Hà Nội, 1975

Tôi thức giấc trời còn tối đen, bà vẫn ngáy đều bên cạnh. Tôi sờ chung quanh tìm chú chim sơn ca, nắm chặt trong lòng bàn tay. Tôi nằm thêm một lúc lâu, đầu óc miên man đến những điều không may mỗi thành viên trong gia đình này phải gánh chịu. Nếu có được một điều ước tôi chẳng dám mong gì to tát mà chỉ cần một ngày bình thường cho mọi người sum họp; chỉ một ngày thôi để lại được nấu nướng, ăn uống, nói chuyện vui đùa thỏa thích. Không biết trên thế giới này có bao nhiêu người có được những ngày bình thường như thế nhưng họ không biết trân quý.

Biết không thể ngủ được nữa, tôi giở màn, nhón chân bước ra khỏi cửa buồng, rồi khép lại sau lưng. Trong nhà bếp có bóng đen làm tôi hết cả hồn.

“Ồ cậu Đạt,” tôi hỏi nhỏ, “cậu không ngủ được sao?” “Không cháu ạ,” tiếng cậu thì thào trả lời.

Tôi đặt chú chim lên bàn, đốt đèn lên, rót cho hai cậu cháu mỗi người một ly nước. Lọt thỏm trong chiếc xe lăn, cậu như ông già khô quắt, dù chỉ mới ba mươi tư tuổi.

“Cậu có muốn nằm lại không? Để cháu đưa cậu vào giường.” Cậu lắc đầu. “Dạo này cậu ít ngủ lắm.”

“Sao vậy câu?” Tôi ngồi xuống bên cạnh, đưa cậu ly nước.

“Mơ thấy những chuyện không hay,” cậu hớp một ngụm nước. “Không sao đâu, cứ mặc cậu. Cháu đi ngủ lại đi.”

“Cháu cũng không ngủ được…Cậu à…cám ơn cậu cứu cháu một bàn thua tối qua.”

Tên bảo vệ lùn mập mò đến nhà tôi. Hắn phách lối cho rằng tôi phải đồng ý đi chơi. Nhưng hắn gặp ngay cậu.

“Cậu làm nó hết hồn rồi,” cậu cười “không dám quay lại nữa đâu.”

“Cháu vui lắm,” tôi cười. “Mà cậu này, cẩn thận đấy. Bà nói ai dám cãi lại chính quyền là bị đi tù đấy.”

“Cái ngữ ấy mà chính quyền á? Không có đâu. Ba cái thằng khốn đó chỉ cố hù dọa mọi người. Bỏ qua mấy từ cậu dùng nhé.” Cậu lắc đầu. “Làm gì dám động đến cậu chứ, thương binh nhé mà lại to mồm.”

Tôi chầm chậm uống ly nước, cố sắp xếp mớ hỗn độn trong đầu. “Cậu, sau khi đưa chú chim này, cậu không gặp lại bố à? Cậu có chút tin tức gì không?” “Không cháu ạ, chiến trường mênh mông. Cậu chưa bao giờ gặp cậu Thuận, cậu Sáng hay mẹ cháu cả.”

“Thế nào mẹ và cậu Sáng cũng đến thăm cậu vào sáng mai. Biết cậu về chắc vui lắm đấy.”

“Vui mừng à? Gặp cậu như thế này mà cháu nghĩ là vui được sao?”

“Đâu sẽ vào đó thôi cậu.”

Cậu bật cười, tiếng cười sao nghe chua chát. “Mấy tháng rồi, cậu cứ nghĩ mình không nên về lại gia đinh. Không đành lòng gặp lại bạn bè người thân thế này, cậu chỉ là gánh nặng cho mọi người.” Cậu nhìn lên phía cửa sổ, ngoài kia một mảnh trăng treo trên bầu trời đen kịt.

“Cậu à,” tôi cố kìm nước mắt. “Bà và cháu chăm sóc cậu mà.”

Cậu co mình trong chiếc xe lăn.

“Cậu kể cho cháu nghe được không? Về chuyện Nam tiến của cậu và gặp bố cháu thế nào.”

“Bây giờ à?” Cậu nhìn đồng hồ, đã hai giờ sáng. “Chuyện dài lắm, ngày mai không đi học sao?”

“Cậu, cháu chờ lâu lắm rồi tin tức của bố. Cháu muốn biết chuyện gì với bố.” “Cậu phải uống một chút,” cậu đưa mắt nhìn chiếc tủ trong nhà bếp. “Thật là, tối qua cậu uống hết cả chai.”

