Căn phòng riêng của Ngô Đình Diệm vừa để ngủ và làm việc, có hai cận vệ gác cửa cùng một số sĩ quan tùy viên túc trực. Bất kỳ ai ở ngoài dinh Gia Long gặp Diệm, phải qua sĩ quan tùy viên. Còn người ở trong dinh muốn gặp phải qua già Ân - tay chân thân tín của gia đình họ Ngô được Nhu cắt đặt bên cạnh Diệm.
Một đêm, ông già Ân đến phòng Phan Thúc Định báo cho anh biết Tổng thống muốn gặp.
Diệm đang ngồi trên đi-văng gỗ. Trước mặt đặt một đĩa bánh pa-tê sô3. Đó là loại bánh Diệm thích nhất trong mỗi lần tiếp khách quí.
Tuy là ban đêm, nhưng Phan Thúc Định vẫn ăn mặc chỉnh tề, vì biết tính Diệm không thích ai ăn mặc lè phè làm mất uy danh dinh Tổng thống. Đã có lần, Ngô Đình Nhu vào phòng làm việc của Diệm, mặc áo sơ-mi cổ bẻ, cộc tay, bỏ ngoài quần. Diệm gọi thẳng vợ Nhu phiền trách:Thím phải lo cho chú ấy ăn mặc đàng hoàng. Chú ấy ăn mặc lôi thôi mấy đứa nó bắt chước, mất cả thể thống..."
Trông thấy Định bước vào, Diệm cười:
– Bác tưởng cháu đi chơi, té ra ở nhà hí.
Định cúi đầu chào lễ phép:
– Bẩm Cụ lớn, chỉ có lúc nào cần con mới đi. Chứ ban đem con thường ở nhà đọc sách.
– Nghe nói, dạo này ở thành phố mở ra nhiều phòng trà, tiệm nhảy lắm hí?
– Thưa Cụ lớn, con cũng nghe nói như vậy.
Diệm thân mật chỉ chỗ cho Định ngồi xuống đi-văng rồi bảo ông già Ân mang đến hai ly cà-phê sữa.
Diệm nhìn Định trìu mến:
– Hôm nay làm việc liên quan đến chuyện cũ, bác nhớ thầy cháu quá. Mới dó mà bảy, tám năm qua rồi. Mau quá hí!
Định nói với giọng bùi ngùi:
– Giá mà thầy con không mắc nặng gánh gia đình mà đi theo Cụ lớn thì đâu đến nổi.
Cánh cửa phòng mở, già Ân bưng chiếc khay gỗ chạm trổ cầu kỳ có hai ly cà-phê sửa vào đặt trên đi-văng trước mật hai người, rồi lặng lẽ bước ra.
– Tội nghiệp! - Diệm chép miệng - Chẳng qua cũng vì số mệnh. Bác độc thân nên dễ bề bôn ba nơi hải ngoại...
Vừa nói, Diộm lấy bánh ăn và mời Định:
– Bánh ngon tuyệt. Cháu ăn đi.
– Diệm vừa nhai bánh vừa hỏi:
– Nì, hồi bác đi rồi ờ nhà có dư luận chi không?
Phan Thúc Định nuốt xong miếng bánh, trả lời với giọng nghiêm túc:
– Thưa Cụ lớn, dư luận về việc Cụ lớn vượt qua khỏi vòng vây của bọn mật thám Pháp là một chuyện thần kỳ, huyền thoại.
Diệm cười khoái trá:
– Chi có cái mẹo nhỏ là đánh lừa được bọn thám tử, có chi lạ4
------------------
1. Đó là một ý tưởng hay
2. Trái tim tôi cũng cố điều bí ẩn.
3. Pâté chaud: Một thứ bánh nướng làm bằng bột mì có nhân thịt và gia vị.
4. Vào khoảng cuối năm 1944, sở Liêm phóng Trung kỳ nhận được điện của Phủ Toàn quyền Pháp ở Hà Nội ra lệnh bắt Ngô Đình Diệm. Diệm được người thân tín làm việc ở sở Bưu điện Huế báo cho biết. Diệm nghĩ ra một mẹo là cải trang làm người giúp việc, lợi dụng lúc trời nhá nhem tối ra khỏi nhà, đi đến chỗ có một chiếc xe kéo đợỉ sẵn ở dốc Phú Cam. xe chờ Diệm đến trường Hồ Đắc Hàm là nơi sở Hiến binh Nhật Bản đóng. Ngay trong đêm hôm ấy. Diệm được quản đội Nhật Bán cho xe nhà binh đưa vào Đà Nẵng và sáng hôm sau thì xuống tàu thủy sang Singapor lánh nạn. (Tác giả)
– Con cũng được nghe kể lại hôm đó Cụ lớn cải trang rồi đàng hoàng đi ra khỏi nhà trước mặt bọn mật thám. Thưa, có đúng thế không ạ?
