Kể cả trong một ngày tháng Ba trời xanh biếc như thế này, căn hộ trên đại lộ La Bourdonnais vẫn như một lăng mộ. Bụi phủ kín mọi bề mặt và đóng thành nhiều lớp trên sàn. Vianne đến các cửa sổ, giật hết những mành mành bôi đen xuống, để ánh sáng ùa vào căn phòng, lần đầu tiên sau nhiều năm.

Trông như một thời gian dài không ai ở trong căn hộ này. Chắc là từ ngày cha chị bỏ đi cứu Isabelle.

Những bức tranh vẫn còn trên tường, đồ đạc vẫn nguyên tại chỗ. Một số cái đã bị lấy xuống làm củi đốt và chất đống trong một góc. Trên bàn phòng ăn có một bát xúp trống không và cái thìa. Các tập thơ tự xuất bản của cha chị xếp thành hàng trên mặt lò sưởi.

- Trông có vẻ như Isabelle không ở đây. Chúng ta phải đến khách sạn Lutetia thôi.

Vianne biết chị nên thu dọn các thứ của gia đình, coi đó là tàn dư của một cuộc đời khác, nhưng lúc này chị không thể làm việc đó. Chị không muốn. Cứ để sau.

Chị, Antoine và Sophie liền rời căn hộ. Trên phố bên ngoài, xung quanh họ là những dấu hiệu phục hồi. Dân Paris như những con chuột chũi ra ánh nắng sau nhiều năm sống trong tăm tối. Nhưng khắp nơi vẫn còn những hàng người dài đợi mua thực phẩm, đồ ăn thức uống vẫn phải phân phối và rất thiếu thốn. Cuộc chiến có lẽ đang dần đến hồi kết - quân Đức rút lui ở khắp nơi - nhưng vẫn chưa chấm dứt.

Họ đến khách sạn Lutetia, từng là nơi an toàn cho lực lượng Kháng chiến trong thời chiếm đóng, hiện giờ là trung tâm tiếp đón tù nhân từ các trại trở về.

Vianne đứng trong hành lang thanh lịch, đông đúc. Lúc nhìn quanh, chị cảm thấy nôn nao và lấy làm mừng vì đã để Daniel ở lại với Mẹ Nhất. Khu vực tiếp đón đầy những người gầy như cái que, đầu trọc, mắt đờ đẫn, ăn mặc rách rưới. Trông họ giống những xác chết. Các bác sĩ, nhân viên Hồng Thập tự và cánh nhà báo đi đi lại lại giữa họ.

Một người đến gần Vianne, dí một tấm ảnh đen trắng vào mặt chị.

- Bà có trông thấy con bé không? Tin cuối cùng chúng tôi nghe được là nó ở Auschwitz.

Bức ảnh chụp một cô gái xinh đẹp đứng cạnh chiếc xe đạp, đang mỉm cười rạng rỡ. Cô gái không thể quá mười lăm.

- Không, - Vianne đáp. - Tôi rất tiếc.

Người đó bỏ đi, trông choáng váng y như Vianne cảm thấy.

Vianne nhìn đâu cũng thấy những gia đình lo âu, những tấm ảnh trong các bàn tay run run, van nài cho biết tin những người thân yêu của họ. Bức tường bên phải chị phủ kín những bức ảnh, những tin nhắn, tên tuổi và địa chỉ. Người còn sống đang tìm những người mất tích. Antoine đến gần Vianne, đặt tay lên vai chị.

- Chúng ta sẽ tìm ra cô ấy, V. ạ.

- Mẹ ơi? - Sophie gọi. - Mẹ có sao không?

Chị nhìn con gái.

- Có lẽ chúng ta nên để con ở nhà.

- Đã quá muộn để bảo vệ con rồi, - Sophie đáp. - Mẹ phải biết thế chứ.

Vianne không thích vì đó là sự thật sờ sờ. Chị nắm tay Sophie và cương quyết rẽ đám đông, cùng Antoine bên cạnh. Trong khu vực bên trái, chị thấy nhiều người đàn ông gầy như que củi, mặc áo tù bẩn thỉu trông như những bộ xương đang tụ tập. Sao họ vẫn còn sống được chứ?

Chị không nhận ra mình đã dừng lại lần nữa, cho đến khi một phụ nữ đến trước mặt chị.

- Thưa bà, - người phụ nữ, một nhân viên Hồng Thập tự, nói dịu dàng.

Vianne rời cái nhìn chằm chặp khỏi những người sống sót rách rưới.