“Cậu chờ chút.” Tôi bật đứng lên, lục tủ, lôi ra chai rượu đầy nguyên. “Bà đi mua thêm một chai khi cậu đi ngủ,” tôi cười khúc khích. “Bà biết thế nào cậu cũng muốn uống mà.”

“Ôi người mẹ già của con.” Cậu cười theo. “Mẹ thật đặc biệt đấy.”

CẬU KHÔNG ĐỂ Ý đến chiếc ly tôi mang đến mà uống thẳng trong chai. Cậu cúi đầu một lát rồi bắt đầu kể. Giờ nghĩ lại tôi mới biết thật khó khăn cho cậu khi phải đào lại những ký ức đó, giúp cho đứa cháu gái tìm kiếm người cha qua cuộc nam tiến của ông cậu.

“Mọi chuyện bắt đầu khi cháu còn nhỏ lắm, ngược về năm 1968, có lệnh tổng động viên. Bà cố gắng để con cái không phải tham gia nghĩa vụ quân sự, nhưng nào có tránh được. Cậu Sáng lúc ấy chỉ mười bốn, không phải đi. Nhưng bố cháu, cậu Thuận và cậu đều phải nhập ngũ. Mọi người được đưa đến núi Ba Vì. Mỗi người có chiếc ba lô đựng đầy đá, nặng ít nhất hai mươi ký. Lính phải đeo ba lô leo rừng trong mấy tuần liền. Ngày nào cũng leo lên leo xuống. Tập vào cả ban đêm. Không ai biết đang luyện tập cho những bước khó khăn ở phía trước.” Cậu Đạt lắc đầu. “Bộ đội mấy cậu phải vào chiến trường, cách đấy cả ngàn cây số. Nhiệm vụ là quét sạch giặc Mỹ và chính quyền miền Nam tay sai, cậu không biết cả việc quân đội Úc, Nam Triều Tiên, Tân Tây Lan và Thái Lan cùng tham chiến với quân đội Mỹ.”

Tôi rùng mình, “Cậu sợ lắm phải không?”

“Không đâu cháu, tinh thần hăng hái lắm. Nếu không chiến đấu, miền bắc sẽ bị dội bom đến lúc thành tro bụi và bị miền nam chiếm mất. Trước chuyến nam tiến, bố cháu, cậu Thuận và cậu được phiên vào các đại đội khác nhau. Cậu Thuận cười nói Cải Cách Ruộng Đất còn không chết cái gì làm chết được chứ. Bố cháu lại trêu ngày về sẽ tổ chức đám cưới hai cậu một lần. Anh Hoàng thấy cô Thu và Nhung khóc sướt mướt khi tiễn chân.”

“Mấy anh em ôm nhau thật chặt chia tay. Cấp trên không cho biết hành quân về đâu.”

Cậu ngừng nói, Tôi sợ có chuyện khó nói, nhưng cậu hắng giọng rồi tiếp.

“Quân đội Bắc Việt không có nhiều xe cơ giới, xe tải, hay xe lửa, bom đạn kẻ thù đang tập trung đánh phá mấy con đường. Nên bộ đội phải di chuyển bằng cách cắt núi rừng suốt rặng Trường Sơn mà đi. Đã có hàng ngàn bộ đội đi theo cung đường này để vào nam làm thành một mạng lưới xuyên rừng gọi là Đường Mòn Hồ Chí Minh.

“Cấp trên chỉ cho biết đi hết sáu tháng, mỗi người mang theo rất nhiều vật dụng – áo quần cho đủ loại thời tiết, thuốc men, băng cá nhân, võng, xẻng cán gấp, dép, dụng cụ nấu nướng…thêm một ruột tượng năm ký gạo trên vai trái, vai phải là khẩu AK-47, một loại súng trường do Liên Xô sản xuất. Quanh thắt lưng là một băng hai trăm viên đạn và một bình nước uống.

Cậu nhắm mắt. “Khi cậu và các đồng đội lên đường, trời vào đông rét mướt lạnh lẽo. Quân đội đề ra khẩu hiệu Đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng.”

“Máy bay địch lần theo dấu bộ đội, nên phải giữ bí mật cho cuộc hành quân. Di chuyển vào ban đêm, ban ngày ẩn náu. Bộ đội dùng lá cây và cành cây nhỏ giắt quanh mình để ngụy trang. Bếp là một lỗ đào âm sâu dưới đất, bên trên che kín và có đường dẫn thông khí ra xa để tản bớt khói.”

“Nguy hiểm quá cậu nhỉ.”

