Phan Thúc Định đứng trước gương thắt cà-vạt. Nam gã giúp việc, hỏi anh:
– Ngài có dùng áo không ạ?
Định rất khó chịu với gã giúp việc này, nhưng nét mặt và lời nói của anh vẫn thản nhiên:
– Cảm ơn bác, hôm nay tôi đi chơi mát thôi.
Gã giúp việc lặng lẽ lui ra. Đó là một gã đàn ông ngoài bốn mươi tuổi, mặt vuông, môi dày, trán tháp, lông mày rậm, có vẻ đần độn. Dáng điệu gã chậm chạp. Lời ăn tiếng nói xem chừng thật thà. Riêng đôi mắt gã thật kỳ lạ: bình thường thì lờ đờ nhưng đôi lúc nhanh như mắt mật thám. Phan Thúc Định biết gã từng hầu hạ gia đình Ngô Đình Nhu trên hai mươi năm, từ hồi Ngô Đình Diệm còn mũ cao áo dài giữa triều đình Huế. Gã được liệt vào hạng tôi tớ trung thành của gia đình họ Ngô.
Phan Thúc Định lại biết thêm mưu mô của Ngô Đình Nhu đưa gã Nam đến giúp việc anh. Có lần về, nhìn lại ngăn kéo bàn giấy, Định tháy tuy khóa vẫn đóng nhưng sợi tóc nhỏ anh đánh dấu rơi ra ngoài.
Anh được Ngô Đình Diệm cho ở hẳn trong dinh Gia Long và được dùng hai phòng thoải mái: một phòng ngủ và một phòng làm việc. Anh có riêng một chiếc xe hơi kiểu Rơ-nôn bốn mã lực, khi chạy ra đường, lản với hàng nghìn chiếc tắc-xi dang được dùng phổ biến ở Sài Gòn lúc đó!
Định đóng cửa buồng và bảo gã giúp việc:
– Bác ở nhà nhé, nếu Cụ1 gọi, bác thưa với Cụ hộ là tôi ra phố.
Anh đi qua sân, về phía nhà xe. Một tiếng gọi thỏ thẻ làm anh đứng lại:
– Anh Định.
Trần Lệ Xuân -Vợ Ngô Đình Nhu đang ngồi trên một chiếc ghế đá, khuất sau lùm cây, nhìn anh đăm đăm.
Định lịch sự, hơi cúi đầu:
– Chào bà.
Trần Lệ Xuân khoảng ngoài ba mươi, có điệu bộ, dáng dấp một người còn tiếc rẻ tuổi xuân và đổ nhiều thời gian vào các mỹ viện. Người đàn bà đó mặc chiếc áo dài trắng "kiểu Trần Lệ Xuân", hở cổ để lộ khoảng vai trắng ngần, quần trắng, đi dép đầm cũng màu trắng. Tay đeo đầy vàng, kim cương. Từng cái cau mày, từng cử chỉ, từng lời nói, Lệ Xuân đều lấy điệu như một minh tinh màn bạc và lúc nào cũng như có máy ảnh đặt trước mặt. Tuy chỉ học lớp đệ tam2 trường Albert Sarraut Hà Nội, nhưng vốn có tư chất thông minh, sinh ra trong một gia đình quý tộc, từ tấm bé đã được nuôi nấng và dạy dỗ theo kiểu cách phương Tây, khi còn đi học nổi tiếng là một tiểu thư lả lướt, lãng mạn.
Lệ Xuân âu yếm nhìn Phan Thúc Định và nhẹ nhàng trách móc:
– Tôi đã nhiều làn bảo anh đừng gọi tôi như thế. Tôi hãy còn trẻ.
Định lịch sự trả lời:
– Vâng... nhưng xin lỗi bà, bà là bà Cố vấn. Tôi muốn tỏ sự kính trọng của tôi.
Lệ Xuân lắc đầu:
– Không. Nhà tôi với tôi cũng có những điểm khác nhau. Vả lại, nhà tôi hơn tôi cả trên hai mươi tuổi. Không những thế, công việc làm tính nết nhà tôi già đi nhiều. Còn tôi, thì ngược lại. Nhà tôi ít nói, tôi thìthích nói chuyện. Nhà tôi hầu như chỉ biết có công việc, sống cô độcCòn tôi, tôi muốn tiếp xúc với mọi người...
