Đây là một ngày bình thường vào đầu hè, mặt trời nhô lên từ đỉnh các ngọn núi phía đông Tần Lĩnh, di chuyển về hướng tây nam, không khí khô nóng. Ngày hôm nay, cuộc sống bình yên ở Phùng Gia Than mất đi nhịp điệu bình thường, trở nên hơi hỗn loạn.
Từ lúc tảng sáng, hai chiếc xe tải nhãn hiệu Diên Hà đã chạy vào Phùng Gia Than, đến lò gạch đội ba để chở gạch. Những chiếc xe tải chạy như bay chở đầy gạch mới hất tung bụi bặm, lông gà và rơm rác trong ngõ ngách; trút hàng xong, chúng lại vang lên tiếng xoảng xoảng mở máy chạy về làng.
Trạm phối giống cũng khai trương vào hôm nay. Tờ mờ sáng, những người nông dân xa lạ từ làng khác đã dắt bò mẹ của mình tranh thủ lúc trời mát đuổi tới, rất nhiều nông dân vây quanh trước cửa chuồng nuôi đội ba xem náo nhiệt. Phụ nữ đều né tránh những dịp không mấy nhã nhặn như thế này, toàn là tiếng trêu đùa tếu táo của đàn ông.
Trong lòng Mã Câu được một nguồn nhiệt huyết cổ vũ. Một nhân viên thu mua nói với anh, không ngờ lò gạch mới đầu tiên của đội ba chất lượng lại tốt đến vậy, họ thà đi vòng thêm mấy dặm đường cũng chuyên môn đến mua hàng của đội ba. Trong lòng Mã Câu là niềm vui khó đè nén: lò gạch đầu tiên, mười hai vạn viên, trị giá hơn bốn ngàn đồng, hôm nay đã đi vào sổ sách trống trơn của đội ba.
“Anh Đức Khoan, nhìn rõ chưa? Chất lượng! Chất lượng là then chốt.” Mã Câu nói lớn, “Anh tính xem, mấy năm nay hai bên bờ sông nhỏ mọc lên bao nhiêu lò gạch? Hàng tốt không lo ế, toàn dựa vào chất lượng mà giành tương lai đấy!”
“Trong lòng tôi sáng như gương ấy.” Phùng Đức Khoan vốn ăn nói cẩn trọng, giọng điệu cũng trở nên cứng cỏi, “Đúc gạch, phơi phôi, xếp lò và xuất lò, đều phải canh chừng nghiêm ngặt thì gạch mới vuông thành sắc cạnh. Việc này có tôi chịu trách nhiệm. Thợ đốt lò thì có thợ Cáp, ông anh Hà Nam đó đáng tin lắm.”
“Khoản tiền này vẫn phải thắt lưng buộc bụng, không dám tiêu xài bậy bạ.” Mã Câu nói với Đức Khoan bằng giọng thương lượng, “Chi phí cho trạm y tế thì tính sao đây? Thải Thải nói trong tay cô ấy hết tiền rồi, gặt hè lại sắp đến…” Buổi sáng, anh gặp Thải Thải trong ngõ, nhớ tới hôm nọ bên bãi sông cô ấy từ chối trả lời lời anh nói, liền hơi xấu hổ. Thải Thải lại từ xa đã gọi “Anh Mã Câu”, giọng đặc biệt trong trẻo. Đợi anh đi đến trước mặt, nhìn thấy Thải Thải mặt đầy niềm vui chằm chằm nhìn anh, nói là nguồn vốn của trạm y tế không còn lại bao nhiêu, cô hỏi qua đại đội trưởng, đại đội trưởng nói đất đai đã khoán đến hộ rồi, trạm y tế nên giải tán thôi. Cô nói: “Giải tán tất nhiên quá dễ dàng, vấn đề là xã viên đi khám bệnh ở bệnh viện bên ngoài về vẫn tìm cô tiêm; ai có bệnh nhẹ thương nhỏ, không đáng phải đi đường xa đến bệnh viện, cũng đều tìm cô đến, phải làm sao đây?” Cô vừa nói vừa nhìn chằm chằm Mã Câu, hỏi anh làm sao bây giờ. Anh cười nói, giải tán thì không nên giải tán, để anh và Đức Khoan bàn bạc một chút.
