Ngày 27 tháng Tư năm 1995

Duyên hải Oregon

Tôi bị buộc chặt như một con gà đem quay. Tôi biết những đai an toàn hiện đại này là tốt, nhưng chúng làm tôi cảm thấy tù túng. Tôi thuộc về một thế hệ không mong được che chở khỏi bất cứ hiểm nguy nào.

Tôi nhớ mình đã quen như thế, từ những ngày con người phải có những lựa chọn nhanh chóng. Chúng tôi biết những rủi ro nhưng vẫn phải liều. Tôi nhớ đã lái xe quá nhanh trong chiếc Chevrolet cũ kỹ của mình, bàn chân tôi nhấn mạnh ga, vừa hút thuốc lá vừa lắng nghe Price hát “Lawdy, Miss Clawdy” qua cái loa nhỏ màu đen trong lúc các con tôi lăn ở ghế sau như những quả bowling.

Con trai tôi sợ tôi hẫng hụt vì việc này, và đó là một nỗi sợ có lý. Trong tháng qua, cả cuộc đời tôi đã đảo lộn hoàn toàn. Tấm biển ĐÃ BÁN treo ở sân trước và tôi đang rời khỏi nhà.

- Đường lái xe vào nhà này đẹp, mẹ nhỉ? - Con trai tôi nói. Nó là thế đấy, nó lấp đầy khoảng không bằng lời lẽ, và nó chọn lời cẩn thận. Sự chính xác đã làm cho thằng bé trở thành một bác sĩ phẫu thuật giỏi.

- Ừ.

Nó rẽ vào bãi đỗ xe. Giống như đường lái xe, bãi đỗ được viền bằng cây cối đang nở hoa. Những bông hoa trắng muốt bé xíu rơi xuống mặt đất giống những mẩu đăng ten trên sàn nhà bác thợ may, tương phản hoàn toàn với lớp nhựa đường đen bóng.

Tôi lóng ngóng với cái đai an toàn lúc chúng tôi đỗ lại. Hồi này, tay tôi không còn tuân theo ý muốn của tôi nữa. Nó làm tôi thất vọng đến nỗi tôi buột miệng rủa thật to.

- Để con làm cho, - Julien nói và với sang bên, mở khóa dây an toàn cho tôi.

Thằng bé ra khỏi ô tô và đến bên cửa xe của tôi trước khi tôi kịp cầm lấy xắc.

Cửa mở. Nó nắm lấy tay tôi và giúp tôi ra khỏi xe. Trong khoảng cách ngắn ngủi giữa bãi xe và lối vào, tôi phải dừng lại hai lần để lấy hơi.

- Thời gian này trong năm, cây cối đẹp quá, - con trai tôi nói lúc chúng tôi cùng băng qua bãi xe.

- Ừ. - Chúng là những cây mận đang nở hoa, màu hồng phớt và tuyệt đẹp, nhưng bất chợt tôi nghĩ đến những cây dẻ nở rộ dọc đại lộ Champs Élysées.

Con trai tôi nắm chặt bàn tay tôi. Một cách nhắc nhở là nó hiểu nỗi đau phải rời ngôi nhà từng là nơi ẩn náu của tôi gần năm chục năm nay. Nhưng bấy giờ là lúc nhìn về phía trước, chứ không phải nhìn lại đằng sau.

Đến Nhà hưu trí và dưỡng lão Ocean Crest.

Công bằng mà nói, trông nó không tệ, có lẽ hơi công nghiệp, với những cửa sổ thẳng đứng cứng nhắc và bãi cỏ đằng trước được chăm sóc hoàn hảo, cờ Mỹ bay trên cửa. Một tòa nhà dài và thấp. Xây dựng từ những năm 70, tôi đoán thế, từ hồi mọi thứ đều xấu xí. Hai chái nhà vươn ra từ sân trung tâm, nơi tôi hình dung những người già ngồi trong xe lăn, mặt quay về mặt trời, chờ đợi. Tạ ơn Chúa, tôi không ở phía Đông của tòa nhà - chái của viện điều dưỡng. Dẫu sao cũng còn chưa. Tôi vẫn có thể tự xoay xở được, ơn trời, và tôi vẫn còn chăm nom căn hộ của tôi được.

Julien mở cửa cho tôi, và tôi vào trong nhà. Thứ đầu tiên tôi nhìn thấy là một khu vực đón tiếp rộng rãi, trang hoàng trông như bàn tiếp tân của một khách sạn ven biển, với một cái lưới đánh cá đầy những vỏ sò treo trên tường. Tôi tưởng tượng đến lễ Giáng sinh, người ta mắc những đồ trang trí vào tấm lưới và những cái bít tất vào mép bàn. Chắc sẽ có những tấm biển HO-HO-HO đính lên tường vào ngày sau lễ Tạ ơn.

- Đi nào, mẹ.

Ồ, phải rồi. Không được lần lữa, la cà.

Nơi này có mùi gì thế nhỉ? Bánh pút đinh tapioca và mì gà.

Những món ăn mềm.

Dù thế nào tôi vẫn đi. Có một việc tôi không bao giờ làm là dừng lại.

- Chúng ta đến nơi rồi, - con trai tôi nói và mở cửa phòng 317A.