Rồi Lộ Xuân nhìn Định thăm dò:
– Lúc nào có mặt mọi người anh gọi thế cũng không sao, nhưng những lúc chỉ có riêng tôi với anh, xưng hô như vậy là kém thân mật và tạo ra ngăn cách.
– Vâng...
– Tôi rất quí anh, anh có biết không?
– Dạ, cảm ơn... bà.
– Đấy lại thế rồi. Tôi rất quí anh cho nên tôi muốn mách riêng anh rằng giáo sư Phi-sin không ưa anh và để ý anh. Anh có hiểu tại sao không?
– Tôi cũng khỏng hiểu tại sao ông ta lại quá quan tâm đến tôi như vậy.
Phan Thúc Định trả lời Lệ Xuân. Thị nhìn anh một cách ý nhị. Lệ Xuân mỉm cười:
– Chẳng lẽ do tôi.
Bởi vì Phi-sin - tên giáo sư Mỹ, cố vấn chính trị đặc biệt của Ngô Đình Diệm, được ở liền trong dinh Gia Long - luôn luôn bám sát Lệ Xuân. Hắn săn đón, chiều chuộng Lệ Xuân với một thái độ quá nồng nhiệt đến nỗi chính Ngô Đình Nhu cũng phải khó chịu. Trong khi đó thì Lệ Xuân...
Lệ Xuân vẫn nhìn Phan Thúc Định đăm đăm:
– Anh hiểu cho. Tôi hoàn toàn không muốn thế.
– Thưa... tôi không bao giờ nghĩ như vậy.
Phan Thúc Định thừa biết Phi-sin để ý đến mình, nhưng không phải đơn thuần vì Lệ Xuân. Trước khi là một kẻ si tình, bao giờ tên CIA cũng vẫn là tên CIA.
– Nghe nói anh có ý định ra ở ngoài phổ phải không? - Lệ Xuân hỏi.
– Vâng, tôi định thế.
– Tại sao vậy? Gia đình tôi có đirrgu gì làm anh không vừa ý? Hay tại Thủ tướng chưa kịp giao cho anh một chức vụ gì trong nội các? Anh nhớ rằng có những người không giữ chức vụ gì công khai nhưng lại quan trọng hơn những người giữ chức vụ công khai đấy nhé.
------------------
1. Chỉ Ngô Đình Diệm.
2. Classe de seconde.
– Không phải thế đâu. Mong... bà - xin lỗi tôi quen miệng - đừng hiểu lầm. Tôi rất biết ơn Thủ tướng và gia đình nhà ta đã dành nhiều ưu ái cho tôi, coi tôi như người thân. Tôi ra ở ngoài vì, xin lỗi bà, muốn bảo vệ bà.
Lệ Xuân cau đôi lông mày được tô chì rất cẩn thận:
– Tôi chưa hiểu anh định nói gì.
– Tôi tránh việc ông Phi-sin có thể tung ra những dư luận không hay.
Đôi lông mày tô chì dãn ra:
– Không. Anh đừng ngại. Đối với tôi, dư luận không có nghĩa gì hết. Nhưng nếu anh rời khỏi dinh Gia Long này, anh bị hại ngay. Tôi không phải kể công với anh đâu, anh ở đây, tôi có thể bảo vệ được anh. Chính tôi mới là người bảo vệ anh. Ngoài Thủ tướng ra, anh có một vị thần hộ mệnh nữa mà anh không biết.
Lệ Xuân ngã đầu vào thành ghế đá cười, cố tình phơi cái cổ trắng ngần ra khêu gợi. Phan Thúc Định vẫn lễ độ:
– Xin cảm ơn bà.
Lệ Xuân dành chỗ trống một bên ghế đá:
– Anh có bận gì không, ngồi xuống đây nói chuyện. Ai lại người ngồi, người đứng thế không tiện.
– Xin lỗi bà, tôi có việc phải ra phố bây giờ.
Lệ Xuân cau mày:
– Tôi nghe nói dạo này anh hay đến các phòng trà, tiệm nhảy lắm phải không?
– Thưa bà, tôi muốn giải trí.
– Thế ở dinh Gia Long này anh không tìm thấy nguồn vui ư?
– Ấy chết, bà đừng hiểu lầm như vậy. Sự ưu ái của Thủ tướng và gia đình nhà ta đã là nguồn vui lớn cho tôi rồi...
