Những trang nhật ký này đều là do tôi vội vã ghi lại khi ấy. Giống như nhật ký của bao người khác, nó tùy ý, giản đơn, có chuyện thì viết dài, không có chuyện thì viết ngắn, cốt sao cho chân thực. Chẳng qua cũng chỉ để lưu lại đôi chút cảm nhận và trải nghiệm trong đời, ghi lại những dấu chân và nỗi niềm của một thanh niên xuất thân từ chốn núi non Quý Châu như tôi khi hòa mình vào cuộc sống đô thị Thượng Hải, bản thân đọc hiểu là được.

Thế nhưng, sau bao thăng trầm trải qua tại Thượng Hải — cái đô thị từng cho tôi niềm vui, nỗi lo, sự tự tin, cơn giận dữ, cùng biết bao muộn phiền và hối hận khôn nguôi — nay giữa cảnh thất nghiệp lật lại những trang nhật ký này, trong tôi bỗng dâng lên một sự thôi thúc mãnh liệt. Từng chuyện, từng việc năm xưa, từng chi tiết một hiện về trước mắt tôi thật rõ ràng, thật sống động. Tôi quyết định nhân quãng thời gian nhàn rỗi, thừa thãi này của đời người, dựa vào những dòng nhật ký nguệch ngoạc xưa kia mà chỉnh lý lại, bổ sung thêm những cảm xúc và tâm lý chân thực nơi chốn ấy vào thời khắc đó, viết lại thật tỉ mỉ một lần nữa. Để nó trở thành một thứ đáng được lưu lại, dành tặng cho những người bạn đồng trang lứa từng trải qua cảnh ngộ giống tôi, dành tặng cho những thanh niên cũng từng nếm trải kiếp phiêu bạt chốn thị thành, và dành tặng cho những người cùng thời đã nếm đủ mọi mùi vị chua cay mặn ngọt của cuộc đời.

Đúng như lời một vị giáo sư xã hội học danh tiếng ở trường đại học từng nói với tôi, quá trình một đứa con nhà nông chính gốc nơi tỉnh lẻ mang theo tư tưởng, tình cảm, khát vọng, quan niệm và lối sống của mình để hòa nhập vào đô thị hiện đại, tự thân nó đã là một câu chuyện vô cùng ý nghĩa. Lịch sử Trung Quốc trước đây từng có những câu chuyện như thế, văn học các nước Pháp, Anh, Đức, Nga, Mỹ, châu Phi và cả Trung Đông cũng từng có những câu chuyện tương tự. Thử nghĩ mà xem, chỉ tính riêng hai, ba mươi năm cải cách mở cửa trở lại đây, đã có hơn ba trăm triệu con người đổ xô vào các đô thị. Trải nghiệm của cá nhân tôi thực chất chính là bức tranh thu nhỏ của hàng triệu con người bước chân vào thành phố qua đủ mọi ngả đường. Viết trọn vẹn được tất cả những điều này thì quả thực là vô cùng ý nghĩa.

Đúng vậy, ngước mắt nhìn ra, vẻ bề ngoài của Thượng Hải vẫn là Thượng Hải. Nét phồn hoa hiện đại toát lên vẻ thời thượng lóa mắt, chốn trụy lạc xa hoa đung đưa những sắc màu mê hoặc, trong sự tráng lệ nguy nga hiển hiện nét kiêu kỳ. Trăm nghề đua nở, tràn trề sức sống, huyên náo rộn ràng, dường như chẳng có gì khác biệt với một Thượng Hải vốn có từ xưa; thậm chí còn bề thế hơn, hùng vĩ hơn, rực rỡ sắc màu hơn, dễ gợi nên những giấc mộng và đầy cám dỗ hơn trước kia. Cám dỗ của kim tiền và xa hoa, cám dỗ của tinh thần lẫn vật chất. Thế nhưng, chỉ cần tiếp xúc, giao thiệp với con người nơi đây, ta sẽ nhận ra Thượng Hải có biết bao kẻ ngoại lai nghèo hèn như tôi. Họ làm thuê, tìm việc, giãy giụa, vất vưởng trong thành phố này, cố gắng duy trì chút thể diện tối thiểu để mưu sinh, theo đuổi, phấn đấu, cho đến khi phát đạt hay lạc lối, và luôn cảm thấy chông chênh, bất định như chính tôi lúc này.

