Đêm tháng Năm ở phương Bắc rất ngắn, trời mau sáng. Mã Câu đạp xe vượt qua chặng đường bốn mươi dặm, khi bước chân vào huyện lỵ Hà Khẩu thì các cơ quan đơn vị mới vừa bắt đầu ca làm buổi sáng.
Huyện lỵ Hà Khẩu cổ kính giờ đây đã chia thành hai phần: thành mới và thành cũ. Thành cũ là nơi đặt huyện lỵ ngày trước, với những con phố chật hẹp, những cửa tiệm thấp lè tè và mặt đường lát bằng những phiến đá xanh nhấp nhô. Thành mới là khu phố mới được xây dựng trong hai ba năm trở lại đây, mặt đường nhựa rộng rãi, cùng những tòa nhà cao tầng với thiết kế tân tiến. Ủy ban Nhân dân huyện đã dời về khu thành mới. Chợ nông sản vẫn giữ theo thói quen lịch sử, đặt ở trong thành cũ, tiếng ồn ào náo nhiệt nơi đây đã sớm vang lên xôn xao. Những người nông dân từ vùng núi hối hả đến bán sản vật miền núi ăn mặc còn xề xòa hơn cả nông dân miền đồng bằng, trên đầu quấn chiếc khăn vải ố dầu, đôi tay đen nham nhở nhựa thông và vết bẩn đang bấm mã số dưới vành nón lá. Những cư dân huyện lỵ ăn mặc chải chuốt thì tranh thủ buổi sáng sớm đến mua rau củ, hoa quả và trứng tươi, khắp nơi văng vẳng tiếng người mua kẻ bán trả giá xôn xao. Ở đây cũng có những nam thanh nữ tú mặc những bộ trang phục thời thượng nhất của Trung Quốc thời bấy giờ đang đi dạo trong dòng người. Quần bò và quần ống loè bó sát mông trộn lẫn với những chiếc quần đũng rộng của người làm ruộng; mái tóc dài xõa ngang vai tồn tại song song với những cái đầu trọc của lão nông. Mã Câu dắt xe đạp, bước đi trên con phố đông đúc chật chội, khó khăn lắm mới tìm được địa chỉ cũ của Công ty TNHH Bách hóa và Cung ứng Thực phẩm (Công ty Bách thực), nhưng người ta nói công ty đã chuyển sang thành mới rồi. Anh vội vã chen qua đám đông, tìm đến con đường lớn ở khu mới. Nơi đây yên tĩnh hơn nhiều, chính giữa đại lộ mọc lên một tòa nhà bốn tầng tường sơn màu vàng nhạt, đây là công trình nổi bật nhất huyện lỵ Hà Khẩu, nửa chừng trời treo tấm biển ngang bốn chữ "Khách sạn Hà Khẩu", trước cổng lớn treo bảng hiệu sơn nền trắng chữ đen "Công ty Bách thực huyện Hà Khẩu". Chú An Quốc chắc chắn là ở đây rồi.
Tầng một là đại sảnh nhà ăn, tầng hai là bộ phận nhà nghỉ, Mã Câu bước lên tầng ba, dừng chân trước cánh cửa treo tấm biển gỗ "Văn phòng Giám đốc", gõ lên cánh cửa gỗ, trái tim trong lồng ngực đập liên hồi vì bồn chồn. Anh đến đây để nói với chú An Quốc một lời dối trá nhằm gạt cha mình, nghĩ lại thật có chút gượng gạo.
Chú An Quốc tay kẹp một điếu xì-gà đen, chỉ chỉ vào chiếc ghế sofa đối diện, bảo anh ngồi xuống rồi nói: "Cháu đến sớm thế?"
Mã Câu mỉm cười ngồi xuống, đỡ lấy ly nước trà đỏ thắm từ tay chú An Quốc, chẳng biết phải mở lời làm sao.
“Chú cứ tưởng hôm qua cháu sẽ đến chứ.” Chú An Quốc nói, “Cháu đã mang theo giấy chứng nhận và giấy giới thiệu chưa?”
“Hôm qua cháu có chút việc... vướng chân.” Mã Câu ngượng ngùng không lỡ nói ra chuyện Tiết Thục Hiền đến nhà mình, “Lẽ ra hôm qua phải đến...” Anh không trả lời về chuyện giấy giới thiệu.
