hung hãn kia đến đây rồi, đang tìm mẹ.”

“Còn anh Đạt sao hả mẹ?” Cậu Thuận dụi mắt đầy mệt mỏi.

“Đến được làng kế, sẽ gặp anh Đạt ở đấy. Nhanh lên!” Bà vuột miệng nói dối. Đạt rất khôn ngoan có thể kiếm được cái ăn và an toàn.

Cậu Sáng nằm trên lưng bà, mấy mẹ con tất tả chạy đi. Nếu bị chúng bắt bà cầm chắc bị xử tử.

Tim bà nhói đau từng bước chân xa dần cậu Đạt. Bà làm mẹ kiểu gì mà bỏ con lại cho người lạ như thế? Nhưng như thế hóa tốt cho nó, ở yên đó chờ đến khi bà quay lại, nó biết cách che giấu thân phận. Hiện bây giờ là cháu bà hàng phở. Bà lại thấy khiếp đảm tưởng tượng cảnh nó trở lại bên bờ tre không thấy ai ở đó. Cháu hình dung ra cậu Đạt tan nát như thế nào không?

NĂM THÁNG QUA ĐI từ cái ngày bà để cậu Đạt ở lại, bà còn dằn vặt về quyết định đó và những lúc kế tiếp. Cả nhà ta nhiều lần thảo luận, trong tâm khảm bà vẫn thấy mình có lỗi, lúc nào cũng đè nặng tâm trí vì đã không tròn trách nhiệm làm mẹ. Thế nên bà cố gắng qua từng ngày, cháu ạ. Làm mẹ không dễ chút nào. Mỗi lần vấp ngã là mỗi lần đứng lên rút ra bài học, rồi lại vấp ngã.

MẸ NGỌC RÚ LÊN khi phát hiện ra Đạt không đến làng kế bên. Nó van nài bà trở lại đón em, nhưng bà không quay lại được. Cháu thấy đó, quá nguy hiểm. Nhìn cảnh Ngọc lê bước chân sau lưng bà, nghe nó rên rỉ, chỉ sợ nó không bao giờ tha thứ cho bà.

Chính cậu Đạt cứu cho cả nhà trong mấy ngày lê lết sau đó. Mấy củ khoai môn, khoai lang, nước uống và hộp diêm giúp qua cơn ngặt nghèo. Thi thoảng đốt được đám lửa nướng cua nướng ốc.

Cả nhà đi mau hơn cho đến khi dì Hạnh bị ngộ độc thức ăn. Nó ói và tiêu chảy dữ dội, mất nước nghiêm trọng, rủ xuống như tàu lá héo. Bà không dám cho uống nước tìm được dọc đường nữa vì sẽ làm tình trạng nặng lên thêm.

“Con trông em Thuận và Sáng,” bà bảo mẹ Ngọc. “Nếu đi hết cả toán, rất nguy hiểm.” Cả nhà mới dừng lại dưới bụi cây nhìn qua con suối nước chảy mạnh nối tiếp là mấy cánh đồng lúa xanh mướt rồi đến một ngôi làng.

“Mẹ định mang em đi đâu chứ?” Hai tay Ngọc ôm chặt Hạnh. “Phải có thuốc cho em con ạ.”

Cõng dì Hạnh, đến gần làng bà rất sợ. Tránh đi vào cổng làng, bà rẽ vào đường đất nhỏ. Phát hiện ra ngôi nhà, đến gần cổng, bà thấy ngay người phụ nữ trạc tuổi bà đang ngồi rửa rau bên bờ ao bên nhà. Bông mướp vàng sáng rực như đàn bướm quanh đầu bà ấy.

“Chị ơi, cứu tôi với,” Bà kêu nho nhỏ

Bà ấy ngẩng lên, há miệng kinh hãi khi thấy dì Hạnh gục đầu trên vai bà. Mở vội cánh cổng người đàn bà ôm lấy Hạnh rồi lớn tiếng mắng sao không tìm ai giúp đỡ sớm hơn. Vào đến ngôi nhà mát mẻ, Hạnh được đặt lên chiếc giường tre.

Hạnh mở miệng uống nước nhưng mắt vẫn nhắm nghiền.