Trong quá trình chỉnh lý và trau chuốt lại cuốn nhật ký, tôi càng cảm nhận và thấu hiểu sâu sắc hơn lời vị giáo sư xã hội học nọ.

Thực ra tôi đến Thượng Hải học tập tính đến nay vừa tròn bốn năm. Nhưng cuốn nhật ký của tôi lại bắt đầu từ thời điểm tốt nghiệp đại học. Tất cả đều bắt nguồn từ vụ giết người biến thái của người bạn thân Tôn Thế Kiệt. Ngày cậu ấy bỗng nhiên nổi điên giết người đã giáng một đòn kích động quá lớn, quá dữ dội vào tâm trí tôi.

Ban ngày bận rộn tất bật, tôi còn có thể gượng gạo cho qua; nhưng đêm về, tôi trằn trọc mãi không sao chợp mắt nổi, thức trắng đêm ròng! Bởi lẽ số phận hai chúng tôi quá đỗi giống nhau. Chúng tôi đều bước ra từ một nơi heo hút sâu trong núi thẳm Quý Châu tên là Triền Khê. Lúc chúng tôi chào đời, nơi đó gọi là Công xã Nhân dân Triền Khê, sau đổi thành xã Triền Khê. Những năm gần đây, con phố họp chợ ngày một đông vui, nhà tầng mọc lên càng nhiều, càng cao, đường sá mở rộng thênh thang, trông như một thị trấn nhỏ, nghe nói sắp đổi tên thành thị trấn Triền Khê. Thế nhưng, dẫu có đổi thay thế nào, từ xưa đến nay hai chữ Triền Khê vẫn không thể đổi dời.

Tại Triền Khê ấy, chốn quê hương nơi chúng tôi sinh ra và cùng nhau khôn lớn, hai đứa đã học chung trường tiểu học làng. Ôi, trước mắt tôi thường hiện lên cảnh tượng thuở nhỏ hai đứa dẫm lên lớp bùn lầy dày cộm trên con đường núi quanh co để đến trường tiểu học. Chúng tôi lại cùng nhau học nội trú ở trường cấp ba trên huyện, trong căn ký túc xá chật chội, tối tăm, ngột ngạt quanh năm suốt tháng giăng đầy những bộ quần áo phơi mãi không khô. Tất cả những điều đó giờ nghĩ lại vẫn rõ mồn một như in. Đáng quý hơn cả là cả hai chúng tôi đều may mắn thi đỗ vào hai trường đại học ở Thượng Hải. Đáng tiếc là may mắn ấy lại không mỉm cười với Miêu Sam, người yêu xinh đẹp của tôi. Thật sự, Tôn Thế Kiệt giống như một tấm gương phản chiếu chính tôi, nếu không viết lại đôi điều về cậu ấy, tôi cảm thấy nỗi đè nén trong lòng mình không thể nào giải tỏa, đêm đêm càng chẳng thể nào yên giấc. Thế là, vào cái đêm cậu ấy bị bắt sau khi gây án, tôi đã thử đặt bút viết vài dòng vào cuốn sổ. Nào ngờ, kể từ ngày hôm đó, tôi như trúng tà mà nghiện viết, viết miết không sao dừng lại được. Về sau, đến chính tôi cũng phải kinh ngạc khi thấy mình đã đứt quãng ghi lại nhiều đến thế.