Thấy đứng lại thêm thì rất khó xử, Phan Thúc Định lẽ phép kiếu từ. Trần Lệ Xuân nhìn anh bất giác khẽ thờ dài. Trời ngả sang màu tím. Bóng tối đã lẫn quất ở dưới các vòm cây.
Chiếc xe con của Phan Thúc Định bon ra cổng. Bao giờ anh cũng tự lái. Tên lính mở cổng. Chiếc xe ra đến đường hòa vào dòng xe hơi cuồn cuộn trên đường phố.
Sài Gòn đã lên đèn. Buổi tối, khi hơi nóng ban ngày đã dịu đi và gió mát từ sông thổi vào, Sài Gòn tấp nập khác thường.
Người ta đổ ra đường. Xe tắc xi, xe du lịch, xe buýt, xe máy, xe xích lô gắn máy dan nhau như mắc cửi. Các cửa hàng rực rỡ ánh đèn. Tiếng nhạc, tiếng rao hàng, tiếng động cơ ồn ào. Người ta ra phố uống "la-ve" nhắm với củ kiệu hoặc trứng vịt lộn, sò huyết... hoặc ra trước cửa chợ Bến Thành ăn "chả giò". Người ta lao vào các đại hí trường "Kim Chung", "Đại thế giới", vào các tiệm nhẩy, các phòng chiếu bóng có ca nhạc. Người ta vào Chợ Lớn tìm thú vui hương sắc đổ "xả hơi" sau một ngày vật lộn mưu sinh căng thẳng.
Những tên lính viễn chinh đủ các màu da của quân đội Liên hiệp Pháp, trắng có, đen có, nhờ nhờ có, với nhiều kiểu quần áo, lon mũ khác nhau, dồn từ khắp các nẻo Đông Dương về đi lại đầy đường, sắm sửa, mua bán để chuẩn bị hồi hương.
Tất cả những cảnh ấy chạy qua khung cửu kính khi Định cho xe chạy dọc đường Ga-li-nê-ni1 vào chợ Lớn. Xe đỗ trước cổng hí trường Đại thế giới.
Tên là hí trường nhưng thực chất đó là một sòng bạc lớn, do bọn ngụy quyền mở và cho bọn du côn đầu trộm đuôi cướp Bình Xuyên của Lê Văn Viễn, tức Bảy Viễn, bao thầu. Mỗi ngày bọn Bình Xuyên đóng thuế cho quỹ của ngụy quyền Sài Gòn một triệu đồng.
Ngoài cửa hí trường, có hai tên Bình Xuyên mặc quần áo bà ba đen, đứng khám tất cả khách vào. Chúng sợ người ta mang chất nổ, mang súng vào phá sòng bạc...
Phan Thúc Định xuống xe, đến trước mặt hai tên Bình Xuyên hỏi:
– Cậu Hai Pôn2 có đây không?
Hai Pôn là con trai Bảy Viễn. Tuy mới ngoài hai mươi tuổi đầu nhưng dựa vào thế bố, hắn đã nổi tiếng ăn chơi, du đãng ở Sài Gòn, Chợ Lớn. Phan Thúc Định bất quen với hắn trong một tiệm nhảy. Thấy phong cách "Pa-ri-diêng"3 của Phan Thúc Định trong cách đối xử với các cô gái nhảy, hắn rất phục, muốn học đòi và tôn Định làm ông anh. Định đã nhanh chóng chinh phục được hắn, biến hắn thành một "hạt nhân" của mình trong Bình Xuyên nói riêng, các giáo phái nói chung. Vì hắn hiếu biết tất cả chuyện nội bộ của Bình Xuyên như chuyện nội bộ gia đình hắn. Vì bố hắn là Bảy Viễn nên một số bọn trẻ trong nhóm phản động theo Pháp đội lốt giáo phái Cao Đài, Hòa Hảo thích kết thân với hán đế sống phóng túng càn dỡ mà bọn cảnh sát mật thám ngụy quyền không dám làm gì. Cũng vì bố hắn là Bảy Viễn, nên hắn quen mặt, đi lại thân thuộc với bọn cầm đầu cảnh sát, mật thám ngụy quyền Sài Gòn, Chợ Lớn và nhiều sĩ quan trẻ trong quân đội. Còn Phan Thúc Định đối với hắn, hắn chỉ biết là "anh Phan" du học ở Pháp về chơi một thời gian, quen nếp sống kinh thành Ba Lê hoa lệ, hiếu biết các cách sống hào hoa phong nhã, cư xử rộng rãi, lịch sự, thế thôi.
