Trong những khoảnh khắc cuối cùng trước lúc rạng đông, Vianne ngồi gần nấm đất mới. Chị muốn cầu nguyện, nhưng chị cảm thấy niềm tin của mình ở mãi đâu đâu, chỉ còn là tàn dư trong cuộc sống của người phụ nữ khác.

Chị chậm rãi đứng dậy.

Lúc bầu trời ngả màu xanh nhạt hơi pha đỏ, rồi sang màu hồng - đẹp đến trớ trêu - chị vào mảnh sân sau, nơi những con gà mái kêu cục cục và đập cánh lúc chị đến bất ngờ. Chị cởi bỏ bộ quần áo đẫm máu, để thành một đống trên mặt đất, rồi rửa ráy ở máy bơm. Sau đó, chị rút một áo choàng đêm bằng lanh trên dây phơi, mặc lên người rồi vào trong nhà.

Cơ thể chị mệt mỏi và tinh thần rệu rã, nhưng không thể nghỉ ngơi. Chị châm ngọn đèn dầu và ngồi xuống đi văng. Nhắm mắt lại, chị thử hình dung Antoine ở bên cạnh. Lúc này chị sẽ nói gì với anh? Em không biết làm gì cho phải nữa. Em muốn che chở Sophie và giữ cho con an toàn, nhưng an toàn có gì là tốt đẹp nếu con nó lớn lên trong một thế giới con người biến mất không để lại dấu vết chỉ vì họ thờ phụng một Chúa Trời khác? Nếu em bị bắt giam...

Cửa căn phòng dành cho khách bật mở. Chị nghe thấy Beck đi đến chỗ chị. Anh ta đã ăn vận chỉnh tề, mới cạo râu, và bản năng mách bảo chị anh ta đang đợi chị về. Đang lo lắng cho chị.

- Chị đã về, - Beck nói.

Chị biết chắc anh ta đã trông thấy vài giọt máu hoặc đất ở đâu đó trên người chị, trên thái dương hoặc trên mu bàn tay chị. Một lúc ngừng lặng hầu như không thể nhận thấy, chị biết anh ta đợi chị nhìn mình, kể lại việc đã diễn ra, nhưng chị chỉ ngồi đó. Nếu mở miệng, hẳn chị sẽ la hét. Hoặc nhìn anh ta, chị có thể bật khóc, có thể hỏi gặng vì sao những đứa trẻ lại bị bắn trong bóng tối chẳng vì lý do gì.

- Mẹ ơi? - Sophie nói lúc bước vào phòng. - Con tỉnh dậy không thấy mẹ trên giường, con sợ quá.

Chị siết chặt bàn tay con trên lòng.

- Mẹ xin lỗi, Sophie.

- Vậy tôi phải đi đây. Tạm biệt. - Beck nói.

Cửa vừa khép lại sau anh ta, Sophie đến gần hơn. Mắt nó trông hơi nhòe nhoẹt. Mệt mỏi.

- Mẹ làm con sợ, mẹ ơi. Có chuyện gì thế ạ?

Vianne nhắm mắt lại. Chị sẽ kể cho con gái cái tin khủng khiếp này, còn sau đó thì sao? Chị sẽ ôm nó, vuốt tóc nó, để nó khóc còn chị phải tỏ ra mạnh mẽ. Chị đã chán phải là người mạnh mẽ lắm rồi.

- Đi nào Sophie, - chị nói và đứng dậy. - Mẹ con mình sẽ ngủ thêm chút nữa nếu có thể.

+++++

Chiều hôm ấy, trong thành phố, Vianne đợi nhìn thấy binh lính tập hợp, súng trường lăm lăm, các xe cảnh sát đỗ ở quảng trường thành phố, đàn chó kéo căng dây dắt, các sĩ quan SS quần áo đen ngòm, một cái gì đó cho thấy rắc rối.

Nhưng chẳng có gì khác với lệ thường.

Chị và Sophie ở Carriveau suốt cả ngày, đứng xếp hàng tuy Vianne biết là phí thời giờ, hai mẹ con đi từ phố này sang phố khác. Ban đầu, Sophie nói chuyện không ngừng. Vianne chỉ chú ý hờ hững. Làm sao chị có thể tập trung vào những câu chuyện thông thường ấy, khi Rachel và Ari đang ẩn nấp trong tầng hầm còn Sarah đã mất?

