Khi người thợ khóa thong thả bước ra khỏi căn hộ của Sir John Chester, ông chần chừ dưới những tán cây rợp bóng lối đi, lòng thầm mong được gọi quay trở lại. Ông đã quay bước ba lần và vẫn còn lảng vảng ở góc phố khi đồng hồ điểm mười hai tiếng.
Đó là một âm thanh trang nghiêm, không chỉ vì nó báo hiệu ngày mai; bởi ông biết rằng tiếng chuông ấy chính là hồi chuông khai tử cho kẻ sát nhân. Ông từng nhìn thấy kẻ đó lê bước qua conπ phố đông đúc giữa những lời nguyền rủa của đám đông; từng chú ý đến đôi môi run rẩy, tứ chi bủn rủn, khuôn mặt tái xám như tro tảng, vầng trán đẫm mồ hôi lạnh, và ánh mắt dại đi vì hoảng loạn—nỗi sợ cái chết lấn át mọi suy nghĩ khác, gặm nhấm không nguôi tâm can lẫn đầu óc hắn. Ông đã thấy ánh mắt ngẩn ngơ ấy đi tìm hy vọng, nhưng dù quay về hướng nào cũng chỉ gặp toàn tuyệt vọng. Ông đã chứng kiến con người đầy ân hận, đáng thương và cô độc ấy ngồi trên xe chở đi, với cỗ quan tài đặt ngay bên cạnh, hướng về giá treo cổ. Ông biết rằng cho đến phút chót, y vẫn là một kẻ cứng đầu, chai sạn; rằng trong nỗi kinh hoàng tột độ của hoàn cảnh, y chẳng hề mềm lòng mà ngược lại càng trở nên cay nghiệt hơn với vợ con, và những lời cuối cùng thốt ra từ đôi môi trắng bệch của y chính là những lời nguyền rủa họ như những kẻ thù.
Mr Haredale đã quyết định sẽ có mặt ở đó để chứng kiến tận mắt. Không gì ngoài bằng chứng tai nghe mắt thấy mới có thể xoa dịu cơn khát khát trả thù đen tối đã nung nấu trong lòng ông suốt bao nhiêu năm trời. Người thợ khóa thừa biết điều này, và khi những tiếng chuông vừa dứt dải ngân nga, ông liền rảo bước đi ngay để gặp ông ấy.
“Đối với hai kẻ này,” ông tự lẩm bẩm trên đường đi, “tôi chẳng thể làm gì hơn nữa. Xin Chúa rủ lòng thương xót họ!—Than ôi! Tôi nói rằng mình không thể giúp gì thêm cho họ, nhưng rốt cuộc tôi còn có thể giúp ai đây? Mary Rudge rồi sẽ có một mái nhà và một người bạn kiên định lúc nàng cần nhất; còn Barnaby—Barnaby tội nghiệp—Barnaby ngoan ngoãn—tôi có thể gánh vác giúp gì cho em ấy đây? Có biết bao nhiêu, biết bao nhiêu con người khôn ngoan ngoài kia, xin Chúa hãy tha thứ cho tôi,” người thợ khóa bộc trực thốt lên, dừng lại ở một con hẻm nhỏ để đưa tay lau dòng nước mắt, “mà sự ra đi của họ tôi còn dễ bề chấp nhận hơn là Barnaby. Chúng tôi vẫn luôn là những người bạn tốt, nhưng mãi cho đến tận bây giờ, tôi mới hiểu hết mình yêu mến cậu thiếu niên ấy nhường nào.”
Trong thành phố rộng lớn này, chẳng có mấy ai bận tâm đến Barnaby vào ngày hôm đó, ngoại trừ việc coi em như một diễn viên trong một màn kịch sắp sửa diễn ra vào ngày mai. Nhưng giả sử toàn bộ dân chúng đều khắc ghi hình ảnh em trong tâm trí và dốc lòng cầu nguyện cho em được tha mạng, thì cũng chẳng một ai có được lòng nhiệt thành trong sáng hay sự chân thành tuyệt đối hơn người thợ khóa nhân hậu ấy.
