Mùa hè đã qua. Những ngày nóng nực, vàng óng đã nhường chỗ cho bầu trời loãng nhạt và mưa rơi. Isabelle mải tập trung vào con đường trốn thoát đến mức không hề nhận thấy thời tiết đã thay đổi.

Vào một chiều tháng Mười giá lạnh, nàng ra khỏi toa tàu hòa vào đám đông hành khách, tay cầm một bó hoa mùa thu.

Lúc nàng bước lên đại lộ, nhiều ô tô chở lính Đức làm tắc đường, bóp còi inh ỏi. Binh lính sải bước tự tin giữa những người dân Paris sợ hãi, mặt xám xịt. Những lá cờ chữ thập ngoặc bay trong gió lạnh. Nàng vội vã đi xuống các bậc tới xe điện ngầm.

Đường hầm đông nghịt những người là người và dán đầy những tờ tuyên truyền của Đức Quốc xã rằng bọn người Anh và Do Thái là ác quỷ, và ca ngợi Führer là giải pháp cho mọi vấn đề.

Còi báo động không kích đột ngột réo vang. Điện tắt, tất cả chìm vào bóng tối. Nàng nghe thấy mọi người càu nhàu, trẻ con la khóc, các ông già ho khù khụ. Nàng nghe thấy những tiếng nổ rền vang từ xa. Chắc lại là Boulogne-Billancourt, sao lại không chứ? Renault đang sản xuất xe tải cho Đức.

Cuối cùng, khi tất cả đã qua, vẫn không ai nhúc nhích cho đến một lúc lâu sau, điện và các ngọn đèn bật sáng trở lại.

Isabelle gần đến đoàn tàu thì một tiếng còi rít lên.

Nàng lạnh cứng người. Lính Đức Quốc xã và bọn chỉ điểm ùa vào đường hầm, trò chuyện với nhau, chỉ vào đám dân chúng, lùa họ ra ngoài vành đai và bắt họ quỳ xuống.

Một khẩu súng trường xuất hiện trước mặt nàng.

- Giấy tờ, - tên Đức nói.

Một tay Isabelle nắm chặt bó hoa, tay kia dò dẫm lục tìm trong ví. Nàng có một tin nhắn cho Anouk cuộn trong bó hoa. Tất nhiên cuộc lục soát này không phải là bất ngờ. Từ khi quân Đồng minh bắt đầu thắng lợi ở Bắc Phi, quân Đức không ngừng chặn dân chúng lại, hỏi giấy tờ. Chẳng có nơi nào an toàn. Isabelle đưa thẻ căn cước giả cho chúng.

- Tôi đi ăn trưa với một người bạn của mẹ tôi.

Một tên Pháp khép nép đi tới tên lính Đức và xem xét kỹ giấy tờ. Hắn lắc đầu và tên Đức đưa trả cho Isabelle rồi nói:

- Đi.

Isabelle nhoẻn cười, gật đầu cảm ơn và vội lên tàu, chui tuột vào một toa đã mở vừa lúc các cửa trượt đóng lại.

Lúc đến quận 16, nàng đã bình tĩnh lại. Màn sương mù ướt át bám lấy đường phố, che mờ các tòa nhà và các xà lan di chuyển chầm chậm trên sông Seine. Mọi âm thanh được khuếch đại vì sương mù, trở nên lạ lùng. Tiếng một quả bóng nảy lên (chắc bọn con trai đang chơi trên đường phố). Một trong các xà lan rúc còi, tiếng ồn còn vương vấn mãi.

Trên đại lộ, nàng rẽ vào góc phố, vào một quán cà phê - một trong số ít quán còn sáng đèn. Một luồng gió cáu kỉnh lật tung tấm vải bạt che hiên. Nàng đi qua các bàn trống tới quầy bên ngoài, gọi một cà phê sữa (tất nhiên là không có cả cà phê lẫn sữa).

- Juliette? Là cô đấy ư?