Cái chết ư

Sao có thể chứ

Chúng ta đều còn trẻ dường này

Sao người lại đến sớm đến vậy

Đường đột gõ cửa thế này

Ngày 4 tháng 7 năm 2003, trời âm u, Thứ Sáu

Thực ra hôm nay là một ngày lúc nắng lúc râm, nhưng trong lòng tôi, hôm nay vĩnh viễn là một ngày u ám, tựa như những ngày trời xám xịt dai dẳng ở Quý Châu.

Tất cả đều bắt nguồn từ nỗi khao khát cháy bỏng muốn mau chóng hòa nhập vào xã hội Thượng Hải của chúng tôi. Than ôi, thật đấy, mọi chuyện đều bắt nguồn từ đó.

Hôm nay bắt đầu từ rất sớm, sớm đến mức lòng tôi chẳng cam tâm chút nào. Ngay cả ở bản Triền Khê nơi quê nhà, tôi cũng chưa từng bị đánh thức sớm đến vậy bao giờ.

Có lẽ chính vì sự bất ngờ này mà hôm nay đã định sẵn là một ngày xảy ra biến cố, một biến cố tày đình. Thực tế cũng chẳng thể trách tôi được, chuyện kinh hoàng đã xảy ra ngay trong lúc tôi còn đang vùi đầu mê mệt.

Thật đấy, mọi chuyện dường như bắt đầu từ giấc mơ kỳ quái kia. Phải, một giấc mơ kỳ quái. Về sau tôi cứ ngẫm mãi, liệu có phải vì tôi và Tôn Thế Kiệt quá thân thiết nên giấc mơ này giống như một điềm báo trước hay không.

Chuyện là thế nào nhỉ, tôi chỉ cảm thấy hành lang dài hun hút, dài như không có điểm dừng. Sâu thẳm và mờ mịt le lói vài đốm sáng màu cam nhạt nhòa, tiếng chuông vang vọng dọc hành lang, truyền từ xa lại gần, mỗi lúc một lớn, ồn ào và chói tai.

Phiền chết đi được, chẳng phải đã tắt đèn từ lâu rồi sao, cớ sao vẫn còn ánh sáng? Hơn nữa ánh sáng này có chút kỳ lạ, đèn hành lang ngày thường đều ở trên trần nhà, sao lúc này lại hắt ra từ chỗ góc ngoặt?

Tiếng chuông reo inh tai nhức óc, là tiếng chuông điện thoại. Đã mấy giờ rồi mà còn có người gọi điện thoại cơ chứ?

Tôi làu bàu cằn nhằn một tiếng bất mãn, vừa trở mình, tay đã vô thức vươn về phía chiếc điện thoại. Lúc chưa nghỉ hè, điện thoại ký túc xá đều để ở góc phòng. Mấy ngày nay bạn bè về hết cả, may mà tôi đã mang máy đặt ngay đầu giường.

Tiếng chuông điện thoại cứ dai dẳng vang lên một cách bướng bỉnh, như thể đầu dây bên kia đinh ninh rằng tôi nhất định đang ở đây, nếu không đánh thức tôi dậy thì quyết không chịu buông tha. Tôi thầm nghĩ, xem ra Miêu Sam kiên quyết không chịu ngủ lại chỗ tôi vẫn là đúng đắn. Bằng không, cô ấy lén lút nằm chung một giường với tôi trong ký túc xá sinh viên, điện thoại bỗng dưng reo inh ỏi thế này thì chẳng dọa cô ấy chết khiếp đi được. Tôi thậm chí còn tưởng tượng ra được bộ dạng hồn bay phách lạc, toàn thân run rẩy của cô ấy lúc bị dọa sợ.

Tôi nhấc ống nghe lên, bực bội hỏi một câu: "Ai đấy?"