- Tôi có nhiều người cần tìm... em gái tôi, Isabelle Rossignol. Nó bị bắt giam vì tội giúp đỡ kẻ thù và bị đưa đi. Bạn thân nhất của tôi là Rachel de Champlain, bị trục xuất. Chồng chị ấy là Marc, bị bắt làm tù binh. Tôi... tôi không biết chuyện gì xảy ra với họ và cách tìm kiếm họ. Tôi có một danh sách các trẻ em Do Thái ở Carriveau. Tôi cần cho các em đoàn tụ với cha mẹ.

Nhân viên Hồng Thập tự là một phụ nữ gầy guộc, tóc hoa râm, nhận tờ giấy và ghi lại những cái tên mà Vianne đưa cho bà.

- Tôi sẽ đến bàn hồ sơ và tra những cái tên này. Còn với trẻ em, mời bà đi với tôi. - Bà ta dẫn họ xuống một căn phòng bên dưới gian chính, có một người đàn ông nom cổ lỗ, ria dài, ngồi sau bàn chồng chất giấy tờ.

- Ông Montand, - nhân viên Hồng Thập tự nói, - bà này có thông tin về một số trẻ em Do Thái.

Ông già ngước nhìn chị qua cặp mắt đỏ ngầu và búng những ngón tay dài, có những túm lông.

- Mời vào.

Nhân viên Hồng Thập tự ra khỏi phòng. Sau những ồn ào và náo động, sự im lặng đột ngột dễ làm họ lúng túng.

Vianne đến gần bàn. Bàn tay chị ẩm mồ hôi. Chị lau tay vào vạt váy.

- Tôi là Vianne Mauriac. Ở Carriveau. - Chị mở xắc và rút ra bản danh sách chị lập tối qua, từ ba bản danh sách chị đã giữ suốt cuộc chiến. Chị đặt nó lên bàn.

- Thưa ông, đấy là những trẻ em Do Thái được che giấu. Các cháu đang ở trại mồ côi thuộc Tu viện Trinité, dưới sự trông nom của Mẹ Nhất Marie-Therese. Tôi không biết làm thế nào để các cháu đoàn tụ với cha mẹ chúng. Ngoại trừ tên, họ trong danh sách. Ari de Champlain đang ở với tôi. Tôi đang tìm kiếm cha mẹ cháu.

- Mười chín em, - ông nói khẽ.

- Tôi biết là không nhiều, nhưng...

Ông ngước nhìn chị như thể chị là một nữ anh hùng, thay vì một người sống sót đang hoảng sợ.

- Đây là mười chín đứa trẻ sẽ phải chết cùng cha mẹ trong các trại tập trung, thưa bà.

- Ông có thể giúp các cháu đoàn tụ với gia đình chúng được không? - Chị hỏi, dịu dàng.

- Tôi sẽ cố, thưa bà. Nhưng buồn thay, phần lớn các em này hiện giờ thực sự là trẻ mồ côi. Các bản danh sách đến từ các trại tập trung đều giống nhau: mẹ chết, bố chết, không họ hàng còn sống ở Pháp. Và rất ít trẻ em sống sót.

Ông lùa bàn tay vào mớ tóc xám thưa thớt trên đầu. - Tôi sẽ chuyển bản danh sách của bà tới OSE ở Nice. Họ đang cố gắng đoàn tụ các gia đình. Xin cảm ơn bà.

Vianne đợi một lát, nhưng ông ta không nói gì thêm. Chị ra gặp chồng và con gái, họ rời khỏi văn phòng và trở lại đám đông những người tị nạn, các gia đình và những người sống sót qua các trại tập trung.

- Bây giờ chúng ta làm gì? - Sophie hỏi.

- Chúng ta đợi tin từ nhân viên Hồng Thập tự, - Vianne đáp.

Antoine chỉ vào bức tường phủ kín những ảnh, tên của người mất tích.

- Chúng ta nên tìm cô ấy ở kia kìa.

Họ nhìn nhau và đều hiểu rõ sẽ đau đớn biết chừng nào khi đứng đó, lục tìm khắp các tấm ảnh những người mất tích. Song họ vẫn đến trước một biển những ảnh, tin nhắn, và bắt đầu tìm kiếm từng cái một.

Họ ở đó gần hai giờ đồng hồ, bà nhân viên Hồng Thập tự trở lại.

- Thưa bà?

Vianne quay lại.

- Tôi xin lỗi, thưa bà. Rachel và Marc de Champlain có tên trong danh sách đã tử vong. Và không có hồ sơ nào về Isabelle Rossignol.

Vianne nghe thấy đã tử vong và cảm thấy một nỗi đau không chịu nổi. Chị quyết gạt cảm xúc sang một bên. Chị sẽ nghĩ đến Rachel sau, khi chỉ có một mình. Chị sẽ cầm cốc champagne ra ngoài, dưới gốc cây thông đỏ và trò chuyện với bạn mình.