Isabelle trông thấy Anouk và mỉm cười:

- Gabrielle. Rất mừng được gặp chị. - Isabelle đưa bó hoa cho Anouk.

Anouk gọi một cà phê. Trong lúc họ ngồi nhấm nháp cà phê trong tiết trời giá lạnh, Anouk nói:

- Hôm qua tôi đã nói chuyện với bác Henri. Bác ấy nhớ cô đấy.

- Bác ấy không khỏe sao?

- Không. Không. Hoàn toàn ngược lại kia. Bác ấy định tối thứ Ba tuần sau sẽ mở tiệc. Bác ấy bảo tôi đưa một giấy mời.

- Em sẽ nhận một món quà của bác ấy từ chị sao?

- Không, nhưng một bức thư sẽ thú vị đấy. Tôi có mang thư cho cô đây.

Isabelle cầm bức thư và tuồn vào trong lớp lót của cái ví.

Anouk nhìn nàng. Quanh mắt chị có nhiều quầng thâm. Những nếp nhăn mới bắt đầu hằn trên má và trán chị. Cuộc sống trốn tránh này bắt đầu gây tổn hại cho chị.

- Chị có khỏe không, bạn thân mến của em? - Isabelle hỏi.

Nụ cười của Anouk mệt mỏi nhưng chân thành.

- Có. - Chị ngừng lại. - Tối qua tôi gặp Gaëton. Cậu ấy sẽ có mặt trong cuộc họp ở Carriveau.

- Tại sao chị lại nói với em?

- Isabelle, cô là người trong trẻo nhất tôi từng gặp. Mọi ý nghĩ và cảm xúc của cô đều lộ ra trong mắt. Cô không nhận thấy đã bao lần cô nhắc tới cậu ta với tôi sao?

- Thật sao? Em tưởng đã che giấu nó rồi.

- Thực ra thì chuyện ấy dễ thương lắm chứ. Nó nhắc tôi rằng chúng ta đang chiến đấu vì cái gì. Sự việc thật đơn giản, một cô gái và một chàng trai với tương lai của họ. - Chị hôn lên má Isabelle. Rồi chị thì thầm. - Cậu ấy cũng nhắc tới cô suốt.

+++++

May cho Isabelle, trong ngày cuối tháng Mười này ở Carriveau trời có mưa.

Chẳng ai để ý đến người khác trong thời tiết như thế này, kể cả bọn Đức. Nàng kéo mũ trùm lên và cài khuy áo mưa tới tận cổ, vậy mà mưa vẫn quất túi bụi vào mặt nàng và chảy thành dòng xuống cổ lúc nàng rẽ xe đạp khỏi đoàn tàu và đi qua sân ga.

Ở ngoại ô thành phố, nàng lên yên. Chọn một phố hẻm ít người, nàng đạp xe vào Carriveau, băng qua quảng trường. Trong một ngày thu mưa gió như thế này, rất ít người qua lại, chỉ có phụ nữ và trẻ em đứng xếp hàng mua thực phẩm, áo choàng và mũ của họ ròng ròng nước mưa. Hầu hết bọn Đức đều ở trong nhà.

Lúc tới khách sạn Bellevue, nàng đã mệt lử. Nàng xuống xe, khóa vào một cột đèn rồi vào trong.

Một tiếng chuông chói tai ở trên đầu, thông báo cho bọn lính Đức ngồi trong hành lang uống cà phê chiều có người đến.

- Chào cô, - một tên sĩ quan nói, hắn với một cái bánh sừng bò phủ sôcôla vàng óng, có nhiều lớp. - Cô ướt sũng rồi.

- Đám người Pháp này không đủ khôn để tránh ra ngoài khi trời mưa.

Bọn chúng cười rộ vì câu bình phẩm đó.

Nàng giữ nụ cười trên môi lúc đi qua chúng. Nàng rung chuông ở bàn lễ tân của khách sạn.

Henri từ phòng sau bước ra, tay bưng khay cà phê. Anh trông thấy nàng và gật đầu.