“Vấn đề dính dáng đến đội một và đội hai, họ không đưa tiền, một mình đội ba chúng ta đưa tiền thì gánh không nổi đâu!” Đức Khoan nói, “Việc này vốn dĩ đại đội trưởng nên ra mặt, triệu tập cán bộ ba đội bàn bạc một chút là không khó giải quyết.” Nhưng đại đội trưởng dạo này hoàn toàn không quản việc nữa, ông ta cùng với Khang Lão Tam ở làng họ Khang chung tiền mua một chiếc xe tải, đang làm nghề vận tải đường dài giữa Tây An và Tây Ninh, làm gì có tâm trí đâu mà đi giải quyết vấn đề vốn nghèo nàn của trạm y tế! Đức Khoan khó xử nói, “Đội chúng ta đơn phương bỏ tiền cho trạm y tế, xã viên các đội khác đến khám bệnh thì tính sao?”
“Thu tiền,” Mã Câu nói, “phúc lợi này của xã viên đội ba, chúng ta giữ lại. Còn xã viên các đội khác thì đội chúng ta gánh không nổi, không có cách nào.”
“Chỉ đành như vậy thôi.” Đức Khoan nói, “Sổ sách hai đội kia trống trơn, không có tiền, không lấy ra được phí y tế.”
“Anh bảo kế toán một tiếng, chi trước cho Thải Thải một trăm đồng.” Mã Câu nói, “Gặt hè đến rồi, không có thuốc dùng thường ngày là không được.”
“Chỉ cần lò gạch của chúng ta đốt thêm một lò…” Đức Khoan nói, “Một hai trăm đồng khó gì đâu!”
“Thật đấy.” Mã Câu tán đồng nói, “Hai nghề phụ này của chúng ta xem ra hiện giờ đều rất tốt. Cứ làm như vậy hai ba năm, anh xem đi, chúng ta đâu chỉ giải quyết một hai trăm đồng tiền thuốc cho xã viên…”
“Mã Câu, tôi muốn tranh thủ trước mùa gặt hè đốt xong lò này, rồi lại xếp tiếp lò thứ ba. Chúng ta gặt lúa mạch, cứ để thợ Cáp đốt lò, làm ăn phát tài rồi thì phải thừa thắng xông lên.” Đức Khoan khí thế cũng rất cao, “Cậu nghĩ xem, một lò gạch đốt được mười hai vạn viên, hơn bốn ngàn đồng, mua được bao nhiêu lúa mạch cơ chứ?”
Mã Câu cười hiểu ý xem như trả lời, vào thời khắc khiến người ta nở mày nở mặt thế này, anh nghĩ đến một người khác cùng làm việc với mình. Đáng tiếc là tối qua anh đi tìm Ngưu Oa nhưng không đàm phán xong. Ngưu Oa đi chạy vận tải đường ngắn theo xe kéo của anh họ nó, mỗi ngày hai đồng rưỡi, không còn hứng thú với lò gạch và chuồng bò của đội ba nữa.
“Hôm nọ Ngưu Oa gặp tôi, bảo tôi làm mối cho nó đấy!” Đức Khoan nói cho Mã Câu biết, “Tối qua tôi sang bên kia sông rồi, cô gái đó khá hài lòng với Ngưu Oa, chỉ là chê tính nết Ngưu Muội quá bướng bỉnh…”
“Có chuyện này sao?” Mã Câu vừa kinh ngạc vừa vui mừng hỏi, “Thảo nào tối qua tôi đi tìm Ngưu Oa, thím bảo: ‘Cháu đừng lôi kéo Ngưu Oa nữa, Ngưu Oa nhà thím đang gấp dùng tiền. Thu nhập đội ba có tốt đến mấy thím cũng không đợi được…’ Thím không nói rõ, Ngưu Oa cũng không nói với tôi.”