- Như thế là sao ạ? Không có hồ sơ nào về Isabelle ư? Tôi đã chứng kiến bọn chúng đưa cô ấy đi.

- Bà hãy về nhà và đợi cô ấy trở về, - nhân viên Hồng Thập tự nói. Bà ta chạm vào cánh tay Vianne. - Xin bà cứ hy vọng. Không phải tất cả các trại tập trung đã được giải phóng hết.

Sophie ngước nhìn mẹ:

- Có khi dì tự biến thành vô hình.

Vianne chạm vào mặt con gái và gượng cười, một nụ cười buồn bã.

- Con lớn thật rồi. Nó làm mẹ vừa tự hào vừa tan nát trái tim.

- Đi thôi, mẹ, - Sophie nói và kéo tay mẹ. Vianne để mặc con gái đưa mình đi. Chị cảm thấy mình như một đứa trẻ hơn là người mẹ lúc họ len qua hành lang đông đúc rồi ra đường phố sáng rỡ bên ngoài.

Nhiều tiếng đồng hồ sau, khi đã ở trên tàu về nhà, ngòi trên ghế gỗ ở toa hạng ba, Vianne đăm đăm nhìn miền quê bị ném bom tan tác. Antoine ngồi gà gật cạnh chị, đầu anh dựa vào cửa sổ cáu bẩn.

- Mẹ thấy thế nào? - Sophie hỏi.

Vianne đặt tay lên cái bụng đã lớn của mình. Một run rẩy nhỏ xíu - một cái đạp - vào lòng bàn tay chị. Chị với tìm bàn tay Sophie.

Sophie cố giằng ra, Vianne vẫn dịu dàng nài ép. Chị đặt bàn tay con gái lên bụng mình.

Sophie cảm nhận cái đạp nhè nhẹ, mắt nó mở to. Nó ngước nhìn Vianne:

- Sao mẹ có thể...

- Cuộc chiến này đã thay đổi tất cả chúng ta, Sophie ạ. Hiện giờ Daniel là em trai con, còn Rachel... đã mất rồi. Nó thực sự là em trai con. Còn đứa trẻ này... nó vô tội...

- Thật khó mà quên được, - Sophie nói khẽ. - Và con sẽ không bao giờ tha thứ.

- Nhưng tình yêu phải mạnh hơn lòng căm thù, hoặc chúng ta sẽ chẳng có tương lai.

Sophie thở dài:

- Con tin thế, - nó nói, có vẻ quá già giặn so với một cô gái ở tuổi mình.

Vianne đặt bàn tay lên đỉnh đầu con gái:

- Chúng ta sẽ nhắc nhở nhau, được không con? Về những ngày đen tối. Chúng ta sẽ trở nên mạnh mẽ vì nhau.

+++++

Điểm danh tiếp diễn trong nhiều giờ. Isabelle khuỵu gối. Giây phút chạm đất, nàng nghĩ phải sống và cố vươn dậy.

Bọn lính tuần tra vòng ngoài cùng đàn chó, lựa chọn những người phụ nữ cho phòng hơi ngạt. Có tin đồn sắp có chuyến đi nữa. Lần này tới Mauthausen, nơi hàng ngàn người đã làm việc đến chết: các tù binh Liên Xô, người Do Thái, phi công phe Đồng minh, tù chính trị. Nghe nói không người nào bước vào qua cổng trại mà bước ra được.

Isabelle ho. Máu bắn khắp lòng bàn tay nàng. Nàng lau vội vào bộ áo bẩn thỉu, trước khi bọn lính gác trông thấy.

Hơi thở cùa nàng bỏng rát, đầu nàng đập thình thịch và đau nhức. Nàng mải tập trung vào cơn đau của mình và mất một lúc mới nhận ra tiếng động cơ.

- Cháu nghe thấy gì không? - Micheline hỏi.

Isabelle cảm thấy cơn chấn động lan khắp các tù nhân. Thật khó mà tập trung tư tưởng khi nàng đang đau khốn đau khổ đến thế. Phổi nàng đau rát theo từng hơi thở.

- Bọn chúng đang bỏ chạy, - nàng nghe thấy.

- Isabelle, nhìn kia!

Lúc đầu nàng chỉ thấy bầu trời xanh trong sáng, cây cối và các tù nhân. Sau đó, nàng nhận ra.

- Lính gác biến hết rồi, - nàng nói bằng giọng khàn khàn, rời rạc.

Các cánh cổng mở loảng xoảng rồi một dòng xe tải Mỹ tràn vào, binh lính ngồi trên ca pô và trên thùng xe, súng trường vắt chéo qua ngực.