----------------
1. Tức đường Tràn Hưng Đạo ngảy nay.
2. Lô Paul (Pôn) con trai Bảy Viễn, sau này được Viễn phong làm đại tá quân đội Bình Xuyên. Bị quân đội Ngô Đình Diệm bắt trong một trận đánh nhau. Ngày 14 tháng 4 năm 1956, Hai Pôn bị thủ tiêu và bị vất xác tại một nơi cách Phú Lâm 6 ki-lô-mét. Tay chân của Diệm tung tin rằng vì y chạy trốn nên bị bắn chết.
3. Parisien: người Ba-lê.
Hai tên Bình Xuyên gác cổng hí trường thấy Phan Thúc Định ăn mặc lịch sự lại hỏi con trai thủ lánh trùm sỏ của mình không dám khám anh, vội vã nói:
– Dạ, dạ... có. Có lẽ cậu Hai ở phòng lớn.
Phan Thúc Định thản nhiên đi vào. Hí trường chia ra làm nhiều khu vực. Khu vực nào cũng có bàn đánh bạc kê dài nối tiếp nhau. Khu vực nào cũng có những tên Bình Xuyên lảng vảng đi lại.
Ở đây, người ta thấy đủ các lối cờ bạc: từ đánh đề đến quay ru-lô, từ tài xìu đến sóc đĩa ; đủ các cách bóc lột con bạc, từ chỗ đánh cò con một hai đồng đến chỗ đánh bạc không đặt tiền, mà bằng thẻ tiền1. Đồ giải trí cho con bạc sau mỗi canh bạc căng thẳng, cũng như để mồi chài được đông khách đến, bọn chủ sòng gian xảo, lắm mưu nhiều kế, còn tổ chức trong hí trường chỗ này tiệm ăn, tiệm uống, chỗ kia ca nhạc khiêu vũ, chỗ này diễn tuồng cải lương, hát bội, chỗ kia chiếu bóng xem không mất tiền, chỗ này sân chơi đi những chiếc ô tô con có bọc cao su dày chung quanh, chỗ kia vòng quay trai gái ngồi có máy chạy dềnh lên, thụt xuống như ngồi trên sóng.
Sống lúc nhúc trong đó có hàng nghìn những tên cò mồi ma cô. Chúng vui sướng khi nhìn thấy những cặp mắt dại đi, tuyệt vọng đến liều lĩnh, những nét mặt ngơ ngác bần thần đến mất hết trí khôn của người thua bạc. Chúng sán ngay đến, xòe tiền ra ngay trước mặt họ với những lời thì thầm, đường mật, gạ gẫm cầm đồng hồ, cầm nhẫn vàng hoặc nếu người thua bạc là một phụ nữ không có cái gì đổ cầm cố nữa thì chúng tìm cách làm cho người ấy tặc lưỡi, nhắm mắt đến một phòng ngủ có sẵn trong hí trường.
Phan Thúc Định đi qua những đám người chen chúc quanh bàn tài xỉu có những cô gái Trung Hoa mặc áo kiểu Thượng Hải để lộ những đôi tay trắng ngần, đang cát tiếng rao trong lanh lảnh; đi qua những bàn ru-lô quay tít có hàng trăm cặp mắt chăm chú nhìn như dán chặt vào cái mặt bàn tròn đang mờ ảo xao động. Anh đến chỗ "phòng lớn". Đây là một ngôi nhà dành riêng cho những con bạc giàu kếch xù. Ngoài cửa, có treo cái biển gỗ với mấy dòng chữ kẻ kiểu chữ in "Cấm những người ăn mặc tồi và đi guốc vào đây". Trái với không khí ồn ào chung của hí trường, cản nhà này rất tĩnh. Những con bạc, có rất nhiều người nước ngoài quay quanh bàn bạc, im lặng đặt từng đống "sầu" và im lãng thu những thẻ tiền đó về. Thỉnh thoảng mới có tiếng trao đổi, tiếng thở dài, tiếng chép miệng rất khẽ.