Nói thật, nó đàng hoàng. Căn hộ nhỏ, một phòng ngủ. Bếp nép vào một góc cạnh cửa, từ đó người ta có thể nhìn ra một quầy formica và thấy một bàn ăn, bốn cái ghế và phòng khách, có bàn nước, sofa và hai ghế bành xếp quanh một lò sưởi gas.

Chiếc tivi ở góc phòng là loại đời mới, gắn với đầu VCR. Có ai đó - chắc là con trai tôi, đã xếp một chồng những bộ phim ưa thích của tôi trên giá sách. Jean de Florette, Nghẹt thở, Cuốn theo chiều gió.

Tôi thấy các món đồ đạc của mình: chiếc khăn quàng len tôi đan vắt trên lưng sofa, những cuốn sách của tôi trên giá. Trong phòng ngủ kích thước vừa phải, những lọ thuốc - một lô các ống nhựa nhỏ màu cam xếp thành hàng ngay ngắn trên chiếc bàn đầu giường kê ở phía của tôi. Phía của tôi trên giường. Thật buồn cười, nhưng có một số thứ không hề thay đổi sau khi chồng tôi qua đời, và đấy là một trong số đó. Bên trái giường là của tôi mặc dù chỉ còn mình tôi trên đó. Ở chân giường là cái rương mà tôi đòi mang đi bằng được.

- Mẹ có thể thay đổi ý định, - con tôi nói khẽ. - Về nhà cùng con đi.

- Chúng ta đã nói chuyện này rồi, Julien. Con quá bận rộn. Con không cần phải lo cho mẹ 24/7.

- Mẹ tưởng con sẽ đỡ lo khi mẹ ở đây sao?

Tôi nhìn nó, tôi yêu đứa con này vô cùng và biết rằng cái chết của tôi sẽ tàn phá nó. Tôi không muốn nó thấy tôi chết dần chết mòn. Tôi cũng không muốn các con gái của nó thấy điều đó. Tôi hiểu rằng có một số hình ảnh một khi đã thấy sẽ không bao giờ quên. Tôi muốn các con cháu nhớ đến tôi như bây giờ, chứ không phải như tôi sẽ là khi căn bệnh ung thư tiến triển.

Julien đưa tôi vào phòng khách nhỏ và đặt tôi ngồi lên đi vãng. Trong lúc tôi đợi, nó rót cho hai mẹ con ít vang và đến ngồi cạnh tôi.

Tôi đang nghĩ mình sẽ cảm thấy ra sao khi nó rời đi, và tôi chắc nó cũng nghĩ y như vậy. Thở dài, Julien thò tay vào trong cặp và lấy ra một xấp phong bì. Thở dài thay cho lời nói, một tiếng thở dài chuyển tiếp. Tôi nghe thấy trong đó khoảnh khắc lúc tôi rời bỏ một cuộc sống và bước sang cuộc sống khác. Trong phiên bản cuộc đời mới mẻ, giản tiện này, tôi được con trai chăm sóc thay vì ngược lại. Song nó không làm cho mẹ con tôi thực sự dễ chịu.

- Con đã thanh toán các hóa đơn tháng này. Đây là những cái con không biết làm thế nào. Con nghĩ hầu hết là thư từ linh tinh.

Tôi cầm xấp thư trong tay nó và sắp xếp lại. Một bức thư cá nhân của Ủy ban Olympics đặc biệt... một đề xuất đánh giá chất lượng vải bạt che mái hiên miễn phí... một tin nhắn của nha sĩ nhắc đã sáu tháng kể từ cuộc hẹn cuối cùng.

Một lá thư từ Paris.

Có nhiều dấu đỏ trên phong bì, dường như nhân viên bưu điện đã phải mò mẫm hết nơi này đến nơi kia hoặc phát không đúng người.

- Mẹ à? - Julien nói. Nó rất tinh ý và không bỏ lỡ điều gì. - Cái gì thế ạ?

Lúc nó với lấy cái phong bì, tôi muốn nắm lấy, giữ khỏi tay nó, nhưng những ngón tay tôi không còn tuân theo ý muốn của tôi nữa. Tim tôi đập loạn nhịp.

Julien mở phong bì, rút ra một tấm thiếp màu nâu tái. Một giấy mời.

- Ở Pháp mẹ ạ, - nó nói. - Nói gì đó về Huân chương Chiến công. Hồi Thế chiến II hở mẹ? Cái này của bố phải không?

Tất nhiên rồi. Đàn ông lúc nào cũng tưởng chiến tranh chỉ là việc của họ.

- Ở góc có chữ viết tay. Là gì hở mẹ?

Chiến tranh. Từ ấy nở ra quanh tôi, xòe đôi cánh quạ đen, trở nên to lớn đến mức tôi không sao ngoảnh đi nổi. Trái với ý muốn, tôi cầm lấy giấy mời. Một cuộc gặp mặt của các passeur ở Paris.

Họ muốn tôi tham dự.

Sao tôi có thể chết đi mà không nhớ tới mọi chuyện đó - những việc kinh khủng tôi đã làm, bí mật tôi giữ kín, người đàn ông tôi đã giết... và con người lẽ ra tôi nên giết?

- Mẹ à? Passeur là gì?

Tôi hầu như không thể đủ sức để cất lời.

- Là người giúp đỡ người khác trong chiến tranh.