“Mấy ngày nay, bao nhiêu người cứ vo ve quanh chú. Mua được chiếc ô tô, ai ai cũng dòm ngó, đều đến tiến cử tài xế cho chú. Haiz, một quả đào mà làm cho cả đàn khỉ trên núi đều cuống cuồng lên!” Chú An Quốc nói với giọng điệu đầy bất lực, “Cháu vừa tới, ngồi vào cabin lái xe, đỡ cho chú phải tốn nước bọt với những người đó.”
Chú An Quốc dùng anh làm tài xế là vô cùng chân thành, khiến Mã Câu lại càng thấy khó mở lời. Đúng lúc này, cánh cửa bị đẩy ra, một người đàn ông trung niên đeo kính cận gọng vàng bước vào, ngắm nghía Mã Câu một hồi, dường như có điều khó nói thẳng, bèn úp úp mở mở: "Giám đốc Phùng, Công ty Gỗ lại giở trò gây rối rồi. Đứa em vợ của Trưởng phòng Nghiệp vụ vừa từ quân đội giải ngũ về, là một tài xế. Chúng ta mà không đồng ý thì mấy khối gỗ thông tròn trước đây định cấp cho mình coi như tiêu tùng..."
“Không chấp nó vội.” Chú An Quốc xua tay, “Thiếu thằng ranh đó, tớ đây vẫn nằm quan tài gỗ thông như thường. Không cần nữa, gỗ thông tròn của nó không cần nữa!”
Mã Câu bất an ngồi trên sofa, nhìn chú An Quốc tức giận, nhìn vị cán bộ đeo kính bước ra khỏi cửa, trong lòng cảm thấy bối rối và áp lực.
“Thấy chưa Mã Câu, lại thêm một đối thủ cạnh tranh.” Chú An Quốc bộc bạch thẳng thắn, “Công ty Gỗ hứa cho chú năm khối gỗ thông tròn, ở đây có mấy đồng chí muốn làm quan tài cho người già, chú cũng muốn kiếm hai bộ, chú với thím cháu đều đã già rồi. Thằng Trưởng phòng Nghiệp vụ này muốn cho thằng em vợ tên Tiểu Dũng đến lái xe để chèn ép chú...”
Mã Câu thực ra đã sớm đoán ra mối quan hệ này, nghe chú An Quốc nói một hồi liền sáng tỏ.
“Chú An Quốc, vậy thì cứ để em vợ của Trưởng phòng Nghiệp vụ bên Công ty Gỗ đến lái xe đi ạ.” Mã Câu nhân cơ hội này buông tay, “Tránh sinh ra xích mích.”
“Cháu không phải lo. Cháu cứ việc lái xe của cháu.” Chú An Quốc lại xua tay, “Thằng ranh Trưởng phòng Nghiệp vụ đó là cái thốn gì chứ? Bỏ qua nó, chú vẫn kiếm được gỗ thông tròn như thường, mà còn mua từ Công ty Gỗ đàng hoàng. Nó mà đòi chèn ép được chú thì đúng là quỷ vật rồi!”
“Chú An Quốc, hôm nay cháu đến...” Mã Câu khó khăn lên tiếng, “Là muốn thưa với chú... cháu không thể đến lái xe được nữa.”
“Cháu nói cái gì?” Chú An Quốc dừng bước chân đang đi đi lại lại, ngẩn người, trợn tròn mắt. Ông rõ ràng hoàn toàn không ngờ tới lại nhận được câu trả lời như vậy.
“Tay cháu đang vướng bao nhiêu việc ở đội, không dứt ra được.” Mã Câu chân thành giải thích, “Tấm lòng tốt của chú, cháu xin ghi nhận.”
“Ừm!” Chú An Quốc bừng tỉnh đại ngộ, nở một nụ cười khinh khỉnh, “Thế thì cháu hà tóm phải chạy đến đây làm gì? Gọi cái điện thoại báo cho chú một tiếng, đỡ phải...”
“Cháu phải nói rõ ràng trực tiếp.” Mã Câu ngượng ngùng nói, “Sau này bố cháu mà có hỏi đến chuyện này, chú đừng nói là cháu không muốn nhé...”