Phan Thúc Định nhìn thấy Hai Pôn đang đứng cạnh một cô gái bên bàn bạc. Hai Pôn khoảng hai mươi lăm tuổi, người tầm thước, to ngang, đàu để tóc dài chải mượt úp ra đàng sau kiểu đít vịt, mật vuông, lông mày rậm, da hơi đen, mặc quần áo ka ki Mỹ bó chẽn lấy người, tay áo xắn lên quá khuỷu. Cô gái chừng mười chín đôi mươi, có dáng một cô gái Bắc di cư, người nhỏ nhắn, mặc áo dài màu xanh nhạt. Hai Pôn lấy trong túi áo từng nắm "sầu" đưa cho cô gái để cô gái đặt lên bàn bạc.
Phan Thúc Định đến gần Hai Pôn. Hắn nhận ngay ra anh, nhăn nhở nhìn anh cười, bắt tay anh và giới thiệu:
– Đây là em cẩm Nhung2 và quay sang cô gái đây là anh Phan, anh kết nghĩa của anh vừa ở Ba-lê về chơi.
Cô gái nghiêng đầu chào Định. Anh đáp lại với cử chỉ lịch thiệp, rồi quay sang phía Hai Pôn:
– Ba ở nhà vẫn mạnh chứ chú?
Hai Pôn nói nhỏ với Định, nhưng cũng đủ để cô gái nghe thấy, giọng khoe khoang:
– Ba em vừa sang Pháp để gặp Quốc trưởng Bảo Đại.
– Có việc gì quan trọng thế? Ba đi một mình à?
– Điện của Quốc trưởng mời sang ngay. Em chưa rõ việc gì.
– Anh đang tìm chú, nhưng chắc hôm nay chú mắc bận.
Hắn toét mồm cười:
– Vâng, hôm nay em mắc bận phải đưa Nhung đi giới thiệu cho Nhung biết thế nào là hòn ngọc của Viễn Đông. Có việc chi cần không anh?
– Không có việc chi cần lắm. Tỏi định rủ chú đi Mỹ Cảnh. Hôm nay, ở đó có giàn nhạc Phi Luật Tân mới sang, chơi những bàn nhạc "Jazz" mới nhất mà.
------------------
1. Thẻ tiền còn được gọi là "Sầu", thay thế cho tiền mặt trong các sòng bạc lớn ở Đại thế giới. Thẻ tiền có nhiều loại, giá trị từ 10 đồng đến 10.000 đồng.
2. Cẩm Nhung - một vũ nữ, quê ở Hải Phòng di cư ở miền Bắc vào. Sau khi Hai Paul bị Ngô Đình Diệm thủ tiêu, Cẩm Nhung được trung tá Thức "bao". Vợ trung tá Thức là Lâm Thị Nguyệt ghen, thuê người tạt a-xít vào mặt Nhung. Hiện nay Cẩm Nhung vẫn còn sống. TG.
Cô gái thấy hai người nói chuyện không dính líu gì đến mình thì lại quay sang theo dõi bàn bạc. Phan Thúc Định như vô tình chợt nhớ ra hỏi Hai Pôn:
– À, chú định đưa anh đến chơi nhà anh thư ký riêng của tướng Năm Lửa1 - Bao giờ anh em ta đi nhỉ? Biết thêm một người bạn là một điều đáng quí.
– Tối mai anh nhé!
Phan Thúc Định chìa tay bắt tay Hai Pôn:
– Được rồi. Hẹn trước với chú một chầu say túy lúy. Anh quay sang gật đầu chào cô gái. Hai Pôn và cô gái lại chúi đầu vào bàn bạc. Định rời khỏi hí trường Đại thế giới, lái xe quay về Sài Gòn. Chiếc xe chạy vào đường Ca-ti-na2 khu phố ăn chơi, mua bán của người Âu ở Sài Gòn, đến trước cửa tiệm nhảy "Liberty Palace", một tiệm nhảy lớn, lộng lẫy nhất Sài Gòn dành riêng cho các sĩ quan Pháp, cố vấn Mỹ và giới thượng lưu của thành phố. Anh lái xe đỗ vào dãy xe của khách đến tiệm. Anh mở cửa xe bước xuống, đứng bên xe, thong thả mở hộp thuốc lá, lấy một điếu châm lưa ngắm nhìn hàng chữ "Liberty Palace" nhấp nháy rực rỡ bằng ống đèn huỳnh quang xanh đỏ. Tiếng nhạc văng vẳng vọng ra với những tiếng trống giần giật, tiếng kèn "trom-pét" mời gọi.
