Lo: Wardein of the Stanneries, and her majesties lieutenaunt of the countie of Cornewayll.

SIR,

Biết rằng mọi ngụ ngôn đều có thể bị diễn giải mơ hồ, và tác phẩm này của tôi — mang tựa đề The Faery Queene — vốn là một chuỗi ngụ ngôn liên hoàn cùng những ý tứ kín đáo, nên theo lời ngài sai bảo, tôi nghĩ rằng việc giãi bày ý định cùng ý nghĩa tổng quát xuyên suốt tác phẩm là điều rất ích lợi. Làm như vậy không chỉ giúp tránh được những ý kiến hoài nghi hay hiểu lầm, mà còn giúp ngài thấu hiểu tường tận hơn khi đọc sách, dẫu rằng tôi không hề nêu ra bất kỳ mục đích riêng biệt hay sự việc ngẫu nhiên nào phát sinh trong đó. Mục đích chung của toàn bộ tác phẩm vì thế là nhũ rèn một vị quân tử hoặc bậc quý nhân theo kỷ luật đạo đức và phong nhã. Vì nhận thấy điều này sẽ càng thêm phần thuyết phục và hấp dẫn nếu được tô điểm bằng một cốt truyện lịch sử — thứ mà đa số người đời ưa thích đọc vì sự phong phú của tình tiết hơn là vì bài học đạo đức rút ra — nên tôi đã chọn lịch sử về vua Arthur. Cốt truyện ấy rất thích hợp bởi nhân vật vô cùng xuất sắc, lại đã được làm cho rạng danh qua các tác phẩm trước đây của nhiều người, đồng thời cũng tránh xa được hiểm họa đố kỵ và sự hoài nghi của thời đại hiện tại. Trong đó, tôi đã noi theo tất cả các nhà thơ sử thi cổ đại: trước hết là Homer, người qua hình tượng Agamemnon và Ulysses đã khắc họa mẫu mực về một vị thủ lĩnh tài ba cùng một người đức hạnh, người này trong tác phẩm Ilias, kẻ kia trong Odysseis; kế đến là Virgil, với dụng ý tương tự khi xây dựng nhân vật Æneas; sau ông là Ariosto khi thu gom cả hai hình tượng ấy vào tác phẩm Orlando; và gần đây nhất, Tasso lại tách rời chúng ra, định hình cả hai phần vào hai nhân vật riêng biệt: phần mà các nhà triết học gọi là Ethice, tức các đức tính của một cá nhân, được gửi gắm qua nhân vật Rinaldo; còn phần kia mang tên Politice, thể hiện qua nhân vật Godfredo.

Noi gương những bậc thi hào lỗi lạc ấy, tôi đã nhọc công phác họa hình ảnh một hiệp sĩ dũng cảm nơi nhân vật Arthur khi chưa làm vua, một con người hoàn mỹ với mười hai đức tính luân lý riêng biệt theo triết lý của Aristotle. Nếu nhận thấy nỗ lực này được đón nhận nồng nhiệt, biết đâu tôi sẽ được khích lệ để tiếp tục viết về phần các đức tính chính trị nơi con người ông sau khi đã lên ngôi.