Barnaby phải chết. Chẳng còn hy vọng nào nữa. Việc thường xuyên trưng ra hình phạt khủng khiếp cuối cùng này—tức Án tử hình—tệ hại nhất ở chỗ nó làm chai sạn tâm trí những kẻ ban phát nó, khiến họ, dẫu ở các phương diện khác có là những người lương thiện đi chăng nữa, vẫn trở nên dửng dưng hoặc vô cảm trước trách nhiệm lớn lao của chính mình. Lệnh đã ban xuống rằng Barnaby phải chết. Lệnh ấy vẫn được ban ra đều đặn mỗi tháng cho những tội danh nhẹ hơn. Mọi thứ phổ biến đến mức chẳng mấy ai giật mình trước bản án khủng khiếp ấy, hay bận tâm xem xét tính đúng đắn của nó. Hơn nữa, ngay vào lúc này, khi luật pháp đã bị phớt lờ một cách trơ trẽn, uy nghiêm của nó phải được khẳng định. Biểu tượng cho sự uy nghiêm ấy—được đóng dấu trên từng trang của bộ luật hình sự—chính là giá treo cổ; và Barnaby phải chết.
Họ đã tìm mọi cách để cứu em. Chính tay người thợ khóa đã mang các đơn từ và thỉnh nguyện thư lên tận đầu não quyền lực. Nhưng cái giếng ấy chẳng hề chứa đựng chút lòng thương xót nào, và Barnaby vẫn phải chết.
Ngay từ đầu, mẹ em chưa từng rời xa em lấy một bước, ngoại trừ ban đêm; và có mẹ ở bên, em vẫn điềm tĩnh như mọi khi. Vào ngày cuối cùng này, em tỏ ra phấn chấn và kiêu hãnh hơn bất cứ lúc nào trước đây; và khi bà đánh rơi cuốn sách vẫn thường đọc lớn cho em nghe rồi ngã gục lên cổ con trai, em liền dừng công việc đang bận rộn là gấp một dải vải tang quấn quanh chiếc mũ của mình, ngẩn ngơ trước nỗi đau đớn của mẹ. Con quạ Grip cất lên một tiếng kêu khàn khàn yếu ớt, thoạt nghe có vẻ như vừa để cổ vũ, vừa để can ngăn, nhưng nó chẳng đủ sức duy trì điều đó và nhanh chóng chìm vào im lặng.
Đối với những kẻ đang đứng bên bờ vực của chốn thẳm sâu vô tận mà không ai có thể nhìn thấu bên kia, Thời gian—vốn sắp sửa hòa mình vào cõi Vĩnh Hằng bao la—vẫn cứ cuồn cuộn trôi đi như một dòng sông lớn, dâng nước và chảy xiết khi tiến gần ra biển. Mới khi nãy thôi hãy còn là ban sáng; họ đã ngồi bên nhau thủ thỉ tâm tình tựa trong một giấc mơ; thế mà giờ đây bóng chiều đã buông xuống. Giờ phút chia ly khủng khiếp, thứ mà ngay ngày hôm qua hãy còn xa xôi biết mấy, nay đã ở ngay trước mắt.
Họ bước ra khoảng sân, bấu chặt lấy nhau nhưng chẳng nói lời nào. Barnaby đinh ninh rằng nhà tù là một nơi u ám, buồn bã và khốn khổ, nên em ngóng chờ ngày mai như một lối thoát để bước đến một chốn rực rỡ và tốt đẹp hơn. Em cũng mang một ấn tượng mơ hồ rằng mọi người kỳ vọng em phải dũng cảm—rằng em là một nhân vật rất quan trọng, và các giám thị trong nhà tù sẽ rất thích thú nếu làm cho em phải khóc. Nghĩ đến đây, bước chân em xuống đất càng thêm vững chãi, em bảo mẹ hãy vững lòng đừng khóc nữa và hãy cảm nhận xem tay em đang vững vàng nhường nào. “Họ gọi con là kẻ ngốc, mẹ ạ. Ngày mai họ sẽ được thấy!”