“Ừ đúng đấy, đi trong đêm tối rất khó. Lạc có thể chết như chơi. Bình minh lên bọn cậu dừng chân, hạ trại nghỉ ngơi. Cứ ngồi xuống cậu phát hiện mấy con đỉa bám đầy da.”

Tôi rùng mình. Tôi đã đọc qua loại ký sinh trùng này, khi hút no máu cuộn lại tròn vo như trái banh nhỏ.

“Bom dội liên miên, nên khi dừng chân phải tìm ngay hố cá nhân, không có thì phải đào rồi mới đến việc giăng võng. Mỗi chiếc võng là một tấm vải bạt có luôn công dụng che mưa, mà trời hay mưa lắm. Nếu chẳng may người lính hy sinh, tấm vải bạt dùng để khâm liệm bó xác trước khi chôn.

Bắt đầu hành quân, cứ đi năm ngày cậu được nghỉ một ngày. Những ngày nghỉ có nhiều chuyện để làm. Nếu không trực, cậu có thể ngủ, săn thú, bắt cá hay đi hái rau. Chỉ huy gởi một toán mười hai người đến trạm gần nhất để nhận phần lương thực cấp phát cho năm ngày hành quân tiếp theo. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ ta có hậu thuẫn từ Nga và Trung Quốc. Bọn cậu vì thế mà nhận cả thực phẩm từ Trung Quốc.”

Tôi nhắm mắt tưởng tượng cảnh bố câu cá ở một con suối sâu trong rừng.

“Cơ thể con người sinh ra đâu phải để chịu đựng những khắc nghiệt của núi rừng.” Cậu tiếp lời. “Sau một tháng hành quân, nhiều đồng đội ngã bệnh, cậu kiệt sức. May mà tiết xuân đã cứu sống cậu, hoa lá rực rỡ, ánh nắng vàng như mật ong. Không gian đầy sức sống chứ không phải chỉ chết chóc và thuốc nổ. Chim sơn ca, giống như chú chim bố cháu khắc đây, hót vang.”

“Rồi cậu gặp bố à?”

“Không, cậu bị sốt rét đã. Cậu sốt li bì nhưng thấy lạnh rét run không kiểm soát được, tưởng chừng như xương xẩu vụn vỡ cả. Chưa bao giờ cậu thấy đau đớn đến thế. Không đi nổi nữa, cậu đành mắc võng bên đường nằm chờ đến khi nào khỏe lại.

Lúc đầu có ai bệnh, mọi người xúm vào khiêng đi nhưng rồi ai cũng yếu quá nên đành để người bệnh ở lại. Có một trạm xá, mấy đồng đội đề nghị cáng cậu đến đó, nhưng cậu từ chối vì xa quá. Cậu bảo khi nào khỏe lên cậu sẽ theo kịp đại đội. Anh em để lại thuốc men, nước uống và lương thực lại cho cậu rồi từ biệt.”

“Cậu à, nếu để đồng đội mang đến trạm xá biết đâu cậu gặp mẹ cháu ở đấy.” “Lúc đó mẹ cháu đã tham gia chiến đấu đâu, mà cháu biết mẹ đóng quân ở đâu không?”

Tôi lắc đầu. “Mẹ đâu kể gì cho cháu đâu, chỉ nói gặp nhiều chuyện khủng khiếp lắm. Những chuyện mẹ không muốn bất kỳ ai phải chịu đựng.”

“Ở chiến trường, bác sỹ là công việc nhiều nguy hiểm đấy Hương. Phải tìm cách che giấu trạm xá không bị máy bay phát hiện. Công việc của họ không những cứu chữa mà còn bảo vệ cả bệnh nhân. Lúc địch quân tấn công họ phải chuyển bệnh nhân xuống hầm hay băng rừng đến trạm xá mới. Có khi phải cầm súng chiến đấu.”

Tôi như hóa đá. Tôi không hề hay biết gì chuyện này. Tôi nuốt nước bọt. “Cậu này, cậu có nghĩ mẹ đỡ đẻ trong chiến trường không?”

“Sao cháu hỏi vậy?”

“À cháu chỉ … tò mò ấy mà.”

“Chắc chắn rồi. Bác sỹ miền bắc còn giúp cả dân chạy loạn.”

Tôi gật đầu, tưởng như cả tảng đá được gỡ bỏ khỏi ngực. “Cậu về lại rồi, hy vọng mẹ cũng về nhà chứ không ở bên cô Duyên nữa.”

Tôi xuống bếp lấy một bát lạc rang. Cậu bỏ vài hạt vào miệng nhai giòn tan. “Bà bảo cậu, mẹ cháu sang đấy vì thấy bình yên. Lý do gì vậy Hương?”