Những người Mỹ.

Đầu gối Isabelle quỵ xuống.

- Mich... e... line, - nàng thì thào, tiếng nàng chập chờn, đứt quãng như ý nghĩ của nàng vậy. - Chúng ta... đã... làm được.

+++++

Mùa xuân năm đó, chiến tranh bắt đầu kết thúc. Tướng Eisenhower[1] tuyên bố trên đài phát thanh, buộc nước Đức đầu hàng. Quân Mỹ đã vượt sông Rhine và tiến sâu vào nước Đức, quân Đông minh chiến thắng hết trận này đến trận khác và bắt đầu giải phóng các trại tập trung. Hitler phải sống trong một boong ke.

Song Isabelle vẫn không về nhà.

Vianne để hòm thư leng keng đóng lại.

- Cứ như thể nó biến mất vậy.

Antoine không nói gì. Họ đã tìm kiếm Isabelle trong nhiều tuần lễ. Vianne đứng xếp hàng nhiều giờ gọi điện và gửi vô số thư tới các cơ quan và bệnh viện. Tuần trước họ đã đến thăm thêm một số người từ các trại về, nhưng thảy đều vô ích. Không hề có hồ sơ nào về Isabelle Rossignol ở bất cứ nơi đâu. Cứ như thể nàng đã biến mất khỏi trái đất này - cùng hàng trăm ngàn người khác.

Có lẽ Isabelle đã trải qua nhiều trại tập trung, và chỉ bị bắn một ngày trước khi quân Đồng minh tới. Giả thuyết đó dựa trên việc ở một trong các trại, một nơi tên là Bergen-Belsen, quân Đồng minh đã tìm thấy nhiều đống xác hãy còn ấm lúc giải phóng.

Tại sao?

Để họ không thể nói.

- Đi với anh, - Antoine cầm tay chị. Nó không còn cứng nhắc khi anh chạm vào nữa, nhưng hình như chị không thể thoải mái trong tay anh. Trong nhiều tháng từ ngày Antoine trở về, họ diễn trò yêu thương và cả hai đều biết thế. Anh phân trần không làm tình với chị vì đứa bé và chị tán thành rằng như thế là tốt nhất, nhưng cả hai đều hiểu.

- Anh có một bất ngờ cho em đây, - anh nói và dẫn chị vào sân sau.

Dưới bầu trời xanh ngời sáng, cây thông đỏ trùm bóng nâu mát mẻ. Trên đường đi, vài con gà mái còn lại mổ xuống đất, kêu cục cục và vỗ cánh phành phạch.

Một tấm vải trải giường cũ căng giữa một cành thông đỏ và một cây treo mũ bằng sắt mà Antoine tìm thấy trong nhà kho. Anh dẫn chị tới một trong những chiếc ghế đặt trên sân bằng đá. Trong những năm anh đi vắng, rêu và cỏ đã mọc tràn lan, sang cả phần này trong sân, vì thế cái ghế lung lay trên bề mặt gồ ghề. Chị cẩn thận ngồi xuống, dạo này chị đã kềnh càng, khó di chuyển.

Nụ cười chồng tặng cho chị vừa rạng rỡ niềm vui vừa đáng chú ý vì thân tình.

- Các con và anh đã làm việc suốt ngày hôm nay. Cái này dành cho em.

Các con và anh.

Antoine đứng trước tấm vải võng xuống và đưa cánh tay lành lặn làm động tác chào rất kiểu cách:

- Thưa các quý ông quý bà, trẻ con, những con thỏ và gà gầy khẳng khiu có mùi như cứt...

Đằng sau tấm rèm, Daniel cười khúc khích và Sophie xuỵt nó.

- Theo truyền thống thú vị của Madeleine ở Paris, tôi xin giới thiệu các ca sĩ của Le Jardin, do cô Mauriac đóng vai chính, - bằng cái khoát tay mạnh mẽ, anh mở hé tấm rèm bằng vải trải giường và kéo sang một bên, để lộ một bục gỗ đặt trên cỏ. Trên bục, Sophie đứng cạnh Daniel. Cả hai đều quấn chăn làm áo choàng, một nhánh táo nở hoa cài ở cổ và mũ miện làm bằng thứ kim loại gì đó sáng bóng, trên mũ gắn những viên đá xinh xắn và những mảnh thủy tinh mầu.

- Chào mẹ! - Daniel nói và vẫy tay rối rít.

- Xuỵt, - Sophie ngăn nó. - Nhớ chưa?

Daniel gật đầu, trang trọng.

Chúng xoay người thận trọng - nền gỗ bên dưới bấp bênh - và nắm tay nhau, chúng đứng đối diện với Vianne.