Dennis và Hugh đang ở ngoài sân. Hugh bước ra từ buồng giam của mình giống như họ, vươn vai như thể vừa mới ngủ dậy. Dennis ngồi thụp trên chiếc ghế băng ở một góc, đầu gối và cằm thu gọn lại với nhau, thân hình lắc lư qua lại như một kẻ đang chịu đựng cơn đau đớn dữ dội.
Hai mẹ con đứng ở một phía sân, còn hai kẻ kia ở phía đối diện. Hugh sải bước qua lại, chốc chốc lại trừng mắt nhìn bầu trời mùa hè rực rỡ, rồi sau đó lại quay sang săm soi những bức tường.
“Không được ân xá, chẳng có lệnh ân xá nào cả! Chẳng có ma nào thèm bén mảng đến gặp chúng ta. Bây giờ chỉ còn lại mỗi ban đêm thôi!” Dennis rên rỉ yếu ớt trong lúc vặn vẹo đôi bàn tay. “Mày có nghĩ rằng họ sẽ ân xá cho tao trong đêm nay không, người anh em? Tao từng biết có những lệnh ân xá ban xuống vào ban đêm trước đây rồi. Tao biết chúng đến muộn tận năm, sáu, và bảy giờ sáng cơ mà. Mày không nghĩ là vẫn còn hy vọng lớn lắm sao,—không nghĩ thế thật à? Nói là mày nghĩ thế đi. Nói đi chứ, hỡi cậu trai trẻ,” kẻ khốn khổ rên rỉ với cử chỉ nài nỉ hướng về phía Barnaby, “nếu không tao phát điên mất!”
“Thà phát điên còn hơn cứ tỉnh táo ở cái chỗ này,” Hugh nói. “Cứ phát điên đi.”
“Nhưng hãy nói cho tao biết tụi mày nghĩ sao đi. Ai đó nói cho tao biết hắn nghĩ gì đi chứ!” kẻ khốn nạn gào lên—hắn hèn hạ, thảm hại và đáng khinh đến mức ngay cả hiện thân của Lòng Thương Xót cũng phải quay mặt đi khi trông thấy một sinh vật như thế mang hình hài của một con người—“chẳng lẽ không có chút hy vọng nào cho tao sao,—chẳng lẽ không có lấy một tia hy vọng sáng sủa nào sao? Không chừng tụi nó làm thế này chỉ để dọa tao thôi thì sao? Mày không nghĩ thế à? Ôi!” hắn suýt thét lên khi vặn vẹo đôi bàn tay, “không ai chịu cho tao lấy một chút an ủi hay sao!”
“Đáng lẽ mày phải là kẻ vững vàng nhất, chứ không phải kẻ tồi tệ nhất thế này,” Hugh nói, dừng bước trước mặt hắn. “Ha, ha, ha! Nhìn cái bộ dạng của gã đao phủ khi nghiệp quật vào thân kìa!”
“Mày chẳng biết nó ra sao đâu,” Dennis kêu lên, thực sự oằn mình quằn quại trong lúc nói: “Tao thì có đấy. Rằng tao lại có ngày phải bước lên đoạn đầu đài! Tao! Tao cơ mà! Rằng tao lại có ngày này!”
“Và sao lại không chứ?” Hugh đáp, vừa hất ngược mái tóc bết bát của hắn lên để nhìn rõ hơn người đồng nghiệp cũ của mình. “Trước khi tao biết nghề nghiệp của mày, đã bao lần tao nghe mày bàn về chuyện đó cứ như thể đang dự một bữa tiệc tùng vui vẻ vậy?”
“Tao có mâu thuẫn gì đâu,” kẻ khốn khổ gào lên; “nếu còn làm đao phủ, tao vẫn sẽ nói như thế. Giờ thì có kẻ khác đang ôm giữ những suy nghĩ cũ của tao rồi. Chính điều đó mới làm tao phát điên. Có kẻ nào đó đang nóng lòng muốn tống cổ tao lên đoạn đầu đài lắm. Chỉ cần nhìn vào bản thân tao là tao biết chắc chắn phải có kẻ như thế!”