“Ồ! Hiểu rồi hiểu rồi.” Mắt chú An Quốc chớp chớp hai cái, ngửa đầu cười ha hả, “Chú hiểu rồi, bố cháu muốn cháu ra ngoài làm việc, còn cháu lại muốn ở cái bãi họ Phùng này thoát nghèo làm giàu, hai người có mâu thuẫn chứ gì!”
“Cháu sợ vì chuyện nhỏ này mà bố cháu lại cãi nhau với cháu, làm người ta cười cho.” Mã Câu khéo léo nói, “Tâm trạng bố cháu dạo này không được tốt...”
“Cháu... cái thằng ranh này!” Chú An Quốc ngồi trên chiếc ghế mây hình tròn, từ từ nhả ra một ngụm khói, trách móc: “Cháu đã hai mươi lăm hai mươi sáu tuổi rồi, ra ngoài đi bộ đội chắc cũng va chạm trải đời không ít, sao không nhìn xem thế sự đã phát triển đến mức nào rồi, bảo sao tâm trạng bố cháu không tốt.”
Mã Câu vốn dĩ đã không trông chờ nhận được sự ủng hộ của chú An Quốc. Anh không bận tâm, nhưng cũng không muốn biện bạch. “Thế sự đã phát triển đến mức nào rồi”, đây không phải là một câu hỏi khó trả lời. Ý ban đầu của chú An Quốc chẳng qua là muốn nói con người giờ đây đã trở nên coi trọng lợi ích thực tế hơn, ích kỷ hơn, làm gì có kẻ ngốc nào lại đi phục vụ nhân dân một cách hoàn toàn triệt để cơ chứ. Ông ấy thông qua các thủ đoạn hợp pháp và không hợp pháp, kiếm cho mỗi đứa con một suất hộ khẩu thành thị và một công việc ở thị trấn, về cơ bản đã hoàn thành “cải tạo công nghiệp hóa” cho gia đình, thậm chí đã chuẩn bị sẵn cho mình và bà lão ở nhà mỗi người một bộ quan tài gỗ thông, đó có lẽ đều là những tính toán đối với thế sự phát triển đến ngày nay! Nếu các đảng viên Cộng sản ở huyện Hà Khẩu này đều tính toán vấn đề như vậy, thì sẽ ra sao đây? Thế sự vốn dĩ đã bị những kẻ mưu cầu tư lợi này làm cho hỗn loạn rồi!
“Chú với bố cháu là tình nghĩa lâu năm, không đành lòng nhìn cảnh ông ấy nghèo nàn túng thiếu như bây giờ nên mới kiếm cho cháu con đường sống này.” Chú An Quốc nói đầy cảm xúc, hoàn toàn là giọng điệu giận sắt không thành thép, “Thấy chưa——” Ông tiện tay kéo hộc tủ, lấy ra một cuốn sổ nhỏ, mở ra, chỉ vào đó nói: “Người muốn chui vào cabin cái xe này không dưới hai mươi người đâu, toàn là con em với người nhà cán bộ trong huyện cả đấy. Người ta không biết đường cho con cái họ ở lại nông thôn làm cách mạng chắc? Hừ! Cháu thật là...”
“Thanh niên nông thôn, rất nhiều người muốn vào thành phố kiếm miếng ăn, cháu biết chứ, bởi vì thành phố giàu có hơn nông thôn, cũng văn minh hơn nông thôn.” Mã Câu gật đầu, thành thật thừa nhận thực tế này. Anh lại nghiêm túc chân thành nói: “Nhưng cháu lại nghĩ, đều là con người, đều dưới sự lãnh đạo của Đảng, cháu không tin nông thôn cứ mãi nghèo hó, lạc hậu như thế này...” An Quốc "hừ" một tiếng, tỏ vẻ khinh khỉnh không buồn bình luận. Mã Câu bèn đắng chát cười trừ đầy chấp nhặt, như thể tự giễu chính mình mà nói tiếp: “Có lẽ là cháu không hợp với thời thế... haiz!”
“Cháu không đến cũng không sao.” Chú An Quốc nói, “Dù sao chú cũng coi như đã trọn nghĩa trọn tình với ông bạn già.”
Mã Câu không còn gì để nói thêm bèn đứng dậy cáo biệt. Chú An Quốc cũng không gượng ép giữ lại, tiễn anh ra cửa. Đến đầu cầu thang, Mã Câu lại dặn dò: “Chú An Quốc, sau này bố cháu có hỏi đến chuyện này, nhờ chú cứ tiện miệng nói đại một lý do, thoái thác cho qua chuyện nhé...”