- Mẹ con mình về được không, mẹ? - Sophie nói lúc gần ba giờ chiều. - Chẳng còn gì mà mua cả. Chúng ta chỉ phí phạm thời gian thôi.

Chắc là Beck đã lầm. Hoặc có lẽ anh ta chỉ cảnh báo quá mức thôi.

Chắc chắn bọn chúng sẽ không vây bắt và giam giữ những người Do Thái vào giờ này. Ai cũng biết những cuộc bắt giữ chưa bao giờ xảy ra trong giờ ăn. Bọn Đức Quốc xã quá ư đúng giờ và ngăn nắp trong việc này, thêm nữa, chúng rất mê đồ ăn và rượu vang của Pháp.

- Được, Sophie ạ. Chúng ta có thể về nhà.

Họ ra khỏi thành phố. Vianne vẫn cảnh giác, nhưng thấy không có chuyện gì, đường phố đỡ đông hơn thường lệ. Sân bay rất im ắng.

- Sarah có thể sang chơi không mẹ? - Sophie hỏi lúc Vianne mở cánh cổng xiêu vẹo.

Sarah.

Vianne nhìn xuống Sophie.

- Trông mẹ buồn quá, - con gái chị nhận xét.

- Mẹ buồn thật, - Vianne nói khẽ.

- Mẹ đang nghĩ đến bố phải không?

Vianne hít một hơi thật sâu rồi từ từ thở ra. Sau đó, chị nói dịu dàng:

- Đi với mẹ, - rồi chị dẫn Sophie tới dưới gốc cây táo, nơi con bé và Sarah đã ngồi cùng nhau.

- Mẹ ơi, mẹ làm con sợ.

Vianne biết chị phải nói ra một việc vô cùng tệ hại, nhưng chị không biết phải làm thế nào. Sophie quá lớn nên không thể nói dối, nhưng còn quá trẻ để nói sự thật. Vianne không thể kể với nó rằng Sarah đã bị bắn trong lúc cố vượt qua biên giới. Con gái chị có thể nói những điều không nên nói với những người không đáng nghe.

- Mẹ ơi?

Vianne đưa hai bàn tay nâng mặt Sophie lên.

- Sarah đã chết tối qua, - chị thận trọng nói.

- Chết? Bạn ấy có ốm đâu.

Vianne cứng rắn lại.

- Đôi khi sự việc lại xảy ra như thế. Chúa đã bất ngờ mang Sophie đi. Bạn ấy đang ở trên Thiên đường. Với bà nội bạn ấy và bà nội con.

Sophie rứt ra, nó đứng phắt dậy và lùi lại.

- Mẹ tưởng con là đồ ngu chắc?

- Con định nói gì-ì vậy?

- Bạn ấy là người Do Thái.

Lúc này, Vianne ghét cái vẻ chị nhìn thấy trong mắt con. Không có gì là trẻ thơ trong cái nhìn trừng trừng của Sophie - không ngây thơ, không chất phác, không hy vọng. Không cả tiếc thương. Chỉ có sự giận dữ.

Một người mẹ giỏi giang hơn sẽ nhào nặn cơn giận kia thành sự mất mát, và sau đó thành một kỷ niệm của tình yêu thương mà con người có thể giữ mãi, nhưng Vianne quá trống rỗng nên ngay lúc này không thể là một người mẹ như thế. Chị không thể nghĩ ra một lời dối trá vô ích.

Chị rứt diềm đăng ten ở tay áo ra.

- Con có thấy sợi chỉ đỏ ở cành cây trên đầu chúng ta không?

Sophie ngước nhìn. Sợi chỉ đỏ đã phai màu, nhưng vẫn còn nổi bật trên cành cây màu nâu, giữa đám lá xanh tươi và những quả táo còn xanh. Nó gật đầu.

- Mẹ buộc nó ở đấy để nhớ bố con. Sao con không buộc dải đăng ten này để nhớ đến bạn ấy mỗi khi mẹ con ta ra ngoài.

- Nhưng bố con chưa chết! - Sophie phản bác. - Mẹ đang nói dối...

- Không. Không. Chúng ta nhớ đến sự thiếu vắng cũng như mất mát, đúng vậy không con?