- Xin cô chờ một lát, - Henri lướt qua nàng, bưng khay cà phê tới bàn cho hai mật vụ SS ngồi như những con nhện trong bộ quân phục đen ngòm.

Lúc trở lại bàn tiếp đón, Henri nói:

- Chào mừng cô Gervaise đã về. Thật vui lại được gặp cô. Tất nhiên là phòng của cô đã sẵn sàng. Xin cô vui lòng theo tôi...

Nàng gật đầu và theo Henri xuống hành lang hẹp rồi lên cầu thang đến tầng hai. Tại đó, Henri tra một chìa khóa vạn năng vào ổ, xoay một vòng và mở cửa, để lộ một phòng ngủ nhỏ có một giường đơn, một bàn ở đầu giường, và một ngọn đèn. Anh đưa nàng vào trong, đá cửa sập lại và nắm cánh tay nàng.

- Isabelle, - anh nói và kéo nàng gần lại. - Thật mừng được gặp cô. - Anh buông nàng ra và lùi lại. - Với những gì đã xảy ra ở Romainville... tôi rất lo.

Isabelle hạ cái mũ trùm ướt nhoèn.

- Vâng. - Trong hai tháng qua, bọn Đức Quốc xã đã đàn áp thẳng tay với những ai chúng gọi là kẻ phá hoại hoặc chống đối. Rốt cuộc, chúng đã nhìn ra vai trò của phụ nữ trong cuộc chiến này và đã bắt giam hơn hai trăm phụ nữ Pháp ở Romainville.

Isabelle cởi áo choàng và vắt lên cuối giường. Thọc tay vào lớp lót, nàng rút ra một phong bì và đưa cho Henri.

- Của anh đây, - nàng nói và đưa cho anh số tiền của MI9. Khách sạn của anh là một trong những nơi trú ẩn an toàn chủ chốt của họ. Isabelle thích thú vì họ đã cho những người Anh, Mỹ và những người chống đối trú ngụ ngay trước mũi bọn Đức Quốc xã. Đêm nay, nàng là khách trong căn phòng nhỏ này.

Nàng kéo ghế sau cái bàn viết sứt sẹo và ngồi xuống.

- Cuộc họp ấn định vào đêm nay ư?

- Mười một giờ đêm. Trong nhà kho bỏ hoang ở nông trại Angeler.

- Về việc gì vậy?

- Tôi chưa biết - Anh ngồi xuống cuối giường. Nhìn vẻ mặt anh, nàng biết anh sắp nói một việc nghiêm trọng và nàng đâm lo.

- Tôi nghe nói bọn Đức Quốc xã đang ráo riết lùng tìm Sơn ca. Nghe nói chúng đang cố thâm nhập vào con đường trốn thoát.

- Tôi biết việc này, Henri ạ. - Nàng nhếch một bên lông mày. - Mong rằng anh không bảo đây là một việc nguy hiểm.

- Cô đi lại quá nhiều, Isabelle. Cô đã đi bao nhiêu chuyến rồi?

- Hai mươi tư.

Henri lắc đầu.

- Chẳng có gì lạ khi bọn chúng ra sức tìm cô. Chúng tôi nghe đồn có một con đường trốn thoát khác, chạy qua Marseille và Perpignan, và cũng thành công. Sắp có chuyện rắc rối đây, Isabelle.

Nàng ngạc nhiên vì sự quan tâm của anh khiến nàng cảm động, và dễ chịu biết bao được nghe gọi tên thật của mình. Thật thú vị khi lại được là Isabelle Rossignol, dù chỉ trong giây lát, và ngồi với một người biết nàng. Cuộc sống của nàng dành quá nhiều cho việc che giấu, chạy ngược chạy xuôi, trong nơi trú ẩn với những người xa lạ.

Song nàng chẳng thấy có lý do gì để nói về việc này. Con đường trốn thoát thật vô giá và xứng đáng để họ liều mình.

- Anh vẫn để mắt đến chị tôi chứ?

- Có.

- Tên Đức Quốc xã ấy vẫn trú đóng ở đấy sao?