Dùng khăn ướt lau mát người cho Hạnh, bà ấy nghiến răng y như chính mình đang bị đau. Bà ấy vuốt mặt Hạnh hỏi. “Con đau chỗ nào?” Hạnh đặt tay lên bụng, mở mắt ra nở một nụ cười yếu ớt. “Con bé bị ngộ độc thức ăn chị ạ.”

“À gừng, trà gừng.” Bà ấy vụt chạy ra ngoài.

“Hôm nay gặp may rồi con ạ, chóng khỏe thôi.” Bà hôn lên trán nó. Người chủ nhà đáng ra đã xua đuổi hai mẹ con đi khi thấy đầu tóc rối bù, áo quần rách rưới, mặt mũi hốc hác vì đói ăn, thân thể hôi hám như cá ươn.

Bà đút thêm nước cho Hạnh. “À ơi ngủ đi con.” Bà hát ru.

Trên tường là bức ảnh cưới của hai vợ chồng đã bạc màu; thêm mấy chiếc hình kế bên của hai người. Nhiều bằng khen trên có đề tên cô giáo Thảo nuôi dạy trẻ và chồng là cán bộ chính quyền.

Cô Thảo quay lại với một ít gừng tươi. Bà theo chân chủ nhà bước vào gian bếp ấm cúng. Mấy cái nồi, chảo ám khói treo trên vách đất, ngay bên dưới là đống rơm và chiếc lò xây bằng đất. Chủ nhà rất khéo léo và ngăn nắp.

Cô giáo và bà lột gừng cắt thành từng lát nhỏ. Cô Thảo mở lò nhóm bếp nấu một nồi nước, cho thêm ít gạo. “Nấu cháo…Hạnh nó phải ăn chút ít.” Chủ nhà lắc đầu. “Ăn mày mấy người chỉ biết đến tiền.” Cô ấy nhóm thêm chiếc lò để bà nướng gừng.

“Sao nhiều người làm mẹ không biết mình rất may mắn.” Cô Thảo nói, mắt đang nhìn bếp lửa bập bùng. “Bao năm rồi, tôi đi lễ không biết bao nhiêu đền chùa, kể cả Chùa Hương gần Hà Nội… mà bây giờ vẫn còn chờ đợi cái phước ấy.”

Một suy nghĩ thoáng nảy ra trong đầu, bà biết rằng không thể mang hết các con về Hà Nội. Cô Thảo là người tốt. Nhưng làm sao bà để con lại cho người lạ được chứ?

Mấy lát gừng trượt qua lại trong lòng chảo, mùi hăng nồng làm bà chảy cả nước mắt.

“Chị à” bà ấp úng, “tôi để giỏ đồ ngoài chợ không ai trông cả, lúc nảy đi vội vàng –”

“Vậy đi lấy đi.”

Thật kinh khủng, bà nói dối với người đàn bà tốt bụng ấy. Nhưng làm sao nói được sự thật? chồng cô ấy là một cán bộ chính quyền.

“Chị à, trông giùm cái Hạnh khi tôi đi nhé.”

“Chị cứ cả lo,” cô Thảo cười lớn, “đi đâu thì đi nó phải ăn cháo uống trà gừng đã.”

Ở phòng ngoài, Hạnh đã ngủ, thiên thần tám tuổi của mẹ. Bà khắc ghi hình ảnh của nó vào trí nhớ: khuôn mặt trái xoan thanh tú, lông mi con dài, đôi má đỏ hồng. Bà hít một hơi sâu vào phổi. “Tạm biệt, rồi mẹ sẽ trở lại đón con.”

Cánh cổng đóng mạnh sau lưng. Đứng sau một bụi cây bà ghi lại hình ảnh ngôi nhà vào trí nhớ, vì sẽ còn trở lại chốn này. Bà không biết đến bao giờ, một sự thật đau lòng khó chấp nhận.

Ổi ạ. Mẹ Ngọc khóc thút thít khi bà quay lại, nó đã dỗ được em Sáng và Thuận ngủ dưới bóng cây.

“Mẹ làm vậy được sao!” tiếng Ngọc rít lên. “Mẹ vứt tụi con đi từng đứa một.” Sự thật trong lời nói như lưỡi dao cứa vào da thịt.

“Mẹ sẽ quay lại tìm Đạt và Hạnh khi nào tình hình lắng xuống. Con không thấy em Hạnh bệnh quá cần người chăm sóc hay sao? Nó không chịu nổi chờ đến Hà Nội đâu.”