Sophie cầm dải đăng ten trong tay. Trông con bé hơi loạng choạng, nó buộc dải băng vào đúng cành cây ấy.

Lúc Sophie buộc xong và quay sang Vianne, chị giơ tay định ôm con nhưng con gái chị chỉ đứng đấy, nhìn chằm chặp vào mẩu đăng ten, mắt long lanh nước. Cảnh tượng này khiến Vianne vô cùng đau đớn.

- Không phải lúc nào cũng như thế này, - Vianne chỉ có thể nói được thế.

- Con không tin mẹ.

Rốt cuộc, Sophie nhìn chị.

- Con chợp mắt một lát đây.

Vianne chỉ còn biết gật đầu. Thông thường, chị luôn biết cách tháo gỡ sự căng thẳng này với con gái, song lúc này nó đang bị cảm giác thất bại lấn át. Chị thở dài và đứng dậy. Chị gạt sạch cỏ khỏi tà váy và đi lên nhà xe. Vào trong, chị lăn chiếc Renault về phía trước và mở cửa tầng hầm.

- Rach ơi? Mình đây.

- Ơn Chúa, - tiếng thì thào vọng ra từ trong bóng tối. Rachel trèo lên cái thang kêu cót két và nhô lên trong ánh sáng xam xám, tay bế Ari.

- Có chuyện gì không? - Rachel mệt mỏi hỏi.

- Không có gì.

- Không có gì ư?

- Mình đã vào thành phố. Mọi sự có vẻ bình thường. Có lẽ Beck đã cảnh báo quá mức, nhưng cậu nên ở lại dưới này thêm một đêm nữa.

Mặt Rachel buồn bã:

- Mình cần tã. Và tắm ù một cái. Cả Ari lẫn mình đều bốc mùi. - Đứa bé bắt đầu khóc. Rachel gạt những lọn tóc quăn ẩm của mình khỏi vầng trán đẫm mồ hôi và thì thầm với con, giọng dịu dàng, vỗ về.

Họ rời nhà kho và đi thẳng tới nhà Rachel ở ngay kế bên.

Khi họ gần tới cửa thì một xe cảnh sát Pháp rẽ vào đỗ chặn đằng trước. Paul xuống xe và cầm súng trường sải bước vào sân.

- Bà là Rachel de Champlain? - Gã hỏi.

Rachel cau mày:

- Ông thừa biết tôi là ai.

- Bà bị trục xuất. Đi với tôi.

Rachel siết chặt lấy Ari:

- Xin đừng đưa con trai tôi...

- Thằng bé không ở trong danh sách, - Paul nói.

Vianne nắm lấy cánh tay áo viên cảnh sát:

- Anh không thể làm thế, Paul. Chị ấy là người Pháp!

- Bà ta là người Do Thái. - Gã chĩa súng vào Rachel. - Đi.

Rachel nói gì đó với Paul, nhưng gã bắt chị im, gã nắm cánh tay chị, lôi xềnh xệch ra đường và ép chị ngồi vào ghế sau.

Vianne định ở lại nơi chị đứng - nơi an toàn -, nhưng việc tiếp theo chị biết là mình đang chạy theo chiếc ô tô, vừa đập thình thình lên nắp xe vừa năn nỉ được lên xe. Paul dận mạnh lên phanh, để chị trèo vào ghế sau, rồi nhấn ga.

- Xuống đi, - Rachel nói lúc họ qua Le Jardin. - Đây không phải là chỗ cho cậu đâu.

- Đây không phải là chỗ cho bất cứ ai, - Vianne nói.

Nếu là một tuần trước, có lẽ chị đã để Rachel đi một mình. Có lẽ chị đã ngoảnh mặt đi - với niềm ân hận, và mặc cảm tội lỗi, chắc chắn rồi - bởi vì bảo vệ Sophie là việc quan trọng hơn mọi thứ trên đời.

Đêm qua đã thay đổi chị. Chị vẫn cảm thấy yếu đuối và kinh hãi, có lẽ còn hơn thế, nhưng lúc này còn thêm cả tức giận.

Trong thành phố, có đến hơn chục đường phố bị chặn. Xe cảnh sát ở khắp mọi nơi, đổ ra những người đính ngôi sao vàng trên ngực áo, lùa họ tới ga tàu hỏa, nơi các toa chở gia súc đợi sẵn. Có đến hàng trăm người, chắc họ từ các xã trong vùng.