“Tôi giải thích với cô gái đó rằng Ngưu Oa mà có vợ thì tính nết sẽ nhu hòa ngay.” Đức Khoan rất đắc ý với bản lĩnh của mình, “Cô gái đó sau đó liền… suôn sẻ rồi.”
“Nếu cần thiết, tối nay hai chúng ta cùng sang bên kia sông, nhất định phải thuyết phục cô gái này mới được.” Mã Câu nhiệt tình nói, “Quyết không thể để Ngưu Oa nhà mình bỏ lỡ cơ hội.”
“Thế thì tất nhiên tốt rồi.” Đức Khoan nói, “Hai chúng ta đi nói, bảo đảm…”
Hai chiếc xe tải cuộn theo bụi vàng mù mịt lại chạy vào lò gạch. Đức Khoan cười đi ra chào hỏi họ xếp gạch, Mã Câu lại quay về trước cửa chuồng nuôi. Lai Oa nhảy nhót đôi chân ngắn ngủn, sốt ruột đến mồ hôi nhễ nhại, phấn khởi nói với Mã Câu rằng có rất nhiều nông dân làng bên lại đến hỏi thăm tình hình phối giống, có vài hộ nông dân thực ra gia súc còn chưa động đực mà đã đến đăng ký xếp hàng trước rồi.
Mã Câu vui vẻ nghe anh Lai Oa nói, giúp anh ấy làm công việc, nhìn hai học sinh cấp ba dắt một con bò mẹ vào trong khung, trong lòng vô cùng dễ chịu. Ba bốn ngày nay, sự do dự tư tưởng về việc có nên đi làm tài xế cho công ty công ty tư nhân huyện hay không đã trôi qua. Thắng lợi cổ vũ lòng người khiến tâm trạng anh dâng cao, lồng ngực khoáng đạt. Sức sống đã được chuyển đổi của đội ba Phùng Gia Than thực sự khiến người ta đi đường cũng có sức, ăn cơm cũng thấy ngon!
“Nghe nói cậu định mua lừa giống, có chuyện này không?” Một ông lão hỏi, “Bao giờ thì mua?”
“Lừa giống… đang thương lượng.” Mã Câu kiên nhẫn giải thích với ông lão, “Chúng cháu xem vài con rồi nhưng không ưng. Đang liên hệ với trường chăn nuôi, muốn mua một con lừa Quan Trung thuần chủng.”
“Có lừa giống thì tốt quá rồi;” Ông lão nói, “Ngựa dùng lừa phối sinh ra la, lừa giống khung xương tốt thì sinh ra con la con mới xuất sắc…”
Mã Câu đang nói chuyện với ông lão xa lạ từ làng khác đến thì Lai Oa lại chạy tới, chỉ chỉ giữa làng, ra hiệu có người gọi anh. Mã Câu nhìn kỹ, mẹ anh đang đứng xa xa trong ngõ làng vẫy tay với anh, dáng vẻ vội vội vàng vàng, lại có chuyện gì nữa đây?
Sắc mặt của bố thật khó coi làm sao! Mã Câu vừa bước vào khoảng sân nhỏ, suýt nữa thì giật mình. Bố đang ngồi trên đôn đá dưới gốc cây hòe, lấy nón lá quạt mát, chòm râu quai nón lốm đốm bạc trông xơ xác, mồ hôi chảy ròng ròng trên mặt, cánh mũi thô rộng phập phồng, hình như cả người đều đang run rẩy. Rốt cuộc là có chuyện gì?