Diệm cười khà khà, gật đầu:
– Ai nói mà cháu biết như rứa?
– Thưa Cụ lớn, "Xơ1” Tài kể lại cho bà Khôi2 nghe. Rồi sau đó, bà Khôi nói chuyện lại với mẹ con.
Nghe hai tiếng "Xơ Tài", cặp mắt Diệm sáng lên nhớ lại dĩ vãng xa xưa như đã vùi sâu vào tiềm thức. Năm ấy hai mươi lăm tuổi, khi đang còn là sinh viên trường Hậu Bổ3, thỉnh thoảng Diệm đến nhà Ngô Đình Khôi thăm anh. Vào một buổi sáng mùa hè, Diệm đang ngồi đọc sách trên lầu nhìn xuống thấy có ba cô gái Huế đến chơi dưới nhà. Trong ba cô, có một người thuộc loại sắc nước hương trời, nét mặt hau hau giống vợ Ngô Đình Khôi, ăn nói duyên dáng mặn mà. Lần đầu tiên cậu ấm4 Diệm thấy tim mình rung động. Sau khi ba người thiếu nữ kia về, Diệm tìm hiểu và được biết người đẹp đó là em gái chị dâu mình, con gái út của cụ Tể tướng Nguyễn Hữu Bài5, năm ấy vừa tròn 18 tuổi.
Thời kỳ này, các thiếu nữ con nhà khuê các ở Huế, bị làn sóng tiểu thuyết ái tình lãng mạn Tây phương chi phối; và nếu là người theo đạo Thiên chúa thì họ bị ảnh hưởng bởi giáo lý nói về "cái mong manh của người đời, làm dậy lên nỗi khao khát cống hiến cuộc sông cho một thực tại vững bền, vô tận ở nước Thiên đàng". Hồi bấy giờ, cậu ấm Diệm là đối tượng của một số không ít thiếu nữ mơ ước cuộc sống công hầu; nhưng cô Nguyễn Thị Tài, con gái út của vị đương kim Tế tướng đầy quyền uy kia lại sớm có một suy nghĩ bi quan về nhân sinh thế sự lúc được nghe cha mình kể chuyện Thượng thư Ngô Đình Khả6 bị "lạc hồi dương tịch7". Nàng đã trả lời bức thư ngỏ tình của Diệm bằng cách đoạn tuyệt cuộc sống ngoài đời, dấn thân vào cuộc hành trình đi theo chúa Kitô, trong một Đan viện thuộc dòng tu kín Carmélite ở Kim Long8.
– "Xơ" nớ đã đổ cho bác một vết thương lòng không thể nào hàn gắn được - Diệm trầm ngâm một lúc rồi nói tiếp một câu tiếng Pháp - Mon coeur a son secret!
– Nhưng, thưa Cụ lớn... - Phan Thúc Định nhẹ nhàng cất tiếng sau một phút đắn do - Vì sao "Xơ" lại đi tu? Theo lời mẹ con nói lại, thì khi còn là nữ sinh trường Jeanne d’Arc9,
"Xơ" Nguyễn Thị Tài có cảm tình với Cụ lớn. Vì vậy, sau này khi nghe Cụ lớn thoát nạn, bà mừng lắm.
– Ừ, ừ... - Diệm ngậm ngùi - Cháu không phải là người có đạo nên cháu không biết, chứ mối cảm tình của "Xơ" đối với bác chỉ là một mối cảm tình đối với "tha nhân”; còn tâm hồn của "Xơ" thuộc về Thiên chúa.
Rồi Diệm thở dài, hỏi Định:
– Cháu có tin số mệnh không?
– Bẩm Cụ lớn, có ạ!
– Ừ, ừ... Có số mệnh cả! Diệm nói - Đó, cháu coi nếu bác và "Xơ" Tài thành duyên nợ, thì chắc chi như ngày nay... Thầy cháu cũng vì vướng có mẹ con các cháu nên không đành tâm bỏ ra đi như bác. Dẫn tới...