“Yên tâm đi yên tâm đi!” Chú An Quốc nói, “Chuyện này có khó gì đâu!”
Mã Câu từ trong khách sạn đi ra, dắt xe đạp, cưỡi qua con đường rộng lớn của thành mới, rồi lượn ra đường nhựa vùng đồng bằng. Nghĩ đến việc bản thân phải tiêu tốn sức lực và thời gian cho loại chuyện vô nghĩa này, anh bất giác chán nản lắc đầu. Nhưng đôi chân lại vô thức nhấn thêm lực đạp——còn phải mau chóng trở về để lừa gạt bố nữa chứ. Haiz, còn có cách nào cao tay hơn đâu?
Lão Cảnh Phiên chổng mông, xắn ống quần lên tận đầu gối, đội nón lá, đang cấy mạ trên mảnh ruộng nhận khoán của nhà mình. Mặt trời chói chang trên đỉnh đầu chiếu thẳng xuống người, lão hãn lưu hiệp bối (mồ hôi đầm đìa), mồ hôi muối ngấm vào khóe mắt làm đau rát tê tái. Ở phía sau lão, những hàng mạ xanh non thẳng tắp ngang dọc nối đuôi nhau, thửa ruộng rước nước trần trụi đợt ngột bừng lên sức sống tràn trề.
Lão không có người phụ giúp. Con trai lên huyện rồi, bà lão thì không xuống được ruộng nước, một mình lão tự bừa đất, tự cấy mạ, cả nhà chỉ được chia một mẫu ruộng lúa, cấy mạ thì tốn mấy ngày cơ chứ? Mã Câu vừa đến Công ty Bách thực của huyện làm việc là lão cũng phải sang trang trại bò sữa của công xã rồi, trước khi đi nhất định phải cấy xong lúa. Lão già hăng hái lắm.
Thế nhưng dẫu sao cũng đã già, tâm thì mạnh mà lực chẳng thồ nổi, lão đành thỉnh thoảng lại thẳng lưng lên, để cái lưng còng mỏi nhức được thư giãn một lúc. Nhìn mặt trời đã đứng bóng chính Nam, lão cấy xong nhúm mạ cuối cùng trong tay, rửa sạch bùn đất trên chân ở dưới mương nước, bước qua bờ cấy lúa, rồi bước lên con đường lớn xe cơ giới giăng hàng bạch dương hai bên.
Lão lê đôi chân mệt mỏi bước vào cửa nhà. Dưới bóng cây, bà lão đang trải chiếc chiếu coi ra khâu chăn, đó là chăn màn chuẩn bị cho con trai đi làm, lão liếc mắt một cái đã trông thấy vẻ mặt ưu phiền của bà lão, trong lòng lấy làm lạ: Bà nó lại làm sao thế nhỉ? Sợ mình với con trai đi rồi nhà cửa cô đơn quá chăng! Ôi, đàn bà con gái cứ hay thế.
“Mã Câu về rồi.” Bà lão không ngẩng đầu lên.
“Nhanh thế cơ à?” Lão Cảnh Phiên hỏi.
“Xong chuyện rồi!” Bà lão chán nản nói.
“Nói sao?” Lão Cảnh Phiên giật thót mình, “Người đâu rồi?”
“Đi trả xe rồi...” Bà lão buồn bực đến mức không ngẩng nổi đầu lên.
Mã Câu bước vào cổng nhà.
Lão Cảnh Phiên nhìn chằm chằm vào mặt con trai, vội hỏi: “Xảy ra chuyện gì rồi?”
“Cơ hội bị người khác tranh mất rồi...” Mã Câu đứng ở trong cửa lớn nói.
Lão Cảnh Phiên vô cùng bàng hoàng, tâm trạng vui vẻ không chịu nổi biến cố đột ngột này, cái miệng đầy râu lởm chởm xám trắng há hốc ra không khép lại được, mồ hôi chảy ròng ròng xuống gò má đầy nếp nhăn. Lão không thể tin nổi sự thay đổi ngoài dự tính này, ánh mắt đầy nghi ngờ dán chặt vào mặt con trai, nghe câu trả lời của con, bực tức hỏi: “Chú An Quốc của anh đã hứa hẹn tử tế với nhà mình rồi cơ mà, sao lại để người khác tranh mất được?”