“Hắn sẽ sớm được toại nguyện thôi,” Hugh nói và tiếp tục sải bước. “Cứ nghĩ về điều đó đi, rồi im mồm đi.”
Mặc dù một trong hai kẻ này bộc lộ qua lời ăn tiếng nói lẫn phong thái một sự liều lĩnh trơ trẽn tột độ, trong khi kẻ kia lại thể hiện trong từng lời nói hành động một sự hèn nhát thảm hại đến mức nhìn vào chỉ thấy nhục nhã; thế nhưng thật khó mà nói xem kẻ nào trong số họ sẽ khiến người chứng kiến cảm thấy ghê tởm và bàng hoàng hơn. Sự liều lĩnh của Hugh là nỗi tuyệt vọng lỳ lợm của một kẻ ngoại đạo bị trói vào cột thiêu; còn gã đao phủ thì suy sụp đến mức chẳng khá hơn—nếu không muốn nói là y hệt—một con chó săn đang mang vòng thòng lọng trên cổ. Thế nhưng, như Mr Dennis từng biết rõ và có thể kể lại, đó lại là hai trạng thái tâm lý phổ biến nhất ở những kẻ bị đẩy đến bước đường cùng này. Hậu quả nhãn tiền từ cái mầm mống do luật pháp gieo rắc chính là việc người ta thường coi kiểu gặt hái này như một lẽ hiển nhiên.
Về một điểm, tất cả bọn họ đều giống nhau. Đó là luồng suy nghĩ lang thang không tài nào kiểm soát, khơi gợi lại những ký ức chợt đến về những thứ xa xôi, đã lãng quên từ lâu và chẳng mảy may liên quan đến nhau—cơn thèm khát bứt rứt, mơ hồ về một thứ không tên mà chẳng gì thỏa mãn nổi—sự trôi đi nhanh chóng của từng phút giây, hòa lẫn vào nhau thành hàng giờ đồng hồ như thể có phép thuật—sự cập bến nhanh chóng của đêm đen tĩnh lặng—bóng đen của cái chết luôn bao trùm lấy họ, thế mà lại mờ ảo và nhạt nhòa đến mức những sự vật tầm thường, ti tiện nhất cũng bật ra từ bóng tối phía sau và áp đảo tầm nhìn—cõi lòng không sao có thể neo giữ lại, dẫu họ có muốn thế đi chăng nữa, để mà sám hối và chuẩn bị tâm thế, hay không thể tập trung vào bất cứ điều gì khi một sức hút ghê rợn cứ lôi kéo họ đi—tất cả những điều này đều chung một giuộc ở họ, và chỉ khác nhau ở những biểu hiện bên ngoài mà thôi.
“Hãy mang cho mẹ cuốn sách mẹ để ở trong đó—trên giường của con,” bà bảo Barnaby khi đồng hồ điểm chuông. “Hãy hôn mẹ trước đã.”
Em nhìn vào khuôn mặt mẹ và nhận ra rằng thời khắc ấy đã đến. Sau một cái ôm dài, em gượng dứt ra rồi chạy đi lấy sách; không quên dặn mẹ đừng di chuyển đi đâu cho đến khi em quay lại. Em trở lại rất nhanh, vì một tiếng thét đã kéo em quay gót,—nhưng mẹ đã chẳng còn ở đó nữa.
Em chạy ra cửa sân và nhìn qua khe cửa. Họ đang đưa mẹ đi. Mẹ từng nói rằng trái tim mình sẽ tan vỡ. Thế này có lẽ lại tốt hơn.