Phan Thúc Định cúi đầu tỏ vẻ đau buồn khi nghe Diệm nhắc đến chuyện cha mình, anh khẽ nói:
– Bẩm Cụ lớn, đúng thế ạ!
Qua phút cảm xúc, Định ngẩng đầu lên nhìn Diệm và hỏi như còn muốn đi sâu vào câu chuyện tình của ông:
– Làm sao Cụ lớn biết được mối cảm tình của "Xơ" đối với Cụ lớn chỉ là một mối cảm tình đối với tha nhân?
-----------------
1. Soeur: Danh xưng của một nữ tu Thiên chúa giáo.
2. Vợ Ngô Đình Khôi là chị ruột "xơ" Nguyễn Thị Tài (xem Phụ lục).
3. Trường đào tạo quan lại cấp thấp của Nam triều.
4. Từ trong xã hội cũ dùng để chỉ hoặc gọi người con trai con quan.
5. Cụ Nguyễn Hữu Bài hồi bấy giờ là Hiệp biện đại thần, đứng đầu các quan trong triều, nên còn được gọi là Tể tướng - Tác giả.
6. Bố của Ngô Đình Diệm.
7. Thượng thư Ngô Đình Khả vì chống việc phế truất và đua đi đày vua Thành Thái nên trong cuộc họp nội các Nam triều, khi viên Khâm sứ Pháp hỏi: MAi không đồng ý?" Chỉ riêng đại biện đại học sĩ Ngô Đinh Khả giơ tay phản đối. Vì thế, ít lâu sau, ông bị cách chức đuổi về làm thứ dân, và bị lý trưởng địa phương bắt làm xâu đi canh.
8, Dòng nữ tu này còn gọi là dòng tu kín. Trước ờ Kim Long (Huế) nay là Đan viện Carméllte ở Bình Triệu - Quận Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh. "Xơ" Nguyễn Thị Tài còn sống. Năm nay 83 tuổi. Tác giả.
9. Đọc Jan Đác, tên một vị nữ anh hùng Pháp.
Câu hỏi của Định gợi lại trong trí nhớ của Diệm những kỷ niệm đẹp như bất cứ kỷ niệm đẹp nào của một đôi nam nữ con nhà gia giáo ờ chốn đế đô lúc bắt đầu biết yêu. Nàng đã tỏ tình qua những nụ cười, khóe mắt. Nàng và chàng đã sánh bước nhau đi trên con đường đá sỏi quanh núi Ngự Bình, và ngồi hằng giờ bên cạnh nhau dưới một gốc thông già mà không dám trao đổi những cái hôn nồng cháy. Diệm nhớ lại những ngày lễ lớn ở nhà thờ Phú Cam, người đi xem lễ rất đông, vì thế "chàng" và "nàng" thường hỏi nhau trước về màu sắc áo quần họ mặc, để khi đi lễ trong đám đông người dễ nhận ra nhau... Tình cảm mặn nồng như thế đấy, nhưng duyên nợ lại không thành! Âu cũng là do số phận!
Ngô Đình Diệm giải thích:
– Bác nói "Xơ" Tài coi bác như là tha nhân vì cuối cùng "Xơ" đã chọn con đường đi theo chúa Kitô, nghĩa là noi theo gương Người và sống như Người đã sống. "Xơ" đã nói cho bác rõ tâm tư của mình rằng: "Cuộc sống xô bồ, sa đọa, giả tạo hư danh, làm nẩy sinh trong lòng "Xơ" một ước ao sống ẩn dật trong thinh lặng của tâm hồn, mong đạt đến sự trong sáng của cái CHÂN, cái THIỆN đích thực". Bác biết nói rằng khi "Xơ" đã nghe theo tiếng gọi của Thiên Chúa!
Diệm thở dài, rồi nói tiếp:
– Mà rứa cũng phải. Sau khi nghe "Xơ" cho biết ý định, bác vè dở sách ra khảo1, thì đúng là tuổi bác và tuổi của "Xơ" Tài sống chung không hợp.
– Thưa Cụ lớn - Định hỏi - Về vấn đề này, con thật sự chưa hiểu. Xin Cụ lớn chỉ bày cho con để sau này con rút kinh nghiệm trong việc xây dựng gia đình.