“Chú An Quốc nói, Công ty Bách thực của chú ấy thêm được một chiếc xe, làm cho cả đàn khỉ trên núi cuồng lên. Người tìm đến chú ấy không dưới hai ba mươi người, toàn là lãnh đạo với người quen trên huyện... Chú An Quốc quả thực thật lòng thật ý muốn giúp nhà mình, nhưng mà không có cách nào khác!”
Lão Cảnh Phiên nghe xong lời thuật lại của con trai, than ngắn thở dài một tiếng thật lớn, buồn bực ngồi bệt xuống bệ đá, chán nản cúi gục đầu xuống. Lão đã tin lời Mã Câu, dây thần kinh não mấy ngày nay vốn đang trong trạng thái phấn khởi bỗng nhiên rũ rượi, sự xui xẻo và phiền muộn nảy sinh từ đó lấp đầy lồng ngực. Lão già run run cánh tay gầy gộc nổi hằn gân guốc, vỗ mạnh một phát lên đùi, đau đớn lắc lắc đầu. Oán trách nói: “Chú An Quốc ơi là chú An Quốc! Chú toàn làm cho tôi mấy cái trò mừng hụt này!” Lão nghiêng đầu sang một bên, thấy bà lão đang cúi đầu, kim chỉ trong tay đã ngừng lại, khóe mắt ướt nhòe. Lão không đành lòng nhìn sắc mặt ủ dột của bà lão, ngậm tẩu thuốc vào miệng nhưng lại chẳng nếm ra vị gì nữa. Lão vẫn không đành lòng hỏi tiếp: “Thế giờ quyết định cho ai rồi?”
“Nghe nói là em vợ của Trưởng phòng Nghiệp vụ Công ty Gỗ của huyện ạ.” Mã Câu nói. Đã lỡ nói dối thì phải nói dối cho trót. Nói là em vợ của Trưởng phòng Nghiệp vụ thì cũng chẳng oan cho họ, chú An Quốc vốn dĩ muốn kiếm chút chỉ tiêu gỗ ngoài kế hoạch cho mình mà! Anh nói, “Chú An Quốc muốn mua gỗ thông ở Công ty Gỗ để làm quan tài, bố tính xem...”
“Haiz! Không còn đường sống cho dân đen nữa rồi!” Lão Cảnh Phiên tức giận đập mạnh vào đùi, đột ngột đứng phắt dậy, cất tiếng thở dài đau đớn và phẫn hận. Cửa sau của mình bị chặn mất rồi, lão hận những kẻ có thế lực hơn lão, “Thế sự đều bị mấy cái loại người này làm cho hỏng bét hết cả rồi... Haiz!”
“Haiz...” Bà lão cũng đau đớn thở dài theo.
Sự thất vọng và xui xẻo bao trùm lấy khoảng sân nhỏ của gia đình nông dân. Mã Câu không đành lòng nhìn khuôn mặt bị sự đau khổ vò xé đến méo xệch của bố mẹ, trong lòng chợt lay động, thấy thương hại hai người già. Anh muốn nói vài lời xoa dịu hai ông bà, nhưng lại chẳng tìm được lời nào thích hợp, đành lặng lẽ bước ra khỏi cổng lớn.
Mặt trời treo cao trên đỉnh đầu, những luồng không khí oi nóng chuyển động trong ngõ xóm. Phía đông làng, bên ngoài khu nuôi dưỡng của Đội 3, cành lá rậm rạp của những cây ngô đồng và cây tử đằng tỏa xuống mặt đất một khoảng bóng râm xanh mát dịu nhẹ. Mã Câu đi tới, thấy Phùng Lai Oa cởi trần, chỉ mặc một chiếc quần đùi màu xanh lam, hai tay ôm chiếc chổi nan cán dài, quay vòng quanh con bò Tần Châu to lớn lực lưỡng như một hề xiếc, quét sạch những cục phân và bụi bẩn dính trên lông khi con bò giống nằm trong chuồng, lớp lông ngắn màu đỏ tím của con vật sạch sẽ bóng lộn, óng ả. Lai Oa không phát hiện ra Mã Câu đang đứng sau lưng, vẫn tự mình bận rộn, thỉnh thoảng lại dừng chổi, rút từ cạp quần sau mông ra chiếc vỉ đập ruồi, thẳng tay đập chết những con mòng con mòng đậu giữa hai chân sau con bò giống, trên cái đầu to tướng mồ hôi nhễ nhại.