“Mẹ vứt nó ở đâu?”

“Vứt à?” Bà rùng mình. “Cô Thảo là người tốt, lại không có con, sẽ chăm sóc tốt cho em mà.”

“Mẹ nói với em Hạnh mẹ đi bao lâu?” Bà không trả lời.

“Thấy chưa, mẹ vứt tụi con mà. Mẹ cho người lạ.” Ngọc cúi đầu, đôi vai run run. Khi ngước lên nhìn bà mắt nó đầy căm hận.

“Con không bao giờ tha thứ cho mẹ đâu. Không không bao giờ.”

Mấy ngày liền nó không nói chuyện với bà. Còn lại bốn người, nhưng không vì thế mà tình hình dễ dàng hơn. Hết diêm quẹt, không đốt lửa được. Đói, kiệt sức cứ bám theo dai dẳng.

Một đêm, bà để mấy đứa ngủ rồi đi vào làng. Trăng soi sáng đường đi rồi chứng kiến cả cảnh bà ăn trộm. Bà tìm thấy ruộng lạc, vội vàng nhổ một mớ.

Bà đánh thức mấy đứa dậy, ra đi khi gà vừa lên tiếng gáy. Mặt trời lên cao đến đỉnh đầu, mấy mẹ con dừng lại. Thuận và Ngọc nhìn hau háu khi bà lôi lạc trong túi ra.

“Mẹ lấy đâu ra vậy?” Ngọc hỏi giọng vui vẻ. “Ăn trộm đêm hôm qua đấy.” Bà cười nói.

Nó quay đi, bóc vỏ mấy quả, đưa lạc cho Thuận. “Mẹ, anh Đạt và em Hạnh đâu rồi?” Thuận hỏi.

“Mẹ sẽ đón chúng nó sớm thôi. Mấy đứa đang ở với bạn của mẹ.”

“Con muốn anh em ở với nhau cơ!” Thuận mếu máo.

“Yên nào con. Mình sớm gặp lại nhau thôi.” Bà kéo cậu Thuận về phía mình. Bà thành người mẹ chẳng ra gì, còn hay nói dối. Bà nhìn thấy ánh mắt dữ dội của mẹ Ngọc. Bà đáng bị như vậy vì những gì đã gây ra cho các con. Nhưng làm thế là để cứu chúng nó thôi.

Đêm đến bốn mẹ con nghỉ chân. Ngọc lặng lẽ ngồi tránh ra xa ăn phần lạc của mình. Bà không thanh minh với nó nữa, nó không bao giờ thay đổi ý nghĩ đâu. Đến ngôi làng nữa, bà trộm được ít khoai mì, nhưng không có lửa để nướng nên đành ăn sống, làm bệnh hết mấy mẹ con.

Từ lúc đó, chỉ dám ăn chút quả dại ven đường, uống chút nước dọc theo đường đi, ăn cả cỏ và lúa non. Bà quyết chí phải đến cho được Hà Nội.

Cậu Thuận trở bệnh.

Không phải tiêu chảy mà là bệnh khác. Những đốm đỏ khắp cả người nổi từ đầu đến chân.

“Mẹ ơi con chóng mặt,” Thuận nói “Chị Ngọc đỡ em với, đau chân quá.” Bà cho uống nước và lau mát nhưng không ăn thua gì.

Bà còn nhớ lúc đó ngồi giữa mênh mông đất trời không biết là đâu, ôm Thuận trong tay. Nó run lên, người nóng như lửa đốt.

Bà bảo mẹ Ngọc trông cậu Sáng chờ bà quay lại, nó không nói gì chỉ đến bên ôm chặt Thuận nói chị thương em lắm rồi để cho bà đi.

Thuận nhẹ như chiếc lá, bà mang nó chạy đến ngôi làng gần nhất. Không biết có tìm được thầy thuốc không? Mà hai xu bà còn lại làm sao trả nổi tiền thuốc?