“Mẹ và bà cãi nhau.” Tay tôi xoay xoay chiếc bát. “Cãi nhau chuyện gì?”

“Mẹ nói nếu bà không bỏ chạy khỏi làng, mấy cậu có lẽ không phải đi lính, cậu Thuận không chết.”

“Cái gì?” Cậu Đạt đưa mắt nhìn bàn thờ, lắc đầu. “Bà bỏ chạy để cứu con cái.

Hơn nữa, có ở lại làng cũng phải thi hành nghĩa vụ quân sự thôi.” “Cháu không nên trách bà.”

“Trách á? Đâu có đâu cậu. Ngược lại, cháu thấy mình chưa làm được gì cho bà. Cháu không biết sao mẹ lại nói ra những điều cay nghiệt như thế. Cậu à, đừng nổi nóng khi gặp mẹ nhá, cháu chỉ muốn mẹ về nhà ở thôi.”

“Cậu cũng muốn vậy mà, đừng lo Hương ạ.”

Tôi cầm lấy chú chim sơn ca áp lên mặt. “Rồi sao nữa cậu?”

Cậu thở dài, hớp thêm một ngụm rượu. “Sốt rét thật dã man. Cậu yếu lắm, chỉ biết nằm mẹp trong võng, run rẩy, nóng bừng vì những cơn sốt trong khi hàng đoàn người đi qua trong im lặng. Nhiều ngày qua đi mà cậu không khỏe lên được chút nào. Mỗi khi có đại đội nào cắm trại gần nơi cậu nằm, họ đều giúp cậu nấu cơm, cho cả ít rau nữa. Họ cũng mệt mỏi, đói kém, bệnh tật. Cậu thấy mình sao mà vô dụng.

Một buổi sáng, một người đang đứng trước ánh mắt mờ mờ của cậu. Cứ tưởng đang nằm mơ, nhưng không, đúng anh Hoàng.”

“Bố cháu á?”

“Ừ, đúng đấy, anh Hoàng đứng đó cười đến mang tai. ‘À hóa ra khúc gỗ này lại là cậu em vợ tôi,’ bố cháu nói với cậu.” “Bố khỏe không cậu? Chắc ốm lắm nhỉ?”

“Bố cháu ốm đi nhiều nhưng khỏe. Râu ria để xồm xoàm, bảo rằng mẹ cháu hay cạo nên để làm quà cho chị ấy.”

Tôi không nín được cười. “Lúc đó mà còn đùa được.” “Bố cháu là người lạc quan hiếm có.”

“Kể thêm cho cháu nghe đi cậu.”

“Anh đưa cho cậu con chim sơn ca bằng gỗ, kể nhớ mẹ con cháu nhiều lắm, chỉ tiếc là không nói cho cháu nghe anh rất thương cháu, với anh ấy cháu là tất cả.” “Cậu, thế sao bố không quay về? Hay có chuyện gì xảy ra với bố?”

“Cháu không thấy mất mấy tháng cậu mới về đó sao? Anh Hoàng rồi lại về thôi.”

Tôi gật đầu, cậu thắp thêm cho tôi hy vọng.

“Hôm đó, bố cháu nấu cơm rồi bón cho cậu ăn sáng, trưa và tối. Mấy tuần rồi cậu mới được ăn chút thịt tươi. Bố cháu còn tìm được cả thuốc cho cậu uống. Anh ở bên cậu thì thào kể chuyện hai mẹ con, chuyện ngày gia đình còn bên nhau ở Hà Nội. Hoàng hôn xuống, bố cháu lấy ra chú chim gỗ cất trong túi áo ngực đưa cho cậu, bảo nếu cậu về trước giao lại cho cháu.”

Tôi cầm chú chim chặt hơn, bất giác nước mắt ứa ra.

“Cậu muốn thời gian ngừng lại, nhưng buổi tối cứ đến. Hai anh em chia tay. Bố cháu lấy hết gạo trong ruột tượng sớt qua cho cậu, cầm bình tong xuống suối múc đầy nước bỏ vào một viên thuốc diệt khuẩn. Anh em ôm lấy nhau. Bố cháu còn đùa ai về quê trước phải đãi một chầu bia.”

Cậu thoáng nhìn tôi, hắng giọng. “Ừm… khoảng nửa giờ, cậu cứ muốn nói bố cháu ở lại với mình. Cậu thử đứng lên khỏi chiếc võng, để theo đại đội của anh ấy, nhưng chân khụy xuống. Cậu không thể là gánh nặng cho người khác nên đành nằm lại nhìn bố cháu ra đi. Hai tuần sau… chỉ hai tuần sau đó, máy bay Mỹ đến, bom nổ tối cả trời đất, cả khu rừng như bật hết gốc lên cháy sém chẳng khác gì cỏ dại.”