“Mày nói xem, rốt cuộc là mày không muốn làm, hay là người ta An Quốc…”
Lão Cảnh Phiên thấy con trai vào cửa thì đã không thể nhẫn nại được nữa, “Mày lại bảo An Quốc nhường suất cho người khác… Mày dối lừa tao!”
Không còn chút khoảng trống nào để xoay xở nữa, Mã Câu cười khổ một tiếng, ngồi sang một bên. Vốn dĩ là sợ làm bố tức giận, bây giờ xem ra khó né tránh cuộc xung đột này rồi. Mã Câu đành phải thành thật thú nhận: “Bố đừng giận, cũng đừng gấp, có chuyện gì từ từ nói. Con sợ làm bố giận nên mới nói với chú An Quốc như thế…”
“Mày—— hừ!”
Lão Cảnh Phiên tức đến mức môi run rẩy, tay chân bủn rủn, nhất thời nói năng không lưu khoát nữa.
Hôm qua Mã Câu về nhà nói với ông chuyện suất làm việc bị người khác chiếm mất, lúc đầu nghe ông đã tin. Người có thế lực hơn ông cướp mất vị trí tài xế của con trai là điều hoàn toàn có thể. Kỳ lạ ở chỗ, con trai mất đi cơ hội việc làm như thế mà không hề buồn bã, ngược lại càng có khí thế chạy đôn chạy đáo ở lò gạch và chuồng nuôi, điều này khiến người ta sinh nghi. Sớm tinh mơ ngủ dậy, lão Cảnh Phiên trèo lên chiếc xe tải chở đầy gạch ở đầu làng để vào thị trấn huyện. Lão vừa gặp An Quốc, nghe An Quốc giải thích ngọn ngành, mặt lập tức tức đến xám bét… Ông một ngụm nước nuốt không trôi, một miếng cơm nuốt không vào, bước ra khỏi thị trấn huyện rồi lại chờ gặp chiếc xe tải đến Phùng Gia Than chở gạch đó, hừng hực tức giận trở về làng.
“Mày nói——” Lão Cảnh Phiên nhìn chằm chằm con trai hỏi, “Mày có muốn đi hay không?”
“Con không muốn đi.” Đã không thể né tránh, Mã Câu bèn nói thật.
“Mày không muốn đi! Hừ!” Lão Cảnh Phiên hừ một tiếng đứng dật dậy, gầm lên lớn tiếng, “Mày muốn làm gì? Mày chết dí ở Phùng Gia Than muốn làm cái gì hả? Hả——”
“Bố đừng la hét, bố.” Mã Câu khuyên bố. Dù sao bố cũng là bí thư chi bộ, không giống như người nông dân bình thường. Mâu thuẫn giữa hai cha con đã xé rách rồi, thà rằng nói cho rõ ràng, có khi lại tốt hơn. Anh bình tĩnh nói: “Có chuyện bố cứ từ từ nói. Việc làm cho bố giận cũng trách con không giải thích cặn kẽ cho bố hiểu. Con muốn nói với bố vài lời từ đáy lòng, bố nghe xong, chỗ nào không đúng bố chỉ bảo con…”
“Mắt mày mở to ra… mà cứ cắm đầu nhảy vào đầm lầy!” Lão Cảnh Phiên tức đến giọng biến điệu, giận sắt không thành thép nói, “Tao nhai đi nhai lại phân tích cho mày bao nhiêu đạo lý rồi, mày không nghe… Sau này mày hối hận thì không theo kịp người ta đâu!”
“Con không hối hận, cũng không trách bố.” Mã Câu nói.