Henri tránh nhìn vào mắt nàng.

- Có chuyện gì sao?

- Vianne đã bị sa thải.

- Sao vậy? Học sinh yêu quý chị ấy lắm mà. Chị ấy là một giáo viên ưu tú.

- Nghe đồn chị ấy đã chất vấn một sĩ quan Gestapo. - Nghe có vẻ không giống Vianne. Thế là chị ấy mất toi khoản thu nhập. Chị ấy sống bằng gì?

Nom Henri không thoải mái.

- Có nhiều lời đàm tiếu.

- Đàm tiếu?

- Về chị ấy và tên Đức Quốc xã.

+++++

Vianne giấu con trai của Rachel ở Le Jardin suốt mùa hè dài dặc. Chị không bao giờ mạo hiểm ra ngoài cùng cậu bé, không cả ra vườn. Không giấy tờ, chị không thể giả vờ nó là bất cứ ai khác ngoài Ariel de Champlain. Chị để Sophie ở nhà trông thằng bé, và mỗi lần vào thành phố là một sự kiện căng thẳng thần kinh đến mức chị không thể về đủ sớm. Chị kể với tất cả những ai chị nghĩ ra - các chủ hiệu, các bà xơ, dân làng - rằng Rachel bị trục xuất cùng hai đứa con.

Đó là tất cả những gì chị nghĩ ra để làm.

Hôm nay, sau một ngày dài vất vả đứng suốt trong hàng chỉ để được nghe rằng chẳng còn gì, Vianne rời thành phố với cảm giác thất bại toàn phần. Có nhiều tin đồn về các cuộc trục xuất, vây bắt xảy ra trên khắp nước Pháp. Hàng ngàn người Do Thái Pháp bị đưa đi giam giữ ở các trại lao động khổ sai.

Về đến nhà, chị treo áo khoác vào cái móc ở ngoài, gần cửa trước. Chị không hy vọng nó khô trước ngày mai, nhưng ít ra nó cũng không rỏ nước ròng ròng khắp sàn. Chị tháo đôi ủng cao su đầy bùn, để cạnh cửa rồi vào trong nhà. Như thường lệ, Sophie đứng cạnh cửa đợi mẹ.

- Mẹ ổn mà, - chị nói.

Sophie gật đầu trang nghiêm:

- Bọn con cũng thế.

- Con tắm cho Ari trong lúc mẹ làm bữa tối được không?

Sophie ẵm Ari và rời khỏi bếp.

Vianne tháo khăn quàng và treo lên giá. Rồi chị đặt làn vào bồn rửa cho khô và đi tới phòng để đồ ăn, chọn một cái xúc xích và vài củ khoai tây mềm, nhỏ cùng hành tây.

Trở vào bếp, chị châm lò và đun nóng cái chảo nhỏ bằng gang. Thêm một giọt dầu ăn quý giá, chị áp chảo xúc xích.

Vianne chăm chú nhìn cái xúc xích, dùng thìa gỗ lật nó lên, ngắm nó từ màu hồng chuyển xám rồi thành màu nâu giòn tan, ngon lành. Chị thêm khoai tây, hành xắt hạt lựu và tỏi vào. Tỏi nổ lốp bốp, nâu dần và tỏa mùi thơm trong không khí.

- Mùi ngon quá.

- Đại úy, - chị nói khẽ. - Tôi không nghe thấy tiếng mô tô của anh.

- Cô Sophie cho tôi vào.

Chị vặn nhỏ ngọn lửa trong lò và đậy chảo, rồi quay lại đối diện với Beck. Theo một thỏa thuận ngầm, cả hai giả vờ như cái đêm trong vườn quả chưa bao giờ xảy ra. Không người nào nhắc đến nó, mặc dù nó vẫn luôn lởn vởn giữa họ.