Làng ấy rất ít cây cối, không chỗ nào trốn cả. Vào đến con đường đầy bụi đất, bà nghe thấy tiếng la ó, gõ trống và hô vang khẩu hiệu, người người tới lui. Ở đây vẫn còn phong trào Cải Cách Ruộng Đất. Lấy chiếc nón lá che mặt bà vội vã vào làng. Tim bà đập liên hồi khi một đám đông đang đến gần. Thoáng thấy tay bọn họ cầm gậy gộc, vội ngồi thụp xuống vệ đường, để cậu Thuận dựa vào bà chìa tay ra. “Lạy ông đi qua lạy bà đi lại nhón tay làm phúc, chúng con đói quá.”

Liếc nhìn qua vành nón lá, bà thấy người đàn bà trán vồ, răng vẩu như răng thỏ. Mụ bán thịt! sau này bà mới biết làng ta chọn làm thí điểm cho Cải Cách Ruộng Đất. Mấy quan chức quan trọng từ Hà Nội đến tham dự tòa án. Lãnh đạo địa phương gặp rắc rối nếu không bắt được bà và cậu Minh, nên xua người đi khắp nơi bắt cho kỳ được.

Mụ ta cùng nhóm đàn ông đàn bà hung hãn, xem xét mặt những người qua lại. Mụ không ngờ bà – một địa chủ giàu có chuyên ngồi mát ăn bát vàng lại thành kẻ ăn mày đáng thương với đứa con ốm quặt quẹo chứ không phải sáu đứa khỏe mạnh.

Đám đông vừa đi khỏi, bà vội đứng lên rẽ vào đường khác tránh đám đông, rồi gặp một bà lão lưng còng. Lưng bà ấy còng đến nỗi phần trên như song song với mặt đường, cầm chiếc gậy trong tay bà lão đi chầm chậm.

“Bà ơi,” Bà lên tiếng. “Đứa nhỏ bệnh quá, Con đang tìm thầy thuốc, có thầy nào gần đây không bà?”

Bà lão quay mặt sang bên nhìn rồi hỏi.

“Nó bị sao vậy?”

“Con không biết bà ạ, nó sốt nổi ban khắp người.”

Bà để cậu Thuận xuống, là lão đưa bàn tay nhăn nheo lên sờ vào trán nó.

“Nó bệnh nặng đấy.” Bà lão nhăn mặt. “Nhưng làng không còn thầy thuốc đâu. Ông ấy bị đấu tố là địa chủ và xử tử rồi. Bắn vào đầu đấy. Tội nghiệp, ông ấy là người tốt.” Nói rồi bà ấy thở dài, đi tiếp. Tiếng gậy lạch cạch vang lên.

Cảm được tình thương trong giọng bà ấy, bà vội đi theo. Cuối cùng bà lão dừng lại nhìn bà nói. “Cứ đi đến cuối đường rẽ trái, rồi rẽ phải. Đến chùa của làng dưới gốc bồ đề… vị sư cô rất tốt.”

Bà cám ơn rồi đi ngay.

Ngôi chùa già nua như bà lão lưng còng kia. Mái đầy rêu, đứng giấu mình sau cây bồ đề cổ thụ rủ xuống hàng trăm chiếc rễ.

Bước đến gần, mùi nhang thơm tỏa ra bao lấy bà.

Tiếng con nít nói cười, mấy đứa đang ngồi trên nền đất chơi banh thẻ; mấy đứa khác đang nhá ổi xanh, có đứa chơi đá cầu.

Qua lối dẫn vào chùa bà thấy một vị ni cô đang quỳ trước một tượng phật lớn. Tiếng ni cô lâm râm đọc kinh nhịp theo tiếng mõ vang lên trong không gian yên bình. Bà nhìn chăm chú đôi tai lớn dài xuống tận vai của đức Phật. Bà cố bảo rằng với đôi tai ấy ngài nghe thấy hết nỗi đau và tiếng khóc của mọi người. Có lẽ hôm nay đây ngài sẽ nghe thấy nỗi niềm của bà. Ôm Thuận trong tay, bà quỳ xuống.

Bọn trẻ ngưng chơi, chạy lại đứng sau lưng thì thào. Trong chùa vị ni cô đánh chuông, cúi xuống lạy Phật trán chạm vào nền nhà.

“Sư Hiền, có người tìm sư đây.” Một đứa trẻ vừa thấy cô đứng lên vội lên tiếng.

Ni cô đi về phía hai mẹ con.

“Nam Mô A Di Đà Phật,” sư chào theo lối nhà Phật.