Paul đỗ lại và mở cửa xe. Vianne cùng Rachel và Ari bước vào đám đông đàn bà và trẻ con Do Thái, còn các ông già bị lùa tới sân ga.

Một đoàn tàu đợi sẵn, phụt khói đen vào không khí nóng bỏng. Hai lính Đức đứng ở sân ga. Một trong hai người là Beck. Anh ta cầm ngọn roi da. Một ngọn roi da.

Nhưng cảnh sát Pháp chịu trách nhiệm vây ráp, chúng bắt mọi người vào hàng và đẩy họ lên các toa chở gia súc. Đàn ông vào một toa, phụ nữ và trẻ em vào toa khác.

Một phụ nữ ở phía trên bế một đứa trẻ sơ sinh cố chạy trốn. Một hiến binh bắn vào lưng chị. Chị ta ngã xuống đất, chết ngay, đứa trẻ lăn tới đôi ủng của tên hiến binh cầm khẩu súng đang bốc khói.

Rachel đứng lại, quay sang Vianne:

- Bế lấy con trai mình, - chị thì thào.

Đám đông xô đẩy họ.

- Bế lấy nó. Hãy cứu nó, - Rachel cầu xin.

Vianne không hề do dự. Chị biết lúc này không một ai có thể ngần ngừ - không thể thế nữa - và sợ hãi như chị đang mạo hiểm với tính mạng của Sophie, bỗng nhiên điều làm chị thấy sợ hơn, chính là để con gái mình lớn lên trong một thế giới mà ở đó người tốt không thể làm gì để ngăn chặn kẻ ác, ở đó người tốt có thể quay lưng lại với một người bạn trong lúc nguy khốn. Chị giơ tay đón lấy đứa bé.

- Chị kia! - Một hiến binh quật báng súng vào vai Rachel, mạnh đến nỗi chị suýt ngã. - Đi!

Rachel nhìn Vianne, và tất cả tình bạn của họ hàm chứa trong ánh mắt của chị - những bí mật họ cùng chia sẻ, những lời họ đã hứa và tuân theo, những ước mơ dành cho các con đã gắn bó họ như thể chị em.

- Ra khỏi đây mau, - Rachel quát to, giọng khàn khàn. - Đi đi.

Vianne quay đi. Chị vội xoay người và len qua đám đông, xa hẳn sân ga, những tên lính và đàn chó, xa hẳn tiếng những ngọn roi quất đen đét, xa tiếng phụ nữ rên rỉ và trẻ con khóc thét. Chị không cho phép mình chậm lại cho đến cuối sân ga. Đến đó, bế Ari thật chặt, chị rẽ sang ngả khác.

Rachel đứng ở lối vào tối đen, há hoác của toa chở gia súc, mặt và bàn tay chị vẫn hoen máu đứa con gái. Chị nhìn lướt qua đám đông, trông thấy Vianne và giơ bàn tay vấy máu lên vẫy trong không khí, rồi chị bước đi và bị xô đẩy bởi những người phụ nữ nghiêng ngả xung quanh. Cửa toa chở gia súc ồn ào đóng lại.

+++++

Vianne đổ sụp lên đi văng. Ari khóc ngằn ngặt, tã nó ướt đầm và người nó bốc toàn mùi nước tiểu. Chị nên đứng dậy, chăm sóc nó, làm cái gì đấy, nhưng chị không thể nhúc nhích. Chị cảm thấy toàn thân nặng trĩu, nghẹt thở vì mất mát.

Sophie vào phòng khách.

- Sao mẹ lại bế Ari? - Nó nói, giọng khe khẽ và kinh hoàng. - Cô Rachel đâu ạ?

- Cô ấy đi rồi, - Vianne đáp. Chị không đủ sức bịa ra một lời nói dối, và chắc gì đó đã phải là một cách tốt?

Không thể che chở đứa con gái khỏi mọi tai ương quanh họ.

Không có cách nào.

Sophie sẽ lớn lên và hiểu biết rất nhiều. Biết đến nỗi sợ, sự mất mát và chắc chắn là lòng căm thù.