Antoine đưa cái kèn ác mô ni ca ánh bạc lên miệng và thổi một nốt ai oán. Nó lơ lửng trong không khí một lúc lâu, ngân lên mời mọc, sau đó anh bắt đầu thổi.

Sophie cất lời, giọng nó cao và trong trẻo: "Kìa con bướm vàng, kìa con bướm vàng..."

Nó ngồi xổm xuống và Daniel đứng bật dậy, hát: "Xòe đôi cánh, xòe đôi cánh"

Vianne đưa tay lên bịt miệng nhưng không kìm được một tiếng cười khẽ.

Trên sân khấu, bài hát vẫn tiếp tục. Chị có thể thấy Sophie vui sướng biết bao khi được làm một việc mà trước kia là việc thông thường, một buổi biểu diễn nho nhỏ tặng bố mẹ, còn Daniel phải vất vả lắm mới tập trung tốt vào vai mình.

Có cảm giác như cả hai đều rất lôi cuốn và xinh đẹp. Một khoảnh khắc từ cuộc sống trước đây của họ.

Vianne cảm thấy niềm vui bừng nở trong lòng chị.

Chúng ta rồi sẽ ổn thỏa, chị nghĩ và nhìn Antoine. Chị nhìn nửa kia của mình trong bóng rợp của cái cây do cụ nội chị trồng, với giọng hát của bọn trẻ rộn ràng trong không khí, và lại nghĩ: Chúng ta rồi sẽ ổn thỏa.

- ... em... ngồi... xem...

Lúc bài hát kết thúc, Vianne vỗ tay nồng nhiệt. Bọn trẻ cúi chào trang trọng. Daniel vướng phải cái áo choàng bằng vải trải giường và ngã kểnh xuống cỏ, nó cười ầm ĩ. Vianne nặng nề đi tới sân khấu, hôn và khen ngợi các con tới tấp.

- Một ý tưởng thú vị, - chị nói với Sophie, mắt chị sáng ngời yêu thương và tự hào.

- Con tập trung lắm đấy, mẹ ạ, - Daniel hãnh diện khoe.

Vianne không buông các con ra. Tương lai mà chị đã có ý niệm lờ mờ khiến lòng chị tràn ngập niềm vui.

- Con với bố lên kế hoạch đấy, - Sophie nói. - Giống như trước kia, mẹ nhỉ.

- Con cũng lên kế hoạch, - Daniel nói, ưỡn ngực tự hào.

Vianne cười vang:

- Cả hai con hát rất hay. Còn...

- Vianne? - Antoine nói ở phía sau chị.

Chị không thể rời mắt khỏi nụ cười của Daniel.

- Con học vai mình trong bao lâu vậy?

- Mẹ ơi, - Sophie nói khẽ. - Có ai ở đây kìa.

Vianne quay lại.

Antoine đứng gần cửa hậu với hai người đàn ông, cả hai đều mặc com lê đen cũ rích và đội mũ nồi đen. Một người xách cái cặp rách.

- Sophie, con trông em nhé, - Antoine dặn bọn trẻ. - Bố mẹ có việc cần bàn với họ. - Anh đến sau Vianne, đặt tay lên eo lưng chị, giúp chị đứng dậy và giục chị đi trước. Họ lặng lẽ đi hàng một vào trong nhà.

Khi cửa đã khép lại, những người khách quay đối diện với Vianne.

- Tôi là Nathaniel Lerner, - người lớn tuổi hơn nói. Tóc ông ta hoa râm và nước da có màu của vải bị thấm nước trà, với những đốm lão hóa lớn trên má.

- Còn tôi là Rabbi Horowitz, - người kia nói.

- Vì sao các ông tới đây? - Vianne hỏi.

- Chúng tôi đến vì việc của Ari de Champlain, - người Do Thái nói bằng giọng dịu dàng. - Cháu bé có họ hàng ở Mỹ - đúng ra là ở Boston - và họ đã liên hệ với chúng tôi.

Vianne suýt đổ sụp nếu Antoine không kịp đỡ chị.

- Chúng tôi hiểu bà đã đích thân giải cứu mười chín trẻ em Do Thái. Ngay cả khi có các sĩ quan Đức trú đóng ở nhà bà. Việc đó thật ấn tượng, thưa bà.

- Rất quả cảm, - Lerner nói.

Antoine đặt tay lên vai vợ, và cái động chạm ấy khiến chị nhận ra mình đã im lặng khá lâu.

- Rachel là bạn thân nhất của tôi, - chị nói nhỏ nhẹ. Tôi đã cố giúp chị ấy trốn ra Vùng Tự do trước khi bị trục xuất, nhưng...