Tôi biết phương pháp này sẽ tỏ ra trái ý một số người, những kẻ thà muốn những lời giáo huấn tốt đẹp được truyền đạt một cách rành mạch dưới dạng các điều răn, hoặc được giảng giải dài dòng theo thói quen, chứ không muốn bị bao bọc một cách mờ ảo trong những lớp lang ngụ ngôn như thế này. Nhưng thiết nghĩ, những con người ấy nên được thỏa mãn theo thị hiếu của thời đại ngày nay, khi mà mọi thứ đều được đánh giá qua vẻ bề ngoài, và chẳng có gì được trân trọng nếu không mang lại niềm vui cùng sự thích thú cho cảm quan thông thường. Chính vì lẽ này mà Xenophon được đánh giá cao hơn Plato; bởi vị này, với chiều sâu phán đoán tinh tế, đã kiến tạo nên một nước cộng hòa đúng ra phải thế; trong khi vị kia, qua hình tượng Cyrus và người Ba Tư, lại nhào nặn nên một thể chế cai trị tốt nhất có thể có được. Học thuyết đi đôi với ví dụ thực tế rõ ràng mang lại nhiều ích lợi và ân huệ hơn là chỉ dựa vào các quy tắc khô khan. Tôi cũng đã tận tụy làm điều tương tự với nhân vật Arthur. Theo hình dung của tôi, sau quãng thời gian dài được nuôi dưỡng bởi Timon — người mà chàng được Merlin giao phó cho nuôi nấng ngay từ khi vừa sinh ra bởi phu nhân Igrayne — chàng đã nhìn thấy trong giấc mơ hoặc ảo ảnh bóng hình của Nữ vương Tiên giới. Bị mê hoặc bởi vẻ đẹp tuyệt trần ấy, khi tỉnh giấc, chàng hạ quyết tâm lên đường tìm kiếm nàng; và thế là, sau khi được Merlin ban cho giáp trụ cùng sự chỉ dạy tận tình từ Timon, chàng đã bước vào xứ sở Tiên giới để kiếm tìm nàng. Theo dụng ý chung của tôi, Nữ vương Tiên giới chính là Vinh quang; nhưng ở nghĩa riêng tư, tôi ngầm chỉ chính con người vô cùng xuất sắc và hiển hách của Nữ vương bệ hạ nước ta, cùng vương quốc của người chốn Tiên giới. Dù vậy, ở một vài nơi khác, tôi lại bóng gió miêu tả người theo cách khác. Bởi người mang hai thân phận: một là vị Nữ vương hay Nữ hoàng tối cao, hai là một quý cô vô cùng đức hạnh và kiều diễm; phần sau này, có lúc tôi thể hiện qua nhân vật Belphoebe, đặt tên cho nàng phỏng theo ý tưởng tuyệt vời của ngài về Cynthia (cả Phoebe và Cynthia đều là tên gọi của Diana). Cứ thế, qua nhân vật Hoàng tử Arthur, tôi khắc họa sự cao cả một cách cụ thể; và vì đức tính này — theo Aristotle và các bậc hiền triết khác — là sự hoàn hảo của tất cả các đức tính còn lại và bao hàm trong đó tất cả, nên xuyên suốt tác phẩm, tôi nhắc đến những chiến công của Arthur gắn liền với đức tính mà tôi ca ngợi trong cuốn sách ấy. Riêng về mười hai đức tính còn lại, tôi tạo ra mười hai vị hiệp sĩ khác làm những người bảo trợ, nhằm giúp cốt truyện thêm phần phong phú; trong đó, ba cuốn sách này chứa đựng ba vị. Cuốn thứ nhất viết về Hiệp sĩ Thập tự đỏ, người mà tôi dùng để thể hiện Sự thánh thiện; cuốn thứ hai về Ngài Guyon, người tôi đặt làm hiện thân cho Sự tiết độ; cuốn thứ ba về Britomartis, một nữ hiệp sĩ, người tôi dùng để phác họa Sự trinh bạch. Nhưng bởi phần mở đầu của toàn bộ tác phẩm có vẻ đột ngột và như thể phụ thuộc vào các sự kiện đi trước, ngài cần phải biết nguyên do dẫn đến những cuộc phiêu lưu riêng biệt của ba vị hiệp sĩ này. Phương pháp của một nhà thơ sử thi không giống như phương pháp của một nhà chép sử. Một nhà chép sử thuật lại các sự việc theo trật tự thời gian diễn ra, quan tâm đến cả thời gian lẫn hành động; nhưng một nhà thơ lại lao thẳng vào giữa tâm điểm, ngay tại nơi gắn kết thiết thân nhất với nhân vật, rồi từ đó quay ngược về quá khứ và tiên tri cho tương lai, tạo nên một sự phân tích đầy tao nhã cho toàn bộ câu chuyện. Do đó, điểm khởi đầu câu chuyện của tôi, nếu được kể bởi một nhà chép sử, phải là cuốn sách thứ mười hai, cũng là cuốn cuối cùng; nơi tôi hình dung ra cảnh Nữ vương Tiên giới mở tiệc thường niên trong mười hai ngày. Chính trong mười hai ngày lễ hội đó, nguyên cớ của mười hai cuộc phiêu lưu lần lượt phát sinh; và khi được đảm nhận bởi mười hai vị hiệp sĩ khác nhau, chúng được thuật lại và bàn luận rành mạch trong mười hai cuốn sách này.