Tôi nhìn bàn thờ thầm cầu nguyện.

“Uống mấy viên thuốc bố cháu đưa, cậu thêm chút sức lực bò vào hang trốn. Đồ ăn anh ấy để lại cậu ăn dè chừng trong mấy ngày.

Lúc khỏe hơn, cậu lảo đảo ra khỏi hang. Máy bay quân thù không còn, cậu không tin cảnh tượng trước mắt: hàng trăm bộ đội lặng lẽ đi qua trên đúng con đường bom mới vừa phá hủy. Nhóm thanh niên xung phong, hầu hết là nữ, đang sửa đường, nhiệm vụ đầu tiên của họ là tìm những trái bom chưa nổ để tháo kíp. Cậu theo một tiểu đội tiếp tục hành quân ngày đêm. Rất may, cậu gặp và làm đồng đội với Thanh, bạn cùng lớp với dì Hạnh.

Trên đường vào nam, cậu gặp vô vàn hố bom, nhiều đến mức như có hàng đoàn những con vật khổng lồ lao vào trái đất và lưu lại dấu chân. Thi thoảng cậu cảm giác như có mưa lất phất phun ra từ mấy chiếc máy bay trên đầu. Cây cối xung quanh run rẩy đổ lá ào ạt. Vạn vật như héo úa. Để tự bảo vệ, chỉ huy ra lệnh lấy khăn tay, tiểu vào bịt lên mũi rồi rảo bước.”

Cậu đưa hai tay ra, chăm chú nhìn.

“Mỗi khi đi qua những nơi bị phá hủy, trông buồn thê thảm. Không tiếng chim, không bướm, không hoa cỏ thậm chỉ không cả cây xanh. Chỉ có tiếng gió hú như những hồn ma giận dữ đang lên tiếng. Qua những vùng như vậy cũng nguy hiểm hơn vì kẻ địch nhìn thấy quân ta rất dễ. Trước đây cậu không hề chạm vào người chết, nhưng nay lại liên miên đào hố chôn xác đồng đội.”

Tôi cầm lấy tay cậu.

“Thành và cậu thân nhau. Hai anh em nhắc nhau ráng sống còn về với gia đình. Thành cho cậu xem chiếc vòng hạt đeo tay bằng gỗ. Mẹ cậu ấy đã leo hàng ngàn bậc núi Yên Tử để lên đến ngôi chùa linh thiêng xin cho được chiếc vòng từ vị sư trụ trì đã làm phép cho đứa con trai tránh được làn tên mũi đạn. Cậu cho Thành xem bùa hộ mạng của mình: con chim sơn ca.”

Cậu hớp thêm một ngụm rượu.

“Sau mấy tuần, đoàn quân vào tới Quảng Bình, một tỉnh miền trung. Đứng bên sông cậu ngạc nhiên đến há cả miệng, hàng trăm chiếc thuyền tam bản trên mặt nước xanh lục. Họ đang đưa bộ đội vào động Phong Nha rất nổi tiếng. Bọn cậu được thuyền đưa đi qua hàng ngàn khối thạch nhũ như trong truyện cổ, hình thù lạ lùng buông từ trên xuống, lung linh huyền ảo như những vòm sao bên trên ánh đuốc bập bùng.”

“Hay ghê cậu nhỉ.”

Cậu gật đầu. “Ừ, thoáng chốc như không còn chiến tranh mà lạc vào cõi thiên thai. Không còn bom đạn, chết chóc. Chỉ còn nghe tiếng nước khua bên mạn thuyền. Cậu nếm được vị ngọt của hòa bình trong hang động đó. Cậu hít một hơi dài vào phổi, và chờ đợi hòa bình.

Vào đến giữa Phong Nha, có hàng ngàn bộ đội nghỉ ngơi trên những bãi cát trắng dọc theo bờ sông. Cậu cố tìm cậu Thuận và bố cháu nhưng không gặp ai cả.

Phong Nha không phải là một động mà là cả một hệ thống hang động. Lúc cậu ngồi nghỉ, ánh nắng xuyên qua những khe hở giữa những ngọn núi cao lấp lánh trên mấy khối đá. Mấy ngọn núi che chở cho mọi người. Đêm đến, văn công từ Hà Nội, ca hát nhảy múa và đọc thơ. Sau nhiều tháng mới được cười nói thỏa thích mà không sợ chính tiếng nói của mình.