- Con gái bà ấy đã bị giết, - Lerner nói.

- Sao ông biết chuyện đó?

- Công việc của chúng tôi là thu thập các hồ sơ và hợp nhất các gia đình, - ông ta đáp. - Chúng tôi đã nói chuyện với vài phụ nữ đã ở cùng trại Auschwitz với bà Rachel. Buồn thay, bà ấy chỉ sống ở đó chưa đầy một tháng. Chồng bà ấy, ông Marc, đã bị giết ở Stalag 13A. Ông ấy không được may mắn như chồng bà.

Vianne lặng thinh. Chị biết những người này đang cho chị thời gian suy nghĩ, khiến chị vừa cảm kích vừa căm ghét. Chị không muốn chấp nhận bất cứ điều gì trong việc này.

- Daniel - Ari - sinh ra trước khi Marc ra trận một tuần lễ. Nó không hề nhớ gì về cha mẹ. Để cháu nó tin mình là con trai tôi là cách an toàn nhất.

- Nhưng nó không phải là con bà, thưa bà. - Giọng Lerner dịu dàng nhưng từng lời như nhát quất của ngọn roi.

- Tôi đã hứa với Rachel là sẽ giữ cho thằng bé an toàn, - chị nói.

- Và bà đã làm thế. Còn bây giờ là thời điểm Ari trở về với gia đình nó. Với dân tộc nó.

- Nó sẽ không hiểu đâu, - Vianne lo lắng.

- Có lẽ là không, - Lerner đáp. - Nhưng đó không phải là vấn đề.

Vianne nhìn Antoine cầu cứu.

- Chúng tôi yêu thương nó. Nó là một phần trong gia đình chúng tôi. Nó sẽ ở lại với chúng tôi. Anh muốn nó ở lại phải không, Antoine?

Chồng chị nghiêm trang gật đầu.

Chị quay sang hai người đàn ông:

- Chúng tôi có thể nhận cháu, nuôi dưỡng cháu như con đẻ. Tất nhiên như một người Do Thái. Chúng tôi sẽ kể cho Ari biết nó là ai và đưa cháu đến Hội đường Do Thái...

- Thưa bà, - Lerner thở dài nói.

Horowitz tiến đến gần Vianne, nắm tay chị:

- Chúng tôi biết bà yêu thương cháu và cháu nó yêu bà. Chúng tôi biết Ari còn quá bé không hiểu chuyện, cháu nó sẽ khóc lóc và nhớ bà - có lẽ trong nhiều năm.

- Nhưng các ông vẫn muốn đưa thằng bé đi.

- Bà đã thấy nỗi đau của một đứa trẻ. Tôi đến đây vì nỗi đau của dân tộc tôi. Bà hiểu không ạ? - Mặt ông ta chảy xuống, miệng cong lên thành một nếp nhăn nho nhỏ. - Hàng triệu người Do Thái đã bị giết trong cuộc chiến này, thưa bà. Hàng triệu người. - Ông ta để câu đó lắng xuống.

- Toàn bộ một thế hệ đã mất. Giờ đây chúng tôi cần tập hợp những người ít ỏi còn lại, chúng tôi cần tái tạo. Một đứa trẻ không có hồi ức về nó là ai có thể là mất mát nhỏ, nhưng với chúng tôi, cháu bé là tương lai. Chúng tôi không thể để ông bà nuôi dạy nó theo tôn giáo không phải của nó và đưa nó tới Hội đường mỗi khi ông bà nhớ ra. Ari cần phải sống đúng như bản chất của nó, và sống với dân tộc của nó. Chắc chắn rằng mẹ cháu sẽ muốn như thế.

Vianne nghĩ đến những người chị đã trông thấy ở khách sạn Lutetia, những bộ xương đang đi với cặp mắt khiếp sợ và bức tường vô tận những bức ảnh.

Hàng triệu người đã bị giết.

Một thế hệ đã mất.

Làm sao chị có thể tách Ari khỏi dân tộc nó, gia đình nó? Chị có thể đấu tranh đến chết vì bất cứ đứa con nào của chị, nhưng lúc này không có kẻ thù nào để chị chiến đấu, chỉ là sự mất mát của cả hai bên.

- Ai nhận nuôi nó? - Vianne hỏi, không nhận ra giọng mình lạc đi.

- Em họ của mẹ cháu. Cô ấy có một con gái mười một tuổi và một con trai lên sáu. Họ sẽ yêu thương Ari như con mình.

Vianne không đủ sức để gật đầu hoặc lau nước mắt chảy giàn giụa.

- Họ có thể gửi ảnh cho chúng tôi không?