“Anh Lai Oa.” Mã Câu mỉm cười hài lòng nói, “Con bò mấy ngày nay không có vấn đề gì chứ?”
“Ồ! Mã Câu.” Lai Oa quay người lại, ngẩng đầu lên, tự hào quệt mồ hôi trên mặt, “Chú xem này! Chú xem có giống lúc chú mua về không?”
“Tôi chỉ sợ con bò bị dị ứng thời tiết thôi.” Mã Câu mỉm cười hài lòng.
“Đêm đầu tiên tôi đã xúc một xẻng đất vàng, bỏ vào chảo rang cháy, rồi sắc thành nước cho bò uống.” Lai Oa xúc động nói, “Uống như thế là con bò nó hợp ngay với nước thổ vùng ngoài núi mình liền.”
Phương pháp của Lai Oa rốt cuộc có bao nhiêu phần khoa học thì Mã Câu không đi sâu nghiên cứu, nhưng sự tỉ mỉ của người tàn tật này đối với gia súc thực sự khiến Mã Câu cảm động. Anh thán phục nhìn người tàn tật này, trong lòng vô cùng dễ chịu, bóng đen mà sắc mặt đau khổ của bố mẹ hắt vào lòng anh đã bị hành động trung thành của Lai Oa làm tan biến đi không ít.
“Ngày mai bắt đầu phối giống đấy!” Lai Oa vui vẻ báo cáo với anh, “Các làng xung quanh liên tục có người đến hỏi, chúng tôi đã xếp lịch cho người ta rồi, ngày mai bắt đầu phối giống. Chú xem, khung ép đã dựng xong từ lâu rồi.”
Mã Câu lay lay cọc gỗ của khung ép, chắc chắn và vững chãi, con bò đực bị buộc trên cọc gỗ, ưỡn ngực ngẩng đầu như một con sư tử hùng dũng, dậm dậm chân một cách bồn chồn, hoàn toàn không thong dong đứng yên như mấy con bò mái. Tốt quá, ngày mai nơi này sẽ náo nhiệt lên rồi. Mã Câu xếp cho trạm phối giống này hai học sinh tốt nghiệp cấp ba. Sau này phải từng bước áp dụng phối giống nhân tạo để nâng cao tỷ lệ thụ thai của bò mái. Đã có bò giống rồi, bước tiếp theo sẽ nuôi thêm ngựa giống và lừa giống, gầy dựng nên một trạm phối giống gia súc ra trò. Hiện tại mà nói, trạm bò giống đã đánh trúng vào nhu cầu cấp thiết đang trống, trong vòng bán kính ba mươi dặm không có một trạm phối giống bò nào mở cửa. Anh hỏi: “Thế hai đứa kia đâu?”
“Một đứa lên trấn mua ít dụng cụ rồi, một đứa đạp xe đến các làng dán quảng cáo rồi.” Lai Oa nói, “Hai đứa nó tích cực lắm. Ban đầu tôi còn nghĩ, hai đứa học sinh này liệu có thích làm cái trò bẩn thỉu này không? Không ngờ hai thằng ranh lại nhiệt tình đến thế.”
“Thanh niên thời nay tư tưởng cởi mở.” Mã Câu cười nói, “Người già còn thấy làm cái trò này mất mặt ấy chứ!”
Mã Câu vừa nói vừa bước vào trong chuồng nuôi, trong sân trong nhà đều quét dọn sạch sẽ, ngăn nắp và thoáng mát. Trong máng ăn không sót lại một cọng cỏ vụn, trong chuồng lót một lớp đất vàng khô, hầu như không ngửi thấy mùi hôi thối của phân nước tiểu. Bậc gạch kê chân bên ngoài máng ăn đã được xây xong. Mã Câu chân thành khen ngợi: “Anh Lai Oa, anh làm tốt lắm.”
“Hè hè hè!” Lai Oa cười ngô nghê nói, “Mã Câu à, tôi ở trong đội sản xuất hơn hai mươi năm rồi, chưa từng nghe được một lời khen ngợi nào, hôm nay chú khen tôi, hiếm có thật đấy!”
Mã Câu mỉm cười, đó có lẽ là sự thật.