“Nam Mô A Di Đà Phật,” bà cũng chào đáp lễ khi sư chăm chú nhìn bà và cậu Thuận.

Sư quay sang bảo mấy đứa trẻ. “Mấy đứa ra ngoài chơi đi.”

“Thí chủ vào đây với tôi.” Sư dắt tay bà đi dọc theo hiên nhà, qua khu vườn đầy rau và hoa đến một phòng khác. Sư đóng cửa rồi chỉ chiếc giường. Bà đặt cậu

Thuận đang đau đớn xuống.

Sư Hiền nghe bà khai bệnh, khám cho cậu Thuận. “Sốt xuất huyết đấy.” Sư bảo.

“Uống không đủ nước bệnh nhân sẽ gặp nguy hiểm. Nghỉ ngơi, ăn uống đàng hoàng sẽ hồi phục thôi.”

Bà nhớ lại cơn dịch sốt xuất huyết bùng phát ở làng ta nhiều năm trước. Có trẻ con chết, bản thân bà chưa bị bệnh này. Lúc nào cũng cẩn thận không để muỗi đốt cháu ạ.

“Để tôi đi lấy nước cho cháu nó uống.” Sư đứng lên đi ra và đóng cửa lại.

Bà bóp tay chân, dỗ cậu.

Sư Hiền quay lại với một bé trai. Sư chỉ bát nước màu nâu thằng bé đang cầm. “Nước gạo rang, có ít muối nữa. Lộc cho bạn uống đi con.”

Bà đang lí nhí cám ơn, sư Hiền kéo tay bà vào góc tối. “Thí chủ tên Diệu Lan, đúng không?”

Tim bà như nhảy khỏi lồng ngực.

Có người đến đây tìm cô đấy. Họ bảo cô bóc lột tá điền, món nợ này phải trả bằng máu.

“Thưa sư … làm sao sư biết con ạ?” Bà buột miệng hỏi.

“À!” sư nháy mắt. “Có gì khó đâu, giọng miền trung, tóc dài, răng trắng, đang dắt con chạy trốn.”

Sư nói đến chuyện làm bà sợ hơn. “Diệu Lan, mấy đứa nhỏ nữa đâu hết rồi, chúng đâu?”

Có tiếng trả lời làm bà giật cả người. “Con đây ạ, con gái của bà ấy đây.”

Bà quay lại, Ổi à. Mẹ Ngọc đang đứng ngay cửa ra vào ẵm Sáng trên tay, thân hình còm cõi của nó in dưới nắng chiều.

“Ngọc con làm gì ở đây?” Bà bước đến.

“Con đi tìm em.” Nói rồi nó đến bên giường. “Chị đây Thuận ơi, chị không bỏ

Em đâu.”

Sáng khóc đòi mẹ, bà bế nó lên, ôm chặt vào lòng. Sư làm gì đây? Bắt mấy mẹ con sao?

“Lộc giỏi lắm, cám ơn con.” Sư Hiền bảo đứa bé “Ra gốc bồ đề chơi đi con. Nếu có mấy người hung hăng ban nãy quay lại chạy nhanh vào báo cho cô biết nhé.”

Lộc gật đầu đi ra.

Sáng day vú mẹ, bà nhăn mặt vì hàm răng nó cắn rất đau.

Khép cửa lại, sư nói nhỏ. “Nghe này, tôi không hề muốn nhưng cô phải đi thôi.” “Dạ chuyện họ nói đều là dối cả đấy thưa sư cô. Chúng con bị oan, tin con đi. anh con và cả con làm việc rất vất vả. Chúng con tạo công ăn việc làm cho tá điền, trả công cho họ xứng đáng. Con không hiểu tại sao lại thành ra thế này.” Sư thở dài. “Làng này cũng khốn khổ không kém, nhưng tôi không giúp gì được đâu. Thí chủ ở lại sẽ mang tai họa cho bọn trẻ ở đây.”

“Thưa sư, con biết ạ…”

Ngọc cầm bát nước gạo đút cho Thuận uống.

“Chị à,” Thuận hỏi. “Có gì cho em ăn không? Đói quá.” “Không em à.” Ngọc lắc đầu.

Vị sư đang nhìn bà.

“Thưa sư,” bà van nài. “Đã hai mươi mốt ngày rồi kể từ khi bị Cải Cách Ruộng Đất. Anh con bị giết, con trai lớn của con bị bắt. Chúng con phải trốn đi, trong túi không một xu, không một chút thức ăn.”