Sự việc thứ nhất diễn ra như sau. Khi yến tiệc vừa bắt đầu, xuất hiện một chàng trai trẻ cao lớn, quê mùa. Chàng sụp lạy trước Nữ vương Tiên giới và cầu xin một ân huệ — theo tập tục lúc bấy giờ — mà trong suốt bữa tiệc nàng không được phép từ chối: đó là việc chàng được quyền nhận lấy bất kỳ cuộc phiêu lưu nào phát sinh trong thời gian yến tiệc. Khi lời thỉnh cầu được chấp thuận, chàng liền ngồi bệt xuống sàn nhà vì bản tính thô kệch khiến chàng không xứng đáng với một vị trí trang trọng hơn. Chẳng bao lâu sau, một vị phu nhân xinh đẹp xuất hiện trong trang phục tang chế, cưỡi trên lưng một con lừa trắng, theo sau là một tên lùn dắt theo một chiến mã oai phong mang áo giáp của một hiệp sĩ, còn ngọn giáo thì nằm trong tay tên lùn. Nàng sụp lạy trước Nữ vương Tiên giới, than khóc rằng cha mẹ nàng, một vị Vua và Hoàng hậu đã cao tuổi, từ nhiều năm nay bị giam cầm trong một lâu đài đồng thau bởi một con rồng khổng lồ, kẻ không cho phép họ bước ra ngoài; vì thế, nàng khẩn khoản nài xin Nữ vương Tiên giới cắt cử cho nàng một vị hiệp sĩ đứng ra gánh vác hiểm nghiệp ấy. Lập tức, chàng trai quê mùa kia vùng đứng dậy, khẩn khoản đòi nhận lấy cuộc phiêu lưu ấy. Trước tình cảnh đó, dẫu Nữ vương vô cùng kinh ngạc và phu nhân hết sức can ngăn, chàng vẫn tha thiết nài nỉ cho bằng được. Cuối cùng, vị phu nhân bảo rằng trừ khi bộ giáp mà nàng mang theo có thể vừa vặn với chàng — tức là bộ giáp của một tín đạô Cơ Đốc được Phao-lô tông đồ miêu tả trong Thư gửi tín hữu Ê-phê-sô, chương V — nếu không chàng chẳng thể thành công trong sứ mệnh ấy. Khi bộ giáp ấy được tròng lên người chàng cùng với những trang bị tương xứng, chàng bỗng trở thành người tuấn tú nhất trong toàn bộ hội, và được vị phu nhân vô cùng ưng ý. Ngay lập tức, chàng thọ nhận tước hiệu hiệp sĩ, trèo lên con chiến mã lạ lùng kia, và cùng nàng lên đường bước vào cuộc phiêu lưu; từ đây mở đầu cho cuốn sách thứ nhất, tức là:

Một chàng hiệp sĩ dịu dàng đang dong ruổi trên đồng bằng, v.v.

Ngày thứ hai, có một vị đạo sĩ bước vào, tay bồng một đứa trẻ đẫm máu mà ông than khóc rằng cha mẹ chúng đã bị sát hại bởi một ả phù thủy tên là Acrasia. Do đó, ông khẩn khoản xin Nữ vương Tiên giới chỉ định một hiệp sĩ để hoàn thành sứ mệnh ấy. Nhiệm vụ này được giao cho Ngài Guyon, và chàng lập tức lên đường cùng vị đạo sĩ nọ; đó chính là điểm khởi đầu của cuốn sách thứ hai và cũng là toàn bộ chủ đề của cuốn sách ấy. Ngày thứ ba, một kẻ hầu cận bước vào, than khóc trước Nữ vương Tiên giới rằng một tên phù thủy đê tiện mang tên Busirane đang cầm tù một vị phu nhân vô cùng kiều diễm tên là Amoretta, giam hãm nàng trong nỗi thống khổ cùng cực. Lập tức, Ngài Scudamour, người tình của vị phu nhân ấy, đã đứng ra gánh vác cuộc phiêu lưu đó. Nhưng vì không thể hoàn thành do những bùa chú hiểm độc, sau quãng thời gian dài đau khổ, cuối cùng chàng đã gặp được Britomartis — người đã đến giải cứu và đem lại tự do cho người ái tình của chàng.

Nhưng nhân cơ hội này, nhiều cuộc phiêu lưu khác cũng đan xen vào câu chuyện, dẫu chỉ mang tính chất tình cờ hơn là chủ đích ban đầu; chẳng hạn như mối tình của Britomart, sự sụp đổ của Marinell, nỗi bất hạnh của Florimell, phẩm hạnh của Belphoebe, và nhiều câu chuyện tương tự khác.

Thưa ngài, tôi đã lược qua đôi điều vắn tắt như thế nhằm hướng dẫn tâm trí ngài đến tận nguồn cội của cốt truyện; để từ đó, khi thâu tóm toàn bộ ý tứ của tác phẩm như nắm trọn trong lòng bàn tay, ngài có thể dễ dàng thấu hiểu toàn bộ mạch văn mà nếu không có sự dẫn dắt này, đôi khi sẽ dễ dàng trở nên tẻ nhạt và rối rắm. Giờ đây, với lòng khẩn khoản mong ngài tiếp tục dành cho tôi sự chiếu cố cao quý cùng ước nguyện hạnh phúc của ngài được bền vững vĩnh hằng, tôi xin khiêm nhường cáo biệt.

Kính thư với niềm quý mến và khiêm nhường nhất,

EDM. SPENSER.

Ngày 23 tháng 1 năm 1589.

Bức thư này đóng vai trò là lời mở đầu cho ba cuốn sách đầu tiên của The Faery Queene.

Một sự ám chỉ đến bài thơ Cynthia của Sir Walter Raleigh.