Đó là đêm để lại nhiều kỷ niệm khó quên trong đời cậu ở hang động ấy. Cậu nắm tay một cô nữ văn công, hít thở được cả mùi hương trên tóc của cô ấy. Cậu thiếp đi trên bờ sông có tiếng nước vỗ nhẹ nhàng, mơ về Nhung.” Cậu uống thêm một ngụm rượu.

Cô Nhung à? Tối qua, bạn gái cậu đến nhà sau bữa cơm tối. Cô đã chờ cậu bảy năm. Những nghĩ cậu sẽ hạnh phúc khi gặp lại người thương, nhưng cậu lại tránh ánh mắt, chỉ trả lời khi cô ấy hỏi. Bà còn đang nấu nước pha trà cậu đã bảo mệt muốn đi nghỉ. Sau khi cậu vào phòng, bà cố gắng an ủi cô, nhưng cô khóc rồi bỏ về. Cô gái văn công làm cậu đổi ý với cô Nhung hay sao nhỉ? “Động Phong Nha thật bình yên, đến nỗi cậu muốn ở lại luôn đấy, cậu tưởng tượng cảnh lập gia đình rồi sinh con đẻ cái. Đến sáng lại phải ra đi.

Để đến được miền nam, Đường Mòn Hồ Chí Minh chuyển sang Lào và Campuchia, máy bay Mỹ phát hiện theo ném bom, làm mấy quốc gia lân bang bị vạ lây.”

Tôi thấy lại hình ảnh của mình trong mấy đứa trẻ trai gái ở hai quốc gia đó chạy xuống hầm tránh bom. Nhiều năm sau tôi mới biết hàng ngàn thường dân Lào và Campuchia đã bỏ mạng vì ‘Cuộc chiến Việt Nam’ mà chính quyền hiện nay gọi là ‘Cuộc Kháng Chiến Chống Mỹ Cứu Nước’. Tên gọi là gì đi nữa, đến nay cuộc chiến đó tiếp tục giết bao trẻ em ở ba nước Đông Dương vì hàng triệu tấn bom đạn chưa nổ còn trong lòng đất.

Cậu nuốt nước bọt. “Ngay sau đó bọn cậu di chuyển trở lại Việt Nam ở phía nam do quân thù kiểm soát. Thành và cậu luôn bên nhau. Chiếc bùa hộ mạng sát bên cậu, đêm nào cậu cũng đem ra ngắm và nói chuyện với nó. Chiến tranh đã giết quá nửa đại đội, chỉ còn lại khoảng năm mươi người.

Cậu lúc nào cũng rất thận trọng. Trong chiến tranh, có thể mất mạng vì một sơ suất, một khinh suất dù nhỏ nhặt.

Có lần cậu ra suối lấy nước uống. Một đồng đội ra hiệu, chỉ về hướng suối rồi chỉ lên mũi. Cậu bụm tay vốc ít nước đưa lên mũi ngửi, có mùi xà phòng thơm. Đại đội trưởng cử một toán bộ đội đi ngược dòng suối. Bọn cậu lách vào rừng, giữ khoảng cách an toàn với bờ suối. Chỉ một lúc sau, nghe thấy tiếng cười đùa nho nhỏ. Bò đến gần, qua khe hở của tán lá cây cậu thấy một toán lính.”

Cậu ngừng nói, chiếc đèn dầu lập lòe.

“Khoảng mười tên lính ở trần phía bên kia bờ suối đang khoát nước rửa ráy. Toàn là lính nước ngoài, độ mười tám mười chín tuổi. Một số da trắng tóc vàng, một số da đen như lọ nồi. Hai đứa đang đứng giữa suối té nước vào nhau đùa nghịch. Ánh nắng lốm đốm lung linh trên mặt nước, trên thân thể mấy tên lính. Trong không gian một mùi hương tươi mát, hạnh phúc. Khung cảnh bình yên làm cậu đứng nhìn mê mẩn.

Một loạt đạn làm cậu giật bắn lên. Trong một tích tắc, mấy tên lính ngoại quốc ngã nhào xuống nước. Chúng la thét lên tay chới với trong nước. Mấy gương mặt đẹp đẽ méo mó vì hãi hùng. Cậu đứng chết trân, đạn tiếp tục nổ thịt da bay lên trong không trung.

Nhìn cảnh múa chảy theo dòng nước, bất giác cậu nghĩ đến mẹ và mấy chị em gái của họ ở nhà, đến những giọt nước mắt và nỗi buồn; đến cháu, đến bà, mẹ cháu và dì Hạnh.