Từ đêm ấy, nhiều việc đã thay đổi một cách tế nhị. Hiện giờ, hầu như đêm nào Beck cũng ăn tối với họ, phần lớn đồ ăn anh ta mang về nhà, không bao giờ quá nhiều, chỉ là một đùi lợn muối hoặc một túi bột mì hay vài cái xúc xích. Anh ta thẳng thắn kể về vợ con, còn chị nói về Antoine. Tất cả những lời của họ đều có ý củng cố một bức tường đã bị bắn thủng. Anh ta liên tục đề nghị - hết sức thiện chí - gửi giúp Vianne những gói vật dụng cá nhân cho Antoine, chị nhét đầy đủ mọi thứ vặt vãnh chị có thể dành dụm được - những đôi găng cũ mùa đông quá to, những điếu thuốc lá Beck để lại, một lọ mứt quý giá.

Vianne chắc chắn không bao giờ ở một mình với Beck. Đó là sự thay đổi lớn nhất. Ban đêm chị không ra sân sau hoặc ở lại sau khi Sophie đã đi ngủ. Chị không tin vào bản thân khi chị có một mình với anh ta.

- Tôi mang cho chị một món quà, - anh ta nói.

Anh ta đưa ra một bộ giấy tờ. Một giấy khai sinh cho đứa trẻ sinh tháng Sáu năm 1939, cha mẹ là Etienne và Aimée Mauriac. Một bé trai tên là Daniel Antoine Mauriac.

Vianne nhìn Beck. Chị đã kể cho anh ta rằng chị và Antoine muốn đặt tên cho con trai là Daniel chưa vậy? Chắc là có, tuy nhiên chị không nhớ ra.

- Thời điểm hiện giờ cho bọn trẻ con Do Thái trú ngụ trong nhà rất không an toàn. Hoặc chẳng mấy nỗi nữa.

- Anh đã mạo hiểm làm việc này cho thằng bé. Cho chúng tôi, - chị nói.

- Cho chị, - Beck nói khe khẽ. - Chúng là giấy tờ giả. Nhớ nhé. Cùng với câu chuyện là chị nhận nuôi nó từ một người họ hàng.

- Tôi sẽ không bao giờ nói ra anh đã cung cấp chúng.

- Đấy không phải là điều tôi lo, chị ạ. Ari phải trở thành Daniel ngay lập tức. Trọn vẹn. Và chị phải hết sức cẩn thận. Gestapo và SS rất... tàn bạo. Thắng lợi của phe Đồng minh ở châu Phi giáng cho chúng tôi những đòn mạnh. Đây là giải pháp cuối cùng với người Do Thái... phải hiểu là một biện pháp quá hiểm ác. Tôi... - Anh ta dừng lời, đăm đăm nhìn chị, - tôi muốn bảo vệ chị.

Beck tiến đến gần Vianne, và chị nhích lại gần anh ta, dù biết đó là một sai lầm.

- Anh đã làm điều đó rồi. - Chị đáp và ngước nhìn anh.

Sophie chạy ào vào bếp.

- Ari đói rồi, mẹ ơi. Nó đang kêu khóc.

Beck dừng lại. Vươn qua chị - bàn tay anh ta chạm nhẹ vào cánh tay chị -, Beck nhặt một cái dĩa trên quầy. Anh xiên một miếng xúc xích ngon lành, một miếng khoai tây màu nâu giòn tan và một khoanh hành tây.

Lúc ăn, Beck đăm đăm nhìn Vianne. Lúc này, anh ta ở gần đến mức chị có thể cảm thấy hơi thở của anh ta trên má mình.

- Chị là người nấu ăn tuyệt khéo.

- Cảm ơn, - chị nói, giọng sít sao.

Anh ta lùi lại.

- Tôi rất tiếc không thể ở lại ăn tối. Tôi phải đi thôi.

Vianne rứt cái nhìn chăm chú khỏi anh ta và mỉm cười với Sophie.

- Dọn bàn cho ba người, - chị nói.

+++++

Lát sau, trong lúc bữa tối sôi trên bếp lò, Vianne gọi bọn trẻ lên giường.

- Sophie, Ari, lại đây nào. Mẹ cần nói chuyện với các con.