Horowitz nhìn vào mắt chị:

- Thằng bé cần phải quên bà, để bắt đầu một cuộc đời mới, thưa bà. Trong thâm tâm, Vianne hiểu được sự đúng đắn của câu nói đó.

- Khi nào các ông đưa cháu đi?

- Bây giờ, - Lerner nói.

Bây giờ.

- Chúng ta không thể thay đổi việc này được sao? - Antoine hỏi.

- Không, thưa ông, - Horowitz nói. - Trở về với dân tộc mình là một việc hợp lý với Ari. Nó là một trong những đứa trẻ may mắn, vẫn còn gia đình đang sống.

Vianne cảm thấy Antoine nắm lấy tay chị. Anh đưa chị tới cầu thang, kéo để chị chuyển động. Chị trèo lên các bậc gỗ mà cảm thấy chân mình nặng như chì, không sao điều khiển nổi.

Trong phòng ngủ của đứa con trai (không, không phải con trai chị), chị đi lại như người mộng du, thu nhặt số quần áo ít ỏi và đồ dùng của nó. Một con khỉ nhồi bông đã mất mắt sau những cái vuốt ve, một mẩu gỗ hóa thạch nó tìm thấy bên sông trong mùa hè năm ngoái, và tấm chăn Vianne may từ những mảnh quần áo đã chật của nó. Mặt sau tấm chăn, chị đã thêu: “Bố mẹ và Sophie yêu Daniel của chúng ta”.

Chị nhớ lần đầu tiên đọc dòng này, nó hỏi: “Bố đang về à?”, chị gật đầu và bảo các gia đình đều có cách tìm ra đường trở về nhà.

- Em không muốn mất nó. Em không thể...

Antoine ôm chặt vợ và để chị khóc. Cuối cùng khi chị đã nín, anh thì thầm vào tai chị:

- Em là người mạnh mẽ mà. Chúng ta phải làm thế thôi. Chúng ta yêu nó, nhưng nó không phải của chúng ta.

Chị đã chán là người mạnh mẽ. Chị có thể chịu được bao nhiêu mất mát đây?

- Em có muốn anh nói với nó không? - Antoine hỏi.

Chị muốn anh làm việc đó, muốn hơn hết thảy, nhưng đây là việc của người mẹ.

Bằng đôi bàn tay run rẩy, chị nhét đồ đạc của Daniel - Ari vào cái ba lô vải bạt rách rồi bước ra khỏi phòng, một phút sau mới nhận ra chị đã để Antoine lại thì đã quá muộn. Chị phải huy động mọi sức lực để thở và di chuyển. Chị mở cửa phòng ngủ của mình, lục lọi khắp tủ đứng cho đến khi tìm thấy một bức ảnh nhỏ đóng khung của chị với Rachel. Nó là tấm ảnh duy nhất chị có của Rachel. Khoảng mươi, mười hai năm trước. Chị viết tên của họ vào đằng sau rồi nhét nó vào túi ba lô và rời khỏi phòng. Phớt lờ những người đàn ông ở dưới nhà, chị ra sân sau, nơi bọn trẻ vẫn mặc áo choàng và đội mũ miện đang chơi trên sân khấu dựng tạm.

Ba người đàn ông đi theo chị.

Sophie ngước nhìn họ.

- Mẹ à?

Daniel cười. Chị sẽ nhớ chính xác âm thanh ấy trong bao lâu? Chắc không đủ dài. Bây giờ thì chị biết điều đó. Nhiều hồi ức - dù là tốt đẹp nhất của họ - đã phai nhòa.

- Daniel? - Chị phải hắng giọng và cố lần nữa. - Daniel? Con có thể tới đây không?

- Có chuyện gì không ổn hở mẹ? Trông mẹ như đang khóc. -

Sophie hỏi.

Chị tiến tới, ghì chặt cái ba lô vào bên sườn:

- Daniel?

Thằng bé cười toét với chị.

- Mẹ muốn chúng con hát lại lần nữa hở mẹ? - Nó hỏi và nắn lại cái mũ miện cho ngay ngắn lúc lệch sang một bên.

Nó bước nhẹ tới chỗ chị, kéo cái áo choàng sang một bên cho khỏi giẫm phải.

Chị quỳ xuống cỏ và nắm bàn tay nó.

- Mẹ không biết làm thế nào cho con hiểu chuyện này. - Giọng chị nghẹn ngào. - Sớm hay muộn mẹ cũng phải kể với con tất cả. Khi nào con lớn hơn. Thậm chí, chúng ta sẽ đi tới ngôi nhà cũ của con. Nhưng đã đến lúc rồi, thuyền trưởng Dan ạ.