- Rachel sinh ở Romania, - Vianne nói sít sao. - Thế đấy, việc là người Do Thái là cái tội của cô ấy. Chính phủ Vichy không quan tâm là cô ấy đã ở Pháp hai mươi lăm năm và lấy một người Pháp, chú ấy đang chiến đấu vì nước Pháp. Thế là bọn chúng trục xuất cô ấy.

- Chính phủ của chúng ta trục xuất cô ấy ư? Con tưởng bọn Đức Quốc xã làm việc đó chứ.

Vianne thở dài.

- Hôm nay là cảnh sát Pháp. Nhưng bọn Đức Quốc xã đã ở đó.

- Họ đưa cô ấy đi đâu?

- Mẹ không biết.

- Sau chiến tranh cô ấy sẽ về chứ?

Có. Không. Mẹ hy vọng thế. Một người mẹ tốt sẽ chọn câu trả lời nào đây?

- Mẹ hy vọng thế.

- Còn Ari? - Sophie hỏi.

- Nó sẽ ở đây với chúng ta. Thằng bé không ở trong danh sách. Mẹ đoán chính phủ ta tin rằng trẻ con có thể tự lớn lên.

- Nhưng mẹ ơi, chúng ta làm gì...

- Làm ư? Chúng ta làm gì ư? Mẹ không biết. - Chị thở dài. - Bây giờ, con trông em bé nhé. Mẹ sang nhà bên lấy cái giường cũi và quần áo.

Vianne ra gần đến cửa thì Sophie nói:

- Còn Đại úy Beck thì sao?

Vianne đứng chết sững. Chị nhớ ra đã trông thấy anh ta trên sân ga, tay cầm ngọn roi da, cây roi da anh ta quất đen đét lùa phụ nữ và trẻ em lên toa tàu chở gia súc.

- Ừ nhỉ, - chị nói. - Còn Đại úy Beck thì sao?

+++++

Vianne giặt sạch bộ quần áo đẫm máu của chị và phơi lên dây ở sân sau, cố không để ý đến nước xà phòng đỏ lòm lúc chị đổ lên cỏ. Chị làm bữa tối cho Sophie và Ari (Chị đã nấu gì nhỉ? Chị không thể nhớ nổi) và cho chúng đi ngủ, nhưng khi ngôi nhà yên ắng và tối om, chị không thể kìm nén được cảm xúc. Chị giận dữ - giận dữ cùng cực - và kiệt quệ.

Chị không sao chịu nổi những ý nghĩ đen tối và thù địch, cơn giận dữ và nỗi đau đớn vô cùng tận của mình. Chị rứt dải đăng ten đẹp đẽ khỏi cổ áo và loạng choạng đi ra ngoài, nhớ lại lúc Rachel tặng chị chiếc áo này. Từ ba năm trước.

Những cành táo xòe rộng trên đầu chị. Mất hai lần thử, chị mới buộc được mẩu đăng ten vào cành cây xương xẩu, giữa sợi của Antoine và Sarah, sau đó chị lùi lại.

Sarah.

Rachel.

Antoine.

Những mẩu dây màu sắc lờ mờ, đó là lúc chị nhận ra mình đang khóc.

- Lạy Chúa, - chị bắt đầu cầu nguyện, ngước nhìn lên những mẩu sợi, vải và đăng ten thắt quanh cành cây xương xẩu, chen lẫn những quả táo còn xanh. Bây giờ những lời cầu nguyện có gì là tốt lành, khi những người yêu quý của chị đều đã ra đi?

Chị nghe thấy tiếng mô tô leo lên đường và đỗ bên ngoài Le Jardin.

Một lát sau là tiếng nói:

- Chị Mauriac?

Chị quay ngoắt lại, đối diện với Beck:

- Roi da của ngài đâu rồi, ngài Đại úy?

- Chị đã ở đó ư?

- Anh cảm thấy ra sao khi quật roi lên một người phụ nữ Pháp?

- Chị không thể hình dung tôi cảm thấy ra sao đâu. Kinh tởm chính mình.

- Và anh vẫn ở đó.

- Cũng như chị thôi. Cuộc chiến này đã đặt chúng ta vào nơi mà chúng ta không muốn.

- Với người Đức các anh thì đỡ hơn nhiều.

- Tôi đã cố giúp chị ấy, - anh ta nói.