“Tao lấy bài học cả đời tao ra nói với mày, còn lấy kết cục của Chí Cường làm ví dụ, còn… còn nói qua ý kiến của bí thư chi bộ Hà Nhị Oai ở Hà Gia Ying nữa.” Lão Cảnh Phiên hơi bình tĩnh lại một chút, uyển chuyển khuyên con trai, “Những người này làm việc ở nông thôn cả đời, ai mà không có bản lĩnh? Ai mà không ra sức? Mày không nghe lời khuyên của người ta, còn muốn…”
“Bố ơi, bố và chú Chí Cường bị chính sách sai lầm ngày trước làm hại, việc công không thành, bản thân cũng chịu khổ. Chú Nhị Oai có thể nhất thời chưa hiểu chính sách kinh tế nông nghiệp hiện nay của Đảng, từ từ rồi chú ấy sẽ hiểu thôi.” Mã Câu không gấp không vội, muốn thuyết phục bố, “Cách nhìn của con, chính sách kinh tế nông nghiệp hiện nay của Đảng rất hợp lòng dân; muốn làm nên chuyện ở nông thôn thì chính là lúc này.”
“Đất đã chia, bò cũng đã chia, nhà nào tự tính toán cho nhà nấy, ai nấy tự tìm đường kiếm tiền, người ta ai cần mày quản chứ?” Bố nói, “Mắt mày mù rồi sao? Chẳng lẽ không nhìn thấy?”
“Đất là do con chia, bò cũng do con chia, sao con lại không nhìn thấy!” Mã Câu nói ra góc nhìn của mình, “Vấn đề mới đã nảy sinh rồi. Trong làng chúng ta, một người chia không nổi một sào đất nước, đất khô, một năm chỉ bận rộn hai tháng thu đông và hè, nông dân rảnh rỗi thì làm gì đây? Làng ta năm nào cũng có một hai chục học sinh tốt nghiệp cấp hai, cấp ba trở về, làm gì đây? Người có nghề thì dựa vào nghề kiếm tiền, phần lớn nông dân lại không tìm được đường kiếm tiền! Theo con thấy, cán bộ đại đội và tiểu đội phải giúp xã viên tìm việc làm, cung cấp đường hướng kiếm tiền. Sức lao động không thể để rảnh rỗi được!”
“Mày nhìn cái xã hội bây giờ xem, ai mà không mưu tính cho bản thân?” Bố thô bạo ngắt lời Mã Câu, “Thằng ranh mày tưởng bở quá đấy.”
“Người mưu lợi riêng là có, có thể số lượng không ít.” Mã Câu thừa nhận hiện tượng xã hội mà bố nói, “Nhưng chỉ mưu lợi riêng mà không quản quần chúng thì tổng cộng không phải là việc mà đảng viên Cộng sản nên làm! Bố nhờ chú An Quốc tìm cửa nẻo, cũng là…”
“Cũng là mưu lợi riêng!” Lão Cảnh Phiên cướp lời mà con trai định nói, nhận hết vào mình, giống như để trả thù vậy mà nói, “Tao trước đây chỉ mưu lợi ích cho mọi người, kết quả thì sao? Bị đấu tố, bị chỉnh đốn, ‘đấu tư phê sửa’ không hồi kết, bây giờ tao mới biết nên mưu một chút cho bản thân…”
Mã Câu nhìn râu tóc lốm đốm bạc của bố, những nếp nhăn sâu chằng chịt ngang dọc, trong lòng than thở, tuy sắp sáu mươi tuổi nhưng bố đã già xơ xác quá rồi. Phê bình, đấu tranh, “đấu tư phê sửa” không hồi kết không những không làm cho một đảng viên Cộng sản như bố giữ vững được nhiệt huyết cách mạng, mà ngược lại từ một cán bộ cơ sở được quần chúng ủng hộ lại trở nên đầy lòng vị kỷ. Anh làm sao thuyết phục được bố đây? Trong lòng anh rất không bình yên. Đạo lý lớn lao có thể bố đã nghe nhiều gấp mấy lần anh, liệu còn dung nạp được việc anh giảng giải cho bố sao? Mã Câu nhớ tới Lai Oa, cuối cùng rất xúc động nói: “Bố, đêm hôm đó, Lai Oa ở trong chuồng nuôi nói với con: ‘Đất đai và gia súc tuy đã khoán cho từng hộ kinh doanh, nhưng chi bộ Đảng Cộng sản ở Phùng Gia Than có giải tán đâu!’ Anh ấy vẫn vững tin rằng chi bộ Đảng sẽ giúp anh ấy xóa đói giảm nghèo làm giàu…”
“Hừ!” Lão Cảnh Phiên mỉa mai hừ một tiếng bằng mũi, nói: “Chính sách một ngày thay đổi ba lần, tao đến bản thân tao còn không làm giàu nổi, tao giúp nó làm giàu kiểu gì?”