"Tiểu Lương phải không?" Tôi vừa cất lời, đầu dây bên kia đã nhận ra giọng tôi, và dĩ nhiên tôi cũng nhận ra đó là Tôn Thế Kiệt. Hai đứa cùng từ Triền Khê thi đỗ lên Thượng Hải học tập, bốn năm trời không biết đã gọi cho nhau bao nhiêu cuộc điện thoại, nhưng chưa bao giờ cậu ấy gọi vào lúc trời còn chưa sáng tỏ thế này. Tôi vừa định mở mồm mắng thì Tôn Thế Kiệt đã vội cất tiếng: "Tiểu Lương, cậu mau tới đây, tới chỗ tôi ngay..."

"Cậu phát điên cái gì thế hả Tôn Thế Kiệt?" Tôi gắt gỏng ngắt lời, "Mấy giờ rồi hả? Cậu nhìn ra ngoài xem, trời còn tối mù tối mịt kia kìa! Tôi sang thế nào được? Chuyến xe buýt đầu tiên còn chưa chạy nữa là."

"Cậu mau tới đi," Tôn Thế Kiệt chẳng màng đến cảm xúc của tôi, dùng cái giọng chán chường chưa từng có, trầm giọng như van nài, "Tôi gặp chuyện rồi."

"Chuyện gì? Cậu nói mau đi chứ!" Tôi bực bội giục giã, "Anh em mình với nhau, có chuyện gì mà không nói được?"

"..." Đầu dây bên kia nghe rõ tiếng Tôn Thế Kiệt thở dốc nặng nề, từng tiếng nối tiếp nhau.

"Nói đi chứ." Tôi lại giục thêm lần nữa.

"Tiểu Lương, tôi giết người rồi..." Giọng Tôn Thế Kiệt nghẹn lại.

"Cái gì cơ?" Đầu tôi như muốn nổ tung, cả người bật dậy khỏi giường, cảm giác như có một gáo nước lạnh dội thẳng xuống đầu, lúc này mới hoàn toàn tỉnh táo. Trước mắt tôi đom đóm bay loạn xạ, lướt qua ánh mắt u uất trừng trừng của Tôn Thế Kiệt. Trong ánh mắt ấy thấp thoáng vài tia thù hận. Đôi chân tôi cứng đờ, vội vàng nói: "Thế Kiệt, cậu... cậu bình tĩnh, bình tĩnh lại chút đã..."

"Tôi vô cùng bình tĩnh. Tôi đã báo chuyện này cho Vu Khản rồi, cậu ấy đang qua đây."

Vu Khản là một cậu bạn cùng lớp thích quay phim, tính tình rất nhiệt tình, tính cách hoàn toàn trái ngược với Tôn Thế Kiệt nhưng lại nói chuyện rất hợp với Thế Kiệt, là một kẻ lạc quan. Cậu ta ngày thường mê nhất là quay máy quay cá nhân, từng có tác phẩm được phát sóng trong chuyên mục "Thế Hệ Mới" của Đài truyền hình Thượng Hải, tiếng vang rất lớn, khiến các sinh viên trong ngoài trường bàn tán xôn xao. Nhưng cậu ta cũng chẳng phải tay vừa, ngay trước đó không lâu vừa gây ra một vụ chấn động cả khuôn viên đại học. Tôn Thế Kiệt giết người hung bạo thế này, chẳng lẽ còn trông mong lưu danh muôn thuở sao — cái thằng này điên thật rồi! Tôi vội vàng ngắt lời cậu ấy: "Thế Kiệt, cậu không được làm bậy đâu đấy, tôi... tôi sẽ sang ngay, lập tức sang ngay..."

Tôi vừa nói vừa nhảy xuống giường, luống cuống tròng vội chiếc áo phông vào người.

"Cậu tới đi," giọng Tôn Thế Kiệt bỗng trở nên vô cùng nhẹ nhõm, "Tôi đã giết nó rồi..."

Cái thằng khốn này, nó nói câu đó cứ như đang tuyên bố mình vừa làm được một việc đại sự đáng để khoe khoang vậy. Da đầu tôi tê rần từng cơn, gượng ép bản thân trấn tĩnh lại để gặng hỏi: "Giết ai cơ?"