Anh bước vào tiệm. Tiệm nhảy là một cản nhà lớn hai tầng. Tầng dưới là gian bán cơm Âu với những dãy bàn phủ khản trắng toát, những người bồi quần đen áo Spencer trắng ; tầng trên là phòng nhảy, sàn gỗ bóng loáng với ban nhạc "sống", với những, cô gái nhảy trẻ đẹp, duyên dáng được kén chọn và trả lương hậu nhất trong các tiệm nhảy ở Sài Gòn. Định qua cái cửa kính quay tự động của tiệm, đi lối cầu thang dành riêng cho khách lên tầng trên.
Lúc Phan Thúc Đinh đã khuất, một em bé đánh giày khoảng mười bốn, mười lăm tuổi, nhìn trước nhìn sau thấy không ai, xách hòm đi ra phía sau dãy xe hơi đó. Đến bên chiếc Rơ-nôn của Phan Thúc Định, em cúi xuống, rất nhanh, lấy ở phía gầm xe sau ra một vật gì. Sau đó, em thản nhiên bước đi, miệng huýt sáo.
Phan Thúc Định bước vào phòng nhảy, trên bục một giàn nhạc người Phi Luật Tân đang biểu diễn. Những nhạc sĩ Phi Luật Tân da nâu, mặc áo cộc tay hoa sặc sỡ chơi một bản nhạc Jazz với những âm thanh hỗn loạn. Thỉnh thoảng anh đánh trống đầu múp tròn và anh cầm hai quả lắc cao lênh khênh lại hú hét lên như hai thằng điên. Trên sàn nhảy, các cặp trai gái đang uốn éo trong điệu "u-ghi bu-ghi".
Phan Thúc Định tìm một bàn ở góc ngồi. Người bồi đến bàn, anh lấy "tích-kỏ", nháy và gọi một cốc Uých-ki.
Bản nhạc chấm dứt. Đèn chuyển ánh sáng. Những cặp trai gái đưa nhau về bàn ngồi. Một cô gái nhảy đến bàn Định:
– Anh mới đến?
– Chào em. Em uống gì?
– Cảm ơn anh. Cho em một cốc "Suze".
Cô gái tuy trang điếm phấn son nhưng vẻ mặt vân lộ những nét chát phác. Chiếc áo dài màu trắng, cổ cao, bó sát lấy thân người thon mảnh. Đã quen với tính nết của Phan Thúc Định, Thúy Hằng -tên cô gái - biết rằng anh chỉ mời mình nhảy những vũ điệu êm, lịch sự như tăng-gô, van-xơ, bốt-tông, slô... và anh nhảy rất đẹp ; còn những điệu nhảy cuồng loan thịnh hành đối với những đám trẻ háo hức văn minh Hoa Kỳ lúc đó như cha-cha-cha, măm-bô, u-ghi bu-ghi, vv... thì anh không ưa. Thảng hoặc lúc nào vui anh cũng nhảy Suynh, Săm-ba, rum-ba... nhưng anh đi những bước rất nhẹ, rất kiểu cách và rất điệu nghệ. Thỉnh thoảng hai người mới nhảy một vài bài, còn thì họ ngồi nói chuyện rất vui nhưng không bao giờ chớt nhã - Thúy Hằng vừa mến, vừa trọng người thanh niên lịch sự và hiểu biết này.
Mười một giờ khuya, Phan Thúc Định đứng dậy. Sau khi thanh toán tiền rượu và tích-kê nhảy, anh không lấy lại tiền lẻ, để "puốc-boa"3 cho người bồi.
Thúy Hằng tiễn anh ra tới cửa tiệm. Như thường lệ, anh cầm năm trăm "bắt tay" Thúy Hằng, chào ra về.
Phố xá Sài Gòn đã chìm trong bóng đêm, nhưng đường vẫn còn đầy xe cộ đi lại. Chiếc xe Rơ-nôn con quay về dinh Gia Long.
--------------------
1. Tức là Tràn Văn Soái: một lãnh tụ của giáo phái Hòa Hảo.
2. Ngày nay là đường Đồng Khởi.
3. Pour boire: thù lao.