Nghe thấy thế, Vianne cảm thấy cơn thịnh nộ tiêu tan, nỗi ân hận trở lại. Anh ta đã cố cứu Rachel. Nếu như họ nghe lời anh ta và giữ Rachel ẩn náu lâu hơn. Chị lắc lư. Beck vươn tay ra giữ chị đứng vững.

- Anh bảo che giấu chị ấy trong buổi sáng. Chị ấy đã phải ở trong tầng hầm kinh khủng đó suốt ngày. Đến chiều, tôi nghĩ... mọi sự có vẻ bình thường.

- Von Richter điều chỉnh thời gian biểu. Đoàn tàu có vấn đề.

Đoàn tàu.

Rachel vẫy chào từ biệt.

Vianne ngước nhìn Beck:

- Họ đưa chị ấy đi đâu thế?

Đây là câu quan trọng đầu tiên chị hỏi anh ta. - Tới một trại cải tạo lao động ở Đức.

- Tôi đã giấu chị ấy suốt cả ngày, - Vianne lại nói, như thể bây giờ điều đó có ý nghĩa.

- Quân đội không điều hành nữa. Đây là Gestapo và SS. Họ... tàn bạo hơn binh lính.

- Tại sao anh ở đấy?

- Tôi tuân lệnh. Các con chị ấy đâu?

- Lính Đức của anh đã bắn vào lưng Sarah ở trạm kiểm soát biên giới.

- Chúa ơi, - Beck lẩm bẩm.

- Tôi nhận nuôi con trai chị ấy. Tại sao Ari không có trong danh sách?

- Nó sinh ra tại Pháp và dưới mười bốn tuổi. Họ không trục xuất người Do Thái Pháp. - Anh ta nhìn chị. - Vẫn chưa.

Vianne nín thở:

- Họ sẽ tới tìm Ari ư?

- Tôi tin rằng chẳng bao lâu nữa người ta sẽ trục xuất tất cả những người Do Thái, bất chấp tuổi tác hoặc nơi sinh. Và khi họ làm thế, thì có bất cứ người Do Thái nào trong nhà chị cũng rất nguy hiểm.

- Trẻ con bị trục xuất. Một mình. - Nỗi kinh hoàng không thể chịu nổi, kể cả sau những gì chị đã chứng kiến. - Tôi đã hứa với Rachel là giữ cho thằng bé an toàn. Anh sẽ giao nộp tôi chứ? - Chị hỏi.

- Tôi không phải là một ác quỷ, Vianne ạ.

Đây là lần đầu tiên Beck gọi tên thánh của chị.

Anh ta tiến lại gần hơn.

- Tôi muốn bảo vệ chị, - Beck nói.

Đây là điều không thích hợp nhất anh ta có thể nói ra. Nhiều năm nay chị cảm thấy cô đơn, nhưng bây giờ chị thực sự cô đơn.

Anh ta chạm vào bắp tay chị, gần như một cái vuốt ve, và chị cảm nhận nó trong từng phần cơ thể mình, giống như một dòng điện. Không thể làm gì hơn, chị ngước nhìn Beck.

Anh ta ở rất gần chị, chỉ cách một nụ hôn. Việc chị chỉ có thể làm là động viên anh ta nhẹ nhàng nhất - một hơi thở, một cái gật đầu, một sự động chạm - và Beck sẽ khép lại khoảng cách giữa họ. Trong giây lát, chị quên hẳn mình là ai, chuyện gì đã xảy ra hôm nay, chị thèm muốn được an ủi, dỗ dành, được quên. Chị hơi ngả người tới trước, đủ để nhận biết hơi thở của Beck, cảm thấy nó trên môi anh ta, và lúc đó chị nhớ ra - tất cả, ngay lập tức, trong cơn giận như một luồng gió rít vèo qua -, chị đẩy Beck mạnh đến nỗi anh ta suýt ngã.

Chị lau mạnh môi, như thể chúng đã chạm vào môi anh ta rồi.

- Chúng ta không thể, - chị nói.

- Lẽ tất nhiên là không.

Nhưng khi anh ta nhìn chị - và chị nhìn anh ta -, cả hai đều biết rằng có một thứ tệ hơn việc hôn người không dành cho mình.

Đó là khao khát được hôn.