"Hà Thiết Dân."

"Cậu bạn người Thượng Hải đó hả?"

"Không phải nó thì còn ai vào đây nữa? Cái thằng chuyên chọc gậy bánh xe ấy." Sự hoảng loạn và căng thẳng lúc mới gọi điện của Tôn Thế Kiệt giờ đã biến mất tăm. Cậu ấy buông một câu chửi thề quen thuộc nơi thôn dã Triền Khê, qua điện thoại nghe vừa điềm tĩnh lại vừa tàn nhẫn, tràn ngập sự thù hận và khinh bỉ đối với Hà Thiết Dân: "Tôi gọi điện cho cậu, một là để chào từ biệt..."

"Từ biệt, cậu định đi đâu?" Tôi hét lớn vào ống nghe.

"Dù sao cũng là nơi tôi nên đến, cậu đừng bận tâm nữa. Lúc này cậu có chạy sang cũng chưa chắc đã gặp được tôi đâu."

"Rốt cuộc cậu muốn làm cái trò gì hả?" Đầu óc tôi rối bời, quay cuồng một mảng, chính bản thân tôi cũng chẳng biết mình đang gào thét những gì với cậu ấy nữa.

"Tôi gọi điện cho cậu, điều thứ hai là muốn nhờ cậu sau này nếu tiện về Triền Khê thì nhất định phải đến thăm bố mẹ tôi. Họ khổ quá rồi, sống uổng phí cả một đời, tôi... tôi chẳng còn cơ hội nhìn thấy họ nữa, cậu thay tôi đến thăm họ, mang cho họ chút bánh kẹo Thượng Hải mà họ chưa từng thấy bao giờ, như bánh ngọt kem bơ, loại tinh xảo ấy, như chúng mình từng bàn trước đây, cậu làm được không?"

"Được." Đầu óc tôi hỗn loạn đến đau nhức.

"Thế thì tốt rồi, thế mới không uổng công anh em mình một thời. Cảm ơn cậu nhé, Tiểu Lương, tha thứ cho tôi vì không thể cùng cậu phấn đấu ở Thượng Hải được nữa..." Câu nói cuối cùng của cậu ấy phảng phất vài phần thê lương và bất lực.

Tôi còn định nói thêm điều gì, cậu ấy đã dập máy cái "cạch". Đầu óc tôi bỗng chốc trở nên trống rỗng, hệt như màn hình tivi đột ngột chớp lên một màu trắng xóa, chẳng còn bất kỳ hình ảnh nào nữa.

Bây giờ phải làm sao đây, tôi có thể làm được gì chứ, ngoài việc chạy đến trường của cậu ấy, tôi còn làm được gì nữa? Trong lòng tôi dấy lên một linh cảm chẳng lành, nếu Tôn Thế Kiệt thực sự giết Hà Thiết Dân, vậy thì cậu ấy chỉ có hai khả năng: một là bỏ trốn, từ nay về sau sống kiếp đào tẩu thay tên đổi họ, nơm nớp lo sợ như những tên tội phạm bị truy nã nhan nhản trên mặt báo; khả năng còn lại là... là... chính là... Tôi không dám nghĩ tiếp nữa.

Để ngăn chặn sự cố bất trắc xảy ra, ngăn bi kịch trong trực giác của mình thành hiện thực, tôi nhanh chóng bấm 110 báo cảnh sát, báo lại cuộc gọi của Tôn Thế Kiệt, ngôi trường cậu ấy đang học, cùng tòa ký túc xá nơi cậu ấy ở mà tôi vẫn thường ghé chơi cho viên cảnh sát trực ban. Sau đó, tôi mới lao vội ra khỏi trường để bắt xe, dù sao thì chỗ tôi cách trường của Tôn Thế Kiệt quá xa.

Ngồi lên xe taxi, chiếc xe lao vun vút về phía trường đại học nơi Tôn Thế Kiệt đang theo học.