“Mã Câu——” Lai Oa trịnh trọng hỏi, “Tôi nghe nói... chú sắp đi rồi à?”
“Không đi.” Mã Câu nói, “Nếu đi thì chẳng lẽ không chào anh một tiếng sao?”
“Tôi cũng nghĩ thế.” Lai Oa gật đầu, “Người khác nói như thật ấy. Tôi vẫn cứ nuôi con bò của mình, thầm nghĩ dù chú có đi thì cũng phải dàn xếp ổn thỏa chuyện tôi nuôi bò cái đã...”
“Cứ chăm sóc bò cho tốt nhé anh Lai Oa.” Mã Câu chân thành nói, “Hy vọng của anh em mình đều trông cậy vào mấy con bảo bối này đấy!”
“Đúng!” Lai Oa nói lớn, “Thời buổi này chính sách cởi mở rồi, người làm ruộng được nới tay nới chân rồi. Nhà mình dưới ruộng làm đủ ăn, nghề phụ trong đội kiếm được tiền tiêu, sống ngày tháng êm đềm thoải mái, so với thành phố thì kém gì đâu?”
Mã Câu gật đầu, người này đang nói ra nguyện vọng trong lòng anh. Có ăn có mặc có tiền tiêu, đây vốn dĩ không phải là yêu cầu cuộc sống quá cao xa, mấy chục năm qua không đạt được, người cha lãnh đạo họ thì đã sớm không còn tâm trí đâu mà tính đến những điều này, mà chỉ vội vã tống con trai vào thành thị. Mã Câu nhìn vào đôi mắt thành thật của Lai Oa, tâm trạng vô cùng xúc động nói: “Anh Lai Oa, người trẻ tuổi chạy vào thành phố là vì nông thôn quá nghèo quá lạc hậu. Ví dụ nhé, nếu làng mình mà xây đường bê tông, trước đại đình dựng câu lạc bộ, đại đội mở phòng văn hóa, có sách đọc, có kịch xem, có phim chiếu, nhà nhà trong phòng đều đặt một chiếc ti-vi, anh thấy thế nào?”
“Á chà chà!” Lai Oa lè lưỡi, “Tôi chẳng dám mơ đến chuyện giàu sang như thế. Tôi chỉ cần không lo ăn không lo mặc là Phùng Lai Oa tôi đã đàng hoàng làm người rồi!”
“Sao lại không dám nghĩ chứ?” Mã Câu nói, “Đại đội Nam Cụ trên nguyên Vị Bắc đã làm được rồi đấy. Mấy thanh niên trong làng đó đi làm công nhân hợp đồng ở ngoài đều tự động quay về đội rồi. Chúng ta sao lại không được chứ?”
“Ồ ồ ồ!” Lai Oa nửa tin nửa ngờ, “E là không dễ đâu...”
“Khó thì có khó.” Mã Câu khẳng định, “Trên đời làm gì có chuyện dễ dàng. Tôi dù sao cũng liều một cướp này rồi, anh đồng hành làm cùng tôi nhé!”
“Á chà chà! Tôi...” Lai Oa kinh ngạc đến mức vinh hạnh, “Chú tin tưởng thằng anh này, giao bò cho tôi thì cứ yên tâm đi. Mụ vợ câm nhà tôi tinh lắm, thấy tôi làm nhân viên nuôi dưỡng, bữa ăn của tôi cũng được cải thiện rồi! Mì trắng nhường cho tôi với con ăn, mụ ấy ăn mì đen...”
Cuộc sống hiện ra những sắc màu phức tạp và muôn hình muôn vẻ. Người cha sau một đời trải qua biết bao trắc trở giờ đây đã mệt mỏi rã rời; Thải Thải trải qua quá nhiều bất hạnh ngược lại càng thêm kiên cường; chú An Quốc cả đời thuận lợi, giờ đây đang mưu tính để ông và bà lão sau trăm tuổi có thể nằm trong một bộ quan tài gỗ thông; anh Lai Oa thì mong muốn những ngày tháng đủ ăn đủ mặc có tiền tiêu... Họ đều mang đến cho Phùng Mã Câu trẻ tuổi những ảnh hưởng vô tình hay hữu ý, Mã Câu cuối cùng cũng đã đưa ra và hoàn thành lựa chọn của chính mình, trong khoảnh khắc này, tâm trạng anh trở nên nhẹ nhõm.