Cậu rất căm hận giặc Mỹ và đồng bọn, những kẻ đã dội bom xuống đây giết chóc thường dân vô tội, nhưng từ giây phút đó cậu lại căm ghét chiến tranh.” Lời cậu nói làm tôi suy nghĩ mãi. Tôi căm thù nước Mỹ, nhưng đọc sách tôi thấy cả mặt bên kia, đó là tính nhân văn của nước họ. Tôi tin rằng, nếu các dân tộc chịu tìm hiểu, chịu tìm tòi những điều hay đẹp từ văn hóa của nhau, trên hành tinh này sẽ không còn chiến tranh nữa.

“Có lẽ sự đồng cảm với quân thù sau này đã cứu mạng cậu.” Cậu lắc đầu. “Có lần, cậu một mình xuyên rừng chuyển thông tin đến trạm kế tiếp. Cậu nghe thấy tiếng máy bay trực thăng bay đến gần.

Cố chạy tìm chỗ trốn, xung quanh chỉ toàn lá cây mục, cậu bèn nằm xuống lấy lá cây phủ lên người.

Chiếc máy bay đang ngưng lại ngay phía trên, cửa mở, một người lính da trắng cao to. Y đang quan sát cánh rừng bên dưới, trong tay là khẩu đại liên M-60.” Nghe đến đây tôi há hốc miệng.

“Tên lính chĩa súng về phía cậu. Chắc chắn y nhìn thấy người bên dưới, cánh quạt của chiếc trực thăng thổi tung lớp lá che trên cậu. Cậu nín thở chờ nghe tiếng đạn nổ, chờ đợi giây phút nỗi đau khủng khiếp đâm vào da thịt, chờ thần chết đến mang đi. Nhưng y chỉ nhìn cậu chăm chú rồi lắc đầu, khoát tay. Chiếc máy bay bay đi mất chỉ còn lại bầu trời trong xanh.

Đến giờ cậu vẫn tự hỏi tại sao tên lính đó không bắn. Chắc y không thấy khẩu AK-47 cậu mang phía sau lưng, hay y đã quá chán ngán cảnh giết chóc. Mà cũng có thể đơn giản là vì hắn nghĩ cậu đã chết rồi, nhưng không đúng. Ngay lúc đó ánh mắt chạm nhau như đang soi gương vậy.

Nhưng chiến tranh không có chỗ cho lòng tốt, hay đồng cảm. Chiến tranh là chết chóc, là đau buồn là khổ sở. Cậu nghiệm được như thế vì bản thân cậu gặp phải một trận chiến khốc liệt nhất, gần núi Bà Đen, phía tây nam Sài Gòn. Cả đại đội cứ nghĩ sẽ an toàn khi trốn trong hầm dưới mấy bụi tre lớn kế bên chân núi, nhưng địch quân phát hiện được. Chúng dội bom và nã pháo trước khi cho bộ binh tiến vào. Cuộc đọ sức chỉ kết thúc khi bọn cậu bắn hạ được hai chiếc trực thăng. Địch quân rút đi, cậu nghĩ đại đội trưởng sẽ cho rút lui tìm nơi an toàn khác, nhưng vì một số lý do mà ông ấy quyết định ở lại đêm đó, cắt cử người canh gác vòng ngoài. Một toán khác lên gần biên giới Campuchia mua lợn ăn mừng chiến thắng. Cả đại đội đói đã lâu, nay cần bồi dưỡng lấy sức đối đầu với những gian khó sắp tới.

Nấu nướng xong, anh em quây quần chuẩn bị ăn tiệc. Mọi người cầm đũa, có tiếng kêu như sấm động rền vang khắp bầu trời. Cậu cứ nghĩ sấm sét.

‘Máy bay B-52!’ kêu la nhốn nháo. Bọn cậu bật dậy, chạy thoát thân. Cậu lôi Thành chạy theo, nhảy vào hố tránh bom tập thể gần bên.

Cậu, Thành và cả sáu người khác lao xuống. Mấy tiếng nổ lớn hất tung bọn cậu bay lên khỏi mặt đất như mấy hòn sỏi. Tai cậu ù đặc, trước mắt chỉ còn một màu đen. Cứ ngỡ hố tránh bom sẽ đổ sụp xuống, chôn hết bên dưới, đột nhiên bom ngừng dội.

Xung quanh vắng lặng, cậu nghe thấy tiếng tim mình đập loạn xạ và lửa cháy lách tách, không gian đầy mùi bụi đất và cháy khét.”

Cậu Đạt nhìn chăm chăm chiếc đèn dầu, mặt cau lại.