Sư thở dài, nhắm mắt. “Nhà chùa còn ít canh.”

HÓA RA SƯ HIỀN có nhiều đồ ăn hơn là chỉ một chút canh. Sư mang cả cơm và một ít nước mắm. Ngọc, Thuận và Sáng nhai ngon lành. Sư và bà đứng nhìn con đường dẫn vào chùa qua khe cửa.

“Trước khi đi con xin hỏi một câu được không ạ?” Bà nói nhỏ.

“Thí chủ cứ nói.”

“Những điều xảy ra với con…đó có phải là số phận không ạ? Con không tin, nhưng trước đây có một ông thầy bói nói con sẽ làm ăn mày lang thang đến một thành phố rất xa.”

Sư cầm lấy tay bà, xem chỉ tay, gật đầu. “Thí chủ phải đến một thành phố lớn để thay đổi số phần. Nhưng sao chiếu mạng cho thấy vận mạng có thay đổi chút đỉnh, nên thí chủ có việc làm kiếm sống, không đến nỗi phải ăn xin. Nhưng một nách ba con thế này làm sao mà đi được.” Sư nhìn ba đứa. “Từ đây ra đến thành phố lớn nào cũng rất xa. Còn nhiều gian nan phía trước lắm, phải cẩn thận” “Thưa sư … Cháu Thuận bị sốt xuất huyết có sao không ạ?”

“Nghỉ ngơi, ăn uống bồi bổ vài ba ngày khỏe lại thôi.”

Bà nhắm mắt, hít một hơi dài, lấy hết can đảm hỏi. “Mấy đứa trẻ đằng trước là sư nuôi chúng phải không ạ?”

“Vâng chúng là trẻ mồ côi, bị cha mẹ bỏ cả đấy. Nhờ mấy đứa trẻ đó mà chùa không bị đốt.”

“Thưa sư, Thuận có thể -”

“Ồ không được đâu. Tôi phải lo quá nhiều miệng ăn rồi. Thí chủ nên đi trước khi …” Vị sư cúi đầu. Một lát sư ngẩng lên hỏi. “Thuận chưa đến mười tuổi phải không?”

“Dạ năm nay nó mới tám tuổi thôi ạ.”

“Ừ vậy thì ở lại được. Suy cho cùng, phật tử nên giúp người hoạn nạn.”

“Sư cho con ở lại được không ạ?” Ngọc đứng lên. “Sư bảo gì con cũng làm, con chăm được mấy em nhỏ ạ.”

“Con không ở lại được đâu.” Sư Hiền phất tay. “Chính quyền không cho người làm công quả, còn con nít phải dưới mười tuổi, vi phạm là họ đóng luôn chùa…”

Bà đến bên cậu Thuận, mắt đang mở to. Hai giọt nước mắt lăn ra trên gò má xương xẩu.

“Mẹ làm vậy với anh Đạt và em Hạnh đúng không ạ? Mẹ bỏ lại?” Cuối cùng nó hiểu ra.

Bà ôm cậu thật chặt. “Con ơi, thế giới ngoài kia đang đảo điên. Ở đây sẽ bình yên cho con. Mẹ đi tìm nơi ở rồi quay lại đón các con, mẹ hứa đấy.”

“Thuận, ngoan nào, để mẹ đi con. Ở lại đây, con được ăn uống được chơi với các bạn.” Sư Hiền nói.

“Chị ơi, chị quay lại tìm em chứ?” Thuận nắm lấy tay Ngọc. “Ừ, chị thề đấy.” Ngọc cúi xuống ôm chặt em.

Bồng cậu Sáng trong tay, bà cúi xuống lạy sư Hiền. “Cả đời này con xin ghi nhận công đức của sư cô.”

“Xin thí chủ bảo trọng, bao giờ tình hình yên ổn hãy quay lại.”

“Con xin vâng lời.”

RA ĐẾN ĐƯỜNG, Sáng ngủ yên trong tay bà, Ngọc lê bước phía sau. “Mẹ đi đi, Mẹ đâu có cần đến con.” Ngọc lên tiếng khi bà dừng lại chờ. “Đừng vậy mà con, mình đi Hà Nội mà.”