“Bố, sao bố cứ sợ thay đổi thế? Những khuôn mẫu chết cứng ngày xưa không đổi, nông thôn có tương lai không? Những thứ cực tả đó đã chỉnh đốn bố, đấu tố bố, không đổi có được không? Bố lại đi sợ thay đổi! Lạ đời thật!” Mã Câu cũng hơi gấp, “Con nghĩ, về sau chính sách dù có đổi thì cũng là đổi theo hướng ngày càng hoàn thiện hơn thôi… Cho dù đổi thế nào, bố ơi, con cảm thấy có một điều không đổi: Đảng Cộng sản vì nhân dân, điều này không đổi…”
“Hà! Thằng ranh mày lại đi giảng ‘chính trị’ cho tao cơ đấy! Biến ra chỗ khác nghỉ đi! Tuổi Đảng của tao còn dài hơn cả tuổi đời của thằng ranh mày một đoạn đấy!” Giọng lão Cảnh Phiên lại cao lên, thô gạt, “Tao không thèm nói mấy lời này với mày. Mày bây giờ chỉ cần nói một câu: Có đi hay không?”
Mã Câu ngậm miệng, hậm hực quay đầu đi chỗ khác. Bố là bí thư chi bộ, bây giờ lại giống như những ông lão lạc hậu bình thường giở trò ăn vạ vô lý, anh biết phải nói sao đây? Dù sao cũng đã trả lời chú An Quốc rồi, suất đó chẳng lẽ chưa bị người khác chiếm mất sao? Bố hỏi anh có đi hay không là có ý gì?
Mẹ vẫn luôn chú ý cuộc trò chuyện của hai cha con, không hề lên tiếng. Về việc chính sách có đổi hay không, về tranh luận đảng viên Cộng sản nên mưu lợi ích cho ai, bà không xen vào được. Bây giờ đã đến thời cơ cực tốt để bà lên tiếng, vừa mở miệng cũng là giọng điệu giận sắt không thành thép sốt sắng: “Bố mày nịnh hót chú An Quốc người ta hết lời, nhận lỗi nói khéo; người ta An Quốc mới nể cái mặt già của bố mày, hiện giờ vẫn còn kịp đấy.”
“Thằng ranh mày ngẫm lại xem, tao vì tốt cho mày hay vì hại mày?” Lão Cảnh Phiên tủi thân nói, suýt nữa thì rơi nước mắt, “Tao người đã sáu mươi tuổi rồi, vì mày mà bôn ba khắp nơi, lạy van người này xin xỏ người kia…”
Mã Câu đau đớn cúi đầu, không nói ra lời.
“Đừng có suy nghĩ ngớ ngẩn nữa!” Mẹ đi tới bên cạnh anh, vỗ vỗ vai con trai, “Mày xem xem, ai có thể làm cho Phùng Gia Than khá lên được? Thần tiên cũng chịu thôi.”
“Đi, chiều nay cưỡi xe đạp, mang theo hành lý, đến chỗ chú An Quốc của mày mà đi làm.” Bố đè nén phẫn nộ, gượng gạo đưa ra giọng điệu ôn hòa nói, “Xe người ta đang đợi dùng người đấy!”