– Bác sinh năm Tân Sửu (1901), còn "Xơ" Tài sinh năm Mậu Thân (1908), theo sách thánh hiền để lại thì caractère2 và mêntalité2 của những người sinh vào năm Sửu và năm Thân không thể ăn đời ở kiếp với nhau được. Bác mạng Hỏa còn "Xơ" Tài mạng Thủy. Hỏa, Thủy xung khắc. Vì thế, mối tình giữa bác và "Xơ" Tài không được trọn vẹn. Âu cũng là do số phận đã an bài. Bà nớ chọn con đường đi theo Chúa Kitô là phải.
Rồi, như muốn xua tan cái dĩ vãng xa xưa đó để trở về với thực tại, Diệm nói:
– Bác cháu ta hôm nay sống bên nhau như ri cũng do số mệnh cả.
– Bẩm Cụ lớn, ngày nay con không đi theo hầu Cụ lớn thì đời con còn có nghĩa lý gì nữa đâu.
– Cháu nghĩ như rứa là phải - Ngô Đình Diệm dừng lại như có điều gì băn khoăn, rồi nói tiếp - Rứa đó... Nhưng mấy ông cố vấn Mỹ lại khống muốn như rứa.
– Thưa Cụ lớn - Định hỏi - Vì sao ạ?
Ngô Đình Diệm bèn kể lại cho anh nghe cuộc họp trong Tòa Đại sứ Mỹ, lúc bàn đến việc thành lập nội các, Lên-sđên đã không tán thành việc đưa anh làm bí thư riêng cho Diệm, và đề cử Võ Văn Hải với lý do là Hải đã đi theo Diệm từ hồi còn niên thiếu.
– Cái chính không phải rứa - Diệm hậm hực nói - Mặc dù Hải theo bác đã từ lâu, nhưng bác biết rõ hắn đã bí mật giúp việc cho OSS. và, sau này là người của Lên-sđên...
Phan Thúc Định vốn biết Võ Văn Hải là một người theo đạo Phật. Việc CIA. bố trí một Phật tử làm bí thư riêng cho một ông Tổng thống người Công giáo rõ ràng là có ý đồ đen tối. Trong cuộc sống chung giữa cộng đồng dân tộc ta từ trước đến nay không có vấn đề kỳ thị tôn giáo; song trên phương diện quốc gia nhiều cái vụn vặt và rất tầm thường lại dễ dàng tạo nên những hiện tượng như là kỳ thị tôn giáo. Không những thế, Võ Văn Hải ở vào ghế bí thư cho Diệm, thì nhất cử nhất động của Diệm, CIA. đều biết cả. Thủ đoạn cai trị của thực dân mới đối với một nước bị chúng xâm lược là như thế đó.
Ngô Đình Diệm biết rõ điều này, vì thế, hôm nay Diệm cho gọi Định đến để nói cho anh biết CIA. không tin anh.
– Bác cần nói cho cháu biết điều này, để sau này cháu thông cảm với bác hơn - Diệm nói.
Phan Thúc Định vẫn giữ thái độ kính cẩn:
– Con chỉ tâm nguyện có một điều là dù trong hoàn cảnh nào cũng tuyệt đối trung thành với Cụ lớn. Sau này, dù thịt nát xương tan con nguyện sẽ không bao giờ thay lòng đổi dạ.
Ngô Đình Diệm nhìn Định trìu mến:
– Cháu quả thật xứng đáng là con nhà trâm anh thế phiệt.
Lòng Định rạt rào cảm động, anh xin cáo từ ra về. Ngô Đình Diệm cũng muốn ở một mình để suy ngẫm về chuyện cũ. Lúc Định đã về, Diệm ngồi tràm ngâm bên bàn làm việc. Những chuyện cũ với mối tình hư thực trở lại với Diệm, có lẽ chưa bao giờ Diệm cô độc như đêm nay. Nhưng rồi cái tham vọng chính trị sẽ làm bá chủ đất nước Việt Nam lại thôi thúc Diệm, đưa Diệm trở lại với thực tại. Diệm bấm chuông gọi già Ân cho ông một ly cà-phê sữa nóng.
1. Tìm biết bằng cách so sánh, đối chiếu kỹ các tài liệu bằng chứng.
2. Tính nết riêng của mỗi người. Tiếng pháp gọi là caractère.
3. Tình cảm và sự suy nghĩ của con người trong một hoàn cành cụ thể nào đó (nói tổng quát). Tiếng Pháp gọl là mentalité.