- Gì thế, mẹ? - Sophie hỏi, trông nó đầy lo lắng.

- Bọn chúng đang trục xuất người Do Thái Pháp. - Chị dừng lại. - Kể cả trẻ con.

Sophie bất giác hít một hơi và nhìn bé Ari lên ba đang vui sướng nhảy tưng tưng trên giường. Nó quá bé để biết về nhân dạng mới. Vianne có thể bảo nó từ nay cho đến mãi mãi sau này, tên nó là Daniel Mauriac và thằng bé sẽ không hiểu vì sao. Nếu nó tin mẹ nó trở về và đợi, thì sớm hay muộn nó cũng mắc sai lầm sẽ khiến nó bị trục xuất và có khi cả nhà bị chết. Chị không thể liều lĩnh như thế. Chị sẽ phải làm tan nát trái tim thằng bé để bảo vệ tất cả.

Tha thứ cho mình nhé, Rachel.

Chị và Sophie nhìn nhau. Cả hai đều hiểu việc phải làm, nhưng liệu có người mẹ nào nỡ làm việc này với con trai của một người mẹ khác?

- Ari, - chị nói nhẹ nhàng, nâng mặt thằng bé trong đôi bàn tay mình. - Mẹ con đang ở trên Thiên đường với các thiên thần. Mẹ con sẽ không trở về.

Nó ngừng nhảy.

- Cái gì ạ?

- Mẹ con đã ra đi mãi mãi, - Vianne nói lại lần nữa, chị cảm thấy nước mắt mình dâng lên và tuôn rơi. Chị sẽ phải nhắc đi nhắc lại việc đó cho đến khi nó tin. - Bây giờ, mẹ là mẹ của con. Và tên con sẽ là Daniel.

Thằng bé nhăn mặt, nhai nhóp nhép mặt trong của má và xòe các ngón tay như đang đếm.

- Cô bảo là mẹ con không về. Vianne ghét phải nói chính những lời mình đang nói ra: - Mẹ con không về. Mẹ con chết rồi. Giống con thỏ non chúng ta vừa mất tháng trước, nhớ không? - Họ đã chôn nó trong sân theo đúng nghi thức.

- Chết giống con thỏ con á? - Nước mắt dâng đầy cặp mắt nâu, chảy giàn giụa, miệng nó run run. Vianne bế thằng bé lên, ôm và xoa xoa lưng nó. Nhưng chị không thể dỗ nó cho đủ, cũng không thể buông nó ra. Cuối cùng, chị ngả người đủ để nhìn thấy nó.

- Con có hiểu không... hở Daniel?

- Em sẽ là em trai của chị, - Sophie nói, giọng con bé run run. - Thật đấy.

Vianne cảm thấy đau nhói lòng, nhưng không còn cách nào khác để giữ an toàn cho con trai của Rachel. Chị cầu cho nó đủ trẻ thơ để quên mình là Ari, và nỗi buồn của lời cầu nguyện ấy tràn ngập.

- Nói đi, - chị nói, bình tĩnh. - Nói với mẹ tên con là gì nào.

- Daniel, - thằng bé nói, rõ là lúng túng, chỉ cố làm vui lòng người lớn.

Đêm hôm đó, Vianne luyện cho thằng bé nói câu ấy hàng chục lần, trong lúc ăn xúc xích với khoai tây và sau đó, khi họ rửa bát đĩa và thay quần áo đi ngủ. Chị cầu cho mẹo này đủ cứu nó, cầu cho giấy tờ của nó được cho qua. Chị sẽ không bao giờ được gọi nó hoặc nghĩ nó là Ari. Ngày mai, chị sẽ cắt tóc nó ngắn hết mức có thể. Sau đó, chị sẽ vào thành phố và kể cho mọi người (bà Hélène Ruelle hay ngồi lê đôi mách là người đầu tiên) về đứa trẻ chị nhận nuôi từ người em họ đã mất ở Nice.

Cầu Chúa phù hộ cho tất cả bọn họ.