“Bố!” Mã Câu xúc động gọi, “Bố hãy để con cùng những anh em nghèo ở đội ba thử làm một trận đi! Làm thành công thì coi như thực hiện được nguyện vọng ngày xưa của bố và chú Chí Cường; làm không tốt con không hối hận, càng không trách bố. Con thấy chính sách nông thôn hiện giờ rất tốt, chính là lúc làm nên chuyện…”
“Mày nói dứt khoát lên——” Bố hình như đã nhẫn nại đến mức dồn nén, ngắt lời anh, “Có đi hay không?”
“Bố! Đừng ép con như thế…”
“Cút!” Bố vung tay một cái, ấm trà sứ tinh xảo từ trên bàn đá bị hất văng xuống gốc cây hòe, vỡ tan tành, “Mày cút ngay cho tao!”
Mã Câu giật mình, nhìn khuôn mặt bạo nộ của bố, không biết phải làm sao. Từ nhỏ bố đã thương yêu anh. Anh là “con út” trong nhà, so với anh trai và chị gái thì nhận được sự nuông chiều của bố mẹ nhiều hơn, anh chưa bao giờ thấy bố mắng chửi anh như thế này. Anh đứng ngơ ngác, chịu đựng, chờ đợi cơn bạo nộ của bố nhanh chóng qua đi.
“Mày cũng quá ngoan cố rồi đấy!” Mẹ lườm con trai một cái sắc lẹm rồi bước đi, “Không nghe lời người ta khuyên…”
“Lập tức cút xa ra!” Bố càng thêm nén không nổi tức giận, chỉ tay ra cổng làng, “Tao không có đứa con này, mày không có đứa bố này, vác chăn màn của mày lên, cút!”
Mẹ có lẽ cảm thấy bố nói lời quá tuyệt tình, bèn níu giằng lấy lão nông đang lao đến trước mặt Mã Câu. Nhưng bố lại càng thêm bạo nộ, hất mẹ ra, quay người lao vào căn nhà chái con trai ở, ôm ra chiếc chăn vải vàng mà mẹ vừa mới tháo giặt sạch sẽ ngày hôm qua, ném lên người Mã Câu, chỉ tay ra đại môn nói: “Mau cút!”
Mẹ đã ngồi trên bậc cửa, hu hu khóc thành tiếng.
Mã Câu đứng dậy từ chiếc đôn gỗ, vác chiếc chăn trên vai, nhìn khuôn mặt đau hận tột cùng của bố, giọng trầm đục nói: “Bố, con có thể đi. Bố nghĩ xem, xã viên ban đầu vì sao lại lôi kéo giữ bố ở lại Phùng Gia Than? Bố là đảng viên Cộng sản, mọi người tin tưởng bố. Bây giờ họ giữ con lại, con cảm thấy điều đó còn quý hơn cả vàng… Con cái gì cũng có thể không cần, chỉ cần điều này. Con không phải cố ý bướng bỉnh với bố đâu… Bố!” Nói xong, Mã Câu bước ra khỏi cửa.
Trong cửa ngoài cửa đã có một toán bà con xóm giềng tràn vào, khuyên lăm khuyên lỡ lão Cảnh Phiên đang nén giận không thôi, giằng kéo Mã Câu đang bước ra khỏi cửa.
Những xã viên nam nữ đang ngồi xổm dưới bóng râm trong ngõ ăn cơm trưa cất tiếng hỏi thăm quan thiết, thở dài thành ý. Mã Câu không tiện nói thêm gì nữa, vác cuộn chăn, chỉ đành đi về phía đông làng. Sợ làm trò cười cho mọi người, kết quả rốt cuộc vẫn khó né tránh… Đi đâu đây? Mã Câu ngơ ngác đi qua ngõ làng, đột nhiên nghĩ tới lò gạch, ở đó có hang động mà anh Đức Khoan để đồ đạc lặt vặt, cứ đến đó tạm thời dừng chân vậy.