Một câu hỏi được nhiều người đặt ra là tại sao ngày ấy con trai và con gái khu Nam Đồng có rất ít đôi nên duyên? Từ nhỏ, hai bên đã coi nhau như bạn bè, bằng vai phải lứa, đã từng tranh nhau một chỗ xếp hàng mua thực phẩm, cãi nhau vì hứng trước, hứng sau một xô nước; đánh nhau vì tội mách lẻo với thầy cô, bố mẹ; xưng hô mày tao chí tớ… nói chung là biết nhau quá rõ. Tình yêu vốn dĩ mù lòa. Trong khi bọn chúng đến gần nhau mà mắt sáng choang như đèn ô tô, chưa cần tìm hiểu đã biết rõ nhau đến chân tơ kẽ tóc, đúng là khó… yêu. Giữa chúng thiếu sự mờ ảo và thi vị cho tình yêu phát triển. Đấy là chưa kể tới những trò nghịch ác. Chuyện cái Trúc là một ví dụ. Biết cái Trúc thích di chuyển từ tầng ba xuống tầng một bằng cách trượt trên tay vịn cầu thang, Hoàng rình lúc nó xách xô nước đầu tiên lên nhà, đóng ngay một cái đinh bé vào mặt tay vịn bằng gỗ, để nhô lên nửa phân, đúng khúc ngoặt giữa tầng hai và tầng một. Ở dãy nhà lẻ, đây là chỗ người trượt đạt vận tốc cao nhất. Cái Trúc xuống xách xô nước tiếp theo, tất nhiên vẫn theo đường tụt cầu thang như thông lệ, bập ngay vào cái đinh. Cái quần lụa đen của nó rách toạc, mông loang máu. Sống tập thể, chẳng có cái gì bí mật được lâu. Chỉ một ngày là cái Trúc biết ai đóng cái đinh đó. Vết rách trên quần mới thì chỉ ít bữa nó quên, nhưng cái sẹo ở mông thì mỗi khi chạm đến, nó lại thù Hoàng… Những mối hận tuổi thơ kiểu đó chất chồng ngày càng cao, không như được núi Thái Sơn thì cũng phải bằng núi Ba Vì. Nay bỗng dưng “Mặt Trời” lại gặp “Mặt Trăng”, ấp úng bày tỏ tình yêu, thấy cũng không ổn. Thà cứ đi yêu người ngoài phố hay người tận đẩu tận đâu cho xong.
Về chuyện này, cả bọn cũng nhiều lần trao đổi với nhau. Việt và Giang Cận, hai đứa có người yêu ở nơi khác, dứt khoát quan điểm “chó sói không săn mồi gần hang, phượng hoàng không bắt mồi quanh tổ”. Đính và Ngọc cổ vũ trường phái “trâu ta ăn cỏ đồng ta”. Còn Khanh cho rằng “cứ cái gì ngon thì xa hay gần đều chén tất”. Dù Khanh to mồm vậy, nhưng để “chén” được của ngon đâu có dễ. Ngày sơ tán về, bọn con gái vốn đen nhẻm, gầy nhom, bỗng biến thành những thiếu nữ trơn da thắm thịt, thân hình nở nang. Tính nết chúng thay đổi: giữ kẽ hơn, ít tham gia các trò xô đẩy, đụng chạm, không nói năng thoải mái kiểu mày tao chí tớ như xưa nữa. Thấy bọn con trai, chúng cứ lờ tịt, bước lướt qua, không nhìn và chẳng chào. Theo tâm lý tự nhiên, bọn con trai cũng giữ khoảng cách với chúng. Một lần, khi trao đổi về chuyện này, Khanh nói:
– Bọn mày cứ nghĩ là chúng nó khó gần, nhưng mình đã chủ động tiếp cận đâu? Cái chính là do mình hết. Nếu mình cởi mở, thân mật, mỉm cười với chúng nó trước, chúng nó sẽ vui vẻ với mình. Về nguyên tắc, mình là con trai, phải chủ động.
Lúc đó, cả bọn đang đứng ở đầu Nhà 3. Đính lên tiếng:
– Được rồi, mày làm mẫu cho bọn tao xem. Cái Hồng Nhà 4 đang đạp xe từ đầu Nhà 1 kia kìa. Mày “cởi mở, thân mật, mỉm cười trước” xem nó có vui vẻ với mày không?