Nó nhăn mặt.

- Mẹ nói thế nghĩa là gì ạ?

- Con biết là chúng ta rất yêu con, - chị nói.

- Vâng, mẹ à, - Daniel đáp.

- Chúng ta yêu con, và đã yêu ngay từ lúc con bước vào cuộc đời của chúng ta, nhưng trước đó, con thuộc về một gia đình khác. Con có mẹ và bố khác, và họ cũng yêu con.

Daniel cau mày,

- Con có mẹ khác à?

Đứng sau Vianne, Sophie nói:

- Ôi, không...

- Mẹ con tên là Rachel de Champlain, và yêu con bằng cả trái tim. Bố con là một người đàn ông can đảm, tên là Marc. Mẹ mong ước khi con trưởng thành mẹ sẽ kể cho con những chuyện về họ, nhưng mẹ không thể, - chị lau nước mắt, - vì em họ của mẹ con cũng yêu con, và dì ấy muốn con đến sống với họ ở Mỹ, ở đấy họ có nhiều thứ để ăn và nhiều đồ để chơi.

Những giọt nước tràn đầy mắt thằng bé.

- Nhưng mẹ là mẹ con. Con không muốn đi.

Vianne muốn nói: “Mẹ cũng không muốn con đi”, nhưng như thế chỉ làm nó hoảng sợ hơn, mà việc cuối cùng của một người mẹ là làm cho nó cảm thấy an toàn.

- Mẹ biết, - chị nói khẽ, - nhưng con sẽ yêu cuộc sống đó, thuyền trưởng Dan ạ, gia đình mới của con sẽ yêu thương và chiều chuộng con. Có khi họ có một con cún con, như con vẫn muốn.

Nó bắt đầu khóc, và chị kéo nó vào vòng tay mình. Có lẽ sự can đảm lớn nhất trong đời chị là buông nó ra. Chị đứng lên. Hai người đàn ông xuất hiện bên cạnh chị ngay lập tức.

- Chào anh bạn, - Horowitz nói với Daniel, tặng nó một nụ cười niềm nở.

Daniel khóc thét.

Vianne cầm tay Daniel và dẫn nó xuyên qua nhà, ra sân trước, qua cây táo chết đầy những dải vải tưởng nhớ, qua cái cổng vỡ tới chiếc ô tô Peugeot màu xanh đỗ ở lề đường.

Lerner vào ghế lái trong lúc Horowitz đợi gần cái cản sau. Động cơ nổ, khói tuôn ra khỏi ống xả.

Horowitz mở cửa sau. Nhìn Vianne lần cuối cùng, buồn bã, ông ta trườn vào ghế, vẫn để cửa xe mở.

Sophie và Antoine đến cạnh chị, cùng cúi xuống ôm ghì Daniel.

- Cả nhà sẽ luôn yêu em, Daniel, - Sophie nói. - Chị hy vọng em sẽ nhớ chúng ta.

Vianne biết chị là người duy nhất có thể đưa Daniel vào xe. Nó chỉ tin mình chị.

Trong tất cả những việc đau lòng, kinh khủng mà chị đã làm trong thời chiến, không việc nào tổn thương, tồi tệ hơn việc này: chị cầm tay Daniel và dẫn nó vào trong chiếc ô tô sẽ đưa nó xa hẳn chị. Nó trèo vào ghế sau.

Daniel chằm chằm nhìn chị qua hàng nước mắt, những giọt nước mắt bối rối.

- Mẹ ơi? Sophie nói: - Đợi một phút! - và chạy vào trong nhà. Lát sau, nó trở lại với gấu bông Bébé và giúi con thú bông cho Daniel.

Vianne cúi xuống nhìn vào mắt nó:

- Giờ con phải đi rồi, Daniel. Hãy tin mẹ.

Môi dưới thằng bé run run. Nó nắm chặt thứ đồ chơi vào ngực:

- Vâng, mẹ ơi.

- Con hãy ngoan nhé.

Horowitz chồm tới và đóng cửa xe lại.

Daniel lao tới cửa xe, ép lòng bàn tay vào kính. Nó vừa khóc, vừa gọi:

- Mẹ ơi! Mẹ ơi!

Họ có thể nghe thấy tiếng gào thét của nó nhiều phút, sau khi chiếc ô tô đã chạy.

Vianne nói khe khẽ:

- Chúc con có cuộc sống tốt đẹp, Ari de Champlain.

❀ ❀ ❀

[1] Dwight D. Eisenhower (1890-1969): Tướng Mỹ, tổng chỉ huy quân Đồng minh ở châu Âu trong Thế chiến II, là Tổng thống thứ 34 của Mỹ (1953-1961).