“Sao con phải tin mẹ chứ? Mẹ nói không bao giờ để bọn con ra khỏi tầm mắt thế mà làm ngược lại hết.”

“Xin lỗi, mẹ đâu còn chọn lựa nào khác con.”

“Có chứ, làm mẹ là phải chăm sóc con cái, lựa chọn đấy.” Nó giậm chân la lên “Mẹ sai rồi. Đến Hà Nội mẹ sẽ làm hết mọi điều để bù lại cho các con, mẹ sẽ là người trên tất cả người mẹ khác. Mình bắt đầu cuộc đời mới con ạ.”

“Vậy thì đi.” Ngọc bên cạnh lê bước.

“Con nói xem mẹ làm gì nào?”

“Mẹ thông minh lắm mà lúc nào chả biết mình phải làm gì.” Nói rồi nó bỏ đi trước.

Bà đi theo qua hết mấy con đường. Bà vắt óc tìm lời xin lỗi mà không ra. Sự thật rành rành một bà mẹ chẳng ra gì vứt bỏ con mình từng đứa một. Không biết chuyện gì, nhưng có điều bà chắc chắn: mấy đứa con sẽ không bao giờ tha thứ cho mẹ của chúng.

Sau một lúc, Ngọc biến mất sau hàng rào cây dày rậm lá. Nhìn qua kẽ, bà thấy nó đang quỳ trên mặt đất đầy bụi, có đến năm sáu đứa nhỏ đang chơi banh thẻ. Cháu nhớ không Ổi? Mẹ cháu chơi trò này rất giỏi. Hồi bé xíu nó đã không có đối thủ. Giờ làm mấy đứa nhỏ cùng chơi há miệng khâm phục.

Sau lưng Ngọc là ngôi nhà tranh vách đất, thành phần trung nông hay có nhà như thế. Một người phụ nữ xuất hiện ở cửa ra vào, đứa bé bám chặt vào lưng mẹ.

Bà hụp xuống tránh bị phát hiện.

“Mẹ, có bạn mới nè mẹ.” Mấy đứa nhỏ reo lên. “Chỉ chơi rất giỏi.”

Bà nghe tiếng mẹ Ngọc lễ phép chào rồi chỉ còn tiếng lách cách thẻ chạm vào nhau. Bọn con nít vỗ tay hoan hô thán phục.

“Cháu ở đâu đến đây vậy?” Người đàn bà hỏi.

“Bố mẹ cháu chết vào năm ngoái rồi cô ạ. Cháu đang đi tìm việc làm.” “Tội chị không. Vậy chị không có nhà à?” Tiếng một đứa con gái hỏi. “Hiện giờ thì không em.”

“Mẹ, chị ở lại với mình được không mẹ?” Đứa con trai lên tiếng.

“Đừng nói vậy con,” Người mẹ trả lời. “Nhà mình khó khăn, ăn uống ít ỏi. Tiền đâu mà mướn người làm.”

“Con chia phần mình cho chị được mà,” đứa bé gái trả lời.

“Con nữa, con nữa.” Mấy đứa khác lao nhao lên theo.

“Cô cứ xem cháu như bà con xa đến thăm,” Ngọc năn nỉ. “Vậy nhá cô, cháu làm việc siêng lắm, thật thà. Cháu có thể trông em, nấu nướng, dọn dẹp nhà cửa, làm ruộng. Có sai gì cháu cũng làm được. Cháu chỉ cần cái ăn và chỗ ở thôi.” “Ờ, cô cũng không biết nữa, để hỏi ý chồng cô trước đã nhé.”

“Bố đồng ý thôi mẹ ạ. Lúc nào bố cũng cằn nhằn nhiều việc quá.” Đứa con trai nói với mẹ.

“Cháu dạy cho mấy em đọc, viết luôn ạ,” Ngọc tiếp, “Bố mẹ cháu cho cháu đi học ở trường thuộc loại có tiếng, có cả thầy giáo riêng nữa ạ.” Chuyện này Ngọc nói thật, nói đến đây nó khóc nấc lên.

“Cho chị ấy ở lại đi mẹ.” mấy đứa nhỏ nằn nì.

Lúc bà ngẩng đầu lên, nhìn qua hàng rào, mọi người đi đâu hết chỉ còn lại cái sân vắng vẻ.