Khanh đồng ý. Năm thằng lùi lại, đứng dưới gốc cây. Khanh tiến lên một bước. Nó chăm chú nhìn Hồng từ xa, miệng mỉm cười, đầu gật gật. Hồng vẫn cúi gằm mặt xuống đất, đạp xe qua. Có lẽ nó nghĩ Khanh chặn đường để trêu nó. Cả bọn cười rũ rượi. Hòa bảo Khanh: “Đáng lẽ mày không cần cười, chỉ cần nhe răng ra. Kiểu đó gọi là “tươi kỹ thuật”. Giống như bọn múa trên sân khấu, mọi người cứ tưởng chúng nó cười suốt bài múa, thực ra không phải, chúng nó chỉ nhe răng thôi. Mày cười liên tục như thế, có ngày đứt ruột mà chết”. Việt cũng góp ý: “Mày cứ cười hì hì hì, mỗi lần mất ba giây, tao đếm được mười lăm lần. Nhìn từ xa, cái Hồng chỉ thấy miệng mày mấp máy liên tục, mặt nhăn nhăn, chắc nó nghĩ mày đang chửi nó”. Hoàng bênh Khanh: “Mới một lần, chưa kết luận được. Nếu mình kiên trì thì sớm hay muộn nó cũng phải hiểu chứ?”. Hoàng có cảm tình với dân Nhà 4 vì nó đang dò dẫm làm quen cái Tuyết Minh, nhưng mà chưa đâu vào đâu. Chỉ mỗi Ngọc có mục tiêu cụ thể là bạn Hà, Nhà 6, nhưng tốc độ tấn công của nó vô cùng chậm chạp.
Nói là chậm chạp, không có nghĩa chuyện của Ngọc không tiến triển. Chính vì vậy, Đính mấy lần nhăm nhe kiếm cớ để cướp mà không được. Chiến thuật “đánh bao vây” của Ngọc cũng giống như chiến thuật “trận địa chiến hào” của tướng Giáp, từng bước, từng bước tiến sát mục tiêu. Đứng ngoài quan sát, Hòa phải thừa nhận cách tiến công của Ngọc độc đáo. Thay vì tấn công một cái lô cốt, nó lại đánh vào Sở Chỉ huy. Có chục chậu cây cảnh nhỏ mà tuần nào ông nội Hà cũng bảo em Liên sang rủ nó lên, hết cắt, tỉa, nhổ cỏ, làm rêu… đến đàm đạo về dáng thế. Ngọc nói năng với Hà thì vụng về, nhưng nó có thể kiên nhẫn ngồi nghe ông cả tiếng đồng hồ - lúc gật tán thành, khi lắc phản đối - về cốt cách của người quân tử qua dáng thế cây. Có một cái cành cây con con mà hai ông cháu tranh luận say sưa cả buổi chiều. Ông bảo Ngọc:
– Theo tôi, anh gọi cành này là cành rơi là không đúng.
Nói đoạn, ông cầm cái quạt giấy đưa lên ngang mặt, buông tay. Cái quạt rơi xuống đất. Ngọc nhặt lên, nó tưởng ông cầm không chắc, nhưng hóa ra ông cố tình làm vậy:
– Cái quạt tôi thả vừa rồi gọi là rơi. Cái gì đã rơi phải nằm dưới đất. Trong khi cành này vẫn ở trên cây, vì vậy mình phải gọi là cành buông.
Ngọc gật gù:
– Cháu thấy ông nói rất đúng. Nhưng cành buông này, cháu thấy vẫn có chỗ chưa ổn.
Ông chăm chú lắng nghe Ngọc. Thực ra, Ngọc không phải đứa tinh tế, sâu sắc, có thể đàm đạo, tranh luận với bậc trưởng bối dành những tháng năm nhàn tản của tuổi già chơi cây cảnh. Chẳng qua, do tình cờ, nó học mót được cách chăm sóc cây từ bác chủ nhà ở nơi sơ tán, một nghệ nhân gốc Nam Định. Bác thấy Ngọc hiền lành, hay giúp bác tưới cây, sửa cây, lại khéo tay, nên có cái gì cũng dạy nó. Ngọc nhớ có lần bác giảng giải cặn kẽ tại sao người chơi cây cảnh lâu năm không bao giờ để cành buông đằng trước. Ngọc nói:
– Để cành buông phía trước, nó sẽ như một bức rèm che khuất vẻ đẹp của thân cành phía sau.