“Mày có nghĩ rằng,” Dennis lủi thủi bò lại gần em, rên rỉ khi thấy em đứng chết trân tại chỗ, đờ đẫn nhìn vào những bức tường trống trải—“mày có nghĩ rằng vẫn còn chút hy vọng nào không? Đó là một kết cục khủng khiếp; một kết cục quá đỗi kinh hoàng đối với một kẻ như tao. Mày có nghĩ là còn hy vọng không? Tao không nói cho mày đâu, tao đang nói cho tao mà. Đừng để HẮN nghe thấy chúng ta (ý hắn là Hugh); hắn ta tàn nhẫn lắm.”
“Nào các cậu,” viên sĩ quan vừa lững thững đi ra đi vào với hai tay đút túi, vừa ngáp dài ngáp ngắn như thể đang chán ngấy đến tận cổ vì chẳng có lấy một đề tài thú vị nào để quan tâm, lên tiếng: “đã đến giờ vào buồng giam rồi đấy, các chàng trai.”
“Chưa đâu,” Dennis kêu lên, “chưa đâu. Thêm một tiếng nữa đi.”
“Ta nói này,—chiếc đồng hồ của ngươi hôm nay chạy khác hẳn mọi bận đấy chứ,” gã lính đáp lời. “Xưa kia nó lúc nào cũng chạy nhanh. Giờ thì lại mắc cái chứng ngược lại rồi.”
“Bạn tôi ơi,” kẻ khốn khổ gạt nước mắt quỳ rạp xuống, “người bạn thân mến của tôi ơi—anh vẫn luôn là người bạn thân thiết của tôi mà—chắc chắn có sự nhầm lẫn gì ở đây rồi. Có bức thư nào đó bị thất lạc, hoặc có kẻ đưa tin nào đó đã bị chặn lại dọc đường. Biết đâu hắn đã ngã bệnh mà chết rồi thì sao. Bản thân tôi từng thấy một người ngã lăn ra chết ngay giữa phố, và trong túi hắn ta vẫn còn mang theo giấy tờ. Hãy sai người đi dò la đi. Hãy để ai đó đi tìm hiểu xem nào. Chắc chắn họ không đời nào treo cổ tôi đâu. Họ không thể nào làm thế đâu.—Ừ, thế mà họ làm thật đấy thôi,” hắn gào lên, vùng đứng dậy với một tiếng thét kinh hoàng. “Họ sẽ treo cổ tôi bằng một mưu kế và giấu nhẹm lệnh ân xá đi cho mà xem. Đây là một âm mưu chống lại tôi. Tôi sắp mất mạng rồi!” Và rồi phát ra một tiếng tru tréo khác, hắn đổ gục xuống đất trong một cơn co giật.
“Nhìn cái bộ dạng của gã đao phủ khi nghiệp quật vào thân kìa!” Hugh lại gào lên khi họ khiêng hắn đi—“Ha ha ha! Cố lên, chàng Barnaby dũng cảm, chúng ta thì sá gì mấy thứ đó? Cho tao bắt tay cái nào! Bọn chúng làm phải lắm khi tống cổ chúng ta khỏi cái thế giới này, vì nếu chúng ta sổng chuồng lần thứ hai, tụi tao sẽ không dễ dàng tha cho chúng nó đâu, phải không nào? Bắt tay cái nữa xem nào! Đời người chết đi là hết. Nếu nửa đêm mày tỉnh giấc, cứ cất cao giọng ca vang bài ấy lên, rồi lại đánh một giấc ngon lành. Ha ha ha!”
Barnaby liếc nhìn qua khe cửa sắt một lần nữa vào khoảng sân trống không; rồi dõi theo Hugh khi hắn sải bước tiến về phía bậc thang dẫn đến buồng giam của mình. Em nghe tiếng hắn hò hét, bật lên những tràng cười sảng khoái và nhìn thấy hắn vung vẩy chiếc mũ trên tay. Sau đó, chính em cũng quay lưng bước đi, tựa như một kẻ đang mộng du; và chẳng mảy may cảm thấy chút sợ hãi hay đau buồn nào, em ngả lưng xuống chiếc giường rơm, tai lắng nghe tiếng đồng hồ điểm nhịp tiếp theo.