“Cậu biết chưa xong đâu. Bọn Mỹ khoái trải thảm bom B-52. Đợt không kích tiếp theo sẽ đến ngay sau đấy. Cậu rất muốn đến hố tránh bom cá nhân bằng đá tổ ong cậu dùng trước đó, ở đó an toàn hơn. ‘Tôi về chỗ của mình đây’ cậu gọi lớn. ‘Đồng chí Thành đi với tôi luôn!’

‘Không, anh đi một mình đi’ Thành không muốn ra ngoài, dễ bị trúng bom lắm. Hai đồng đội khác đi cùng với cậu. Mặt đất vương vãi đất đá, nhánh tre và những mẩu thịt lợn thơm lừng nấu mà chưa kịp ăn. Rồi cậu cũng tìm được hố tránh bom, nhảy xuống. Hai người kia cũng vào được hố của họ. Ngay sau đấy là đợt không kích thứ hai.

Khi yên ắng, đại đội tập trung. Bom giết hơn quá nửa, ba mươi sáu người chết trong đêm hôm ấy, kể cả bốn người cùng núp trong hố tránh bom tập thể. Người be bét đến không nhận diện được nữa, người tan thành từng mảnh. Cậu nhận ra Thành nhờ vào chiếc vòng hạt đeo tay.

Cậu tự tay chôn cất nhiều đồng đội nhưng đêm đó có lẽ đau đớn nhất. Những xác người không còn hình thù, những cơ phận không thể gọi tên…Ba mươi sáu người nằm chung trong nấm mồ tập thể vô danh… Cậu đau đớn cho gia đình người bạn thân, cậu ấy chưa cả một lần nắm tay con gái. Không một lời trăng trối. Theo điều lệ, không được để lộ đau buồn, tình cảm có chăng là tỏ ra căm thù quân giặc.”

Cậu nắm chặt tay lại còn tôi ôm lấy chú chim sơn ca.

Im lặng một lúc, cậu nói tiếp. “Lúc đại đội lên đường, sấm rền vang trên đầu. Những tia sáng xé toạc đêm đen. Mưa quất vào người lạnh buốt. Sau bao năm cậu mới khóc, vì mưa giấu nỗi buồn cho cậu. Tiếng sấm động, cậu đấm ngực thét lên mà không ai nghe thấy. Cậu giận mình đã không lôi Thành theo khi chạy ra khỏi hố tập thể. Lẽ ra cứu được cậu ấy rồi.”

Tôi muốn nói cậu không nên tự giày vò mình nhưng sợ làm gián đoạn mạch suy nghĩ. Có lẽ cậu đã phải tự gỡ rối cho tình cảm của mình bằng cách nói thành lời, như thế cậu mới hiểu được sống chết lúc nào cũng đan xen vào nhau.

“Suy nghĩ về gia đình Thành cứ bám lấy cậu không nguôi. Giờ về đến Hà Nội rồi, cậu muốn đến thăm gia đình, kể cho họ nghe người con không ai sánh được nhưng lại sợ khi họ hỏi Thành nằm lại nơi đâu.

Cậu, không thế chó nào nhớ nổi…Rừng tre bạt ngàn, không lấy cả một tấm bia mộ. Bộ đội bắc Việt cậu từng chứng kiến có người thối rữa bên đường, nổi lềnh bềnh trên sông rạch không hề có thẻ bài.

Lẽ ra cậu đã thành một trong những cái xác vô danh ấy. Có lần cậu viết tên tuổi, địa chỉ vào mảnh giấy rồi cho vào lọ nhỏ penicilin, và giữ trong túi quần. Cố gắng có chết cũng thành con ma có tên. Đến lúc vượt sông, nước chảy mạnh cuốn đi mất.

Nhưng con chim sơn ca mãi nằm trong túi áo ngực, mang lại nhiều may mắn cho cậu. Mãi đến khi còn ít lâu là cuộc chiến kết thúc, cậu lại giẫm phải mìn. Cả thế giới trở nên trống rỗng.

Tỉnh lại trong bệnh viện, nhìn xuống thấy chỉ còn hai chiếc mỏm cụt, cậu muốn chết đi cho xong. Không có hai chân, còn gì là người. Đàn ông mà chỉ để cho người khác lo cho mình hay sao?”

Cậu cầm chai rượu lên uống cạn. Lấy tay lau miệng, cậu dằn mạnh cái chai không xuống bàn.

“Cháu hiểu mà cậu.”

Cậu nhìn tôi mặt đầy nước mắt.

“Cậu cũng buồn lắm Hương ạ. Cậu không biết có chuyện gì với bố cháu nữa, nhưng dù có gì xảy ra, bố rất rất thương cháu.”