Cả buổi chiều hai ông cháu tranh luận xem nên cắt hay để cành buông. Ông tiếc cành đẹp nhất của cây nên muốn xoay ngược cây lại, để cành buông từ trước chuyển ra sau. Ngọc phản đối, cho rằng làm thế giống như bày một bức tượng, nhưng lại để lưng quay vào khách tham quan. Cuối cùng, cả hai thống nhất dù đẹp đến mấy, nhưng nếu ảnh hưởng đến “đại cục” cũng phải tiêu diệt. Một nhát kéo đưa ra đánh “xoẹt”, thế là đi đời cành buông. Em Liên ngồi hóng chuyện suốt buổi, cười khanh khách. Có mỗi cái cây bé tẹo mà anh Ngọc với ông nội tưởng tượng ra lắm chuyện. Hà chẳng nói gì, thỉnh thoảng đi ra rót nước sôi vào ấm cho ông.
Chiều muộn, ông giữ Ngọc lại ăn cơm, nhưng nó ý tứ từ chối. Hà đang nấu nướng dưới bếp, em Liên xách xô ra, nhờ anh Ngọc hứng giúp một xô nước bên Nhà 5 vì Nhà 6 rất đông người xếp hàng.
Lúc chỉ có hai anh em, Liên hỏi thẳng Ngọc:
– Anh thích chị Hà nhà em à?
Ngọc ấp úng:
– Anh thích… nói chuyện và làm cây cảnh với ông…
– Nói dối. Khai thật đi, em giúp cho.
Ngọc đỏ mặt, hỏi:
– Chị Hà… đã có ai chưa?
– Cái anh này hỏi rõ chán! Chị em làm gì có ai.
– Thế em giúp anh bằng cách nào?
– Anh phải thay đổi cách tấn công. Anh cứ lên sửa cây cho ông thì biết đến bao giờ…? Chị em giống mẹ, lãng mạn, mơ mộng, thích người hát hay, biết chơi đàn, làm thơ, khéo chiều chuộng và học giỏi… Anh có như thế không? Hay anh làm thơ tặng chị ấy đi, em đưa cho. Anh có biết hát không? Hôm nào anh vừa làm cây, vừa hát, thể nào chị ấy cũng ra ngồi nghe. Nhà này chỉ có em với ông thích cây thôi.
Nghe những thứ trái ngược hẳn với mình, Ngọc ngẩn người ra. Nó hỏi Liên:
– Tính em có giống chị ấy không?
– Em với chị ấy ngược tính. Em đơn giản, thích người hiền lành, tốt bụng và thẳng tính, kiểu như bố em.
Ngọc nén tiếng thở dài, ước gì Hà biến thành Liên. Nó hỏi:
– Em còn thích gì nữa?
Liên cười hì hì:
– Em thích người nào xách nước cho em!
Ngọc về nhà lấy thêm một cái xô to nữa. Tối hôm ấy, nó cùng Liên xách được bốn xô nước đầy. Hai anh em nói chuyện với nhau, bày ra đủ mưu kế để tấn công Hà. Suy cho cùng, mọi việc cũng không quá khó. Thơ thì có thể lấy của Hưng Sứt, đoạn nào có “em” thay bằng “Hà” là xong, kiểu “Tháp Rùa như một lẵng hoa – Còn Hà như một bài ca ven hồ”. Cái này thằng Việt phổ biến rồi. Thích lãng mạn thì nhờ Hòa viết thư hộ, nghe nói Hòa viết thư lãng mạn lắm. Đàn thì chịu, nhưng có thể thay bằng thổi sáo, và tuần tới, kiểu gì cũng phải theo bọn Đính, Minh lên số 2 Phố Điện Biên Phủ học ký xướng âm. Chiều chuộng thì… có em Liên làm nội gián, Hà thích gì em Liên sẽ thông báo ngay. Còn mỗi vụ học giỏi… Nghĩ đến học, Ngọc lại thở dài… nhưng dù sao thì cũng phải cố. Người ta nói, yêu nhau mấy núi cũng trèo. Toán, Lý, Hóa, Văn, Sử, Địa và Ngoại ngữ,… toàn cái khó cả, nhưng thôi, cũng phải cố.
